Қазақ тіл біліміндегі сөйлем мүшелері

І тарау. Сөйлем мүшелері . синтаксис саласының зерттеу объектісі.
І.1. Тұрлаулы мүшелер . ойды жеткізудің негізі

І.2. Бастауыш пен баяндауыштың жасалуы

ІІ. 1. Тұрлаулы мүшелердің өзіндік белгілерін таныту

ІІ. 1. Тұрлаулы мүшелердің өзіндік белгілерін таныту

І.2. Сөйлем мүшелерін көрнекілік арқылы меңгерту
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе. Зерттеудің өзектілігі. Бастауыш пен баяндауыш – сөйлемдегі предикаттық қатынастың негізі. Сондықтан сөйлемдегі тұрлаулы мүшелер мәселесі үнемі грамматиканы зерттеуші ғалымдардың назарында болған. Түркі тілдеріне арналған грамматикаларда сөйлемнің бас мүшелері – бастауыш пен баяндауыш туралы мағлұматтар берілді. Қазақ тілінің грамматикасын зерттеген алғашқы лингвист – ғалымдарымыз А.Байтұрсынов, Қ.Жұбанов, С.Жиенбаев, Н.Сауранбаев, Ғ.Бегалиевтердің еңбектерінде сөйлемнің бас мүшелері әртүрлі дәрежеде сөз болады. Олар, негізінен, сөйлем мүшелеріне анықтама беріп, оның тілдегі қолданысына мысал келтірумен шектелген болса, 50 жылдардан бастап бүгінгі күнге дейін зерттеушілеріміз аталған мәселеге әр қырынан келеді.Осы тұрғыдан келгенде, қазақ тілінің синтаксис саласын зерттеуші М.Балақаевтың, Т.Қордабаевтың, О.Төлегеновтің, Р.Әміровтің, Қ.Есеновтың, Ә.Аблақовтың, Т.Сайрамбаевтың, М.Серғалиевтің, Е.Ағмановтың т.б еңбектері ұлттық лингвистикамыздағы әр алуан аспектілерді талдаумен бірге көптеген жалпы түркілік проблемаларды шешуге де мұрындық болары сөзсіз.
Зерттеу жұмысының мақсаты – қазақ тіліндегі тұрлаулы мүшелерге тән грамматикалық белгілер мен олардың арнайы грамматикалық тұлғасын нақтылау. Осыған байланысты төмендегідей міндеттерді шешу көзделді:
- сөйлем мүшелерінің грамматикалық тұлғаларын топтастыруда қолданылатын ұстанымдарды нақтылау;
- семантика-грамматикалық ұстаным бойынша тұрлаулы мүшелерді жіктеу;
- аталған жайттарды нақты тілдік фактілермен дәлеледеу
- тұрлаулы мүшелердің грамматикалық тұлғаларын айқындау.
Зерттеудің болжамы: қазақ тілінің тұрлаулы мүшелерін меңгерту әрбір оқушының жеке қабілеттерін ескеріп, өз әрекетін нәтиже ретінде тануға мүмкіндік туғыза отырып, оның жан-жақты рухани дамуына бағдар береді.
Зерттеудің әдістері: теориялық әдістер, баяндау, салыстыру, жүйелеу, талдау, сараптау, қорыту, бақылау және тәжірибеден өткізу.
Зерттеу пәні: қазақ тілін оқыту әдістемесі.
Зерттеу нысаны – сөйлемнің тұрлаулы мүшелерінің грамматикалық белгілері мен жасалу жолдары.
Зерттеудің негізгі кезеңдері:
1. Тақырып таңдап алу, сол бойынша іздену.
2. Бекітілген тақырыпқа байланысты материал жинақтап, жұмыстың жоспарын құру.
3. Жоспарға сәйкес курстық жұмыстың І бөлімін жазу.
4. Диплом алдындағы тәжірибе жинақтау, курстық жұмыстың практикалық бөлімін жазып, жұмысты аяқтау және қорғау.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытынды мен әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Аманжолов С. Қазақ әдеби тілі синтаксисінің қысқаша курсы. Алматы, 1995.
2. Аханов К. Грамматика теориясының негіздері. – А., 1996.
3. Әміров Р. С. Жай сөйлем синтаксисі. Алматы, 1997 жыл.
4.Балақаев М., Қордабаев Т. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис. Алматы, 2001 жыл.
5. Балақаев М., Сайрамбаев Т. Қазіргі қазақ тілі. А., 1997.
6. Балақаев М. Қазіргі қазақ тілі. Жай сөйлем синтаксисі. А., 1991.
7. Сайрамбаев Т. Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері. Алматы, 1991.
8. Сайрамбаев Т. Сөз тіркесі және жай сөйлем синтаксисі. А., 1992.
9. Қасымова Т., Дәулетбекова Ж. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. А., 2000 ж.
10. Құлмағанбетова Б. Қазақ тілін оқыту методикасы.А., «Мектеп» 1998 ж.
11. Нұржанова Ж. Қазақ тілін тиімді оқыту жолдары –А. 2001
12. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. Алматы. 1966.
13.Қазақ тілінің грамматикасы. Синтаксис. 2-том. Алматы, 2003 ж.
14. Байтұрсынов А. Тіл тағлымы. Алматы, Ана тілі, 1992.
15. Оразбаева Ф., Сағидулла Г. Қазіргі қазақ тілі оқу құралы.
ЖШС « PRINT-S» А., 2005 ж.
16. Оралбаева Н., Жақсылықова Қ. Қазақ тілін оқыту әдістемесі.
А., «Ана тілі» 1996 ж.
17. Қазақ тілі мен әдебиеті, №3, 2011 жыл
18. Қазақ тілі мен әдебиеті, №5,2011 жыл.
        
        Абай  атындағы Жамбыл гуманитарлық колледжі
Гуманитарлық пәндер бөлімі
Қазақ тілі мен әдебиеті ... ... тіл ... ... ... оқыту
Орындаған: Қарақыстақ Ж.
Тобы: К - 2 - 08
Пәні: қазақ тілін оқыту әдістемесі
Жетекші: Елібаева ... - 2013 ... тіл ... ... ... ... ... Сөйлем мүшелері - синтаксис саласының зерттеу объектісі.
І.1. Тұрлаулы мүшелер - ойды ... ... ... пен ... ... ... 1. ... мүшелердің өзіндік белгілерін таныту
ІІ. 1. Тұрлаулы мүшелердің ... ... ... ... ... мүшелерін көрнекілік арқылы меңгерту
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе. Зерттеудің өзектілігі. Бастауыш пен баяндауыш - сөйлемдегі ... ... ... Сондықтан сөйлемдегі тұрлаулы мүшелер мәселесі үнемі грамматиканы зерттеуші ғалымдардың назарында болған. Түркі тілдеріне арналған ... ... бас ... - ... пен ... ... мағлұматтар берілді. Қазақ тілінің грамматикасын зерттеген алғашқы лингвист - ғалымдарымыз А.Байтұрсынов, ... ... ... ... ... сөйлемнің бас мүшелері әртүрлі дәрежеде сөз болады. ... ... ... ... анықтама беріп, оның тілдегі қолданысына мысал келтірумен шектелген болса, 50 жылдардан бастап бүгінгі күнге ... ... ... ... әр қырынан келеді.Осы тұрғыдан келгенде, қазақ тілінің синтаксис саласын зерттеуші М.Балақаевтың, Т.Қордабаевтың, О.Төлегеновтің, Р.Әміровтің, Қ.Есеновтың, Ә.Аблақовтың, Т.Сайрамбаевтың, ... ... т.б ... ... ... әр ... ... талдаумен бірге көптеген жалпы түркілік проблемаларды шешуге де ... ... ... жұмысының мақсаты - қазақ тіліндегі тұрлаулы мүшелерге тән ... ... мен ... ... ... тұлғасын нақтылау. Осыған байланысты төмендегідей міндеттерді шешу көзделді:
* сөйлем мүшелерінің грамматикалық тұлғаларын топтастыруда қолданылатын ұстанымдарды нақтылау;
* семантика-грамматикалық ұстаным ... ... ... ... аталған жайттарды нақты тілдік фактілермен дәлеледеу
* тұрлаулы мүшелердің грамматикалық тұлғаларын айқындау.
Зерттеудің болжамы: қазақ тілінің ... ... ... ... оқушының жеке қабілеттерін ескеріп, өз әрекетін нәтиже ретінде тануға мүмкіндік туғыза отырып, оның жан-жақты рухани ... ... ... әдістері: теориялық әдістер, баяндау, салыстыру, жүйелеу, талдау, ... ... ... және ... ... ... ... тілін оқыту әдістемесі.
Зерттеу нысаны - сөйлемнің тұрлаулы мүшелерінің грамматикалық белгілері мен жасалу ... ... ...
1. ... ... алу, сол ... іздену.
2. Бекітілген тақырыпқа байланысты материал жинақтап, жұмыстың жоспарын құру.
3. ... ... ... ... І ... ... Диплом алдындағы тәжірибе жинақтау, курстық ... ... ... ... жұмысты аяқтау және қорғау.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытынды мен әдебиеттер тізімінен тұрады.
І тарау. Сөйлем ... - ... ... ... объектісі.
І.1. Тұрлаулы мүшелер - ойды жеткізудің негізі
Сөйлемнің бас мүшелеріне беріліп жүрген анықтамалардан бастап, оның ... ... ... ... ... бір ізді ... ... соны дәлелдейді. Осы мәселеге қатысты бастауышқа анықтама беруде ғалымдардың бір тобы оның ... ой иесі ... ... отырып, өзге мүшелерге тәуелсіз деп таниды. Дұрысында бастауыштың грамматикалық мәні ой иесі ... ... атау ... тұруы, сол арқылы жіктік жалғаулы баяндауышпен жақ жағынан қиыса байланысуынан ашыла түседі.
Ал баяндауышқа ... ... ... ... оны тек қимылмен байланысты ғана суреттесе, кейінгі анықтамаларды бастауыштың ... ... есім ... де ... ... ... баяндауышқа анықтама семантикалық тұрғыда емес, таза грамматикалық тұрғыдан берілгені дұрыс. Өйткені баяндауыш, ... ... ... ... ... тілімізде баяндауыш қызметінде жұмсалмайтын сөз жоқ. Ал әр сөз табына енетін сөздердің білдіретін жалпы грамматикалық мағыналары да әр ... ... ... ... болатын сөздің мағыналық түрлерін түгел қамту мүмкін емес. Ал баяндауыш қай сөз табынан жасалмасын, ... ... ... бір ... белгісі болады. Олар, алдымен, баяндауыштың предикативтілікті білдіруі, екіншіден, сөйлемдегі ойды біршама ... ... ... ... ... тек ... бастауыш пен баяндауышты байланыстырумен ғана шектелдмейді, сондай-ақ логикалық субъектпен предикаттық қатынасын да білдіреді. Ал ... ... ойды ... ... ... сөйлем мүшесі ауыстыра алмайды. Тұрлаулы мүшелер категориясында нақтылауды қажет ететін ... бірі - ... пен ... ... тұлғалары.
Сөйлем - адам ойын білдірудің негізгі құралы. Айналадағы нақты өмір құбылыстары ... зат және оның ... - ... мен іс - ... ... мәлім.
Сөйлем жасалуы үшін алдымен сөздер бір - бірімен ... Ол ... ... ... ... ... іске асады. Жай сөйлем, оны құрайтын тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелер, осы қиыса байланысқан сөз ... ... ... Сөз ... ... ... ... деп аталса, жай сөйлем синтаксисінде бұлар предикативті қатынастарға жатқызылады. ... ... ... туралы ғылыми ойдың тарихи бастауы көне дәуірдегі логикалық зерттеулерден басталады. Бұл тұжырым бойынша сөйлем - пікірге, бастауыш - ... ... - ... ... ... да тіл туралы зерттеулерде бастауышты субъект, баяндауышты предикат деп қолдану дәстүрі де сақталған. Сөйлемнің негізі болып табылатын предикативтілік осы атаудан ... ... ... ... тек қана зат есім мен етістіктен жасалмайды. Бастауыш зат есім мәніндегі басқа сөз таптарынан, ал баяндауыш өзге де есім сөз ... ... ... ... ... деп ... ... негіз болатын бас мүшелерді айтамыз. Қазақ тілі білімінде болсын, басқа да түкітану саласындағы еңбектерде болсын тұрлаулы мүшелерге бастауыш пен ... ... ... ... айтылатын ойға негіз болады, ол баяндауыш арқылы айтылған қимылдың не басқа сапаның субъектісі (иесі) ... ... ... ... бірі - ... Сөйлемде бастауыш екі түрлі жағдайда кездеседі. Біріншіден, сөйлемде арнайы түрде бастауыш болады, екіншіден, сөйлемде бастауыш жасырын келуі де мүмкін. ... ол ... ... ... ... ... оны ... алуға болады. Сонымен бірге бастауыш: зерттелу, оның ... ... ... ... ... сөйлемдегі орны және оның мағынасына қарай бөліну бағытында қаралуы тиіс. Енді осыларды жеке-жеке көрсетелік. Бастауыш туралы ... тіл ... ... оқу ... ... құралдар және мақалалар жарық көрді. Бастауыш туралы еңбектердің біразында ... ... ... олардағы кейбір жанама мәселелеріне де баса назар аударылған. Бұл еңбектерде қазақ тіліндегі бастауыштарды басқа тілдермен салыстыру, орын ... және ... ... сөз ... ... ... Бастауыштың ережесі әр түрлі оқулықта әр түрлі беріліп жүр. Х.Басымов , - ... ... ... ... ,-деп келсе, Р.Әміров ,- деген ережені айтады.
С.Аманжолова, А.Әбілқаев, И.Ұйықбаевтардың мектеп грамматикасында, - делінген. Қазақ тіл білімі мен түркітану әдебиеттеріндегі ... ... ... мына ... айтылатынын көруге болады.
Біріншіден, бастауыштың ойдың иесі болуы.Екіншіден, ең алдымен, оның қандай ... ... ... ... орынға, ал ойдың иесі болуы екінші орынға ... ... ... иесі ... гөрі ... баяндауыш арқылы айтылған қимылдың, сапаның кімге қатысы, басты нәрсе ... ... ... ... ... бағынбайтындығы. Бесіншіден, бастауыштың тұлғалық ерекшеліктеріне, яғни, атау септікте келетіндігі.Алтыншыдан, сөйлемдегі басқа сөздермен, яғни, баяндауыштармен синтаксистік қатынастары, т.б.Бастауыштың мағынасы баяндауыштың ... ... ... арқылы белгілі болып дербес тұра береді. Ондайда бастауыш сөйлем ішінде арнайы айтылмай, ... ... ... да мүмкін, ал баяндауышсыз толымсыз сөйлемдер өте сирек кездеседі. Әсіресе диалогта, мақал-мәтелде ( сияқты) баяндауыштың байланысты. Осындай, баяндауыштың ... ... ... ... ... ... баяндауышты ғана бас мүше деп қарау дұрыс болмайды. Шынында, ол ... де - ... ... ... ... ... мүшелерді айналасына үйіріп тұратын, сөйлемнің діңгекті орталығы - бас мүшелер.
Бастауыштың грамматикалық тұлғасы - ... атау ... ... ... ... ... ... сөз не сөз тіркесі атау септігінде тұрады. ... ... ... ілік ... де ... ... ілік ... бастауышы бар сөйлемнің баяндауышы не тәуелдік жалғаулы сөз күрделі баяндауыштың құрамында болып келеді:
Шығанақ почта конторындағы радиоға ... ... ... ... Тас ... тұрсам, мына біреулер жанжал шығарып тұрғаны (Қ.Әбдіқадыров). Біз суды осы Мырзашөлге жеткізуіміз керек. (С.Мұқанов). Мен Гүлжаһанмен әлі жөнді әңгімелескенім жоқ ... ... ... сөз ... ... оның ... ... жүгін айқындап алған жөн. Бұл - аса күрделі де маңызды мәселе. Мәселеге осы ... келу ... ... ... маңыздылығын көрсетіп қана қоймайды, тіл білімінде әлі де болса ... ... ... ... төңірегінде теориялық нақты тұжырым жасауға жетелейді.
Баяндауыш, оның ережелері туралы пікірлер көп. Сондықтан да ... ... ... ... кейін оны талдап көрейік. Х.Басымов:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тіл біліміндегі сөйлем мүшелерін оқыту28 бет
Сәрсен Аманжолов12 бет
Аударма барысындығы сөйлем мүшелерін өзгерту21 бет
Сөйлем мүшелері8 бет
Сөйлем мүшелерін оқытудың әдістемелік негізі16 бет
Сөйлем мүшелеріндегі бастауыш пен баяндауыштың рөлі9 бет
Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері және олардың грамматикалық тұлғасы49 бет
Аударма кезіндегі сөйлем құрылымын түгелдей өзгерту19 бет
Ахмет Байтұрсынов — лингвист ғалым36 бет
Бірыңғай мүшелердің байланысуы39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь