Сан есімнің мағыналық топтарын оқытуда интерактивті әдістерді қолдану

М а з м ұн ы
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І тарау. Түркі тілдері грамматикасындағы сан есімнің орны
І.1. Сан есімнің зерттелу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
І.1. Сан есімнің мағыналық түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ІІ тарау. Сан есімді оқыту әдістемесі
ІІ.1.Сан есімнің мағыналық түрлерін оқыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ.2. Сан есімді оқыту үрдісінде оқушылардың сыни ойлауын дамыту ... ... ... ..
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қосымша беттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе. Зерттеудің өзектілігі. Ана тіліміз бай әрі көп салалы. Оны зерттеу бір басқа да, меңгерту тіптен бөлек. Қазақ тілінің грамматика саласындағы сөз таптарын меңгерту – «Қазақ тілін оқыту әдістемесі» пәнінің негізгі мәселелерінің бірі. Әсіресе, сөз таптары ішіндегі сан есімді оқыту мәселесі ерекше. Сан есім – оқулықтарда көрсетіліп жүргендей, есімдер тобына жататын сөз таптарының бірі. Сан есімге жататын сөздердің өздеріне тән лексика-грамматикалық мағыналары бар, яғни олар заттың сан мөлшерін, ретін, шамасын білдіреді . Олай болса, сан есім –сөздерді топтастырудың бірінші ұстанымына сәйкес, яғни семантикалық сипаты жағынан сандық, мөлшерлік ұғымды білдіретін сөздер. Сан есімдер басқа сөздерге (зат есімдерге) тіркеспей жеке айтылғанда, абстракт сан атауы ретінде қолданылады, ал зат есіммен тіркескенде заттың нақты сандық мөлшерін көрсетеді. Сан есімдер – тілімізде өте көне заманнан бері қолданылып келе жатқан сөздер. Сондықтан бұлардың қалай жасалғандығы жөніндегі ғалымдар арасында түрліше пікір бар. Есімдер тобына жататын сөз табының бірі болып саналатын сан есімдердің өзіндік зерттеу тарихы бар. Н.И. Ильминскийдің, М.Терентьевтің, П.М. Мелиоранскийдің , Н.Ф. Катановтың еңбектерінде сан есім жеке сөз табы ретінде қарастырылған.
Жұмыста дамыта оқыту технологиясы және оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясының оқушы шығармашылығын дамытудағы тиімділігі көрсетілді. Ч.Темпл, К.Мередит, Д.Стилл ұсынған «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» бағдарламасының оқушының танымдық қабілеті мен ойлау белсенділігін арттырудағы орны нақтыланды.
Зерттеудің мақсаты: Сөз табы ретінде сан есімдерді оқытудың мақсаты мен міндеттерін анықтау, сан есімдерді зерттеген ғалымдардың еңбектерінің ерекшеліктері мен пікірлеріне сүйеніп, сан есімнің мағыналық түрлері мен жасалу жолдарын қарастыру, ерекшеліктерін анықтау.

Зерттеудің міндеттері:
1. Ғылыми зерттеу көздеріне сүйене отырып, тақырыптың теориялық сипатын ашу.
2. Оқушыларға сан есім тақырыбы бойынша берілетін білім көлемін анықтау.
3. Сан есім түрлерін оқытуда қамтылатын инновациялық технология түрлерін саралау;
4. Теорияны тәжірибе жүзінде жүзеге асырудың инновациялық әдіс-тәсілдерін айқындау;
Зерттеудің болжамы: Егер сан есім түрлерін оқыту барысында оқушыға берілетін білім түрлері логикалық жүйемен үздіксіз дамытылып отырылса; оқушының білімі мен сөйлеу мәдениетін жетілдіру ұтымды әдістер мен ұстанымдар негізінде жүргізілсе; білім берудегі инновациялық технологиялар мен кешенді жұмыс түрлерін бір-бірімен үйлестіре, білім беру нәтижесі оқушының шығармашылық белсенділігін қалыптастыруға бағытталса, онда оқушының бойындағы өмірге қажетті іскерліктер мен дағдыларды дамытудың мүмкіндігі кеңейіп, оқытудың нәтижелілігі мен тиімділігі арта түседі, өйткені қазіргі заманғы жаңашыл тәжірибелер оқушының ой дербестігін, оқу әрекетін жандандыра отырып, жан-дүниесінің ұлттық рухта зерделенуіне, өзіндік жеке пікір қалыптастыруына жол ашады.
Зерттеу әдістері: теориялық әдістер, баяндау, салыстыру, жүйелеу, талдау, сараптау, қорыту, бақылау және тәжірибеден өткізу.
Зерттеу нысаны: Сан есімге жататын сөздердің өздеріне тән лексика-грамматикалық мағыналары
Пәні: қазақ тілінің әдістемесі
Зерттеу орны: № 38 орта мектеп 6- сынып
Зерттеудің негізгі кезеңдері:
Пайдаланылған әдебиеттер
1.«Қазақ тілінің грамматикасы» Алматы, 1967 ж.
2. С.М. Исаев «Қазақ тілі» Алматы, 1993 ж.
3. А. Ысқақов «Қазіргі қазақ тілі» Алматы, 1991 ж.
4. Ш.Бектуров, М.Серғалиев «Қазақ тілі» Алматы, 1994 ж.
5. К.Аханов «Грамматика теориясының негіздері» Алматы, 1972 ж.
7. Н. Оралбаева, Ғ. Мадина, А.Әбілқаев «Қазақ тілі». Алматы, 1993 ж.
8. Ш. К. Бектуров «Қазақ тілі лексика – фонетика, морфология-синтаксис» Алматы, 2006 ж.
9. Аханов К. Грамматика теориясының негіздері. А., Мектеп, 1997
10. Жұбанов Қ. Қазақ тілінің жоғарғы курсы. А., 1999
11.Ибатов А. Сөздердің морфологиялық құрамы. А., 1983
12.Исаев С.Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты. А., 1998
13.Исаев С.Қазіргі қазақ тіліндегі негізгі грамматикалық ұғымдар. А., 1992
14. Қазақ грамматикасы. Астана, 2002
15.Қасабек Қ., Мұхамади Қ. Қазіргі қазақ тілі. Морфология. А., 2004
16.Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. Алматы:
17. Хасенов Ә. Қазіргі қазақ тіліндегі сан есімдер.
18. Төлеуов Ә. Сөз таптары. – Алматы: Мектеп, 1982.
19. ҚалыбаеваА., Оралбаева Н. Қазіргі қазақ тілінің морфемалар жүйесі.
        
        Абай  атындағы Жамбыл гуманитарлық колледжі
Гуманитарлық пәндер бөлімі
Қазақ тілі мен ... ... ... ... ... топтарын оқытуда интерактивті әдістерді қолдану
Орындаған:
Кеңесова Г.
Тобы: К – 2 – 09
Пәні: қазақ тілін ... ... ... Л.
Тараз – 2013
Сан есімнің мағыналық топтарын оқытуда интерактивті әдістерді қолдану
М а з м ұн ы
Кіріспе.....................................................................
..................................................
І тарау. ... ... ... сан ... ... Сан ... зерттелу
тарихы......................................................................
...........
І.1. Сан ... ... ... Сан ... ... ... ... мағыналық ... ... Сан ... ... үрдісінде ... сыни ... ... ... Ана ... бай әрі көп салалы. Оны
зерттеу бір басқа да, ... ... ... ... ... грамматика
саласындағы сөз таптарын меңгерту – «Қазақ тілін оқыту әдістемесі» пәнінің
негізгі мәселелерінің бірі. Әсіресе, сөз ... ... сан ... ... ерекше. Сан есім – оқулықтарда көрсетіліп жүргендей, есімдер
тобына жататын сөз таптарының бірі. Сан ... ... ... ... ... мағыналары бар, яғни олар заттың сан ... ... ... . Олай болса, сан есім –сөздерді топтастырудың
бірінші ұстанымына ... яғни ... ... ... ... ұғымды білдіретін сөздер. Сан есімдер басқа сөздерге (зат
есімдерге) ... жеке ... ... сан ... ретінде
қолданылады, ал зат есіммен тіркескенде заттың нақты сандық мөлшерін
көрсетеді. Сан ...... өте көне ... бері ... ... сөздер. Сондықтан бұлардың қалай жасалғандығы жөніндегі ғалымдар
арасында түрліше ... бар. ... ... ... сөз ... бірі
болып саналатын сан есімдердің өзіндік зерттеу ... бар. ... ... П.М. ... , Н.Ф. ... сан есім жеке сөз табы ... қарастырылған.
Жұмыста дамыта оқыту технологиясы және оқу мен жазу ... ... ... ... ... оқушы шығармашылығын дамытудағы
тиімділігі көрсетілді. Ч.Темпл, К.Мередит, Д.Стилл ұсынған «Оқу мен ... сын ... ... дамыту» бағдарламасының оқушының танымдық
қабілеті мен ойлау белсенділігін арттырудағы орны нақтыланды.
Зерттеудің ... Сөз табы ... сан ... ... ... ... анықтау, сан есімдерді зерттеген ғалымдардың еңбектерінің
ерекшеліктері мен пікірлеріне сүйеніп, сан есімнің ... ... ... ... ... ... анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Ғылыми зерттеу көздеріне сүйене отырып, тақырыптың теориялық сипатын
ашу.
2. Оқушыларға сан есім тақырыбы бойынша ... ... ... анықтау.
3. Сан есім түрлерін оқытуда қамтылатын инновациялық технология түрлерін
саралау;
4. Теорияны тәжірибе жүзінде ... ... ... ... ... болжамы: Егер сан есім ... ... ... ... ... түрлері логикалық жүйемен үздіксіз дамытылып отырылса;
оқушының білімі мен ... ... ... ... әдістер мен
ұстанымдар негізінде ... ... ... ... ... кешенді жұмыс түрлерін бір-бірімен үйлестіре, білім беру нәтижесі
оқушының шығармашылық белсенділігін ... ... ... ... ... ... іскерліктер мен дағдыларды дамытудың
мүмкіндігі кеңейіп, оқытудың нәтижелілігі мен ... арта ... ... ... ... ... ... ой дербестігін, оқу
әрекетін жандандыра ... ... ... рухта зерделенуіне,
өзіндік жеке пікір қалыптастыруына жол ашады.
Зерттеу әдістері: теориялық ... ... ... ... ... ... бақылау және тәжірибеден өткізу.
Зерттеу нысаны: Сан есімге жататын сөздердің өздеріне тән ... ... ... ... әдістемесі
Зерттеу орны: № 38 орта мектеп 6- сынып
Зерттеудің негізгі кезеңдері:
1. Тақырып таңдап алу, сол ... ... ... ... тақырыпқа байланысты материал жинақтап, жұмыстың жоспарын
құру.
3. Жоспарға ... ... ... І бөлімін жазу.
4. Мемлекеттік практика барысында эксперименттік зерттеулер жүргізе отырып,
курстық жұмыстың практикалық бөлімін жазып, ... ... және ... ... құрылымы: Курстық жұмыс кіріспеден, екі ... мен ... ... ... ... Түркі тілдері грамматикасындағы сан есімнің орны
І.1. Сан есімнің зерттелу тарихы
Есімдер тобына жататын сөз табының бірі болып саналатын сан ... ... ... ... тілдеріндегі грамматикалардан бастап сан есімге көңіл бөліне бастады.
Бұл грамматикалардың бәрінде де сан ... ... ... да сөз ... Н.И.Ильминскийдің, А.Казембектің, ... ... ... ... сан есім жеке сөз табы жеке сөз ... қарастырылған.
Кеңес дәуіріндегі түркологтар еңбектерінде сан есім ... ... ... ... оқулығында сан есімнің екі түрі ... ... төрт түрі ... ... бұл
грамматикаларда сан есімнің семантикалық жақтарына қарай бөлінуін бірінші
орынға қойғанмен, ол элементарлы түрде ... ғана ... ... ... ... және жан-жақты қамтылмай баяндалған.
Қазақ тілі білімінде сан есім жеке сөз табы ... ... ... ... ... ... мектептерінде қазақ тілін пән
ретінде үйрететін оқулық А.Байтұрсыновтың оқулықтары болды. Оның ... үш ... ... тілінің фонетикалық және грамматикалық құрылымын
талдап, жүйелеп, танытып берген оқулықтар еді.Ғалымның 1914 жылғы ... ... (үш ... ... ... ... және грамматикалық
құрылымын талдап, жүйелеп, танып берген оқулықтар еді. Ғалымның 1914 жылғы
«Тіл - құрал» ... сан есім жеке сөз табы ... ... ... ... мынадай анықтама берілген: «Неше? Қанша? Деген сұрауға жауап
болатын һәм нәрсенің санын көрсететін сөздеріді сан есім ... ... 1915 ... екінші «Тіл - құралда» сан ... ... ... ... Бұл ... «Сан есім ... есебін һәм ретін
көрсететін сөздер» ,- деген анықтама беріліп, сан есімнің ... ... және ... деп екіге бөлген.), реттік, ... ... сан ... ... түрлері көрсетілген.
Қазақ тіл білімінің ғалымдары І.Кеңесбаев, К.Аханов, ... ... ... ... да сан есімдердің
мағыналық таптары, жасалу жолдары туралы пікірлер қамтылды.
1954 жылы шыққан қазақ тілі ... ... ... және грамматика
мәселелерінінен жан-жақты мағлұмат беретін, «Қазақ тілі» атты еңбекте сан
есім жайында аздаған мәлімет ... есім ... ... ... ... ... ... ол
жөнінде Ә.Хасеновтің жеке еңбегі (1957) жарияланды. Ғалым өз зерттеуінде
түркі тілдеріндегі сан есім катергориясының зерттелуіне шолу ... ... ... лексика –семантикалық ерекшеліктеріне тоқталып, лексикалық
жағынан сан ... ... ... тоқталып,
лексикалық жағынан сан есімдер түркі тіледерінің туыстығын айқын танып
аларлық катергорияның бірі болып ... және сан ... ... ... ... ... ... көне заманнан бермен қарай
қолданып келе жатқандығын айтқан. Сан ... ... ... ... жинақтық-субстантивтік, топтық, бөлшектік, болжамды-
шамалық деп алты ... ... ... ... ... Одан ... ... морфологиялық ерекшеліктерін баяндай отырып, сан есімдердің
жеке сөз табы ... ең ... ... сан ... не ... ... тәсілдер арқылы басқа сөз таптарынан жасалмайтындығын дәлелдеген.
Сонымен бірге сан есімнің синтаксистік қызметін де сипаттаған.
1964 жылы ... ... есім ... ... ... ... ... қазақ тілі» (морфология) атты монографиялық еңбегі жарық көрді.
Осы еңбегінде ғалым сан ... жеке сөз табы ... ... сипаттай
келіп, сан есімдердің жасалу жолына қарай қосылмалы және көбейтілмелі болып
келетіндігін тіл фактісіне сай тұжырымдаған.
«Грамматикаларда» да сан ... жеке сөз табы ... ... ... ... ... қарастырылуындағы
еңбектермен үндестік байқалады.
Ал сан есімнің сөзжасамы кейінгі кезде ... ... 1988 ... Н.Оралбаеваның «Қазіргі қазақ тіліндегі сан ... ... атты ... ... ... онда сан есім ... негізгі
тәсілдері, олардың сөзжасам жүйесінен алатын орны, атқаратын ... сан ... әр ... тобының жасалуы, күрделі сандардың
жасалу модельдері көрсетілді.
Сан есім сөйлемдегі сөздердің барлығымен бірдей тіркесе бермейді. ... ... ... сөздері - зат есімдер, зат ... ... сын есім және ... Осы ... ғалым Т.Сайранбаев зерттеуінде
сан есімнің етістікпен ... ... ... ... Ал ... ... сан есімдердің ерекшеліктеріне тоқталған.
Сан есім – оқулықтарда көрсетіліп жүргендей, есімдер ... ... ... бірі. Сан есімге жататын сөздердің өздеріне тән ... ... бар, яғни олар ... сан ... ретін, шамасын
білдіреді . Олай болса, сан есім –сөздерді топтастырудың ... ... яғни ... ... ... ... мөлшерлік ұғымды
білдіретін сөздер. Сан есімдер басқа сөздерге (зат ... ... ... ... сан атауы ретінде қолданылады, ал зат ... ... ... сандық мөлшерін көрсетеді.
Сан есімдер – тілімізде өте көне ... бері ... келе ... ... бұлардың қалай жасалғандығы жөніндегі ғалымдар арасында
түрліше пікір бар. Мысалы, Н.А.Баскаков сан ... ... ... сөз табы ... және олар сын есім, үстеу сияқты белгі мағынасын
білдіретіндігін ... Ал ... ... сан ... ... Ә.Хасенов
«Түрік тілдеріндегі негізгі ... ... ... сан ... өмір
шындығынан, конкретті заттан алынған, яғни зат есімдерден шыққан. Әрине,
бұл жалпы сандық ұғымдардың ... ... ... ... байланысты,
адамзат қажеттігінен туды деген пікірге ешбір қайшы келмейді, қайта оны
толтыра, растай түседі... ... ... ... мен сөз тіркестері,
түрік тілдеріндегі негізгі сан атаулары зат есімдерден бөлініп шықты деген
жорамалымызда ... ... ... ... ... ғалымдар
сан есімнің пайда болуы жөнінде түрліше пікір айтса, кейінгі ғалымдар сан
атауларының нақтылы қалай, ... ... ... жасалатындығын ғылыми
тұрғыда дәлелдеп берді.
Олай болса, сан есімдер-өздеріне тән жасалу ... бар, ... ... ... ... ... тек субстантивтенгенде ғана,
түрленетін, мағыналық ... ... ... ... ... ... ... сөз табы. Осы ерекшеліктеріне қарай сан есімді де ... ... ... ... –сан есімнің лексика-семантикалық сипаты.
2-блок- сан есімнің морфологиялық ерекшеліктері.
3-блок – сан ... ... ... Сан есімнің мағыналық түрлері
Қазіргі қазақ тіліндегі сан есімдер, ... ... ... ... ... ... сөздер болғанымен, түптей ... ... ... ... ... мен құбылыстардың есептік сан мөлшерін білдірсе,
біразы реттік тәртібін немесе ... ... ... ал, тағы ... ... ... я тұспалдық санын немесе оның бөлшектік үлесін т.
б. білдіру үшін қолданылады. Осыған орай ондай сөздердің ... ... ... ... де ... ... Сол себепті сан есімдер іштей
мағыналың және морфологиялық өзіндік ерекшелігіне сәйкес: есептік, реттік,
жинақтық, топтың, ... ... сан ... ... алты ... қазақ тіліндегі есептік сан есімдер белгілі бір заттар мен
құбылыстардың сандық мөлшерін немесе абстракты сандық ұғымды білдіру ... Сол ... ... сан ... ... ... ... мен
құбылыстардың сан мөлшерін білдіру үшін жұмсалса, бірде санның өзінің ғана
абстракты атауы есебінде қолданылады. Мысалы: Бұл ... ұлы ақын ... ... еді. (Қаратаев) Кеше мен жалғыз өзім елу жеті машина астық
түсірдім. (Нұржанов) Үш ... ... бір мал ... ... жоқ ... ... ... елу жеті, үш сөздері адамның ... ... ... сан есімдерін білдіріп тұрса, Тілмаш 6ір, екі, бес, тоғыз деп барды
да, құдай ұрғандай ... ... ... ... үшке ... — бес ... сан ... ешқандай сөздің сандық мөлшерін көрсетіп тұрған ... ... ... ... ... ... ... тұр.
Есептік сан есімдер құрылысы жағынан дара және күрделі сандар
болып екі ... ... Дара ... ... ... ... ... ондық сан атаулары мен жүз, мың сөздері жатады: бір, екі,
үш, төрт, бес, алты, жеті, ... ... он, ... отыз, қырық, елу,
алп.ыс, жетпіс, сексен, ... жүз, мың. ... ... сан ... осы дара ... ... өз ара алуан түрлі комбинацияланып
тіркесе қолданылуы негізінде ... ... ... ... жатады. Ондай
сандар он бірден бастап дара есептік сандардан басқа барлық есептік ... ... ... сан ... ... ... сан ... қолданылғанда,
септік жалғауларын қабылдай алғанымен, заттардың сандық мөлшерін
білдіргенде, ... ... ... ... ... ... әр түрлі
грамматикалық сөз түрлендіруші тұлғаларды тек субстантивті түрде қолданылу
кезінде ғана қабылдайды. Демек, субстантивтенген есептік сандар ... ... те, ... ... те ... ... береді. Мыс.:
Тоқтар доллар айғайы, өшер залым, Орнар өмір тербеткен мыңдар жанын. (Саин)
Жасы сол кездің озінде қырықтан ... ... ... В естің басы
болғанша, алтыныц аяғы бол. (Мақал) Жол жүріп ... ... ... жолында. (Сәрсенбаев) Ол жыл бұрын дейтұғын ол бестемін. ... ... ... ... ... ... жиылып, серке жыққан
батырмыз. (Мақал)
Есептік сан есімдер езге сөз таптарынан ... ... оның ... ... ... және морфологиялық, синтаксистік
тәсілдер ... ... жаңа ... ... ... ... ... жасалған жаңа сөздер
қатарына тілдің даму, жетілу процесінде әуелгі сандық мағынасынан алшақтай
келе басқа бір сөз ... тан ... ие ... ... ... ... дербес лексикалық тұлға (единица) түрінде танылу дәрежесіне ... ... ... жеті ~ деген сандық ұғым өмірде қажеттілігіне қарай
өзінің сандық ... ... ... ауырып жатқанына екі жетіге
тақап қалды. (Қаратаев) Оқу жылы ... бір ... ... ... ... сияқты жеті күннен тұратын «апта» сөзімен мағыналас,
сол ұғымда қолданылу дағдысына ... Сол ... Мына ... беріп, алғашқы бата оқушыларды атқарып алсын (Әуезов) дегендегідей
өлген адамға жеті күннен соң (бір жетіден кейін) берілетін ас ... ... ... Бұл сөз ... апта ... ... емес, әрқашан
тәуелдік жалғаулы формада қолданылады.
Міне, осы сияқты жеке есептік сандардың мағыналық толқу, сөйтіп басқа ... тән ... ... ... ... тоқсан, қырқы тәрізді
жаңа сөздер жасалған. Мыс.:
Морфологиялық тәсіл арқылы есептік сандардан жасалған жаңа сөздердің ... ... ... ... ... сан ... есептік саннан басқа
топтарына тән әр түрлі формадағы туынды сөздер ... ... ... сан ... әр ... сөз ... қосымшалар арқылы жасалған тағы
да көптеген сөздер бар.
1) Есептік сандарға ... ... ... ... ... заттық және сындық ұғымдар пайда болған. Мыс.: Төрттік пен
бестік жай ғана сан ... ... ... алтылық пен тұз жатыр.
(Мұстафин) ... үйге ... ... Еркелігің жүрмейді енді шеіиеңе.
(Мәуленов)
2) Бес ... -ті ... төрт ... -пақ қосымшасын
үстеу арқылы бесті, төртпақ сын есім сөздері жасалған. Мыс:
Қаңтарулы ақ бест і ат үй ... ... ... Қарт ... ... ... ... еді. (Иманбаев)
3) Үш, төрт есептік сандарга -кіл ... қосу ... ... сын есім ... ... Мыс.:
Дәптер бетіндегі үшкіл, төрткіл белгілер ирек-ирек сызықтармен жалғаныпты.
(Сланов) Ең ... ... ... ... ... үй кең, ұзын. (Әуезов).
4) -лап\\-леп, -дап\\-деп ... ... ... ... ... кітап шығарады Жыл ішінде қалың журнал. (Жамбыл)
Құлақтанған төңіректегі ел адамдары екілеп, ... ... ... ... ... тіліндегі жинақтық сан есімдер белгілі бір заттар мен
құбылыстардың сан мөлшерін ... ... үшін және ... ... ... ... үшін қолданылады. Мыс.: Борлық Совет халқының барар
жолы, кояр ... ... ... ... ... біреу сөзі совет халқының
барар жолы мен мақсатық түрде көрсетіп тұрса, ... ... ... үшеу, іөртеу, бесеу сөздері абстракты сан ұғымдарын жинақты түрде
көрсетіп тұр.
Жинақтық сан ... ... жаңа сөз ... бір ғана ... арқылы бірден жетіге дейінгі есептік сан есім түбірлерден
жасалады. Мыс:
Аласыға ... аз, ... ... көп. (Мақал) Жинақтық сан ... ... ... ... ... ... сөздер болғандықтан,
сөз түрлендіруші грамматикалық формалардың, яғни септік, ... ... ... де ... ... Мыс.: ... үйі қалаға көшкен,
Үшеуінікі далаға көшкен, Екеуінің жасы ... ... жасы ... Үш қыз ... ... Енді ... ... (Смаханов) Колхозшылар
жиналып, бүл екеуін қоршап алған. (Майлин) Жинактық сан есімдерден лексика-
семантикалық, морфологиялық синтаксистік тәсілдер аркылы біраз жаңа ... Ол ... ... ... қарай әр түрлі
сөз таптарына тән болып келе береді.
Морфологиялық тәсіл ... ... сан ... ... -ла ... ... ... сөздер жасалады. Ондай сөздердің, көбіне, -п
көсемше формалы (~лап, -леп) ... ... ... бар. ... бен ... ... ... Екеулеп жүріп тауықтарды
қорасына әрең қамады. (Иманжанов) Біз үшеулеп жазғанбыз. (Шаймерденов)
Синтаксистік тәсіл арқылы жасалатын жаңа ... екі ... жолы бар, ... сөздер жинақтық сан есімдердін өз ара қосарланып немесе ара сөзімен
бірігіп ... ... ... да, ... ... ... ... келеді.
Мыс.:
Екеу-екеу әне кетіп барады. (Саин) Екеуден-екеу түнгі пароходтың тұмсығында
ішіндегі сирларын ақтарысты. (Жансүгіров)
Қазіргі қазақ тіліндегі реттік сан ... ... бір ... ... орын ... ... ... белгілеу үшін
қолданылады: Реттік сан есімдер ... ... - ыншы ... қосу ... ... да белгілі бір ... ... ... ретін білдіру үшін қолданылады. Мысалы:
Тамара атты ... ... оқып ... ... ... ... Екінші, үшінші этаждарда тағы да сондай ... ... ... бар (М. Әуезов).
Реттік сан есімдер де ... ... ... дара ... болып келеді де, күрделі сан ... - ыншы ... ... ең ... санға жалғанады. Мысалы: ... күні ... мың ... ... жыл деп ... (М.Әуезов).
Реттік сан есімдер негізін де , заттар мен құбылыстардың ... ... үшін ... ... ... ... реттеріне қарай субстантивтік ... ие ... ... түрлі сөз түрлендіруші грамматикалық формаларды ... ... ... ... жіктік жалғауларын да
қабылдайтын реттері бар. ... Бір оқу ... ... соң,
екіншісіне көшу қолайлы (С. Мұқанов). Екінші бәйге оп - ... ... ... – күш сынау. Сол сияқты М. Әуезовтің ... ... ... ... ... ... күн осы көп өлкеден
жиылған барлық бай ... ... ... ... ... ... тіліндегі топтау сан есімдер белгілі бір заттар мен
құбылыстардың ... ... ... ... ... үшін қолданылады.
Ноғай байлары бестен, оннан солдат жатқызамыз деп ... ... ... ... ... өзен жағалап
серуендейді («Соц. Қаз.») дегендегі бестен, оннан байлар үйіне жатқызылатын
солдаттардың сандарын өз ара ... ... ... ... тұрса, екі-
екіден, үш-үштен сөздері қолтықтасқан ... ... тең ... екеу, үшеуден топталып жүргенін көрсетіп тұр.
Топтық сан есімдер дара не күрделі есептік сан есімдер мен ... ... ... ... ... қосып айту арқылы
жасалады. Бұл қосымша грамматикалық сөз түрлендіруші форма ретінде шығыс
септігінің жалғауы болып танылғанымен, ... ... ... ... ... ... жалғау мағынасынан алшақтап, топтық мәнді сан есімдер
қатарына, яғни морфология-синтаксистік тәсіл ... сез ... ... ... ... сан есімдердің -дан\\-ден қосымшасы арқылы
жасалуының екі түрлі жолы бар: 1) -дан, -ден ... дара және ... сан ... ... Мыс.: ... ... қосақтап, Аямай-ақ
қырады (Байғанин). Елдің бәрі бестен, оннан тастап жатқанда, сен ... ... ... ... ... . 2) ... ... қолданылған сан есім ... ... ... ... ... сөздер қайталама не қосарлама түрінде де кездесе
береді. ... ... екі ... ... ... екі ... ... орнапты.
(Мүсірепов) Сүйісіп орыс, қазақ, өзбек, ұйғыр, Топтанып екі-үшеуден, төрт-
бесеуден. («Қаз.әдеб.») Оқ-дәрі ... ... ... Әр партизанда жиырма-
отыздан оқ қалыпты. (Шәріпов) Көпір астындағы жүз ... ... ... үшке ... ... ... ... болжалды сан есімдер заттар мен құбылыстардың
сан мөлшерін дәл, нақтылы түрде ... ... ... ... ... бірер күннен бері аспанда торлай бастауына ... ... ... ... ... ... Біз алты жүздей адамбыз. (Момышұлы)
Сайдың әр жырасында он ағаш жер үй бар. ... ... ... ... ... алды ... десек, осындағы бірер, алты жүздей, ондаған, ... ... ... ... ұғым ... Олар ... көрсетіп
тұрған сан мөлшерлерін тек шамалап, тұспалдап қана айтып тұр. ... ... ... ... және қос ... болжалдық сан есімдерден сөз
жасаудың морфологиялық және синтаксистік жолдары арқылы жасалады.
Морфологиялық тәсіл арқылы жасалған бөлшектік сан ... ... ... ... бар.
1) -ер жұрнағы арқылы болжалдың сандар тек бір есептік сан есімінен
ғана жасалады. Мыс.: ... ... ма деп ... күн ... ... аялдап
қарады. (Шашкин) Таяу оныншы Октябръ, Қалды оған бірер күн, Ал сіз ... ... ... (Әлімбаев)
2) -д а й\\-д е й, -т а й\\-т е й ... ... ... -д а й, -д е й ... ... ... ... қарамай сан есім
сөлдерге қосылып айту дағдысында оның негізгі лексика-грамматикалық
мағынасынан ... ... ... ие ... ... ... түрде көрсету дәрежесіне ауысқаны байқалады. -д а й, -д е ... ... ... ... болжалды сан есімдер, негізінде, дара және
күрделі есептік сан ... мен ... ... ... ... -дей қосымшасы кейде сан есімдерге тікелей жалғанбай ... ... Бір күні ... ... ... ... ... тіркесе қолданылатын
сөздерге де жалғануы мүмкін. Мұндай жағдайда да -д а й\\-д е й ... мән ... ... ... ... ... -да және -ған ... бұйрық рай, есімше түрлеріне тән қосымшалардан тұрады. Бірақ
қазіргі ... ... сан ... ... ... оның ... мүлде алшақтап кеткен, яғни қазір олар туынды етістіктер мен
есімше сөздер жасаушы қосымшалар емес, сан есімдерге болжалдың мән ... ... ... -д а ғ а ... ... ... ... сандар негізінде есептік сан есім түбірлі сөздер болып келеді.
Оның өзінде ондай сандар көбіне ондық, жүздіқ, мыңдық ... ... ... ... ... Қолдарын қойдай қуған-ды. (Жамбыл) Тас көмір — бұдан
екі жүз миллиондаған жылдар бұрын жер бетіне қаптап ... ... ... ... тәсіл арқылы жасалған ... сан ... ... ... ... қосарланып қолданылу жолымен пайда
болган. Есептік сандардың бұлайша қосарлана қолданылуында көңіл аударарлық
бір заңдылың байқалады. Мысалы, бір сөзі тек екі ... гана ... да, өзге ... олай ... ... Сол ... екі сөзі
тек үш санымен ғана, төрт сөзі беспен, бес сөзі алты және он ... ... ... ... Өзге сандар да солай. Мыс.: Оқудың
біткеніне екі-үш күн ... еді. ... ... келіншек қыр басына
өрмелеп ... ... ... ... бес шақырым шықтық. (Майлин)
Аурухана бұл арадан қырық-елу километр. (Мұқанов)
Болжалдық мағына тілімізде сан есім сөздер мен ... ... ... ... ... ... тіркесе қолданылуы арқылы да беріледі. Ондай
тіркестегі сан есімдер соңғы сөздердің мағыналық сипаттарына қарай әр түрлі
септік жалғау формаларын да ... Мыс.: Сол ... оның ... ... қой, ... ... ... бар. (Мұқанов) Ол жиырмаға жуық жаңа
әндер, отызға жуық жаңа ... ... оның ... ... та үлгірді. (Әзірбаев) Батырдың қырыққа таяу келген жасы, Денесі
биік жота, таудай басы. (Сейфуллин)
Болжалдың сан есімдер таза ... ... ... қолданылғанда
ешбір грамматикалық сөз түрлендіруші қосымшаларды ... ... ... тек қосарлы түрлері ғана көптік, септік,
тәуелдік жалғауларын қабылдай алады.
Болжалдың сан ... ... ... -лы\\-лі, -ды\\-ді, -ты\\-ті
қосымшаларын қосып айту арқылы бірді-екілі, бесті-онды сияқты ... ... ... тіліндегі бөлшектік сан есімдер белгілі бір заттар мен
құбылыстардың ... ... ... ... ... Балуан-ІПолақтың сыбағасынан басқа байтал етінің үштен бірі сиып
кетті. (Мұқанов) Шекарадан тек төрттің бірі ғана өтті ... ... бірі сөзі ... етін үш ... бір ... ... тұрса,
төрттің бірі сөзімең адамдарды төрт бөлгендегі бір бөлігі ұғынылады. Бұл
аурудан халықты ң ... бірі аман ... ... кезі (М. ... сан есімдер, негізінде, таза математикалық ұғымдарға ... ... да, ... сан ... алғы компоненттеріне шығыс
септік жалғаулары мен ілік септік ... ... және ... ... жақ тәуелдік жалғауларының қосылып айтылуы арқылы
жасалған. Мыс.: Мәліметке қарағанда, барлық шиқанның үштен бірі асқынатын
көрінеді. ... Еділ ... ... ... ... ... бірі ... (Кәкімжанов)
Бөлшектік сан есімдерден ... ... ... ... сияқты
болжамдық сандар ... өзге жаңа ... ... ... ... қатарына өзге сөз тарапына тән сөздердің ... ... ... ... сан есімдер – есім сөздер тобына жататын сөз
табының ... Сан есім сын ... ... ... Сын ... ... ... сипатын білдірсе, сан есім заттардың ... ... ... ... сөз ... Сан атаулары
өте ертеден бері қолданылады. Олар сонау көне ... ... ... Оның ... ... заттар пайда болғаннан бастап
оның саны мен мөлшері ... ... да ... ... ... сан атаулары бар болғаны жиырма сөз. Бұл ... ... ... танытады. Бұл түркі тілдерінің көне жазба
ескерткіштерінде қолданылған. Сандық ұғымдардың ... ... ... ... мағыналары өзге сөздермен қарым-қатынас
күйінде айқындалатын сан ... ... ... ... ... Сан есімдердің негізгі қызметі ... ... ... сан
есімдер сан ... сан ... сан ... ... сияқты
өздеріне тән ... ... ... ... ... болады. Сан
есімдер тек зат есімдерді ғана ... не ... қана ... ... сөздер есебінде қаралады.
Сан есімдер тек зат ... емес ... ... зат ... ... сын есімдердің де, етістік сөздердің де сан мөлшерін ... Сан ... ... зат есімдерден, өзге сөз таптарынан,
демек туынды сын есімнен, ... ... ... олар ... аталатын
ұғымдардың сан мөлшерін ... ... ... пысықтау
функциясында да жұмсала алатындығын аңғартады. Сан ... ... ... сан мөлшерін білдіре қолданылғанда, сөйлемдегі ... ... ... ... ... яғни ... ретінде қолданады.
ІІ тарау. Сан есімді оқыту әдістемесі
ІІ. 1. Сан есімнің мағыналық ... ... ... есім ... ... ... ... тілін дамытудың
маңызы зор. Мектеп қабырғасында балалар сан есіммен , ... ... ... ... ... сан ... реттік түрін шатастыру
кездеседі. Мұны , әрине, әр түрлі жаттығулар ... ... ... ... тәжірибесінде сан есімді оқыту тұсында кейбір сан ... ... ... қызықтыру ескерусіз келе жатқан мәселе.
Сондықтан балалардың өздеріне ... ... ... беру ... ... ... ... сөздердің төркіні сегіз он, тоғыз он болған.
Мұғалім сан есімді түсіндіріп ... соң, ... ... ... орындатуға болады: тақтада мынадай цифрлар жазулы тұрады, олардың
қандай тарихи ... ... ... ... ... ... сөйлеу
тілін дамыту мақсат етіледі.
1812 жыл, 1941 жыл 22 ... , 1945 жыл 9 ... 4 ... 1959 жыл, ... 1953 жыл, 14 ... 1953 жыл, 4 ... 1961 жыл, 12 ... жыл, 12 ... 1961 жыл, 6-7 ... 1962 жыл, 1 ... 1953 ... ... қандай оқиғалар болды?
Балалардың жауабы үнтаспаға жазылады. Орындалуы: 1812 жылы Франция
Ресейге ... ... Бұл жылы ... жеңіліп, еліне қайтты. 1941
жылы 22 ... ... ... ... ... ... ... жылы 9 мамырда Кеңес халқы ... ... күл- ... ... Бұл- ... ... жеңіс жылы. 1959 жылы 4 ... ... ... рет ... ... ... жер серігі ұшырылды. 1953 ... ... КСРО ... ... ... ... жылы 14 ... екінші ғарыш зымыраны айдың бетіне ... ... 12 ... жер ... ... рет «Восток» кемесімен аспан әлеміне
адам ұшырылды. Ол ұшқыш-ғарышкер Юрий ... еді. 1962 жылы ... ... ... » ... (25 ... ... ұшқан ғарышкер
майор Г.С. Титов болды. 1962 жылы 11-12 ... ... ... адам ... Олар ... ... А.Г. Николаев пен П.Р.
Попович еді. 1963 жылы 14-16 ... ... ... , ... жүзінде бірінші болып әйел В.В. Терешкова ... осы ... ... беруге тиіс.
Бұдан соң мұғалім уақыттың мүмкіндігіне қарай үнтаспаға ... ... ... ... ... И.Е. ... ... адам 1960 жылы 151 жаста екен.
139 ... ... ... ... Янош ... мен оның әйелі Сара ұзақ өмір сүріпті. Екеуі
де Венгрияның Стразова деревнясында туған ... Янош 172 ... ... 164 ... , ... бір күнде қайтыс болыпты. Олар 147 ... ... ... ... ... да ... береді. Венгр королі
Людвиг ІІ -ге 14 жасында сақал ... да, 15 ... ... ... шашы ағарып, 20 жасында қартайып, қалжырап өліпті.
Бұдан соң мұғалім оқулықтағы 185- ... ... ... ... ... мен қызметі жағынан сын есімдерге ұқсас , ... ... зат ... әрқилы сапасын, сынын, қасиетін, түр-түсін білдірсе,
сан есімдер тобындағы сөздер зат есімнің алуан түрлі сан ... ... ... ... есептік, реттік, жинақтық, болжалдық, бөлшектік, топтау
сан есімдер болып ... ... ... ... ... есімдердің лексика-семантикалық мағыналары, морфологиялық қасиеттерін
және әрбір сан есімнің сөйлемдегі негізгі қызметін ... сын ... ... ... ... оқытылады.
Сын есім мен сан есімнің грамматикалық белгілерінің ұқсастықтары көп. Бұл
ұқсастықтар сөз таптарына тән үш ... ... ... де сын есім ... есім де ортақтасып келеді.Екінші сөзбен айтқанда, сын есім заттың сынын
білдірсе, сан есім ... ... ... Екеуі де зат есіммен тіркесіп
сөйлемде, негізінен анықтауыш қызметін ... Ал ... ... да ... жақтары мол. Сан есімдер дара, күрделі, негізгі,
туынды болып келуі – «Сөздердің жасалуы» ... ... ... ... ... категория. Осындай ерекшеліктерді ескере отырып, сан есімді
ұтымды меңгертудің жолы ... ... ... әдістері арқылы іске
асады.
Сан есімдердің мөлшерлік мағынада ... ... ... ... ... қос, егіз ... ... сол сияқты центнер, килограмм, пұт,
тонна, қадақ, гектар, кубометр, ... ... ... ат ... қас қаққанша, ет асым, шай қайнатым, қас пен көздің арасында деген
сияқты мөлшерлік ұғымды білдіретін сөздер мен сөз ... ... ... ... ... ... ... сан мөлшерін білдіргенімен, сан есімдер
тобына жатпайтын фразалық тіркестер екені аңғартылады.
Сан есімдер жасалу жүйесі жағынан, семантика-лексикалық мағыналары ... өз ... ... ... ... бөлінетінін мектеп
оқушыларына саралап түсіндіру көзделеді. Сан есімнің мағынасы көп: кейбір
сан есім заттың дәл ... ... ... енді біреуі ретін, үшінші бір
тобы бөлшегін, төртінші бір тобы топтау ... ... ... ... тән мағыналық және жасалу жолы , белгілі бір қызметі
болатыны айтылады.
Сан есімдер мағыналарына қарай сөйлемде әр ... ... ... сан ... сөйлемдегі негізгі қызметі ... ... ... лексика –семантикалық мағыналарын, ... және ... ... ... ... де сын ... ... Сонымен қатар, өз алдына жеке кітап болып шықққан
әдістемелік құралдарда есім ... ... ... ... ... Сан ... оқыту үрдісінде оқушылардың сыни ойлауын дамыту
Оқушылардың эксперимент жүргізгенге дейінгі білім деңгейін анықтау
үшін тест ... ... ... ... төмендегідей болды.
Сыныпта барлығы- 21 оқушы. ... | ... ... | ... |
|1 |Абилов Мақсұт |3 |
|2 ... ... |3 |
|3 ... Әсел |3 |
|4 ... ... |5 |
|5 ... ... |4 |
|6 ... ... |4 |
|7 ... ... |3 |
|8 ... ... |4 |
|9 ... ... |2 ... ... Диас |5 ... ... ... |5 ... ... ... |3 ... ... ... |3 ... |Исабекова Гүлдана |3 ... ... ... |4 ... ... Кәмшат |2 ... ... ... |4 ... ... Жандос |4 ... ... ... |3 ... ... Азамат |3 ... ... ... |2 ... 3- 14,3% ... 6 - 28,6% ... ... 9 - 42,8% ... ... 3- 14,3%
Есім сөздерді оқыту барысында сыни ойлау қабілеті дамыған, ... ... ... ... ... ... оқыту
үрдісінде жүргізілетін барлық ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - сыни тұрғыда ойлай білуге үйрету, нәтижелі
білімге қол ... ... сыни ... ... ... бірге
оқыту ісінде де өзгерістер жүреді. Сыни ... ... ... ... ойлау және өз ойын жеткізуге мүмкіндік ... ... ... Бұл бағытта интерактивтік әдіс кеңінен қолданылады.
Интерактивтік әдіс деп оқыту үрдісіне байланысты субъектілердің ... және ... ... ... ... айтамыз. Бұл әдісте
оқыту үрдісі оқушыға бағытталады да, ең ... ... ... жас ерекшелігі көзделеді.
Интерактвтік әдіс оқыту үрдісін ұйымдастырудың әр ... ... ... оның ... ... ... және мұғаліммен
біріккен әрекеті көрінеді. Мұнда мұғалім тең құқылы әріптеске ... ... ... ... ... бір тапсырмаларды ... ... ... және ... ... ... Бұл ... бірігіп, бірлесіп, ұйымдаса отырып, басқаларға қол ұшын бере отырып,
оқып-үйрену болып табылады. Оқушылардың ... ... ... мүмкіндік
беретін жағдайдың бірі – оқушылар партасы олардың ... ... етіп ... Бұл ... танымдық ой-әрекетке
мүмкіндік бере алады. Оқушылардың сыни ойлауын дамытуда сабақ үрдісін ... ... ... оқушыларын «Санамақ» ретімен төрт ... ... ... ... ... «Мыңдықтар» деген ат
қойылды.
І.Ізденіс кезеңі. Міндетті ... ... ... үйге ... ... ... мақсатында төрт топқа да
перфокарталар таратылды.
|Сан есімдер ... ... |
|3 |+ | ... | |+ ... | |+ |
|7 |+ | ... | |+ ... | |+ |
|4 |+ | ... | |+ |
|9 |+ | ... |+ | ... |+ | ... |+ | ... | |+ ... | |+ ... | |+ ... | |+ ... | |+ ... |+ | ... ... ... деңгей тапсырмалары:
Мәтінмен жұмыс.
Берілген мәтіндегі сан есімдерді тауып, оларды өздері тіркескен ... ... ... сан ... ... ... талдаңыздар.
Тайқазан
Тайқазанды сегіз жүз бірінші жылы Әмір Темір жасатып, Қожа Ахмет
Яссауидің мазарына сыйлаған.
Тайқазанның салмаға - екі ... ... - жүз ... екі ... жүз ... екі ... Тайқазан жеті түрлі металдан
жасалған. Оның қабырғасына араб әріптерінің өрнектері салынған.Гүл сияқты
жасалған екі құлақшасы бар. Олардың арасында он екі ... ... Ол он екі жыл ... ... кім, бұл не» ІІІ ... ... ... Мәтіннен сан есімдерді тауып, олардың қалай жасалғандығына
көңіл бөліңіз, сан есімге фонетикалық талдау жасаңыз.
Жақсы мен жаман
Адам атызға бір түп гүл ... ... ... ... отырғызылған ол
күннен-күнге тамыр жайып,гүлдене өсе береді. Гүл бірінші-күннің нұрын,
екінші-мөп-мөлдір ... ... ... ... Ол ... ... болғанына, өзін әкеліп отырғызған адамға да өте риза болды.
Бір күні:
-Әй, сен көп ... ... ... ... боласың,- деген
шіңкілдек дауысқа жалт қараса, дәл ... түрі ... бір шөп ... тұр ... Гүл ... дей ... жоқ. Көздері жасаурап кетті,
қасындағы біршама үлкендігі бар екінші Гүлге басын сүйеді.
- Жабырқама, сабыр ет! Адамдар оны ... шөп» деп ... Бір ... ... ... шөп. ... ... сөз – жарым ырыс»,- деген ғой. Оның көңілі біраз көтеріліп ... ... ... рас ... шықты. Ертесіне он жастағы бір бала келді де,
арам шөпті жұлып тастады. Гүл қайта құлпырды. Өмірде жақсылар да, ... бар ... ... ... тобы: Мәтіндегі сан есімдердің мағынасын түсіндіріп
көріңіздер.
Ақсүйек
Ойын жаздың ... ... ... ... Ол үшін ірі ... ... ... сүйегі керек. Ойынға қатысушылар екі топқа бөлінеді.
Әр топ өзіне басшы сайлап алады. Ойынды кім бірінші ... ... ... ... жеребесі арқылы шешіледі. Әр топ өз көмбесін белгілейді.
Екі топтың ойыншылары алаңға ... ... ... ... ... болып
ойын бастауға мүмкіншілік алған топтың басшысы сүйекті алыстата ... ... ... ... ... кетеді. Сүйекті кім бірінші болып
тапса, сол көмбеге қарай жүгіреді, ... оны ... ... ... ... ... ... болса, бар күшін салып, оны өз көмбесіне
жеткізуге тырысады. Ойын ... ... ... ... ойындар»)
в) «Мыңдықтар» тобы: Мәтін туралы өз ойларыңызды қысқаша ... ... ... ... жолына қарай талдаңыздар.
Екі соқа
Бір зауыттан екі соқа қатар жасалып шықты. Біреуі егіншінің қолына түсті.
Ол онымен жер ... ... ... соқа еш ... ... ... Арада
бірнеше уақыт өткен соң, екі соқа ... ... ... ... ... ... ... жарқырап тұр. Ал қимылсыз жатқан соқа тот ... ... Сен неге ... ... кеткенсің?- деп сұрайды екіншісі.
- Мен еңбек еттім. Ал еңбек кімнің де ... ... ... ме?- деп
қайырыпты ... ... ... ... соң, ... ... есеп, сан, рет,
реті, реттік сөздерінің мәні айтқызылды. Әр топ өз ойын ... ... өз ... ... ... ... Жаңа ... игеру кезеңі.
Осыдан кейін тақтаға плакат ілінеді.
|Есептік сан есім ... ... ... ... ... ... |ау, еу ... ... |тай, тей ... ... ... ... ... ... |тан, тен ... ... ... ... есептік сан есімнің басқа сан ... ... ... ... ... өздері дәлелдеді.
ІІІ. Практикалық дағды қалыптастыру кезеңі.
1) Міндетті деңгей тапсырмалары:
Кіпаппен жұмыс (164, 165-жаттығулар)
а) «Бірліктер» тобы: 164-жаттығу бойынша ... сан ... ... ... жасап және оларды сөзбен жазды. (7, 10, 1, 3, 100, 28, 37, 695,
470, 259, 627, 1992, 187, 369, ... ... ... ... бірінші абзацы бойынша реттік сан
есімдердің жасалу жолдары түсіндіріліп, құрамына қарай талданды.
б) ... ... ... ... ... ... ... реттік сан
есімдерді тауып, синтаксистік қызметін анықтады.
в) «Мыңдықтар» тобы: Үшінші абзацтағы сан есімдерді ... ... ... ... ... жасады.
2) Мүмкіндік деңгей тапсырмалары:
а) «Бірліктер» тобы: Шешімін табыңыздар.
Қатар тұрған бірдей дауыссыздан ... ... тілі ... екі ... оқысаңыз, нақыл сөз оқи аласыз. Нақылдан реттік сан ... ... ... ... ... ... ... басқа қандай
сөзбен ауыстырып айтуға болатынын көрсетіңіздер.
|І |У |Ы |Н |Л |Қ |Ш ... | |Ы ... | |Д ... | | |І ... | | |Қ ... |І |А |Н |Б |Б |Е ... «Бірінші байлық – денсаулық».
ә) «Ондықтар» тобы: Тапсырма: жұмбақтағы сан есімдердің мағынасын түсіндіре
отырып, жасалу жолына қарай талдаңыздар, сөйлемдегі ... ... ... ... ... атында,
Екі түбір, төрт буын.
Төртеуі де бітеу буын.
Мұны тауып бірінші
Айтар екен кім бұрын (Сұлтанмахмұт)
б) «Жүздіктер» тобы: Сан есімді тіркескен сөзімен теріп ... ... ... ... ... Үйде ... күн ұрыс болса, қырық күн ырыс кетеді.
2. ... ... ... ... ... ... Екі ... он алты.
2) ... сөздің тобықтай түйіні бар.
3) Ер жігіттің ... сөйлегені – өлгені.
4) ... аяқтыда бота, екі ... бажа ... ... ... ел ... «Мыңдықтар» тобы: Тапсырма: «Орнымды тап». ... ... ... сөздерді айтылу ретімен орналастырып, берілген сан ... өз ... ... ... бір, сом, жолдасың, жүз, болғанша, болсын.
2. Бір, қырық, қыңыр, жақ, бір, кісі, жақ, кісі.
3. Байлық, ... ... ... ... ... ... он,
денсаулық, байлық, саулық.
3) Шығармашылық деңгей.
Берілетін тапсырмалар:
а) «Бірліктер» тобы: «Біздің сынып» тақырыбына құрамына есептік, реттік сан
есімдері болатын шағын мәтін ... ... ... 3, 7, 40 ... киелі сандар деп жатады. Осыны нақты
мысалдар кетлтіру арқылы дәлелдеңіздер.
б) «Жүздіктер» тобы: Атауында сан есім ... ... ... ... ... не жайында айтылатынын өз ойларыңызбен дәлелдеңіздер.
в) «Мыңдықтар» тобы: Бұқар жыраудың «Тілек» толғауын еске ... ... ... ... ... ... қорытындыланып, белсенділік танытып, жақсы қатысқан оқушылар балдық
жүйемен бағаланды.
Үйге «Менің ... ... ... реттік сан есімдерді
қатыстырып, шағын өмірбаян жазып келу тапсырылды.
Қалыпқа келтіру эксперименті
Мақсаты: ... ... ... ... ... ... Сын
тұрғысынан ойлап, талқылауға үйрету. Өз ойын ... ... және ... ... үйрету. Жүргізген жұмыстардың нәтижесі төмендегідей болды.
«5»- 4- ... ... 9 - 42,8% ... ... 7 - 33,3% ... ... 1- ... эксперименті
Мақсаты: анықтау, қалыпқа келтіру экспериментінде анықталған
кемшіліктерді жойып, ... ... қол ... Жаңа ... ... ... ... орындығы», т.б.) қолдана отырып,
оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттыру, ... ... ... Оның
нәтижесі төмендегідей болды.
«5»- 7- 33,3% ... 8 - 38% ... ... 6 - 28,6% ... - 4
«2»- 0
Анықтау эксперименті - 42,8%
Қалыпқа келтіру эксперименті - 61,9%
Бақылау эксперименті - 71,4%
Қорытынды
Сан есімдер контекске ... ... ... барлық мүшесінің де қызметін атқара алады.
Сан есімдер сөйлемдегі сөздердің барлығымен ... ... ... Демек, тікелей кез келген сөздермен жапа-тармағай тіркесе
бермейді. Олардың ... ... ... сөздері-зат есімдер, зат
есімнен жасалған туынды сын есімдер және ... ... Өзге ... ... да ... ... ... ақ демеуліктерін анықтауға
болады. Ал сан есімдердің өзара бір-бірімен тіркесу күрделі сан ... ... ... ... ... ... табылады.
Олар өздеріне тән грамматикалық категория негізінде жекелік пен нақтылық
абстракцияланып, жалпылауыш мағынаны білдіреді. Сөз ... ... ... ... тән ... ... ... қызметі жағынан ерекшеленіп отырады.
Қазақ тілі білімінде сан есім жеке сөз табы ... ... ... көлемінде қарастырылды. Қазақ мектептерінде қазақ тілін пән
ретінде үйрететін оқулық А.Байтұрсыновтың ... ... Оның ... үш ... ... ... фонетикалық және грамматикалық құрылымын
талдап, жүйелеп, танытып берген оқулықтар еді.
 Сан ... ... ... сан ... ... сан есім туралы алған білімдерін кеңейту, сан есім ... ... мен жаңа ... ... қабілетін дамыту, сөйлеу мәдениетін ... ... ... ... құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: жаңа сабақ.
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, топпен жұмыс, сын тұрғысынан ойлауды ... ... ... ... ... ... жазылған карталар, оқушы білімін есепке алу картасы.
Сабақ барысы.
І.Ұйымдастыру кезеңі.
1.Оқушыларды топтарға бөлу. 2. Топ ... ... ... алу ... тарату.
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау, бекіту.
161-жаттығуды 6 топтан 6 балаға оқытып, дара және күрделі сан есімдерді
табу. Сан есімнің ... ... ... ... бір, он, ... сан есім 2 ... одан да көп түбірдің тіркесуінен жасалады.
Мысалы: он бнс, жиырма шақты, екіден бір...
ІІІ. Жаңа ... ... ... ... ... сабақтың мақсаты айтылады.
- Сан есім туралы осыған ... не ... ... ... ... ... неше? дара, күрделі).
Тақтадағы «Сан есімнің мағыналық түрлері» схемасына ... ... ... ... ... ... ... не айтасыздар? (оқушы пікірін тыңдап,
ары қарай жалғастыру).
ІV. «Мағынаны тану» стратегиясы.
Ең бірінші, бізді айнала қоршаған зат, орта болады. Оның ... ... зат есім деп ... сол ... ... салмағы, сын-сипаты болады. Оның ... ... сан есім деп ... ... саны ... Сан есім: заттың санын білдіргенімен, барлық
заттың саны ... ... Сол ... ... ... нақты, біреуі
топтау, жинақтау, бөлшектеу мағынасын береді. (Схемадағы сандарды оқып,
сандардың мағынасын ... ... бірі – ... сан ... іліп талдау.
1. Болар бала он бесінде бас болар,
Болмас бала ... жас ... ...... ... арқылы, заттанған сан есім. Отызында – дара,
түбір, заттанған, сан есім тіркесу арқылы жасалған.
2. Жеті атасын білген ер,
Жеті ... ... ... ... ... есептік сан есім, зат есіммен тіркеседі.
3. Оң қолымда бес саусақ ... ... өте тез ... ... ... ... бес ... (дара, есептік)
Қосып едім екеуін (жинақтық сан есім) ... ... он ... ... есептік)
V. Жаңа сабақты бекіту. «Ой қорыту» стратегиясы.
162-жаттығу.
1. Диктант түрінде алынады. (оқушы парталасынан ... ... бір, ... 2 сызу. 6 топ бойынша
3. Мағынасына ... ... ... ... Ой толғаныс стратегиясы.
6 топқа 6 түрлі логикалық тапсырма беру.
8 шиден скульптура (мүсін) жаса.
Енді 10 жылдан соң ... ... ... деп ... ... ... не жасауға, қалай пайдалануға болады?
6 қарындащтың көмегімен 4 тең үшбұрыш ... ... ... желімі біткен ыдысты қалай пайдалануға болады?
VII. «Ой қорыту» ... Тест ... ... оқушының өзіне тексерту.
Ағымдық тест сұрақтары.
1. Сан есім сөздің қай тобына кіреді?
а) ... есім ә) ... есім б) ... ... сан ... ... бір, он, жиырма, мың
ә) үштік, төртінші, жүздеген
б) он екі, ... үш, ... ... ... ... ... сан ... реттік ә) жинақтық б) ... ... сан ... ... ... ... ... жетті.
ә) тоқсан жастан асты, жүз жасқа жетті.
5. Күрделі сан есім қалай жасалады?
а) қосарлану арқылы
ә) тіркесу арқылы
б) қосарлану және тіркесу арқылы.
2. ... ... алу ... ... ... ... тапсырмалар. «Білгенің артық болмас».
Қозы жасы – 10 жас ... жасы – 25 ... жасы – 13 жас ... жасы – 40 ... ... ... не сақталып қалды?
Сабақтан қандай әсер алдың? Не үйрендің? (Топта талқылап, ең жақсы ... ... ... ... Үйге ... беру.
Бір дегенім білеу... өлең-тақпақты жаттау. 163-жаттығу. Осы үлгіні оқып,
сөзбен есеп құрастыру.
ХІ. ... ... ... ... алу ... топ ... алып, нәтижесін шығарып,
білімдерін бағалау.
Сан есімнен өткенді ... ... ... ... сан есім ... VI, VII сыныпта алынған білімін жинақтап
қайталау.
Сабақтың білімдік мақсаты: сан есім түрлерін, мағыналық түрлерін, ... ... ... ... ... ... ... мақсаты: оқушыларға өз-өзіне сын көзбен қарауға үйрету,
ана тілін оқып ... ... ... ... ... ... ... есте сақтау (жады) қабілетін,
ой-өрісін, сезім, қиялын, ... ... ... 1) ақын-жазушылар портреті, 2) кеспе сөздер, 3)
жұлдызшалар, 4) текшелер.
Сабақ түрі: қайталау, жинақтау ... ... ойын ... ... сұрақ-жауап, көрнекілік арқылы ойландыру.
Пәнаралық байланыс: әдебиет.
Сабақтың барысы. 1. Ұйымдастыру кезеңі.
1) Оқушы парталарының дұрыс ... ... ... ... ... ойын сабақ екенін хабарлау
Мұғалімнің кіріспе сөзі. – Балалар, біз «Сан есім» деп ... сөз ... ... жылы ... ... Биыл осы сан ... ... аяқтадық.
Біз өткен жылы және биылғы білімімізді ... ... сан есім ... ... ... ... ... тақырыбы: «Сан есімді
қайталау» бойынша өтетін «Жұлдызды сағат» сабақ сайысы. «Жұлдызды сағат»
дегенді қалай ... ... ... ... бар. Ол: ... ... сөз. ... жұлдызың жансын деген сөз сенің бақытың ашылсын,
ойлаған ойың орындалсын деген мағына береді, олай ... ... ... өз ... ... ... сөздерді ойлаған ой ... ... Іске сәт! ... ... 9. ... ... Осы 9 оқушы және оның 9 досы бар осы ойынға қатысатын ... ... ... ... көмек бере алады.
Қатысушылардың әрқайсысының алдында бір-бір орындық, олар қаз-қатар тұрады.
Орындық жұлдызшаларын қоюға керек. Жұлдызшалар ұпайға беріліп тұрады.
1-сұрақ үшін мына ... ... ... ... 2. Абай 3. ... ... 4. Ыбырай Алтынсарин.
1-сұрақ.
Жүрегімнің түбіне терең бойла,
Мен бір жұмбақ адаммын, оныда ойла.
Соқтықпалы, соқпақсыз жерде ... ... ... кінә ... Осы өлең ... ... Осы өлең жолында мың деген сан есімге жалғанып тұрған қай жалғау?
1. Тәуелділік 2. ... 3. ... ... ... жалғау болса, қай септік?
1. Табыс 2. Атау 3. ... ... ... ... ... хат ... деп алдым қалам.
Сені онда, мені мұнда аман сақтай,
Көруге жазғай еді хақ тағалам.
Бара алмай өтірікші болып әбден,
Семейдің түрмесінде отыр балаң,
Оқ ... он ... ой ... ... бар бір ... ... тұрған 4 сурет бойынша көтеру.
Осындағы сан есім қандай? («Он үшімде» деген сөз ілінеді?)
6-сұрақ. Осы «Он үшімде» деген сөзге ... ... ... ... ... 2. ... 3. ... Осы «Он үшімде» деген сөз сөйлемде қандай қызмет атқарып тұр?
1. Анықтауыш 2. Пысықтауыш 3. Толықтауыш 4. ... ... ... ... іріктелген оқушылар ғана қалады.
Муз. пауза. Алтынбек Қоразбаевтың «Сағындырған 25» әнін тыңдау.
1-сұрақ.
Атадан алтау,
Анадан төртеу,
Жалғыздық ... ... жоқ. Осы Абай ... ... ... ... ... қай түрі кездеседі?
1. Болжалдық 2. Есептік 3. Жинақтық 4. ... да 4 ... ... ... ... 2. ... 3. Жүсіпбек Аймауытов 4. Ахмет Байтұрсынұлы.
1-сұрақ. Жуырда 110 жылдық мерекесі болған қай ақын? ... «Бір ... ... қай ... Осы ... ... ... 1916 2. 1914 3. 1920 4. ... Осы төрт ... ... ... ... әншісі туралы әңгіме
жазған жазушы қайсысы?
5-сұрақ. Осы ... ... ... ... ... сан ... қазақтың бір қаласында өтеді. Ол қай ... ... ... ... Мына ... адамның жас мөлшеріне байланысты айтылған, қай сан
есімді қоюға ... орда ... қыр ... 40-50 2. 30-40 3. 50-60 4. ... Осы мақалда айтылған сан есімдер сөйлемде қандай ... ... 2. ... 3. ... 4. Бастауыш.
Дұрыс ұпай ... ... ... ... ... алады.
3-айналым (тур).
1-сұрақ. «Ер қаруы» деп бастап, біздің халқымыздың ер ... ... ... ... бар. Сол қай ... байланысты?
1.3 2. 7 3. 6 4. ... ... ... ... Осы ... ... санға байланысты қай ұғымға
жатады.
1.Үш кедейлік 2. Үш арсыз 3. Үш асыл 4. Үш ... ... ... бір ... аты сан ... ... 2. 4 3. 20 4. ... Дұрыс жазылған сан есім қайсы?
1.16-қатар 2. V-том 3. 7 ... 4. ... Мына ... сан есім ... қызмет атқарады?
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді.
Төртеу түгел болса, ... ... ... 2. ... 3. ... 4. ... «Жарлы болсаң, арлы болма», «Қалауын тапса, қар жанады», «Алтын
көрсе, періште жолдан ... Осы ... ... сөзі Абай ... ... Нешінші сөз?
1.2-сөзі 2. 30-сөз 3. 29-сөз 4. ... ... ... шыққан оқушы жеңіске жетеді. Егер 2 оқушы шықса,
текше тасты алып, сондағы «Сөз» беріледі. Берілген сөз бойынша ... ... ... ... ... ... ... көбірек сөз тапса, сол жеңеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... сәт!» сабағының жеңімпазы атанады, сабақтың
арнайы эмблемасы табыс ... есім ... тіл ... ... білімділік – оқушылардың тіл сабағына қызығушы-лығын,
логикалық ... ... ... ... ...... ... өрістету; тәрбиелік – қазақ халқының тыныс-тіршілігі туралы
танып білуге ... ... ... ... ... түрлі қол
көрнекіліктер, кәртішкелер, түрлі түсті суреттер.
Сабақтың барысы.
Ұйымдастыру кезеңі: оқушыларды ... ... топ ... ... ... ... ... («Айтыс» бөлімі болғандықтан ... ... ... атау қойылады).
Сабақтың бөлімдері:
І. «Өнер» сайысы. ІІ. ... ... ... ... ... сайысы». Бұл бөлімде әр топ үйге берілген тапсырма бойынша сан
есімі бар мақал-мәтел, ... сөз, ... ... Әр ... ... бере отырып төмендегі сұрақ қойылады.
Қазақ халқында қай сандар киелі де қасиетті саналады, оларға байланысты
не білесіңдер? /Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... атты кітабын пайдалана отырып осы
сандарға байланысты ырымдарды, ... ... ... минуты» /Абай өлеңдеріне байланысты/. Абай өзінің қай өлеңінде
«5» саны арқылы көп мағына, тағылым, ... ... ... ... екі ... ... ... 5асыл істі жазады.
2-топ 5 дұшпанды жазады.
Үлестірілетін кәртішкелер
Ауызша. Абайдың «Қыс» өлеңінің бір ... екі сан есім бар. ... қасы ... екі ... ... қар ... ... алды.
Борандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда,
Алты қанат ақ орда үй ... ... ... ақ орда» деген тіркеске түсінік беремін.
1. Керегенің санының қанша болуына ... 4, 6, 8, 12, 18 ... ... ... Салтанатына қарай «Ақ орда», «Алтын орда», «Қараша үй», ... ... деп ... ... тағы ... ... нақыл сөздерінде сан есім
кездеседі? /Екі топқа айтқызып, екінші бөлімді ... тап» ... ... қай ... ... ... кәртішке үлестіремін, оқушылар қарындашпен сызып көрсетеді, ал
тақтаға ілінген көрнекілік ... ... ... шымшым ... ... ... уыс ... ... ... асым ... ... ... ұрттам ... ауыз ... ... тұз, ... т.б. заттар арқылы бір уыс, бір шымшым деген
сөздердің мағынасын сол ... ... ... ұғындыра керек. Ал бір
шөкім ... ... ... ... ... бұлт, қазбауыр бұлт, бір
шөкім бұл. т.б./
Саусағымның атын тап.
/Қолдың саусақтарына сақина кигізе отырып сақинаның қай саусақта екенін
айтқызу/.
Оқушылар әр ... атын ... ... ... ... ... ... түсіндіремін.
Бас бармағым бауға барды,
Сұқ саусағым суға барды.
Ортан қолым орақ орып,
Аты жоғым ағаш жарды.
Жұмсамапты алақаным
Тек шынашақ балапанын.
«Соғым шүйгін болсын».
/Соғымның (егер ... ... ... ... ... ... ... жұқалығынан білеміз/. Қазақ қазының қалың, жұқалығын қандай өлшем
бірлігімен ... СМ, мм ... ... ... ... бола ма? (Елі,
бармақ, екі елі, ... 3-4 елі ... ... көрсету арқылы
түсіндіремін).
Сурет бойынша әңгіме құра.
(Сан есімнің мағыналық түрлерін қолдан).
«Айтыс». Әр топ берілген «санға» ұйқас ... ... не ... тауып
айтады. Мысалы: «Сегіз», қойларымыз семіз, қозыларымыз егіз.
«Айтысқа» берілген сан есімдер: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 20, ... 80, 90, ... ... әр ... білімін бағалайды, сабақты қорытындылаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.«Қазақ тілінің грамматикасы» Алматы, 1967 ж.
2. С.М. Исаев «Қазақ тілі» Алматы, 1993 ... А. ... ... ... тілі» Алматы, 1991 ж.
4. Ш.Бектуров, М.Серғалиев «Қазақ тілі» Алматы, 1994 ж.
5. К.Аханов «Грамматика теориясының ... ... 1972 ... Н. ... Ғ. ... ... ... тілі». Алматы, 1993 ж.
8. Ш. К. Бектуров «Қазақ тілі лексика – ... ... 2006 ... ... К. Грамматика теориясының негіздері. А., Мектеп, 1997
10. ... Қ. ... ... ... курсы. А., 1999
11.Ибатов А. Сөздердің морфологиялық құрамы. А., 1983
12.Исаев С.Қазіргі қазақ тіліндегі ... ... ... А., ... ... қазақ тіліндегі негізгі грамматикалық ұғымдар. А., 1992
14. Қазақ грамматикасы. Астана, 2002
15.Қасабек Қ., Мұхамади Қ. Қазіргі қазақ тілі. Морфология. А., ... Қ. ... тілі ... ... ... ... Ә. Қазіргі қазақ тіліндегі сан есімдер.
18. Төлеуов Ә. Сөз ...... ... ... 19. ... ... Н. ... қазақ тілінің морфемалар жүйесі.
-----------------------
І кезең
Ізденіс
ІІ кезең
Жаңа білімді игеру
ІІІ кезең
Практикалық дағды
қалыптастыру
Белсенді оқу әрекеттеріне деген оқушылардың ... ... ... ... ... ... тақырып төңірегіндегі бастапқы білім деңгейлерін анықтап, ... ... ... ... жаңа ... жөнінде болжау жасау
Тілдік тақырыптың өзіндік белгілері мен ерекшеліктерін талдау арқылы көп
деңгейлі ойлауға қол жеткізу
Салыстыру, зерттеу, бақылау арқылы гипотезаны ... ... ... ... сұраққа жауап табу, анықтаманы айқындау
Жаңа білімді қолдану, өнімді ойлау әрекеттеріне, нәтижеге қол жеткізу
Тілдік ... ... ... жұмыстар орындау арқылы ой алмасу,
ой түйістіру
Танылған жаңа түсінік, ой толғауларының нәтижесін байқау, бағалау

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сан есімнің мағыналық топтарының сөзжасамы27 бет
050717 – Жылуэнергетика мамандығы бойынша оқитын студенттердің оқу -өндірістік машықтанудан өтуге арналған әдістемелік нұсқау8 бет
Ферменттер және коферменттер туралы4 бет
Қылмыстарды тергеудегі іздеу тактикасының теориялық және қолданбалық мәселелері87 бет
Әр түрлі жас топтарында жүргізілетін мүсіндеуге үйрету жолдарының ерекшеліктерін анықтау20 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
9 сыныпта бейорганикалық химияны оқытуда халықтық педагогика элементерін пайдалану әдістемесі73 бет
Flash MX ортасының интерактивтілігі20 бет
«Биология. Адам және оның денсаулығы» (8-сынып) пәнін оқытуда жеке тұлғаға бағытталған технологияны пайдалану39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь