Қырғауылдардың морфологиялық және биологиялық ерекшіліктері


Кіріспе
1 Қырғауыл . Phasianus . Фазан
1.1 Кәдімгі қырғауыл . Phasianus colchicus L.
1.2 Қырғауылдың түрлері . (Phasianus colchicus)

2. Қырғауылдың биологиялық ерекшеліктері
2. 1 Қырғауылдың биологиялық ерекшеліктері
2.2 Жалпы аңшылық кәсіптік құстарын санау
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Қырғауыл жеріміздің көркі болумен бірге өте бағалы және пайдалы құс екенін көреміз, олай болса, оның қорын молайту үшін аңшылар мен табиғат қорғаушылар қырғауылды қамқорлыққа алып, оның өсіп - өнуіне қолайлы жағдайлар жасаулары қажет. Бұл игілікті іске өлкеміздің еңбеккерлері де өз үлестерін қосуға тиіс. Жоғарыда құс санынынң өсуіне қамысты қопаны өртеу, орман, тоғай ағашын кесіп алу кедергі жасайды дедік, сондықтан мұндай шаралардың жоспарлы жүргізуі үшін табиғат қорғау ұйымдарымен алдын-ала келісіп отыру керек. Қырғауылды қорғау – міндетіміз.
Сондай-ақ аңшылық шаруашылықтарының қызметкерлері қырғауылдың санын көбейтуге бағытталған биотехникалық шараларды дер кезінде жүргізіп отыру керек. Кәсіптік құстар – халық байлығы, табиғат көркі. Бірақ ол таусылмайтын қор емес. Оны өзіміз мәпелеп күтіп, қорығанда ғана санын молайтып, халық шаруашылығына пайдалануға болады.
Қазіргі таңда қырғауыл Қазастанның оңтүстік жартысында көптеген өзендерінің бойында кең тараған, сырдария жазығында Өзбекстан шекарасынан бастап өзен сағасына дейін мекендейді. Сырдария, мысалы, Джулек және Шиелі мен Джусалада аралығында көп тараған. Тоқтаусыз жасалған аңшылық осы аймақтағы қырғауыл санын азайтқанымен кейбір жерлерде олар бұрынғысынша көптен кездеседі.
Қызылқұм мен Жаңадария аймақтарында да қырғауыл аздап кездеседі. Бұл жерлерде кейде олар ұя салады, бірақ өте сирек.
Сырдарияға құятын Келес, Арыс өзен жағалауларында және Талас Алатауы етегінде аз көлемде кездеседі. Кейде Билікөл өзендер топтамасында және Аса өзенінің жағалауында кездеседі. Талас өзенінің бойвнда жиі ұя салады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Қайымов.Қ.Жануартану.-Алматы,2004.
2.Биология:Жоғарғы оқу орнына арналған.-Алматы,1999.
3.Жануартану дәстүрлі емес сабақ.-Казақстан мектебі,1995, N1.
4.Жануартану әдістемесі.-БГХ,1998,N1.
5.Әмірғазиев Қ. Биологиялық жұмбақтар. Алматы, «Мектеп», 1972.
6. Қайымов Қ. Аяулы хайуанатттар. Алматы, «Мектеп», 1979.
7.Қ а й ы м ов Қ. Биология және техника. Алматы, «Қайнар», 1985.
8. Бекенова А.Б., Есжанов.Б, С.М.Махмутов. Қазақстан сүтқоректілері, Алматы, 1995
9. С.Махмұтов, Зоология, Алматы, 2006
10. К.Б. Олжабекова, Б.Е. Есжанов, Омыртқалылар зоологиясы, І бөлім, Алматы, 2007
11. К.Б. Олжабекова, Б.Е. Есжанов, Омыртқалылар зоологиясы, ІІ бөлім, Алматы, 2007
12. Жизнь животных 2 том М: 1998
13. Н.М.абышев. В.С.Кубанцев. География животных с основами зоологии. М. 1993
14. В.М.Константинов, С.П.Шаталова. Зоология позвоночных. М.2004
15. С.М. Махмутов. Зоология (І бөлім) Алматы, 1994
16. С.М. Махмутов. Зоология (ІІ бөлім) Алматы, 1996
17. Омыртқалыллар зоологиясы Алматы, 1970
18. С.П. Наумов: Зоология позвоночных. М. 1990
19. “Гиннес рекордтар кітабы 2013”
20. “Балалар Энциклопедиясы”, V-том
21. Бекенов, Ишадов, Имамбердыев, Садыков, 1999.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




Қырғауылдардың морфологиялық және биологиялық ерекшіліктері
Кіріспе
1 Қырғауыл - Phasianus - Фазан
1.1 Кәдімгі қырғауыл - Phasianus colchicus L.
1.2 Қырғауылдың түрлері - (Phasianus colchicus)

2. Қырғауылдың биологиялық ерекшеліктері
2. 1 Қырғауылдың биологиялық ерекшеліктері
2.2 Жалпы аңшылық кәсіптік құстарын санау
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе
Қырғауыл жеріміздің көркі болумен бірге өте бағалы және пайдалы құс екенін көреміз, олай болса, оның қорын молайту үшін аңшылар мен табиғат қорғаушылар қырғауылды қамқорлыққа алып, оның өсіп - өнуіне қолайлы жағдайлар жасаулары қажет. Бұл игілікті іске өлкеміздің еңбеккерлері де өз үлестерін қосуға тиіс. Жоғарыда құс санынынң өсуіне қамысты қопаны өртеу, орман, тоғай ағашын кесіп алу кедергі жасайды дедік, сондықтан мұндай шаралардың жоспарлы жүргізуі үшін табиғат қорғау ұйымдарымен алдын-ала келісіп отыру керек. Қырғауылды қорғау - міндетіміз.
Сондай-ақ аңшылық шаруашылықтарының қызметкерлері қырғауылдың санын көбейтуге бағытталған биотехникалық шараларды дер кезінде жүргізіп отыру керек. Кәсіптік құстар - халық байлығы, табиғат көркі. Бірақ ол таусылмайтын қор емес. Оны өзіміз мәпелеп күтіп, қорығанда ғана санын молайтып, халық шаруашылығына пайдалануға болады.
Қазіргі таңда қырғауыл Қазастанның оңтүстік жартысында көптеген өзендерінің бойында кең тараған, сырдария жазығында Өзбекстан шекарасынан бастап өзен сағасына дейін мекендейді. Сырдария, мысалы, Джулек және Шиелі мен Джусалада аралығында көп тараған. Тоқтаусыз жасалған аңшылық осы аймақтағы қырғауыл санын азайтқанымен кейбір жерлерде олар бұрынғысынша көптен кездеседі.
Қызылқұм мен Жаңадария аймақтарында да қырғауыл аздап кездеседі. Бұл жерлерде кейде олар ұя салады, бірақ өте сирек.
Сырдарияға құятын Келес, Арыс өзен жағалауларында және Талас Алатауы етегінде аз көлемде кездеседі. Кейде Билікөл өзендер топтамасында және Аса өзенінің жағалауында кездеседі. Талас өзенінің бойвнда жиі ұя салады.

1 Қырғауыл - Phasianus - Фазан
1.1 Кәдімгі қырғауыл - Phasianus colchicus L.
Сипаттамасы. Ересек қораздарының басы жасыл-күлгіндеу түсті болады. Денесінің жоғарғы жағы сарғыш, жасыл жылтыр түсті болса, қанатының ұшы ұсақ қара түсті болып келеді. Төменгі жағы қызғылт жасыл аралас және қанатының ұшында қара жолақтар жиі болады. Тамағы мен жемсауы жасыл түсті.
Қанатының жабынды қауырсыны мен мойынында ақ жолақтар бар. Құйрығы ұзын, тіпті қанатынан 2 есе ұзын. Бағыттауыш қанаты сарғыш сұр, қызғылт түсті және көлденеңінен қара жолақты, қауырсынының ұшы тармақталған. Көзінің айналасындағы дақтары ашық-қызыл түсті, тұмсығы иілген қоңыр түсті, аяқтары жасыл қоңыр.
Тауықтарының жоғарғы жағы ашық қоңыр, ірі қоңыр дақтары бар, денесінің төменгі жағы біртүсті құм түстес. Тамағында күлгіндеу түс кездеседі. Құйрығы ұзын (қоразының құйрығына қарағанда қысқарақ) денесімен түстес болып келеді.
Салмағы. PH.c. mongolicus: қаңтар, Іле өзенінің бойындағы еркегінің салмағы - 900-1800г, орташа - 1308г.(39 дана), тауықтары - 750-1200г, орташа - 987г. (19 дана);
Ақпан айында Іле өзенінің бойындағы еркектері 1045-1350г, орташа салмағы - 1186г. (12 дана), тауықтары.
Қырғауыл батыста қара теңізден шығысында Оңтүстік Жапония және Тынық мұхитының жағалауына таралған. Солтүстік шекарасы Каспий жағалауынан (Волга), Арал теңізі аралары, балқаш, Алакөл өзендері, ал Моңғолияда - 50 градус шамасында, ал Қиыр Шығыста - 52 градус. Оңтүстік шекарасы Кавказдан өтке, ауғанстанда - 33 градустен 34- градуске дейін шамасында, оңтүстігінде Памирді қамтиды. Орталық Азияда қырғауыл ареалының, ал Шығыс Азияда 22 градуске дейін түседі.
Қырғауыл батыста Қара теңізден шығысында Оңтүстік Жапония және Тынық Мұхитының жағалауына таралған.
Батыс Европа және Солтүстік Американың көптеген мемлекеттерінде жерсінген.
Бұрын Теліқұл өзені мен Сарысу аймақтарында кездессе, қазір бұл аймақтар жайлы мәлімет жоқ. Шу өзенінің сағасында, әсіресе Мойынқұм мен Қамқалы аралығында көптеп екздеседі. Іле Алатау етегінде аз кездеседі. Бұл Балқаш өзеніне құятын жерлерде, әсіресе Іле, Қаратал, Ақсу және Лепсі өзендері жағалауында қазіргі кезде де жиі кездеседі. Іле жағалауында кей жерлерде әдеттегідей шамада кездеседі. Іле-Түрген, Шелек және Шарын өзендері бойына жоғары қарай тау ішіне қарай таралады. Қазіргі таңда Шелек ағысындағы Бортоғай, Саты және басқа да жерлерде жиі кездеседі. Іле өзенінің ағыстарында қырғауыл саны азайып келеді. Біраз уақыт бұрын бұл құстар Алматының жақын аймақтары үшін әдеттегідей құстар болса, қазірде олар Алматыға жақын аймақтарда мүлдем жоқ. Нарынқол өңірінде биік тауларда да (биіктігі 1800 м шамасында) көп тараған. Жоңғар Алатауынынң етегінде таралуы жайлы мәлімет жоқ.
Алакөл су қоймасында қырғауыл әрқашан кездесіп тұрғанымен, кейде бұл өңірде саны азайып кетеді. А.А.Слудскийдің осы аймақта жүргізген сауалнамаларының қорытындыларына сүйенсек, 1930 жылға қарағанда қырғауыл саны әдеттегідей болса, кішігірім өрттерден және көп қар жауған қыстардан кейін мүлдем жоғалып кеткен, 1944 жылдан бастап қайта қалпына келген. Сәтін салған күндері кейбір аңшылар күніне оншақты қырғауыл атып алған.
1950-1951 жылдың қатты қысында қырғауыл қайта жоғалып, 1953 жылдың басында Тентек (Страутманда) кездесе бастаған. Қазіргі таңда қырғауыл Алакөл, Тентек және Эмельде аздаған мөлшерде кездеседі.
Өткен ғасырдың ортасында қырғауыл Зайсанда кездсессе, қазір Тарбағатай сияқты аймақта жоқтың қасы. Өткен жүзжылдықтың 30-жылдары қырғауыл Каспий теңізінің солтүстік жағалауынан Волгадан Оралға дейінгі аймақтарда өте аз көлемде кездесетін. Қазақстан аймағына кейде яғ салғанымен Ганюшкино ауданында ұя салғаны жайлы мәлімет жоқ.
Бузачы (Карелия, 1883) жартылай аралында кездсеті деп жазғанымен, кейінгі зерттеулерде дәлелденген жоқ.
Қырғауыл саны өте күшті өзгереді. Тіпті ірі өзендер сағасында олар үшін барлық қолайлы жағдай бар болса да қырғауыл саны азаяды. Қалың қарлы қыс мезгілінде бұл құстар қорек таба алмайды, бұл олардың жаппай қырылуына әкеліп соғады. Су тасқындары да құстардың көбеюі кезәнде ұяларын бұзып кетеді. Қырғауыл саны құрғақ жаз айларында, әсіресе қоректері, өсімдіктер күйіп кетіп, қыста қорексіз қалған кезде азаяды. Қырғауыл санының азаюына адамның іс-әрекеті - алқаптарды өртеу, тоғайларды шауып тастау, малды көп жаю және шектеусіз аңшылық жасау әсер етеді.
Қазақстанда қырғауылдфың таралуы өзен жағалаулары мен таудың төменгі белдеулерінде кезседеседі. Тауларда қырғауыл қалың өскіндердің немесе теңіз мөлшерімен 1500 м биіктікте мекендей алады. Олар әсіресе, қалың әртүрлі шөпті аймақтарды мекендейді.
Іле, Қаратал, Ақсу, Шу және басқа да аймақтардағы қырғауылдың кезесуі тоғайлы өскіндердің көптеп өсуі қырғауыл үшін өте қолайлы.
Әрі тоғай өскіндері кейбір жерлерде адам өткісіз қалың болады. Тоғайлы өскіндердің арқасында қырғауыл сақталып қалған.
Қырғауылдар күзде күріш пен бидай алқаптарында қоректенгенді ұнатады. Шөл далаларды суару-каналдар жүргізу, күріш, мақта, дақылдар себу қырғауыл үшін өте қолайлы, себебі олар дақыл алқаптарында қоныстанғанды ұнатады.
Сырдария өзенінің жағалауында топырақтың әртүрлі ылғалдылығына қарай өсімдіктері әртүрлі аймақтарын ұнатады.
Қызылқұм шөлдерінде де қырғауыл көптеп кездеседі. Бұл өңірде олар құмдар мен өскін шөптер мен қоректенеді.
Қырғауылдың бұлай таралуы қалың өскіндердің алмасып тұруы, яғни құстарға сенімді қорған, ал ашық алаңдар жылдың көп уақытында қоректенетін мекені болып табылады. Жазда қырғауылдар үшін су ішетін суаттар қажет болғандықтан, олар өзен, арықтар жағалауын, ал тауларда, тау өзендері мен бұлақтар бар жерлерді мекендейді.
Қырғауыл - өте сақ, үркек құс, тек қалың тоғайдың арасында ғана ол өзін сенімді сезінгенімен, әрдайым сақтанып жүреді. 2-3 қадам жүрген соң тоқтап, жан-жағына қарап, егер сезікті нәрсе көрсе тезірек жасырынуға асығып тұрады. Қырғауыл көбінесе жерде өмір сүреді, алайда жаз және күз мезгілдерінде, әсіресе, жиде және облепиха піскен кезде ағаш басынан жиі көруге болады.
Қырғауыл жерде адымдап, құйрығын түсіріп, басын көтеріп жүреді. Қауіп төне қалса, ол қашып құтылады. Тауық тәрізділер арасында ең жүйрігі қырғауыл болып табылады. Ол жүгіріп бара жатқанда басы мен мойыны алдыға созыңқы, құйрығы көтеріңкі болады. Аяқтарын алысқа сілтеп жүгіретіндіктен жүгірісі секіріске ұқсайды. Қырғауыл жүгірген кезде кішігірім кедергілерде секіріп өтіп кете алады. Ол тек ашық аладңдарда ғана емес, қалың шөптер мен бұталардың арасында да жүгіре алады.

Қырғауыл - Phasianus colchicus.
Қырғауыл тауыққа қарағанда үлкендеу. Оның салмағы 720 г мен 1800 г аралығында. Кәдімгі қырғауылдың дене тұрқы тауықтың дене тұрқына келеді. Ерекшелігі тек қана ұзын құйрығында. Қырғауыл өте сақ және қорқақ құс. Ол тек қана қалың өсімдіктер арасында қауіпсізбін деп сезінеді. Егер де бір қауіп төнетін болса, ол қашуға ұмтылады. Кәдімгі қырғауыл жүгірген езде басы мен мойнын алдыға созып, құйрығын жоғары көтеріп жүгіреді. Ол тауық тәрізділер арасында ең жүйрігі болып саналадыү ол жазық далада ғана емес, бұталар мен шөптердің арасында еркін және тез жүгіреді. Кәдімгі қырғауыл аз өмірінің көп уақытын жерде өткізеді. Қауіпті жағдайларда кәсідмі қырғауыл жүгіріп қашады, тым болмаса ұшып кетеді. Қатты қалың бұталардың арасынан, қатты дауыс шығарып жоғары қарай ұшады. 70... 150 м ұшқаннан кейін ол қайта жерге қонады. Ол аз және нашар ұшады, ол қайталап ұша беретін болса, тез шаршап, мүлдем ұша алмай қалады. Бірақ ол өсімдіктер арасына тығылуға ұмтылады.
Қырғауыл біздің мемлекетіміздегі ең әдемі және ашық түсті құстардың бірі болып саналады.
Қырғауылдың еркектерінде алтын және жасыл немесе сары және күлгін түсті, басында айдарға ұқсас кішкене қауірсындар болады. Ұзын құйрықтары сарғыш-қоңыр түсті, бірақ сарғыш-күлгін болып көрінеді.
Қырғауылдың ұрғашылары еркектеріне қарағанда кербездеу болады. Түсі қоңыр-сарғыш және мойын жағы күлгін-қызғылт болып келеді.
Түлеу басынан төмен қарай мойын денесі бір уақытта, ал құйрығы содан кейін түлейді. Үлкен қырғауылдың түлеуі ұзақ уақытқа созылады, кейде қазан, қараша айларына дейін созылады.
Түлеу кезінде олар семіреді де, салмағы көбейеді. Қысқа қарай қырғауыл қатты семіреді, бірақ аяз түсе бастағанда олар арықтай бастайды. Қысты күндері қырғауылдар қалың бұталар арасында тығылады. Қырғауылдың жаулары көп олардың ішіне: қамыс мысығы, қаңғыған иттер, түлкілер, жапалақтар, ақ үкілер, қаршыға, ителгілер, үй мысығы тағы басқалар кіреді. Салған жұмыртқалар мен басып шығарған балапандарының жартысын жоғарыда айтылған жануарлар әсерінен шығарған балапандарының жартысы өледі.
Қырғауыл аңшылық шаруашылығында маңызды құстардың бірі болып саналады. Қырғауылдың еті тауыққа ұқсас, сапасы мен құндылығымен ерекшеленеді.
Бұталы-орман құстары

Қазақстан - орманға бай өлкелердің бірі. Қарғайы аралас ормандар оның солтүстігін алып жатса, шыршалы алқап Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы белдеуін көмкереді. Орталық Қазақстанның қыратты жоталары да бұталы, қарағайлы ағаштарға бай өңір. Мәңгі жасыл кілем жамылған бұталы орманды құстар да кеңінен мекендейді. Өйткені, олар бұл жерден өздеріне жақсы пана және мол азық қорын табады. Жалпақ жапырықты жәен қылқан жапырақты ормандарымызды құр, меңгеру құр, ақ құр, шұбар құр, қырғауыл, кептердің бірнеше түрлері, тоқылдақтар, лашын, сұңқар, құмай, торғайлардың алуан түрлері қоныс еткен. Бұлардың көбі отырықшы құстар.
Бұталы орман құстардың ішінде аң аулау мерзімі ашылған кезде лицензиясыз шұбар құрға, ал рұқсат қағазы барларға құрға, қырғауылға аңшылық етуге болады. Орманды өңірдің тұрғындары біздің аймақта жылына 14-15,5 мың құр (15,7 тонна ет) және 15-17 мың шұбар құрды (6,2-6,8 тонна ет) мергендер қанжығасына байлайды. Бұл топқа жататын құстардың арасындағы ең ірісі-меңіреу құр. Оның салмағы 5 килограмға дейін жетеді. Бізде, негізінен, Алтай тауларында тараған. Сан мөлшері көп емес, сондықтан оны атуға тыйым салынған. Ол туралы кейінірек сөз болады. Қазірде республика ормандарында аса бағалы құстар-құр, ақ құр саны да жылдан-жылға төмендей түсуде. Егер де аңшылық шаруашылығын дұрыс жолға қойып, қоры, кеміп бара жатқан құстардың санын көбейту шараларын кеңінен жүргізіп отырсақ, Қазақстанда орман құстарының жылына 500-700 мыңын аулап, дәмді, етін дайындауға мүмкіндік туар еді. Енді осы аймақтағы саны азая түскен пайдалы құстарға тоқталамыз. Әңгімені қырғауылдан бастаймыз.
1.2 Қырғауылдың түрлері - (Phasianus colchicus)
Алмаз түстес қырғауыл (Chrysolophus amherstiae)
Ол алтын түсті қырғауылдың түсі немесе сұлулығымен ерекшеленеді.
Биология

Дене ұзындығы 80-90 см құйрығы 40 см-ге дейін болады. Жайылған кездегі ұзындығы 75-80 см. Қоразы қара-қоңыр түсті, алтын түсті болып жалтырап тұрады. Қауірсіндары жалтырауық. Қанаттары қоңыр-сары, құйрығы ұзын, басы төмен қараған сұр-қоңыр қара сызықтарымен.
Аналығының ұзындығы 65 см дейін құйрығының ұзындығы 30 см дейін, жайылған қанаты 60-65 см дейін жетеді. Түрі сұр-қоңыр қара дақтарымен және сызықтары болады. Аяқтарында қауірсіндары жоқ, балықтар сияқты қабыршықты болып келеді. Жастарының сары-қоңырлас кейіннен қара түске ауысады. Қоразының аяғының артында тепкі болады, ол жылма-жылдам қатая түседі, бірақ ұрғашысында тепкі болмайды. Қоразының көзінің жан-жағында қзыл тықыр болады, желкесінде ашуланған кезде қауырсындары қарбайып кетеді.

Тіршілік ету ортасы және қылықтары

Қырғауылар орнықты құстар, тоғайдың ішінде, таудың су жағасында, Кавказ, Орта Азияда және Бсытқа тіршілік етеді.
Ауа райының өзгеруіне байланысты оның мекен ету ареалдары бөлініп кеткен. Табиғи ареалдарға кіретін Кавказ, Поволжье, Оңтүстік Қазақстан, ОРта Азия, Премурье. Өмір сүретін жерлер: судың жағасында, қалың шөптерде, шабындық жерлердегі ағаштарды мекендейді. Қырғауыл - біздің елімізде ең әдемі түрлі-түсті өң беретін құстардың бірі.
Қырғауыл өте абайлы және қорқақтау. Қырғауыл тек қана қалың өсімдіктер арасында өзін қауіпсіз сезінеді немесе ол орман ішінде, су жағасында, көп ылғалды жерлерде жүреді.
Оның тіршілік ету жағдайына таулы аймақтарда кіреді. Ол көкте немесе жерде жүреді, ауада көп ұшуды қаламайды.
Қауіпті жерлерде олар қашуға тырысады. Ол шөп көп жерлерде де, ашық жерлерде де тез жүгіреді.
Қоректенетін жерлері тоғайлы және ашық жайылымдарға, ағаштар басында түнейді.
Кәдімгі қырғауылдар ірі құстардың біріне жатады. Кішкентай басты, ұзын. Әдетте қораздарында құйрықтары ұзын 18 қауірсіндас болып келеді. Көзінің аймағында тықыр қалың қызыл түсті тері болады. Ал қауырсындары көздің артқы жағынан орналасқан.
Қауырсындары ашық түсті болады, тіршілік ету орталарына байланысты болып өзгеріп отырады. Қоразының ұзындығы - 80-90 см, ұрғашысы - 60 см жуық болады. Соның ішінде құйрығына - 42,5 см-53,6 және 29-31 см. Бұл түрі Кавказдан Приморье елге дейін таралған.
Қазіргі уақытта кәдімгі қырғауыл бұрңғы СССР жерлерінде саны азайып кетті. Оның 30-дай түрі белгілі.
Қырғауылдардың түрлері: алтын-қызыл, қанаттары ашық-қоңыр, басы жасыл түсті, жылтыр темір түстес, мойынның алдыңғы жағы және денесінің жоғарғы жағы көгілдір түсті болады. Жасыл-қоңыр түсті қауырсындар желкесінде ұзын болады. Денесінің төменгі жағы денесінің басқа жағына қарағанда ашық алтын түсті, қалың қауырсынды, алдыңғы жағында суретті болады, суреттері қара түсті сызықша сияқты болады, ал жанында және ішінде болады. Кеудесі жағындағы суреті ақ сызықша болады.
Аузы ме аяқтары сарғыштау. Ұрғашысыынң түсі ашық түсті, жылтыр болады. Денесінің жотасы құм түстес болып келеді және кеудесімен мойынында қара-қоңыр дақтары болады. Тұмсықтары мен аяқтары сұр түсті болады. Басындағы дақтар азырақ болады, қоразға қарағанда ол дақтар көзінен басталыпқұла аяғына шейін болады.
Жас қырғауылдардың түстері бірдей болады. Жалпы дене түстері ұрғашылардың түстері сияқты болады - құмды-сұр, қара-қоңыр түстес. Бел жақтарымен, құйрықтың асты қоңыр түсті сызықшалар болады. Мойыны ақшылдау. Түсі бірден өзгеріп кетпейді, жүнді, біріншісі үлкендеу, екіншісі үлкендеу тағы басқа болады. Соңғы бірінші үлкендеу кезеңі алтыншы айдың аяғына келеді.
Грузиндық қырғауыл.
Қораздарының түсі қоңыр-сарғыш және сарғыш көк, кеудесі болады, денесінің жан жағы жылтыр. Қауырсындары бар. Мекендейтін, тіршілік ететін жерлері Куры бассейінінің төменгі жағы, және Аракса суында.
Солтүстік Кавказ қырғауылы - қуырсындарының түстері закавказдық қырғауылға қарағанда ашық түсті болады, алтын-сарғыш түсті, арқасында қара дақтары бар, жан-жағы жасыл түсті болып келеді. Мекендейтін жерлері Солтүстік Қара теңізден бастап Каспий теңізіне дейін. Каспий теңізінің жағалауыменАмерондық сарқырамаға дейін өтіп, солтүстікке қарай Волга даласына дейін.
Тальгин қырғауылы - қауырсындарының түсі кавказдық қырғауылға қарағанда қоңырлау болып, қауырсындары кішірек болады. Мойыны мен дененің екі жағы қызыл-қызғылт түсті болады.
Мекендейтін жерлері Каспийдің төменгі жағы, оңтүстік дельта Куры, Талым, Ленкорань.
Персиялық қырғауыл - қауырсындарының түсі ақшыл-сұр түсті болады. Жотасында, кеудесінде және денесінің екі жағында алтын түсті болады. ТМД аймағында ол мекендейтін жер Батыс Копетдіге мен Иран мен Туркмения аумақтары.
Мургабтық қырғауыл - денесінің алдыңғы жағы көбінесе алтын түсті, денесінде өте суреті көп және қауырсындарында сурет бар. Қауырсындарының жоғарғы жағы ақ болады. Кеудесінің жан-жағындағы қауырсындар көгілдір және жасыл-қара, жылтыр болады. Мекендейтін жерлері Батыс Констдага, Таджена бассейндері, Мургаба.
Амудария қырғауылы - тіршілік ететін жерлері Амудария жазығынан Керки түбегінен бастап солтүстікте Дарген-Атаға дейін. Түсі әр кезде әртүрлі болып өзгеріп отырады (гибриттік болғаннан шығар).жотасының түсі ашық-ақшыл түсті болады, Мургаб қырғауылына қарағанда. Арқаларында кейбіреуінде дақтар болмайды.
Тәжік қырғауылы - аз уақыт бұрын Амударияның жоғарғы жағынан Тәжірксанға дейін. Соңғы 35 жыл осы түрдің саны және мекендейтін жерлері азайып кетті, қазір осы түрдің ареалы Ляндж, Амудария және Вахш аймақтарында ғана бар. Тәжіксанда бұл түрдің қырғауылдары тек ғана Арал-Пайғамбар қорығында сақталған. Қауырсындары және кеуделері бұл түрдің жылтыр қара түсті, жан-жағында сол қара түсті қауырсындары денесіндегі жасыл түсті қауырсындарды жауып кетеді.
Хивин қырғауылы - мекендейтін жерлері Амударияның төменгі жағалаулары. Түсі тәжік қырғауылы сияқты. Денесінің жоғарғы жағы қаралау, жылтыр қызыл болады. Жотасындағы жасыл түс ашық болады. Ұрғашыларынң түсі басқа түрдің ұрғашыларына ұқсас болады.
Зеравшандық қырғауыл - мекендейтін жерлері Зеравш көлінің жазығында және Кашкадария маңында. Жотасының түсі өзгеріп отырады, амудариялық қырғауыл сияқты.
Қауырсындарының ұштарында болатын қара дақтар онша көрінбейді. 11 м жуық қоңыр-қызыл сызықшалар қауырсындарында болады, мойыны ашық қызыл түсті болады. Бел жағы сарғыш болады. Басқасының бәрі Амудария қырғауылы сияқты болады.
Сырдария қырғауылы - басы, кеудесі, қара-күлгін түсті, жан-жағы қызғылт-қоңыр түсті. Қара дақтарымен, мойнының жан-жағында ақ дақ болады. Жотасы, иығы және кеудесі жылтыр жасыл түсті болады. Ұрғашы құмдас - сары түсті үш бұрышты дақтармен қауырсындарында және денесінің бәрінде. Мекендейтін жерлері - Қазақстанның оңтүстігінде, шығысында, Қырғызстанда, батыс таулы жазығында. Тян-Шань тауына дейін тіршілік ететін жерлері Нарын жазығы, Ыстық көл жазығы және оған кіретін өзендердің жазығында, Іле Алатауының жазығында.
Манчжурий қырғауылы.Түсі ақшыл сұр, көгілдір немесе жасыл түсті болады, қызыл сары түстері жоқ. Ақ түс қатты білінеді. Мекендейтін жерлері Уссури және Амур өзендері. Бұл түрдің де саны азаюда, аңшылардың көп аулауы әсерінен.
Алтын қырғауыл.Керемет құс, оның түсі ғажайып, денесі сияқты қауырсындары ұзын және алтын түсті болады. Жотасы жасыл түсті. Құйрығы алтын түсті, төменгі жағы қызғылт және қара ұзын құйрығы бар.
Ұрғашысының түсі ашықтау болады. Мекендейтін жері Тибет ормандары, Оңтүстік Батыс Қытай.
Патша қырғауылы - қырғауылдардың ішінде ең үлкен түрі болып саналады.

4.2. Мекені. Өзінің жаратылысы бойынша оңтүстіктің құсы болып саналады. Жер құсы ретінде, ол жейтін жемін жерден және аласа бұталардан қоректенетіндіктен тек ол қалың қар түсетін жерде өмір сүре алмайды. Ол қардың 10-20 см-ден көп түспейтін жерде таудың етектерінде тіршілік ете алады.
Оның таралуы Алдыңғы және Орта Азия, Батыста Қытайға шейін, Корея мен Жапонияның Шығысында. Одан басқа қырғауылдарда басқа да жерлерге жерсіндірілген, мысалы, Европа және Солтүстік Америка.
Қырғауылдың мекендейтін жері көбінесе суға және қалың өсімдіктерге жақын орналасады. Өйткені ол жерде тығылуға және қоректенуге қолайлы. Оның сүйікті жерлері болып кіші ормандар, бұталы өсімдіктер бар қамысты жерлер, суға жақын болу керек.
Неғұрлым өсімдіктер қалың болса, соғұрлым қырғауылдың тіршілік теуіне қолайлы болады. Кейбір жерлерде судың жағалауындағы тоғайлардың арасымен тауға 2500 м биіктікке дейін көтеріледі. Қырғауыл адаммен жақындасуға үйреншікті құс. Зерттеулерге қарағанда жарты ғасыр бұрын Тәжікстанды қырғауылға жағымды аймақтарында, 1км кв.орта есеппен 20-дай қырғауыл, ал балапан басқанда 140-150-ге дейін жеткен. Тәжікстанда уақытта санақ жүргізілгенде 1,5 млн-дай қырғауыл тіршілік еткен.
Амудария мен Чарджоу және Кирки қалаларының аралығында 75 мыңдай қырғауыл тіркелген. Қазіргі уақытта қырғауылдың саны күрт төмендеп кеткен, ал кейбір жерлерде тіпті жойылып кеткен. Бұл қолайлы оқиғаның себебі, аңшылықтардың қасақана қырғауылды атуы және қамыстар мен шөптерді өртелуі қырғауылдың жер аудандарына әкеліп соқты.
Қырғауылдың санының күрт төмендеуіне мына себептерді айтуға болады, қардың қалың түсуі, ұзақ уақыт аяз боғандықтан қырғауылдың қорегінің тапшы болуы, сонымен қатар құрғақшылық және өзендердің тасуы салдарынан қырғауылдың балапан салған ұяларын су алып кетуі.
Қырғауылдар негізінен оңтүстік Азияда тараған. Совет Одағы Еділдің құйылысында, Солтүстік Кавказда, Закавказьеде, Орта Азияда, Қазақстанда, Приамурье өлкесінің оңтүстік бөліміне тараған. Қырғауыл жер бетінде тіршілік ететін құс.
Біздің Республикамызда қырғауыл Қызылорда, Шымкент, Жамбыл, Алматы және Талдықорған облыстарының территориясында таралған. Әсіресе, бұл өңірлерде қырғауыл Сырдария, Талас, Шу, Іле Қаратал, Ақсу, және Лепсі өзендерінің жағалауларында - тоғайлы, қамысты-қопалы жерлерді мекендейді. Сонымен қатар, Тянь-Шань тауының төменгі белдеулерінде (теңіз деңгейінен 1500 м биіктікке дейін) бұталы ағаштардың арасында жүреді
Біздер соңғы жылдары жоғарыда аталған облыстардың территориясында жабайы жануарлардың биологиялық ерекшеліктерін зерртеу кезінде, қырғауылдың таралуы, мекені және саны туралы біраз материалдар жинаған едік, енді соған қысқаша тоқталайық. Жамбыл облысы жерінде Аса және Талас өзендерінің атырауларында, Билікөл маңында қырғауыл көзге шалынып қалады. Қарғауылдың көбірек кездесетін жері - Шу өзені бойы, әсіресе Фурмановка мен Қамқалы елді пункттерінің аралығында. Бұл аймақтарды 1969 жылдың күз айларында 70-80 километр жерде 15-ке дейін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Күздік бидайдың биологиялық және морфологиялық ерекшелігі
Жүгері дақылының морфологиялық, биологиялық сипаттамасы
Қанның морфологиялық және биохимиялық құрамы
Биттер anoplura бөжектерінің морфологиялық сипаттамасы мен биологиялық ерекшеліктері
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының морфологиялық және биологиялық ажырату белгілері
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының морфологиялық және биологиялық ажырату белгілері жайлы
Сөз және оның морфологиялық құрылымы
Морфологиялық сипаттары
Еттің морфологиялық және химиялық құрамы
Қазақстанда валюталық операцияларды жүргізу ерекшіліктері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь