Қазақ тіл біліміндегі сөйлем мүшелерін оқыту

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І тарау. Сөйлем мүшелері . синтаксистің зерттеу объектісі
1.1. Сөйлем мүшелерінің зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Сөйлем мүшелерінің орын тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ тарау. Сөйлем мүшелерін оқытудың әдістемелік жүйесі
ІІ.1. Сөйлем мүшелерін модульді.интерактивтік технология арқылы оқыту
әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ.2. Сөйлем мүшелерін оқытуда тірек белгілерді қолдану ... ... ... ... ... ... ... ..
Сөйлем мүшелерін оқытуда ойын түрлерін ұтымды қолдану ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымша беттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе. Зерттеудің өзектілігі. Қазақ тілі пәнінен берілетін білім сапасын жаңа заман талаптарына сай іріктеу мен меңгертуде модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту ерекше орын алады. Ғылым мен техниканың қарыштап дамыған кезеңі сөйлем мүшелерін меңгертудің жаңа түрін қажет етеді.
Модульді-интерактивтік технология арқылы сөйлем мүшелерін оқытудың басты ерекшелігі білімгерлердің өз бетімен білім алуына, олардың ізденімдік - зерттеу дағдыларының қалыптасуына бағытталады.
Модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту білімдерін жүйелеу және талдап, бағалауда сабақтың сапасын жақсартумен бірге олардың өзіндік ізденісін арттырып, шығармашылық қабілетін дамытады. Бұл тұста мұғалімнің басты міндеті оқушыларға модульді-интерактивтік технологияны қолдана отырып, сабақ барысында орындалатын тапсырмаларды, оқушының білім деңгейін дұрыс анықтау, пәнге деген қызығушылығын арттыру болып табылады. Оқытудың дәстүрлі әдістемесінен модульді-интерактивтік технологияға өту оқушыны сабақ үстінде ойландыра білуге, сөйлем мүшелерін толық меңгеруге жетелейді.
Зерттеу мақсаты:
Сөйлем мүшелерін модульді-интерактивтік технология арқылы меңгертудің ұтымды ғылыми-теориялық әдістемесін ұсыну; сөйлем мүшелерін игертудің тиімді амал-тәсілдерін айқындау.
Зерттеудің міндеттері:
- модульді-интерактивтік технология арқылы сөйлем мүшелерін оқытудың ғылыми-теориялық негіздерін дәйектеу;
- сөйлем мүшелерін модульді-интерактивтік технология арқылы оқытудың тиімді жолдарын ұсыну;
- сөйлем мүшелерін меңгертуге модульді-интерактивтік технологияның бір түрі – тірек белгілерін қолданудың ұтымдылығын дәлелдеу;
- сөйлем мүшелерін игертуде ойын элементтерінің тиімділігін көрсету.

Зерттеудің болжамы:
Сөйлем мүшелерін оқыту барысында модульді-интерактивтік технологияны қолдану қазақ тілінен алған білімді жүйелеп, оны сапалы да терең меңгеруге көмектеседі. Модульді-интерактивті технология арқылы қазақ тілінің сөйлем мүшелерін меңгерту әрбір оқушының жеке қабілеттерін ескеріп, өз әрекетін нәтиже ретінде тануға мүмкіндік туғыза отырып, оның жан-жақты рухани дамуына бағдар береді.
Зерттеудің әдістері: теориялық әдістер, баяндау, салыстыру, жүйелеу, талдау, сараптау, қорыту, бақылау және тәжірибеден өткізу.
Зерттеу пәні: қазақ тілін оқыту әдістемесі.
Зерттеу орны: №36 орта мектеп , 8 «ә» сыныбы
Зерттеудің негізгі кезеңдері:
1. Тақырып таңдап алу, сол бойынша іздену.
2. Бекітілген тақырыпқа байланысты материал жинақтап, жұмыстың жоспарын құру.
3. Жоспарға сәйкес курстық жұмыстың І бөлімін жазу.
4.Диплом алдындағы тәжірибе жинақтау, курстық жұмыстың практикалық бөлімін жазып, жұмысты аяқтау және қорғау.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытынды мен әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Аманжолов С. Қазақ әдеби тілі синтаксисінің қысқаша курсы. Алматы, 1995.
2. Аханов К. Грамматика теориясының негіздері. – А., 1996.
3. Әміров Р. С. Жай сөйлем синтаксисі. Алматы, 1997 жыл.
4.Балақаев М., Қордабаев Т. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис. Алматы, 2001 жыл.
5. Балақаев М., Сайрамбаев Т. Қазіргі қазақ тілі. А., 1997.
6. Балақаев М. Қазіргі қазақ тілі. Жай сөйлем синтаксисі. А., 1991.
7. Сайрамбаев Т. Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері. Алматы, 1991.
8. Сайрамбаев Т. Сөз тіркесі және жай сөйлем синтаксисі. А., 1992.
9. Қасымова Т., Дәулетбекова Ж. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. А., 2000 ж.
10. Құлмағанбетова Б. Қазақ тілін оқыту методикасы.А., «Мектеп» 1998 ж.
11. Нұржанова Ж. Қазақ тілін тиімді оқыту жолдары –А. 2001
12. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. Алматы. 1966.
13.Қазақ тілінің грамматикасы. Синтаксис. 2-том. Алматы, 2003 ж.
14. Байтұрсынов А. Тіл тағлымы. Алматы, Ана тілі, 1992.
15. Оразбаева Ф., Сағидулла Г. Қазіргі қазақ тілі оқу құралы.
ЖШС « PRINT-S» А., 2005 ж.
16. Оралбаева Н., Жақсылықова Қ. Қазақ тілін оқыту әдістемесі.
А., «Ана тілі» 1996 ж.
17. Қазақ тілі мен әдебиеті, №3, 2011 жыл
18. Қазақ тілі мен әдебиеті, №5,2011 жыл.
        
        Абай  атындағы Жамбыл гуманитарлық колледжі
Гуманитарлық пәндер бөлімі
Қазақ тілі мен әдебиеті ПЦК
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
Қазақ тіл ... ... ... ... ... ... К - 2 - 08
Пәні: қазақ тілін ... ... ... ... - 2013 ... тіл ... ... мүшелерін оқыту
Мазмұны
Кіріспе.......................................................................................................................
І тарау. Сөйлем мүшелері - ... ... ... ... ... мүшелерінің зерттелуі................................................................. ... ... ... орын ... ... ... ... оқытудың әдістемелік жүйесі
ІІ.1. Сөйлем мүшелерін модульді-интерактивтік технология арқылы ... ... ... ... ... ... ... белгілерді қолдану ..............................
Сөйлем мүшелерін оқытуда ойын түрлерін ұтымды қолдану...........................
Қорытынды............................................................................................................
Әдебиеттер ... ... ... ... ... тілі ... ... білім сапасын жаңа заман талаптарына сай іріктеу мен меңгертуде модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту ерекше орын алады. Ғылым мен ... ... ... ... ... ... меңгертудің жаңа түрін қажет етеді.
Модульді-интерактивтік технология арқылы сөйлем мүшелерін оқытудың басты ... ... өз ... білім алуына, олардың ізденімдік - зерттеу дағдыларының қалыптасуына бағытталады.
Модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту білімдерін жүйелеу және талдап, бағалауда ... ... ... бірге олардың өзіндік ізденісін арттырып, шығармашылық ... ... Бұл ... мұғалімнің басты міндеті оқушыларға модульді-интерактивтік технологияны қолдана отырып, сабақ барысында орындалатын ... ... ... ... ... анықтау, пәнге деген қызығушылығын арттыру болып табылады. Оқытудың дәстүрлі әдістемесінен ... ... өту ... сабақ үстінде ойландыра білуге, сөйлем мүшелерін толық меңгеруге жетелейді.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-теориялық әдістемесін ұсыну; сөйлем мүшелерін игертудің тиімді амал-тәсілдерін айқындау.
Зерттеудің міндеттері:
- модульді-интерактивтік технология ... ... ... ... ғылыми-теориялық негіздерін дәйектеу;
- сөйлем мүшелерін модульді-интерактивтік технология арқылы оқытудың тиімді жолдарын ұсыну;
- ... ... ... ... ... бір түрі - ... белгілерін қолданудың ұтымдылығын дәлелдеу;
- сөйлем мүшелерін игертуде ойын элементтерінің тиімділігін ... ... ... ... барысында модульді-интерактивтік технологияны қолдану қазақ тілінен алған білімді жүйелеп, оны ... да ... ... көмектеседі. Модульді-интерактивті технология арқылы қазақ тілінің сөйлем мүшелерін меңгерту әрбір ... жеке ... ... өз ... ... ... тануға мүмкіндік туғыза отырып, оның жан-жақты рухани дамуына бағдар береді.
Зерттеудің әдістері: теориялық әдістер, баяндау, салыстыру, жүйелеу, ... ... ... ... және ... ... пәні: қазақ тілін оқыту әдістемесі.
Зерттеу орны: №36 орта мектеп , 8 ... ... ...
1. ... ... алу, сол ... ... Бекітілген тақырыпқа байланысты материал жинақтап, жұмыстың жоспарын ... ... ... ... ... І ... жазу.
4.Диплом алдындағы тәжірибе жинақтау, курстық жұмыстың практикалық ... ... ... ... және қорғау.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытынды мен әдебиеттер тізімінен тұрады.
І тарау. Сөйлем ... - ... ... ... Сөйлем мүшелерінің зерттелуі
Сөйлемге коммуникативтік және құрылымдық синтаксистік тұрғыдан талдау ... ... ... ... ... ... ... толықтауыш, пысықтауыш) тікелей байланысты. Тіл білімі тарихында осы әдіс ертеден-ақ қалыптасып, дәстүрге айналып ... ... ... ... үшін ... ... ... тұжырымдардың қызғылықты нәрсе екені сөзсіз. Революцияға дейінгі түркі тілдерге арналған еңбектің қайсысында болмасын логикалық, психологиялық байымдаумен ұштасып, қатарласып қаралғандығын ... ... да ... негізгі шарты бастауыш пен баяндауыштың болуы деген сөз - логикалық ... үшін ... пен ... ... ... ... осылай психологиялық, логикалық көзқараспен қарау сөйлемнің грамматикалық функциясын ашуға зиянын тигізді. Логикалық байымдау грамматикалық ... ... ... ... ... мәселелері дұрыс шешілмеді. Осының нәтижесінде тұрлаулы мүшенің бір-бірімен айтылатын жақты, жақсыз, толымсыз, атаулы сияқты жай сөйлем түрлері де ... Бұл ... ХІХ ... үшін өте ... ... ... дәуірінен бастап соңғы кездерге дейін сөйлем логикалық байымдаумен өте тығыз байланыста қаралған еді. ... да бұл ... орыс тілі ... ... ... ... ... берілуі - сөйлем деп қараған еді. Мұны қолдаушылар - Ф. И. ... ... ... К.Ф. ... Г. ... т.б. болды.
Ф.И. Буслаевтің тарихи грамматикасының ... (1858) ... ... ... назарын өзіне ерекше аударды. Өйткені көптеген ғалымдар ХІХ ғасырдың бірінші жартысында ... ... алып ... ... мен ... арасындағы ара жікті ажыратады. Синтаксистік құрылыс жөніндегі Ф.И. Буслаевтің өзгертулері мен енгізгендері көп емес, бірақ олардың барлығы принципті, ғылыми негізделген ... ХІХ ... ... ... грамматикалық бастауыш логикалық бастауыштың басты сөзі делініп келсе, Буслаев бұл түсінікті кеңейтеді. ХІХ ғасырдың бірінші ... ... ... мүшелері негізінен семантикалық өлшемге (критерийге) қарсы анықталды және топтастырылды. Топтастырудың бұл принципін ... та ... ... ... ... ... тұжырымдар қалыптасқанға дейін ол бүтін және бірыңғай болған жоқ. Тек басқалардың орнын ауыстыратын балама варианттары ретінде қолданылып келді.
ХІХ ғасырдың ... ... орыс тіл ... тұжырымының мазмұнын қорытындыласақ, лингвистер өздерінің міндетін тұтас және осы бір теорияның ... ... ... аса ... ХІХ ... ... ... синтаксис туралы ілім кемшіліктерден ада емес еді. Оны ХІХ ғасырдың екінші жартысында осы саланы зерттеуші ғалымдар да анық ... ... бұл ... ... ... құрылысы жөніндегі ілімді ілгері дамытқанын жоққа шығаруға болмайды.
Аталған кездегі бұл ілімнің ілгері дамуын, ХІХ ғасырдың бірінші ... ... ... ... жайындағы концепцияларды зерттей келіп, олардың қайсысының қай ғалымның творчестволық еңбегінде ... ... ... ... ... сынға ұшырағанын, нәтижесінде ХІХ ғасыр соңындағы сөйлем мүшелері жөніндегі ... ХІХ ... ... ... ... айырмашылығы бар екенін ажыратамыз.
Дәлірек айтсақ, ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы сөйлем мүшелері жөніндегі тұжырымдар ұсынылған анкета сұрақтарына жауап берумен ... ... Біз енді сөз ... ... ... сүйеніп, олардың қандай сұрақ, жауаппен келіспейтінін және неге ... оған ... ... ... сөз ... ... Потебня грамматикалық сөйлем логикалық байымдаумен бірдей де, паралель емес деп ... ... ... анықтамасына көп көңіл бөлді. Оның өзіндік соны пікірі сөйлем мүшелерінің иерархиялығы жөнінде еді. Оның айтуынша, сөйлемде бастауыш пен ... ... мүше ... тек ... қана ... Ал ... толықтаушы мүшелердің бірі дейді.
ХІХ ғасырдың екінші жартысында сөйлем мүшелерін зерттеуде өз ... ... А.А. ... шәкірті Д.Н. Овсяннико-Куликовский, академик Ф.Ф.Фортунатов сияқты ғалымдардың еңбектерінің өзіндік орны бар.
Міне, бұл ... ... ... ... зерттеушілерге арналған еңбектердің ең алғашқысы - М.А. Казем-Бектің (1846) кітабы. Бұдан соң әйгілі (1869) ... ... ... бас мүшелері бастауыш, баяндауыш және оның функциялары қандай сөз таптарынан жасалатындығы, ... орны ... Бұл ... ... тілдері синтаксисінің зерттеу объектісін анықтап, белгілі жүйеге түсірді.
Қазақ тілін алғашқы зерттеген ғалымдардың бірі - М.П. ... (1894) ... ... ... ... ... ... арналған. Бұл еңбектің синтаксис бөлімінде мынадай тараулар қаралады:
* Жай сөйлемнің кейбір мәселелері.
* Етістіктердің қызметі, олардың көсемшеге айналуы.
* Есімшелердің ... ... және ... ... келуі. Сондай-ақ
тұйық райлы етістіктің қолданылу.
* Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібі, жалпы морфологиялық категориялар-
дың синтаксистік қызметі есепке алынады.
М.П. Мелиоранский ... ... ... ... ... ... соң ... пен баяндауыштың бір-бірімен байланысу тәсілі, қандай сөз таптарынан ... ... ... ... ... ... бұл тарауда септік жалғауларының да синтаксистік қызметіне тоқтайды. ... ... және сөз ... ... жоқ. ... пікіріндше, бастауыш пен баяндауыштың қатар келуі жай сөйлемнің негізгі ... ... ... ... ... анықтауыштан басқа сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері жөнінде де еш нәрсе айтылмаған. Өйткені, М.П.Мелиоранскийдің өзі ... ... ... бұл ... ... ... еткен.
Қазақ тілі біліміндегі сөйлем мүшелерінің зерттелу тарихына үңілсек, сөйлем мүшелерінің анықтамасы туралы ... ... ... көзқарастар болып келді.
Сөйлем мүшелері синтаксисте, оның ішінде жай сөйлемнің синтаксисінде басты қызмет атқарады. Сондықтан ... ... ерте ... ... ... ... басым болды.
Қазақ тілі біліміндегі сөйлем мүшелерінің зерттелуін екі ... ... ... ... ... ... жылдар арасындағы айтылған ойлар, оқулық
пен ғылыми еңбектерде жарияланған пікірлер.
* Қырықыншы жылдардан бастап осы кезеңге дейінгі көзқарастар.
Синтаксис, оның ... ... ... тіл білімінде Қазан революциясына дейін және онан кейінгі уақыттан бері ... ... ... ... ... белгілері, жасалуы, тыныс белгілері туралы ғылыми тұжырымдар бірінші кезеңде жақсы қаралған еді. Бұл кезеңдегі сөйлем мүшелерінің жасалуы жайлы А. ... Қ. ... С. ... ... І. ... т.б. ... алғаш сөз етті. Ол уақытта сөйлем мүшелері ... ... да, ... ... ... мәселесіне, жасалуына қатысты ойлар жан-жақты айтылып отырды. Синтаксис саласындағы алғашқы мағлұматтарды осы бірінші кезеңнен аламыз.
Қазақ тіл білімінің ... ... 20-30 ... ... оқып отырғанымызда онда сөйлем мүшелері жасалу жағынан ғана сөз болған жоқ, сонымен бірге оның ... ... ... ... көп көңіл бөлінгенін байқаймыз. Қазақ тілі лингвистикалық терминдердің жасалуын, соның ішінде сөйлем мүшелері ұғымдарының алғаш рет ... ... ... жылдардағы А. Байтұрсыновтың еңбектерінен басталады. Ал осы дәстүрдің әрі қарай толысып, ... ... ... отызыншы жылдардағы Қ.Жұбанов пен С. Аманжолов еңбектерінен ... ... ... ... ... ... рет басылып шыққан сөйлем жүйесіне арналған үшінші кітабында ... ... ... ... Дегенмен, мұнда анықтама, ережелер тиянақты бекітілмеген, ғылыми негізделмеген еді. Бұдан соң сөйлем мүшелеріне қатысты Қ. Жұбановтың 1936 жылғы ... орта ... ... бір ... мен ... ... 1937 №1-2) деген мақаласын атай аламыз.
Қазақ тіл білімінің ... ... бірі - С. ... 1936 жылы атты мақаласын бастырып, онда біршама тың ... ... еді. (Тіл ... 2-жинақ).
С. Аманжолов 1932 жылдан бастап синтаксис мәселесін зерттеді. Мысалы, (1932), орта мектепке арналған (І-ІІ бөлімдері), жоғары мектеп үшін ... ... ... - (1940) деген еңбектері сөйлем мүшелерін жан-жақты зерттеп, ғылыми жүйеге түсірудің үлгісі, құнды тәжірибесі болды.
Қазіргі кезде синтаксисті ... осы ... ... ... ... алып, одан үйреніп, содан-соң сөйлем мүшелері проблемасын, сондай-ақ синтаксистің басқа көптеген мәселелерін ... ... ... ісіне лайықты үлестерін қосып келеді.
І.2. Сөйлем мүшелерінің орын тәртібі
Сөйлем құрылысын жіптіктей етіп айтудың бір амалы -- ... ... ... орналастыру. Өз орнында тұрмаған сөз оқушыға оғаш көрініп тұрады немесе сөйлем мағынасы өзгеріліп ... ... ... орын ... қалай болуы жазушының, сөйлеушінің ықтиярындағы нәрсе емес. Ол жайында әрбір тілдің өзіне тән ішкі ... ... ... ... ... ... ... әр сөзді орнына қойып айтуда үлкен мән бар. Дұрыс құралған сөйлемнің ... де ... ... етер ... де өзгеше болады.
Сөйлем құрауда сөзді дұрыс орналастыруды шеберлік деп тану үшін де, ... орын ... ... сақтап жазу үшін де бұл жайында қазақ әдеби тілінің ережелерін білу керек.
Қазақ тілінде ... ... орын ... ... алғанда, тұрақты, орыстіліндегідей еркін емес, жалпы ереже бойынша баяндауыш сөйлемнің ең ... ... одан ... анықтауыш, пысықтауыш, толықтауыш өздері қатысты сөздерден бұрын тұрады. Ауызекі сөзде, көркем әдебиетте сөйлем мүшелерінің бұл орын тәртібі, әрдайым жоғарыда ... ... келе ... инверсия жасалып (орын ауысып) та орналаса береді. Бірақ осылай етудің стильдік мәні болады. Мысалы, грамматикаларда "анықтауыш анықтайтын сөзінен соң тұрмайды",-десе, Ғ. ... ... ... ... да ... бола ма екен ... ... деп анықтауышты (қырық тесік) анықтайтын сөзінен (табан) кейін қойған. Дәл осы арада автордың бұлай етуі өте ... Ол ... ету ... ... ... жаралы аяғын көріп, Шегеннің таңданғанын, сол айтқан сөздерінің интонациялық өңі қалай екенін білдірген. Сол сияқты, ... тарт ... ... ашулана, көтеріңкі дауыспен айтқанын білдіру үшін М.Әуезов деп ... ... ... ... болса солай орналастыру жазушының өз еркіндегі нәрсе емес. Сөйлемнің бастауышын қай жерге қойып айту кісінің, субъективті ... ... ... ... бір ... ... байланысты. Сондықтан сол заңды жете білмесе де, тілдің табиғатынан тыс, ... жат ... үнін ... ... сөйлем мүшелерін дұрыс орналастырады.
Бастауышты жайылма сөйлемдегі қалыпты орны үш ... ... ... сөйлемдегі тұрлаусыз мүшелер баяндауышқа қатысты болса, бастауыш сөйлемнің басында ... ... ... ... ... ... кірісті. Осындағы бастауыш -- жігіттер^ ... -- ... Сол ... ... ... -- тұрлаусыз мүшелер. Олар баяндауышқа ... ... ... ... ... ... толықтайды (жұмысқа). Ал осы қалыпты орнын өзгертіп, сөйлем ... ... ... айтуға да болады. Мысалы, Білектерін сыбанып жігіттер жұмысқа кірісті, білектерін сыбанып жұмысқа ... ... ... қай уақытта осылай айтылуы мүмкін. Бастауышқа ой екпіні түсіп, оны басқа сөзден гөрі басым мағынада айту үшін осылай ... ...
2. ... ... да, баяндауыштың да маңында тұрлаусыз мүшелер болса, бастауыштың қалыпты орны ... ... ... ... ... оқып ... ... білектерін сыбанып жұмысқа кірісті. Бұл сөйлемдегі сөздердің орнын ... ... ... онша ... ... Дегенмен, былай десек: Білектерін сыбанып университетте оқып жүрген жігіттер жұмысқа кірісті. Мұнда білектерін сыбанып -- оқып ... ... ... ... ... өзгеріледі.
3. Тұрлаусыз мүше (мүшелер) тек бастауыштың маңында болып, баяндауышқа ... ... онда ... ... дәл ... ... ... Университеттс оқып жүрген жігіттер көмектесті десек, сөйлем мүшелерінің орнын ауыстырып айтуға көнбейді (өлеңді ... жөні бір ... ... 1) Бір мүшенің сөйлемдегі орны басқа мүшелердің сөйлемдегі орнына қарап белгіленеді; 2) Сөйлем мүшелерінін, қалыпты орнын ... ... ... ... солай еткенде, қалай да сөйлемнің бұрынғы мағынасына өзгеріс енеді.
Сөйлем ... ... ... ... жеке ... ... стильдік қызмет арту үшін, оны басқа сөзбен орын ауыстырып айтуды и н в е р с и я ... ... ... болу керек. Олай етпей, сөйлеу тілінде кездеседі екен деп немесе ... ... әр ... ... деп, ... ... теріс құруға болмайды. Бұл жөнінде де тілдің нәзіктігін ескеріңіз: анықтауыш, жалпы ереже бойынша, анықтайтын сөзінің дәл ... ... Егер бір ... ... әр ... анықтауышы болса, оның қайсысы бұрын, қайсысы соң тұру керек? Мұнда да ... ... бар: ... ... ең ... ... ... анықтауыш сол заттың дәл қасында тұрады да, өзгелері одан ... ... ... ... ... ... сындарды бие сөзінің анықтауыштары етіп айтқымыз келсе, ақсақ торы бие ... ... торы ... бие ... ... биенің, торылығы жусаң да кетпейтін түпкілікті, негізгі сапасы, ал ақсақтығы -- ... ... ... ... ... ең соңында тұратын да орайы болады:
1. Диалогты сөйлемге автордың, берген түсінігінде бастауыш сөйлемнің ... да, ... ... да түра ... ... ... ... тәрбиесіне партия алдында комсомол жауапты, -- деді Әбдікәрім.
-- Самолет ... ... -- деді ... технигі Таися Вахрамиевна (X. Досп.).
Аман ішіп отырған асын тастай сала:
-Мынау әншіні көріп қалайықшы, -- деп тұра ... (Ғ. ... Әкем көп ... бері ... ... ... - ... Бақбергенов).
Төл сөз бен автор сөзінің осылай орналасып, бастауыштың сөйлемнің соңында не басында тұруы -- оның ... ... ... Мұндайға инверсия жасау үшін төл сөздің арасына автор сөзі қыстырылады:
-- Тоқта! -- деді ол, -- ... ... -- мен не деп ... есіңде ме?
-- Мен, -- деді Асқар, -- сені жақсы көремін. (С. Мұқанов).
2. Қынжыла, күйіне айтылған ... ... ... ... ... ... айтуға болады: Келмей қойды бүгін ол! Айтып едім ғой саған мен! (Айтпап па едім саған мен?!) Үміттен айрылса, не ... еді ... ... Мұқанов).
Хабарлы сөйлемдерде, осы тәрізді, бастауыштарға екпін түсіре, оларға ерекше мән бере айту үшін ... ... ... мүшелермен ауыстырамыз.
Бастауыш қалыпты
орнында
Баяндауышқа
инверсия жасалған
Қарымсақ Зылиханы іздеуге
шықпақшы ... ... ... қарай жүгірді.
Келіні пештің мұржасын
ашып жүр екен. (Б. Майлин ).
Абай Ойқұдықтағы аулына
салқын түсе жетті.
Зылиханы іздеуге ... ... ... ... ... ... ... жүгірді.
Пештің мұржасын келіні ашып жүр екен.
Ойқұдықтағы аулына Абай ... түсе ... ... ... ... айтудың үлкен мәні бар. Ол қалыпты орнын өзгертіп, баяндауыштың жетегіндегі сөздің орнында тұрғанда, оған ... ... ... де, бастауыштың бұрынғы орнына қойылған сөздер де ... ... ... ... ... Ал өз ... ... сөздердің ешқайсысы, әдейілеп дауысты құбылтып, көтеріңкі дауыспен айтқанда болмаса, оларға ой екпіні ... ... ... ... ... ... Олардың құрылысын өзгертіп бастауышты баяндауыштың жетегіндегі тұрлаусыз мүшелердің орнына қойғанда, орын ауысқан сөздердің айтылу ырғағы да, логикалық ... де ... ... ... ... ... бастауыш ерекше басым әнуенмен айтылады.
Баяндауыштың үйреншікті орны -- ... ... Сол ... өлеңді сөйлемдерде болмаса, көп өзгертпейді. Дегенмен, оған да инверсия жасауға болады.
Баяндауышқа ой ... ... ... ... ... ... айту ... кейбір ұранды, лепті сөйлемдерде оны бірінші орынға қойып айтуға болады.
Жойылсын жауыздар! Жасасын сүйікті Отанымыз! Жоғалсын өлім! ... ... (3. ... Тарт ... Отыр ... Көне алмаймын оның зорлығына! (М. Әуезов).
-- Тарт тіліңді! Жоғал көзіме көрінбей!- деп ... ... ... (С. ... Өшір ... ... ... (Ә. Сәрсенбаев).
-- Қой әрі балалықты! (Ғ. Мұстафин).
-- Қайтейін бұрын кім ... (С. ... ... ... орны -- ... алды. Бұлардың да ол орнын басқа мүшелермен ... ... ... ... сұраулы сөйлемдерде болмаса, хабарлы сөйлемде баяндауыштармен орын ауысып, баяндауыштың соңында келе бермейді. Келе жатыр ол үйден. Ол отыра кетті орындыққа. ... ... ... ... ... әдебиетте кездеседі, бірақ оларда пәлендей стильдік қызмет жоқ.
Бұйрықты, лепті, ... ... ... ... ... ... ... айту үшін сөйлемнің басына, ал толықтауыш, пысықтауыштарды одан кейін ... ... ... орын ... ... да ... ... қалмайды:
Бар, осынымды айт дегендегі толықтауышты баяндауышпен орнын ауыстырып: Бар, айт осынымды! ... ... ... сөйлем жай хабар ретінде айтылса, соңғы сөйлем ерекше ырғақты әуенмен күйіне сөйлеген кісінің сөзі болып ұғынылады. Ол ... ... пен ... орын ауысуынан болып отыр. Ондайда толықтауыштардың да ерекше ... ... ... ... мына ... ... болады:
-- Не ақысы бар менде? Дұшпан сөзіне еріп дұшпан боламысың ... ... ... (С. ... ... көз ... (М. Әуезов).
Толықтауыштарға көбірек инверсия жасалатын сөйлем -- диа-логты сөйлем. Диалогты сұраулы сөйлемнің мазмұнына лайық оғаш ... ... ... басталса, онда оған инверсия жасалып, басқа сөздерден гөрі басым мағынада айтылғандағысы.
-- Кімді күтіп отырсың?
-- Амантайды күтіп отырмын.
-- Бұл ... ... ... ... бере ... пысықтауыштар көбінесе басқа сөздермен қатар тұру арқылы байланысатындықтан, оларды әрі-бері ... ... ... да, ондай мысал көп кездеспейді. Ал ілік жалғауы жалғанған анықтауыштар мен барыс, шығыс, ... ... ... ... ... инверсия жасауға болады. Сондай-ақ инверсия жасай беруге көнгіш пысықтауыш -- мезгіл үстеулері мен көсемшелерден жасалған пысықтауыштар:
1. Үлкен ... ғой, апа, ... ... (С. ... да ... бола ма екен қырық тесік! (Ғ. Мүсірепов). Сақижан, жүр тезірек! (Ғ. Сланов).
Бүгін, ... ... бір көш ... ... ... ... ақын Сара, үйректің сұңқарындай тудың дара (X. Жұмалиев). Ақырындап ат ... (Б. ... ... ... ... ... жоқ, мен оған амандасқаным жоқ (С Мұқанов).
Заттың түрін, түсін білдіретін бірыңғай анықтауыштардың орындарын өзгертіп айтуда мән ... ... ... ... ... екен? деп қиналмайсың. Мысалы: сары, көк, жасыл түс (жасыл, көк сары түс), күшті, қарулы, епті жігіт (қарулы, епті, күшті ... ... ... ... қамзолды, ақ сақалды кісі (ақ сақалды, түлкі тымақты, ... ... ... ... анықтауыш біркелкі болмай, түрлі-түрлі сапа болса және бір заттың маңында әр ... ... ... ... ... ішіндегі заттың ең негізгі сыны болатыны басқа анықтауыштардан кейін, анықталатын сөздің қасында тұрады: Дередей үлкен жұп-жұмыр ақ тай -- ... ... Сары қыз ... сары келіншек болыпты. Жасында ат жақтылау, қыр мұрындылау сияқты еді, ... ... ... май ... ... ... әйел ... бет алыпты (Ғ.Мұстафин).
Оң жақ бұрышта ешбір сәнсіз, ... ... ... ... пеш тұр ... ... ... ... жиылған сұрғылт түсті, көнетоздау екі-үш көрпе, жастық (М. Әуезов).
Сөзді дұрыс орналастырудың стильдік қызметі ерекше.
Қорытынды
Қазақ тілі ... ... ... ... жаңа ... ... сай іріктеу мен меңгертуде модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту ерекше орын алады. Ғылым мен техниканың қарыштап дамыған кезеңі сөйлем ... ... жаңа ... ... ... ... арқылы сөйлем мүшелерін оқытудың басты ерекшелігі білімгерлердің өз бетімен білім алуына, олардың ізденімдік - зерттеу дағдыларының қалыптасуына бағытталады.
Модульді-интерактивтік ... ... ... ... ... және талдап, бағалауда сабақтың сапасын жақсартумен бірге олардың өзіндік ... ... ... ... ... Бұл ... ... басты міндеті оқушыларға модульді-интерактивтік технологияны қолдана отырып, сабақ ... ... ... ... ... деңгейін дұрыс анықтау, пәнге деген қызығушылығын арттыру ... ... ... ... ... ... технологияға өту оқушыны сабақ үстінде ойландыра білуге, сөйлем мүшелерін толық меңгеруге жетелейді.
ІІ тарау. Сөйлем ... ... ... ... ... мүшелерін модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту әдістемесі
Сөйлем мүшелерін модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту мемлекеттік тілді ... ... ... отырып, оқушылардың пәнге қызығуын, ынтасын арттыратын әлеуметтік, танымдық мотивтердің қалыптасуына жол ашады, дүниетанымдық көзқарасын тереңдетеді, сапалы білім мен іскерлік дағдысын ... ... ... ... ... ... ... қағидалары кешенді жаттығулар мен тапсырмалар арқылы пысықталып, оқушының алған білімін бекітеді, сауаттылығын ... ... ... ... практикалық жұмыстарды мейлінше жиі әрі жүйелі орындатудың маңызы үлкен. Оқушының ойы нақты берілуі үшін сөйлемнің негізі дұрыс қалануы ... Олай ... ... ... құрылуы оны құрайтын сөйлем мүшелерінің орын тәртібіне, оның өзіндік белгілеріне тікелей байланысты. ... ... ... категория ретінде өзінің грамматикалық мағынасымен, морфологиялық табиғатымен анықталады. Сөйлемге негізгі материал болатын сөз бен сөз тіркесі сөйлем ... ... жаңа ... ие ... ... ... сөз ... тұлғаға еніп, грамматикалық құрылымға түскенде, оның тілдегі атқаратын қызметі айқындалады, яғни сөйлем құрамында сөйлем мүшелерінің өзінің нақты атқаратын синтаксистік қызметі бар. ... ... ... ... мүшелерін оқытуда оқушыларға алдымен синтаксистік талдауға берілген сөйлемнің мағынасын меңгертіп, сөйлемдегі әр сөздің жеке мағынасына түсінік беріледі.Тілші Г.Қосымова ... . ... ішкі даму ... ... ... оқушы сөйлем құрастыруда әр сөздің мағынасын айқын ... ... ... ... сөйлем мүшелерінің қызметіне нақтылы сипаттама беріп, объективті саралай алады. ... тілі ... ... ... ... ... мүшелерін меңгерту ғалымдар (С.Жиенбаев, Н.Сауранбаев, М.Балақаев, Р.Әміров, О.Төлегенов, Т.Сайрамбаев еңбектерін негізге ала отырып, ... ... ... грамматиканың ғылыми теориялық негізіне, тіл фактілеріне сүйене отырып жүргізіледі. Сөйлем мүшелерін оқытуда көркем әдебиеттерден үзінді ретінде алынған, тәрбиелік мәні бар ... ... ... , ұстанымымен жүйелі ұйымдастыру оқушылардың тілін ұстарта отырып, ойлау қабілетін де шыңдайды. Сабақта қазақ тілінің өзіндік ерекшеліктері туралы ... ... көзі ... ... ... топтамасында арнайы іріктелген танымдық мәтіндермен қатар, тілші ғалымдардың өмір жолынан, шығармашылығынан ... ... ... де ... ... ... ... тілдік қатынас оқушы үшін басым түрде қолданылып, ауызша тілдік қатынас көбіне мұғалімнің іс-әрекеті ғана болып келсе, модульді-интерактивтік технологияда оқушы белсенді ... ... ... ... ... та, ... ... қатынас та қатар жүзеге асады. Әрі бұл белсенді ... ... ... ... ... барысында сөйлем мүшелеріне талдауды жүйелі жүргізу үшін де қажет.
Әдіскер-ғалым ... ... ... ... ... ... болатын сөз немесе сөз тіркесінің негізгі белгілеріне оқушылардың назарын аударту қажет екенін айтады.
Ғалым Н.А.Оразахынова сөйлем мүшелері туралы ережеге ... ... жай ... ... ... ... тұрлаусыз мүшелердің қатысы арқылы анықталатындықтан сөйлемдегі сөздерді сөйлем мүшелеріне талдағанда сатылай кешенді талдау технологиясының тиімді екендігін көрсетеді. Бұның өзі ... ... ... ... ... отырып, оқушыларға материалды жүйелі меңгертудің қажеттілігін дәлелдейді.
Сөйлем мүшесін модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту барысында оқушылардың теориялық, практикалық ойлаулары мен ... ... ... негіздері жүйесін құрайтын төмендегі компоненттер ... ... ... ... ... ... ... оқыту барысында оқушылардың теориялық, практикалық ойлаулары, тілін дамыту әдістері мен тәсілдерінің дидактикалық табиғаты;
- сөйлем ... ... ... ... ... ... түрлері мен ерекшеліктері;
- оқыту мазмұны мен мақсаты.
Сөйлем мүшелерін модульді-интерактивтік технология арқылы оқыту ... ену үшін және ... ... өзара байланыстыру үшін, байланыс және қатынас анықталуы керек екені белгілі. Ондай ... ... біз ... ... алып ... Ал қатынас ретінде дидактикалық қатынас алынады. Оқу-танымдық қызмет - ... ... ... ол ... ... бағынады. Оқу-танымдық қызметті жақсы да нәтижелі ұйымдастыру үшін, ғылыми негіз болып отырған ... ... ... ... мақсаттары, білім алу, ... ... ... ... ... ... ... Оқытудың белгілері ретінде мыналар көрсетіледі:
- белгілі бір мақсатқа бағытталу;
- жүйелілік;
- ағымдылық (процессуалдық);
- екіжақтылық ... мен ... ... ... сипаты).
Оқытудың мұндай сипаттары оқу-танымдық қызметке тән. Сондықтан оқыту дегенде ... ... ... ... ғана ... оқушынын танымдық, ізденімділік қызметін ұйымдастыру деп түсініледі.
ІІ.2.Сөйлем ... ... ... ... ...
Эксперимент жүргізгенге дейінгі оқушылардың білім деңгейін анықтау мақсатында ... ... ... ... ... ... - 25 ... ... - ... 28% -6= 24% ... ... -84%
-8= 32% -4= 16% ... ... ... ... Адис ... ... Іңкәр
3
4
Әбибулла Әбілғазы
5
5
Әбдікемел Дәулет
3
6
Әтібек Арайлым
5
7
Бейсеқұлова Айдана
3
8
Байғабекова ... ... ... ... ... ... ... Арман
3
13
Кеуілімжаев Бексұлтан
2
14
Қойшыбаева Дария
3
15
Қойлымбаева Жұлдыз
5
16
Қуандықов Ислам ... ... ... Ертай
5
19
Момбаева Әсел
4
20
Тұрсын баев Алмат
2
21
Тұрарбекова Айгерім
5
22
Тұрдалы ... ... ... ... ... ... Жансая
4
Тірек белгілері арқылы оқытудың ерекшелігі, яғни нақты, дәл есептелген оқу үрдісін ұйымдастыру мен уақыт үнемділігі сипатталады. ... ... сана ... ... ... ... тұжырымы бар жеке тұлға тәрбиелеу барысында қолданылатын тірек белгілері арқылы оқыту модульді-интерактивтік технологияның бір түрі ретінде қарастырылады. ... тілі ... ... ... ... ... ... түсініп меңгергеннен кейін сөйлемдерге синтаксистік талдау ... және ... ... ... ... , олар ... белгілерімен айшықталынды. Төмендегі сөйлемдерге синтаксистік талдау жасап көрсеттім.
1) Шәкәрім түрік, араб, парсы және орыс тілдерін жетік меңгерген.
Б + Т + Пс - қ + б. __ + - - - - - + - . - . - . - + ==== .
2) 1911 жылы ... атты ... ... ... - л + Пм - н+ А + Б + б - . - . - . - +- . - . - . - + + + ... ... тапсырмалар арқылы пысықтауыштың грамматикалық белгілерін ажыратып қана қоймай, оқушыларға халқымыздың ұлы ... ... мен ... ... ... береді. Бұның өзі пәнаралық байланысты қамтиды. Сондай-ақ ақындарымыздың афоризмге ... ... ... ... ... жаттатып, бір тақырыпты толығырақ меңгерту үшін, тақырыптас қара ... өлең ... ... ... ... ... пысықтауыштың жасалу жолдарын меңгертуге болады. Мысалы, Мақтанға ... ... тағы үшін ... ... тағы үшін ... пысықтауыш септеулік шылаулы есім сөзден жасалса, Барыңды, нәріңді тірлікте бергейсің ... өлең ... ... ... мезгіл пысықтауыш жатыс септік жалғаулы туынды зат есімнен жасалып тұрғандығын анықтап, тірек белгілері ... ... ... ... ... ... тағы үшін.
б + Пм - т ==== +- . - . - . - . ... тағы үшін ... ... ... тірек белгілермен айшықтаймыз:
З.е ееееее.енн
- зат есім.
№ 2
- ілік септігі
№ 3
- тәуелдік жалғаудың үшінші жағы.
- ... ... ... ... тірлікте бергейсің.
Т+Пм-л +б + - - - - - + - . - . - . - + ==== ... ... -
+ № 5
- ... ... ... және ... ... алдын ала даярланған тірек сызбалар арқылы түсіндірілгеннен кейін, сөйлем мүшелеріне талдау барысында ... ... ... ... Мысалы, Көксерек зор дауыспен ұлыды (М. Ә.) деген сөйлемге синтаксистік талдау жасау барысында шартты белгілермен сызып ... ... ... тірек белгілерімен айшықтайды: Б + П с-қ + б
Мұндағы: Б - бастауыш
П с-қ - ... ... - ... мүшелерінің грамматикалық белгілерін ажыратып болғаннан кейін, жасалу жолдары да тірек белгілері арқылы меңгертілді. Мысалы, ... ... зор ... ... деген сөйлемді тірек белгілері арқылы былай көрсетеміз:
З.е
З.е
№ 7
ж.ө.ш.
Ет.
Сыне
Осы тәріздес тірек белгілерін пайдалану ... жеке ... ... ... барысында қима қағаздар үлестірілді.
№1
Өздерің қалаған тақырыпқа мәтін құрастырып, оны тірек белгілерімен өрнектеңіз.
Бұл тапсырманың орындалу ... ... ... ... ... төмендегідей шағын мәтін құрған оқушы ойын тірек белгілер арқылы өрнектеді.
Мен кітап оқығанды ... ... ... ... атты ... ... ұнайды. Оның басты кейіпкері Бауыржан Момышұлының батырлығы, қайсар да бірбеткей мінезі мені өзіне қатты тартады. Мен де ... ... ... Бауыржан ағадай табанды түрде шыдамдылықпен жүзеге асырсам деймін.
Анықтауыш
Баяндауыш
Бастауыш ойыны.
Ойын ... ... ... ... ... сол ... мақал-мәтелден анықтауышты, 2- қатар пысықтауышты, 3-қатар толықтауышты табады.1-қатар ( анықтауыш )
1. Жаман жолдас жауға қалдырар.
2. Гүл - ... ... - ... ... ... ... - ... анасы - жер.
2- қатар (пысықтауыш):
1. Қорыққан бұрын жұдырықтар.
2. Ер жігіт елі үшін туады, елі үшін ... ... ... ... ... майданда шынығады.
3-қатар (толықтауыш)
1. Темірді қызған кезде соқ.
2. Талаптыға нұр жауар.
3. ... қара суға ... ... ... ... жетістіктерімізге тәуелсіздіктің арқасында жеттік.
2-қатар:Мен тәуелсіз елдің азаматы болғаныма ... ... ... ... ... ... ... толықтауыш анықтауыш пысықтауышБіз бүгінгі жетістіктерімізге тәуелсіздіктің арқасында жеттік.
Сызба бойынша сөйлем құрастыру:
1. Анықтауыш - ... - ... - ... - ... ... - ... - ... - баяндауыш.
3. Бастауыш - толықтауыш - пысықтауыш - ... ... ... ... ... ... үшін және ... қорыту мақсатында 2 нұсқада тест тапсырмасы беріледі. (Тест тапсырмасы 6 ... әр ... 6 ... ... ... Тест ... соңында бос торкөздер берілген,сол торкөздерге дұрыс жауап сандары жазылады ).
Қорытынды: Бүгінгі сабақ сендерге ұнады ма?
Не білдіңдер?
Сабақ ... ... ... әсер ... ... ... оқушылардың білімін бағалау.
Үйге тапсырма: тақырыбына шағын ... ... ... білімділік - оқушылардың сөйлем мүшелері туралы білімін тереңдету, анықтауыш туралы түсінікті кеңейте түсіндіру, анықтауыштың әр түрлі сөз ... ... ... ... ... ... ... - оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру, шығармашылық қабілеттерін ... ... ... ... ... ... - жаттығу жұмыстары , мысалдар арқылы туған жерді сүюге, Отанды қорғауға, ержүрек болуға, жаманнан жиренуге, жақсыдан үйренуге ... ... ... ... ... ... ... аралас сабақ.
Пәнаралық байланыс:қазақ әдебиеті.
Әдісі: бачндау, талдау, сұрақ-жауап, ой қозғау.
Сабақтың барысы. Ұйымдастыру:сәлемдесу, оқушылардың назарын сабаққа аудару.
Үй тапсырмасын ... ... ... ... ... не? ... ... қандай?
2) Сөйлем мүшелері дегеніміз не? Негізгі белгілерін ата.
3) Сөйлем мүшелері ... ... ... ... Дара, күрделі, үйірлі мүше дегеніміз не?
5) Сөйлем мүшесі бола алмайтындар.
6) Бастауыш, ... ... ... Олар қай сөз ... ... Бастауыш пен баяндауыштың арасына қандай жағдайда сызықша қойылады?
.
Сөйлемдерді интерактивті тақта ... ... ... бұл сөзге көнбеді. 2) Екеуі қайтадан қара ... бет ... 3) ... ... Қарашоқыдағы Күнкенің ауылына да жетпек. 4) Оқыған білімді болады. 5)Тарс-тұрс ... ... ... Торғайдың үні шыр-шыр етеді. 2) Талапты бала - талпынған ... 3) ... ... ... ... ... - сенсің. 5) Оның жасы алтыларда.
б)Сызықша қою.
1) Қуаты - ... ... - ... 2) Ол - күзетші жас жігіт Кәрібжан айтқан ән.3) Бұл - үлкен ... 4) ... - ... ... - ақымақтық.5) Менің мақсатым - ... ... ... ... 6) Бес жерде бес - жиырма бес. ... ... ... Интерактивті тақтадан анықтауыштың сызбасын көрсету.
Бірнеше сөз табынан болады.
Сұрақтары: қандай, қай , қанша, ... ... ... ... қабысу, матасу.
Құрылысына қарай: дара, күрделі, үйірлі.
Анықтауыш болып тұрған сөз таптарын оқушыларға тапқызу.
Анықтауыш болатын сөз табы
Мысалдар
Сын есім
Олар шалғай ауылдарды аралап ... ... ... ... ... есім
Ана тілі - адамның ғұмыр бойғы ... ... ... ... ... ... (есімше)
Болатын бала бесіктен бұлқынар.
Еліктеу сөз
Сол кезде тура алдынан бұрқ ... шаң ... ... қарай
Мысалдар
Дара
Мағжанның өлеңдері халық көңілінен шыға білді. Ақынның тамаша әндерін әншілер жиі орындауда.
Күрделі
Ақиық ақынның шығармалар ... мың ... жүз ... ... жылы ... көрді.
Үйірлі
Әкесі Мағжанды Қызылжардағы М.Бегішев ұстаздақ ... ... ... ... Ақын ... ән-күй ғана түсіндіре алатын сезімдерді сөзбен жеткізеді.
Оқулықпен жұмыс. 50-жаттығу ... ... ... ... ... ... іні бір,
Ұры-қарының ым-жымы бір.
* Адаспайтын аңшы болмас,
Жаңылмайтын данышпан болмас.
* ... ... ... ... ... қылма.
Талдау түрлерін көрсету.. 1) Фонетикалық талдау.
Шолпы.
2)Морфологиялық, синтаксистік талдау.
Мағжан Жұмабаев - өз орнын өмірден үнемі іздеумен өткен, ... ... сарп ... ... ... ... пен ... жан дүниесі бірге өріліп, астасып жатыр.
Мағжан ... ... ... өмір ... ... халқының аса үлкен , қадірмен жазушысы Сәйфи ... ... ... ... ... құрастыру.
Сканворд шешу. Мағжан Жұмабаев.
Әр оқушыға мәтін жазылған қима қағаздар беріледі. Сөйлемдерден ... ... ... ... сөз ... табу. Синонимдер: жұртын, елін, ата-тегін,руын. Жолдауы, үндеуі, бұлақ, қайнар, бастау, көз. Антонимдер: үлкен-кіші, ақылды-ақымақ, жоғары-төмен. Омонимдер: Көзінен жас шығу.Жас шағыңда ... ... ... ... ішкі ... (тату, дос)
Қорқыттың күйін тыңдау. М.Жұмабаевтың поэмасынан үзінді оқу. Қорқыт кім? ... VIII-IX ғ. ... ... ... тайпаларының ұлы ойшылы, шебер күйші. Күйлері: , , , , т.б.
Сөйлем жазу. Қобыз - ысқышпен ... ... ... ...
... алғашқы тоғыз шумағынан анықтауышты табы.
Қорытынды: бес тармақ стратегиясы.
* Зат есім: 1 сөз. 2) Сын ... 2 сөз. 3) ... 3 сөз. 4) Идея ... 4 сөз.
5) Синоним: 1 сөз.
Кубизм стратегиясы.
* Суреттеңіз. 4. ... ... 5. ... Ойға ... 6. ... болыңыз.
Тест сұрақтарына жауап беру (интерактивті тақта).
Тест
І нұсқа
1.Сөйлем мүшесі атқаратын қызметіне қарай қалай бөлінетінін көрсет.1) Бастауыш, анықтауыш.
2) Тұрлаулы, тұрлаусыз.
3) Бастауыш, ... ... ...
5) ... ... Анықтауыш,толықтауыш
2. Сөйлем мүшелері құрамына қарай қалай бөлінетін көрсет.
1)Дара, күрделі, үйірлі.
2) Анықтауыш, ... ... ... ... ... баяндауыш.
5) Анықтауыш,толықтауыш, үйірлі.
6) Дара, күрделі, тұрлаулы.
3. Бастауыш қай сөз табынан екенін ... ... ... адамсыңдар.
1) Зат есім.
2) Сын есім.
3) Сан есім.
4) Етістік.
5) Есімдік.
6) Үстеу.
4. Тура толықтауыш қай септікте ... ... ...
2) Ілік ...
3) ... ... Жатыс септік.
5) Шығыс септік.
6) Көмектес септік.
5. Мекен, мезгіл, қимыл-сын, мен себеп жағынан айқындайтын сөйлемнің тұрлаусыз мүшесін көрсет..
1) Бастауыш.
2) ...
3) ...
4) ...
5) Тура ... ... Сөйлемдегі анықтауыштың байланысу түрін көрсет.
1) Қиысу.
2)Қабысу, матасу.
3) Меңгеру.
4) Матасу, жанасу. 5) Жанасу. 6) ... ... ... Атау ... ... ... білдіретін сөйлемнің мүшесін көрсет.1) Бастауыш.
2) Баяндауыш
3) Толықтауыш.
4) Анықтауыш
5) ...
6) ... ... ... пен ... ... ... түрін көрсет.
1) Матасу.
2) Меңгеру.
3) Қиысу.
4) Жанасу.
5) Қабысу.
6) Меңгеру, жанасу
3. Баяндауыш қай сөз табынан екенін көрсет. ... күн ... Зат ...
2) Сын ...
3) Сан ...
4) ...
5) ... Есімше
4. Қашан? Қалай? Қайда? сұрақтарына жауап беретін сөйлем мүшесін көрсет.1) Бастауыш.
2) Баяндауыш.
3) Толықтауыш.
4) Анықтауыш.
5) ... ... ... Мына ... тура ... ... бес ... дейін хандай көтер, он бес жасқа дейін құлдай жұмса.
1) Бес жасқа. 2)Хандай. 3) Балаңды. 4) ... 5) Он бес ... 6) ... ... әдебиеттер тізімі
1. Аманжолов С. Қазақ әдеби тілі синтаксисінің қысқаша ... ... 1995.2. ... К. ... ... негіздері. - А., 1996.
3. Әміров Р. С. Жай сөйлем ... ... 1997 ... М., ... Т. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис. Алматы, 2001 жыл.5. ... М., ... Т. ... ... ... А., ... ... М. Қазіргі қазақ тілі. Жай сөйлем синтаксисі. А., 1991.
7. ... Т. ... ... ... ... 1991.
8. Сайрамбаев Т. Сөз тіркесі және жай сөйлем синтаксисі. А., ... ... Т., ... Ж. ... ... ... әдістемесі. А., 2000 ж.
10. Құлмағанбетова Б. Қазақ тілін оқыту методикасы.А., 1998 ж.
11. ... Ж. ... ... тиімді оқыту жолдары - А. 2001
12. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. Алматы. 1966. ... ... ... Синтаксис. 2-том. Алматы, 2003 ж. 14. Байтұрсынов А. Тіл ... ... Ана ... 1992. 15. ... Ф., ... Г. ... қазақ тілі оқу құралы.
ЖШС > А., 2005 ж.
16. Оралбаева Н., Жақсылықова Қ. Қазақ тілін оқыту әдістемесі.
А., 1996 ж.
17. ... тілі мен ... №3, 2011 ... ... тілі мен ... №5,2011 жыл.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Есімді сөйлемдер28 бет
М. Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясындағы есімді сөйлемдер119 бет
Модальді етістіктердің аудармасы21 бет
Сәрсен Аманжолов12 бет
Шешендік сөздер жайлы144 бет
Қазақ тілінде сөз таптастырудың негізгі принциптері туралы16 бет
Аударма барысындығы сөйлем мүшелерін өзгерту21 бет
Сөйлем мүшелері8 бет
Сөйлем мүшелерін оқытудың әдістемелік негізі16 бет
Сөйлем мүшелеріндегі бастауыш пен баяндауыштың рөлі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь