Балалардың үлкендермен қарым-қатынасы

Балалардың үлкендермен қарым.қатынасы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе
1 Балалар психологиясындағы қарым.қатынастың рөлі

1.1. Қарым.қатынастың функциялары, формалары

1.2. Қарым.қатынастың түрлерi

2 Балалардың үлкендермен қарым.қатынасы

2.1 Отбасындағы баланың қарым.қатынас мәселесі

2.2 Балалар мен ата.аналар қарым.қатынасы

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе

Мақсаты: Арнайы таңдап алынған ойындар жүйесі арқылы балалардың өзара мейірімді қарым-қатынастарын қалыптастырудың жаңа жолдарымен таныстыру;
Мектепке дейінгі жастағы балалар арасында мейірімді қарым-қатынасты қалыптастыру -бүгінгі күннің ең өзекті мәселелерінің бірі. Балабақшадағы балалардың бір-бірімен қарым-қатынасын бақылай келе олардың бір-бірімен тіл табыса алмауы, өзімшілдігі қатынасы балалар ұжымындағы ең жиі кездесетін мәселе, және бұл тек тәрбиешілерді ғана емес ата-аналарды да толғандырып жүрген жағдайлардың бірі. Агрессивті, ерке бала жан-жағындағыларға ғана емес өзіне де көп жайсыз жағдай туғызады. Тәрбиеленушілер арасында дөрекі-агрессивті қарым-қатынастардың қалыптасуына ықпал ететін жағдайлар жолдарды мыналар:
• Отбасындағы тәрбиенің ерекшелігі;
• Балаға күнделікті өмірде көріп жүрген агрессивті мінез-құлық үлгілерінің әсер етуі, (жаппай видео, теледидардағы хабарлар, қоғамдық орындардағы , көліктердегі келеңсіз көріністер, өз құрдастары арасындағы дөрекі мінез құлықтар)
• Баланың эмоционалды деңгейі.
Баланың тез ренжігіштігі, өзінің қолапайсыздығынан ұялшақтығы, басқа балалар алдында өзіне сенімсіздігі, қорқуы, қыр көрсетуі, наразылығы да көп әсер етеді.
Мектепке дейінгі балалардың бір-бірімен дұрыс қарым-қатынас жасай алмауының басты себебі - басқа баланың көңіл-күйімен, жағдайымен санаспай, бір-біріне көңіл бөлмеуі, түсінбеуі.
Қазіргі жастар арасында болып жатқан келеңсіз жағдайлар қатыгездік, жоғары агрессивті қарым-қатынас негізі мектепке дейінгі жастағы тәрбиеден бастау алады.Бұл уақыт - танымдық іс-әрекеттің қалыптасуының алғашқы кезеңі. Сондықтан балалардың әрбір іс-әрекетін жіті қадағалап көңіл бөліп отыру керек.
Мектепке дейінгі балалардың бір- бірімен дұрыс қарым-қатынас жасай білуіне дағдылану көбіне ойын процесінде жүзеге асырылады.
Баланың тұлға ретінде қоршаған ортамен үйлесімді қарым- қатынаста дамуы мен қалыптасуы өзін- өзі тани білгенде ғана жүзеге аспақшы.
Оқушыларды қарым- қатынасқа баулитын адамгершілік ұғымдар мен қасиеттер туралы түсініктер беріліп, баланы өзгелерге жағымды қарым- қатынас жасау дағдыларын өмірде қолдана білуіскерліктері дамытылады.
Балалар өзі туралы, өзінің ішкі ойлары, көзқарасы, кез- келген іс-әрекетке қарсы ойын немесе пікірін білдіре алады. Мектептегі құрбыларымен неғұрлым интенсивті қарым- қатынас жасайтын кезең болғандықтан, жоғарыда айтылғандай жарасымды қарым- қатынас олар үшін ең басты және маңызды болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Аймауытов Ж. Психология.- Алматы, 1995.
2. Алдамұратов Ә. Қызықты психология.- Алматы, “Қазақ университеті”, 1992.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.- Алматы, “Білім” 1996.
4. Әбдірахманов А.,Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша- қазақша сөздік.- Алматы, “Мектеп”, 1976.
5. Елеусізова С. Қарым- қатынас психологиясы.- Алматы, 1995.
6. Жарықбаев Қ., Озғанбаев О. Жантануға кіріспе.- Алматы, 2000.
7. Жарықбаев Қ. Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары.- Алматы, 2000.
8. Жарықбаев Қ.Қазақ психологиясының тарихы.- Алматы, 1996.
9. Мұқанов М. Ақыл- ой өрісі.- Алматы, 1980.
10. Тәжібаев Т. Жалпы психология.- 2000.
11. Зимняя.И.А. Педагогикалық психология Алматы, 2005
12. Намазбаева. Ж.И. Психология, Алматы, 2005
13. Тәжібаев Т. Жалпы психология.- 1993
14. Мухина. В.С. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы, Алматы, 1986
15. Нұржанов.С. Жалпы және балалар психологиясы, Алматы, 2010
16.Возрастная и педагогическая психология // Под. ред. М.В. Гамезо, М.В. Матюхиной, Т.С. Михальник. М. 1984
17.Возрастная психология // Под. ред. Л.Ф. Обуховой. М., 1996
18.Детская психология // Под. ред. Л.Л. Коломинского, Е.Н. Панько, Минск, 1988
19. Жалпы психологияға кіріспе [Мәтін]: Оқу құралы / Жауапты ред.С.М.Жақыпов.- Алматы: Қазақ университеті, 2007.- 230б.
20. Оспанбаева, А.Р. Жалпы психология пәнінен оқу жұмыс бағдарламасы [Электронный ресурс] / А.Р. Оспан
        
        Балалардың үлкендермен қарым-қатынасы
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1 Балалар психологиясындағы қарым-қатынастың рөлі
1.1. Қарым-қатынастың функциялары, формалары
1.2. Қарым-қатынастың түрлерi
2 Балалардың үлкендермен қарым-қатынасы
2.1 ... ... ... ... Балалар мен ата-аналар қарым-қатынасы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Мақсаты: Арнайы таңдап алынған ойындар жүйесі арқылы балалардың өзара мейірімді ... ... жаңа ... таныстыру;
Мектепке дейінгі жастағы балалар арасында мейірімді қарым-қатынасты қалыптастыру -бүгінгі күннің ең өзекті мәселелерінің бірі. Балабақшадағы балалардың бір-бірімен қарым-қатынасын ... келе ... ... тіл ... ... өзімшілдігі қатынасы балалар ұжымындағы ең жиі кездесетін ... және бұл тек ... ғана емес ... да ... жүрген жағдайлардың бірі. Агрессивті, ерке бала жан-жағындағыларға ғана емес өзіне де көп жайсыз жағдай ... ... ... дөрекі-агрессивті қарым-қатынастардың қалыптасуына ықпал ететін жағдайлар жолдарды мыналар:
* ... ... ...
* Балаға күнделікті өмірде көріп жүрген агрессивті мінез-құлық үлгілерінің әсер етуі, (жаппай видео, теледидардағы хабарлар, ... ... , ... ... ... өз ... ... дөрекі мінез құлықтар)
* Баланың эмоционалды деңгейі.
Баланың тез ренжігіштігі, өзінің қолапайсыздығынан ұялшақтығы, басқа балалар алдында өзіне ... ... қыр ... ... да көп әсер ... ... ... балалардың бір-бірімен дұрыс қарым-қатынас жасай алмауының басты себебі - басқа баланың көңіл-күйімен, жағдайымен санаспай, бір-біріне көңіл бөлмеуі, түсінбеуі.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... жоғары агрессивті қарым-қатынас негізі мектепке дейінгі жастағы тәрбиеден бастау алады.Бұл уақыт - танымдық ... ... ... ... Сондықтан балалардың әрбір іс-әрекетін жіті қадағалап көңіл бөліп отыру керек.
Мектепке дейінгі балалардың бір- ... ... ... ... ... ... көбіне ойын процесінде жүзеге асырылады.
Баланың тұлға ретінде қоршаған ортамен үйлесімді ... ... ... мен ... ... өзі тани білгенде ғана жүзеге аспақшы.
Оқушыларды ... ... ... ... ұғымдар мен қасиеттер туралы түсініктер беріліп, баланы өзгелерге жағымды қарым- қатынас жасау дағдыларын өмірде қолдана білуіскерліктері дамытылады.
Балалар өзі ... ... ішкі ... ... кез- ... іс-әрекетке қарсы ойын немесе пікірін білдіре алады. Мектептегі құрбыларымен неғұрлым интенсивті қарым- қатынас жасайтын кезең болғандықтан, жоғарыда айтылғандай жарасымды ... ... олар үшін ең ... және ... ... ... - ... өмір сүру мүмкін емес. 200 жыл өмір сүретін үйеңкі де жаңа отырғызылған кезде жалғыз болса өліп қалады. Адамға қатысты ... ... да бір ... ... та қарым-қатынас ұғымы бар. Адамгершілік тұрғыдан тәрбиелілік жақсы, жағымды қарым- қатынаспен, адамгершілікке жат ... ... яғни ... ... - ... астастыны белгілі. Сондықтан да адамдар бір- бірімен қарым- қатынас жасау кезінде адамдық қасиеттерді құрметтеуі, ... ... ... нормаларын сақтауы және оны қалтқысыз орындауы, ешуақытта ренжітпеуі, дөрекілік ... ... ... ... ... адам өзін еркін, сенімді, өзін тыңдатып, өзгені де тыңдай білуі қажет. Кез- ... адам ... ... - ... жеке ... ... ... қабылдауға құқығы бар. Мамандардың зерттеулері бойынша адамдар 55% ақпаратты вербальды емес қатынастан, 38% ақпаратты дыбыстардын ... т.б), 7% ... ... ... ... Қарым- қатынаста адам саналы түрде дамиды, жетіледі.
Зерттеу пәні: Мектеп жасына дейінгі және мектеп кезеңіндегі ... ... ... ... мен ... ... көрсету жолдары.Зерттеудің негізгі жорамалы: Мектеп жасына дейінгі және ... жас ... ... сыныптан оқшаулануы сол жас кезеңіндегі даму дағдарысын өткізу ерекшелігіне байланысты ... ... мен ... ... сәйкес қойылған міндеттер::: Балалар ұжымындағы қарым-қатынас және оқшаулану мәселелерін ғылыми әдебиеттер көмегімен теориялық тұрғыда зерттеу.:: ... ... ... ... оқшаулануын эмпирикалық зерттеу.:: Баланың ұжымнан оқшаулану себептерін анықтау және соған байланысты қарым-қатынасында проблемасы бар балаларды ... ... тыс ... ... ... ... шараларын қарастыру және оларға психологиялық көмек көрсету жолдарын анықтау.:: Қарым-қатыныасында ... бар ... ... ... мен ... жиынтығын құрастыру.Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері: Л.С.Выготскийдің балаға комплексті, жүйелік формадағы іс-әрекетті ұйымдастыру ... ... ... Л.И.Божович еңбектеріндегі қарым-қатынас мәселесіне арналған ілімдер, педагогика және психология ғылымындағы А.С.Макаренконың "жеке адам ұжымда дамиды және ұжым арқылы ... ... ... ... ... ... педагогикалық тактикасы мен қарым-қатынасқа түсу стиліне байланысты, оның ата-анасымен және сыныптастарымен қарым-қатынасқа түсуін және жеке ... ... ... ... ... ... дәлеледейтін зерттеулер - біздің зерттеу жұмысымыздың теориялық жақтарына арқау болды.
1 Балалар психологиясындағы қарым-қатынастың рөлі
1.1. Қарым-қатынастың функциялары, ... ... ... ... ... - ... ... жеке адамды түсіну, оның дамып-жетілуін талдау мүмкін емес.
Қарым-қатынас түрлері мен формалары бойынша әр алуан. Тура, жанама, тікелей, біреу арқылы ... ... ... тікелей қарым-қатынас, соның негізінде тікелей емес қарым-қатынас пайда болады.
Тікелей емес қарым-қатынас - ... ... ... ... ... ... негізіндегі толық емес психологиялық контакт.
Адамзат тәжірибесін игеруде жазудың, кітаптың, басқа әр түрлі техникалық құралдардың ... ... ... емес ... ... ... ... ары қарай жеке адамаралық және көпшіліктік қарым-қатынас болып ... ... ... - ... ... жеке дара ... ... қайғы-қуанышына ортақтасу, түсіну, бірігіп іс-әрекет ету негіздерінде қалыптасатын түрі.
Көпшіліктік қарым-қатынас - көпше түрдегі таныс емес адамдардың және ... ... ... ... ... ... осындай қатынастың үріне өнер, эстетикалық - қарым-қатынастарды да ... ... өзін ... өзі үшін және ... үшін ... қасиетерін аша түседі. Сонымен бірге ол қасиеттері қарым-қатынаста қалыптасады да, ... ... ... ... ... ... ... мораль, құндылықтар, білім мен іс-әрекет түрлерін игеруі , жеке адам және дара адам ... ... іске ... Яғни ... ... психологиялық дамуының маңызды факторы. Жалпы алғанда қарым-қатынасты былай анықтауға ... ... ... ... барысында психикалық процестері мен мінез-құлқы қалыптасатын жан-жақты шындық.
Қарым-қатынастың маңызды 5 функциясын бөліп қарастыруға болады. Қарым-қатынас адамдардың ұжымдық іс-әрекетінде байланыстырғыш ... ... Бұл ... ... ... ... деп атауға болады. Бұл шартты орындамау Інжілде айтылған атақты ... ... ... ... ... ... мүмкін. Маңызы бойынша 2-функциясын функция деп айтуға болады. Бұл ... ... ... бейнесін қалыптастырып өзгертудің маңызды шарты. Бала дамуының белгілі кезеңдерінде мінез-құлқы, іс-әрекеті және баланың қоршаған әлем мен өзіне деген ... ... ... іске ... ... ... . Даму барысында бала мен ересектің сыртқы ... емес ... ... ішкі ... ... және де ... ... ерікті іс-әрекетіне айналады.
Онтогенездің бастапқы кезеңдерінде қарым-қатынас бала ... аса ... ... атқарады. Орта ғасырда бір испан епископы былай деп жазған екен: . 30-жылдары ... ... ... 2 ... ... әрең жазылатын ауру балалар жатқан. Оның біреуінде балалар туысқандарымен кездеседі, ал екіншісінде туысқандарымен жолықтырылмайды. Осы екі клиникада жазылу ... ... оның ... - бала ... жоқ, ал ... - ... үштен бірі шетінеген.
Бала мен ересектің қарым-қатынасы білім, іскерлік, дағдыны ... жай ... ... ... ... ... ... баю мен өзгерудің күрделі процесі. Бала өзіне берілетін басқаның тәжірибесін белсенді түрде ой елегінен өткізіп, өңдеп пайдаланады. Қарым-қатынастың үшінші ... ... ... ... ... ... ... басқа адаммен қарым-қатынаста адам өзін-өзі танып-біліп, өзіне-өзі сенімге ие болады. Адам ... ... үшін ... ... ... ... У.Джеймстің айтуынша: . Көптеген псизотерапевттік жүйелерде адамның мұндай жағдайы ... ұғым ... ... және де , деп мойындамауға қарағанда (бұл жағдайда теріс болса да ... ... ... бар), ... , дегенді көрсетеді.
Атақты ағылшын психологы Р.Д.Ленг - бекітілмеу ,көптеген ... ... ... ... себебі деген қорытындыға келген. Оның байқаулары бойынша, басқа да зерттеулер көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... балалар ауырады екен.
Адамдар өміріндегі әр түрлі дәстүрлер - ... ... ... аудару рәсімдері деп саналады.Қарым-қатынастың төртінші функциясы жеке адамаралық қатынастарды ұйымдастыру және қолдау болып табылады. Басқа адамдарға ... ... ... - , ... ... ... ... қарым-қатынас адам өміріндегі жалғыз қатынастың түрі емес, бірақ олар ... ... ... ... көрінеді, көбінесе іскерлік немесе тіпті рөлдік қатынасына да өз әсерін тигізеді. Келесі , бесінші функциясы . Бұл жағдайда ... ... ... жасауын (ішкі немесе сыртқы сөйлеу арқылы- диалог типінде) адамның ойлауының әдісі түрінде қарастыруға ... ... ... ... ... деген: .
Сонымен біз қарым-қатынастың түрін , формалары мен функцияларын қарастырдық. Әлеуметтік психологияда баса назар аударылатыны жеке ... , ... ... ... ең ... зерттелетіні де осы түрі.
Әлеуметтік психология, адамдардың түрлі әлеуметтік топтарға кіріктірілуіне байланысты, олардың мінез-құлқы мен ... ... ... ... онда, алдымен жеке адамаралық қарым-қатынас және адамдардың бір-біріне өзара әсерін ғылыми ... ... ... туындауы заңды құбылыс. Бұл процестер қалай өтеді, олардың формалары, құрылымы қандай, адамдар арасындағы қарым-қатынаста алатын орны ... ... ... жеке ... қарым-қатынастың табиғаты бөлекше, оның өзіндік ерекшелігі - эмоциялық негізінің болуы. ... ... ... ... оның ... ... әртүрлі көзқарастары сезімдер негізінде қалыптасады. Психология ғылымы жеке тұлғаның эмоциялық көріністерінің үш ... ... үш ... ... қарастырады: аффектілер, эмоциялар мен сезімдер. Жеке адамаралық қарым-қатынаста осылардың бәрі де көрініс бергенімен , көбінесе сезімдерге баса ... ... ... өзін екі ... ... ... қабылданған:
1) конъюктивті - адамдарды жақандататын, біріктіретін, бірлескен іс-әрекетке итермелейтін сезімдер;
2) дизъюнктивті - ... ... ... ... ... ... ... адамаралық қарым-қатынасты зерттеуде американ психологы Дж. Морено (1958) ұсынған ... ... кең ... ... негізінде нақты іс-ірекет кезіндегі шағын топтың қарым-қатынасын (жақтыру, ... ... ... ... , ... ... ... үшін тек социометрия әдісі жеткіліксіз болып табылады.
Кеңестік психологияда қарым-қатынасты бір жағынан, іс-ірекеттің бір түрі , ... ... ... ... ... ... қолдану басым.Қарым-қатынастың іс-әрекетке кіріктірілуі оған қатысышылардың әрекеттерін немесе іске асырады. Мұндай үйлетірушілік қарым-қатынастың ерекше әсер етушілік функциясымен ... ... ... болғандықтан, шартты түрде талдау мақсатымен, көбінесе оның ... ... ... үш жағын қарастырады: коммуникативті, интерактивті, перцептивті.
Қарым-қатынастың коммуникативті жағы (тар мағынада) - ... ... ... мәлімет алмасуы.
Интерактивті жағы - қарым-қатынасқа түсушілердің өзара әрекетесуін ұйымдастыру, яғни білім, идеялар және әрекеттермен алмасу (әрекеттестік) . ... ... ... жағы - ... үсушілердің бір-бірін қабылдауы, тануы (түсінуі) , соның негізінде өзара түсіністіктің пайда болып қалыптасуы.
Сонымен қатар, жеке адамаралық ... ... ... және ... ... ... ... қарым-қатынас - авторитарлы, директивті (өктем) түрде қарым-қатынасқа түсушіге ... ... Бұл ... ... ... -- әсер етілетін объект, обхект болып есептелінеді.
Көптеген іс-әрекетте , мәселен, әскери өмірде, кейбір шытырман, қиы-қыстау ... ... ... ... қарым-қатынастың орынсыз , этикаға сыймайтын кездері де болады. өте жақыфн адамдар арасында, тәрбиелік, педагогикалық, т.б. ... - ... ... өзінің іштей мақсаттарын жасырын түрде жүзеге асыру үшін ... ... ... Қарым-қатынастың бұл түрі, әсіресе, бизнес, іскерлік қарым-қатынаста әбден ... ... , ... ... ... ... орынсыз. Императивті және манипулятивті қарым-қатынасты біріктіріп, монологтық қарым-қатынас деп сипаттауға болады.А.А.Ухтомскийдің ... адам өз ... ... адам ... ... деп ... ... деген бағдардан басқа адамға деген бағдарға көшетін қарым-қатынас түрі - диалогты қарым-қатынас.
Диалог - тең құқылық, субъективті ... оның ... ... ... ... ... өзін ... өзіндік даму. Диалогты қарым-қатынас жасау, қарым-қатынастың белгілі ережелерін сақтағанда ғана мүмкін.
Қарым-қатынас адам психикасының және оның ... ... ... түрде қалыптасуы мен дамуында үлкен роль атқарады. Қарым-қатынас арқылы адам ... ... мен ... аша алады. Дамыған адамдармен белсенді қарым-қатынасқа түсе отырып, ол өзі тұлға болып қалыптаса алады. Егер туғаннан ... адам ... ... ... түсу мүмкіндігінен айрылса,ол ешқашан мәдениетті, адамгершілігі бар адам ... еді, тек ғана ... ... жартылай жануар болып яғни сыртқы жағынан адамға ұқсас болар еді. Оған әдебиеттерде көптеген мысалдар, зерттеулер дәлел бола алады. Әсіресе баланың ... ... ... әсер ... оның ... алғашқы этабындағы үлкендермен қарым-қатынасы. Ол осы уақытта өзінін барлық адамгершілік, психикалық мінез-кұлық қасиеттерін ... ... ... ... ... қарым-қатынастан басталады. Бұл әлеуметтік белсенділіктің бірінші түрі. Бала бұл кезде, өзінің жеке даралық дамуына керекті ақпарат алады.
Қарым-қатынас адам ... және оның ... ... саналы түрде қалыптасуы мен дамуында үлкен роль атқарады. Қарым-қатынас арқылы адам ... ... мен ... аша ... Дамыған адамдармен белсенді қарым-қатынасқа түсе отырып, ол өзі тұлға болып қалыптаса алады. Егер туғаннан бастап, адам басқа адамдармен ... түсу ... ... ... ... адамгершілігі бар адам болмас еді, тек ғана аяғына дейін жартылай жануар болып яғни сыртқы жағынан адамға ұқсас болар еді. Оған ... ... ... ... ... бола алады. Әсіресе баланың психикалық дамуына үлкен әсер ететін, оның онтогенездің алғашқы этабындағы үлкендермен қарым-қатынасы. Ол осы ... ... ... ... психикалық мінез-кұлық қасиеттерін қарым-қатынас арқылы қалыптастырады. Баланың дамуы ... ... Бұл ... ... ... түрі және бұл ... ... болады. Бала бұл кезде, өзінің жеке даралық дамуына керекті ақпарат алады.
Топтағы балалардың бір-бірімен қарым-қатынас ... ... ... бірнеше әдістер мен әдістемелер қолданылды. Баланың топтан оқшаулану мәселесіне арналған әдебиеттерге теориялық талдау әдістері, социометриялық ... ... ... ... және бастауыш мектеп жасындағы балаларға арналған вариант), топтағы сыныптастарына баға беру әдістемесі, адамдардың бір-біріне ... ... ... ... ... ... әдістемелері, анкета, бала мінезінің ерекшелігін анықтайтын ата - аналарға арналған сауалнамалар, балалар мен ата - ... ... ... сауалнамалар, жанұядағы және ата-ана мен бала арасынлдағы қарым - қатынас шкаласы, бала мінезіндегі кешеуленуді білдіретін регистрация парағы (сәбидің анасы ... ... ... жас кезеңіндегі балалардың өзара қарым-қатынас ерекшеліктеріне байланысты, жас даму дағдарыс ... ... ... ... қиыншылықтары мен өзіндік мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты қарым-қатынас жасауға қиналатын балалармен жұмыс ... ... ... ... ... психолог қызметінде тиімді қолдану жолдары көрсетілді.
Бұндай жағдайда қарым-қатынас іс-әрекеттің бір қыры ретінде көрінеді. Бірақ мұнымен шектелмей адам өзін өзге ... ... ... ... жеке даралығын көрсетеді. Бұл қосалқы пән. Бір жағы іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ортада көрсету құралы.
1.2. Қарым-қатынастың түрлерi
1. Маскiлi қарым-қатынастар; бiр күннiң iшiнде бiрнеше маска кию. ... ... яғни ... ... пайдаланып сұхбаттасушылардың тұлғалық ерекшелiгiн түсiнiп ескеруге талпынамыз (сыпайлық, қаталдық, тұйықтық). Шынайы сұхбаттасушыға деген сезiмдерiн, эмоцияларын қарым-қатынас ... ... ... рөлдiк қарым-қатынас - мұнда сұхбаттасушының тұлғасы мен әлеуметтiк рөлi ... ... ... ... ... - ... ... iске деген тұлғалық ерекшелiгi, мiнезi, жасы, көңiл-күйi ескерiледi. Сонымен бiрге оның iске ... ... ... ... орын ... ... ... және тұлғалық қарым-қатынасы - мұнда кез келген тақырыпқа әңгiме қозғауға болады, тек сөз арқылы ғана емес жест, ... ... ... жақсы түсiнедi.5. Маникулятивтiк қарым-қатынас сұхбаттасушыдан белгiлi бiр пайда табуға бағытталған. Ол үшiн сұхбаттасушының тұлғалық ерекшелiгiне байланысты түрлi әдiстер пайдаланады.6. ... және ... емес ... ... жүйе - бұл ... және берiлетiн ақпаратты түсiнудi қамтамасыз ету мақсатында адамдар арасындағы хабар алмасу.Коммуникацияның негiзгi функциялары мыналар:1.Информативтi - адамдар арасындағы өзара ... ... - ... ... ... ... түрлерiн пайдалана отырып сұхбаттасушының көңiл күйiне, сенiмiне мiнез-құлқына әсер ету.3.Перциптивтi - ... ... ... бiрiн-бiрi қабылдауы және өзара түсiнушiлiктi қалыптастыру.4.Экспрессивтi - эмоционалды бастан кешiрулер сипатын өзгерту.Хабар беру мына ... ... ... ... - ... ... ... жоғарыға - басшылармен пiкiр алмасу және ... ... ... асу үшiн ... 4 ... керек.1. хабар берушi 2. мәлiмет3. арнайы ақпарат беру құралы4. ақпарат алушы Коммуникация процесi 5 ... ... ... ... басталуы, мұнда хабар жiберушiнiң қандай реакция алатынын ашық бiлу керек.2. Ойдың символға мәлiметкен айналуы
Зерттеу жұмысының ... және ... ... ... жасына дейінгі және мектеп қабырғасындағы оқушылардың құрбыларымен қарым-қатынасы мен ... ... ... орны бала психикасының дамуының қайнар көзі. Олай болса, бұл мәселелердің теориялық тұрғыда заңдылықтары мен психологиялық ... ... мәні зор. ... ... ... және мектеп қабырғасында жиі кездесетін проблема - топтан оқшауланған балаларды анықтаудың жолдары көрсетілген, топтан оқшаулану себептері ... ... ... ... ... жұмыс жүргізуге арналған кеңестер мен психологиялық қызмет жолдары көрсетілген. Зерттеу жұмысымызда қарастырылған материалдардың барлығы дерлік мектеп психологының теориялық ... ... ... проблемасы бар балаларды анықтап, олармен жұмыс жүргізу шеберлігін арттырады.
Л.С. Выготский, Б.Н. Ананьев еңбектерінде қарым-қатынасты өмір әрекетінің бір ... адам ... ... ... жеке адамның қалыптасуының түрткісі деп қарастырды.
А.В. Петровский Қарым-қатынас біріккен іс-әрекет туғызатын, адамдар арасындағы қатынасты дамытатын көп жоспарлы үрдіс.
Р.С. ... ... ... ... тірі ... тән, ... ... күрделі формада, саналы түрде болады.
Қарым-қатынасты адамның өмірлік іс-әрекетінің негізгі факторы десек қателеспейміз. Интеллект және ерік, эрудиция және эмоционалды мәдениет ... - ... ... және басқа адамдарды түсіну, яғни психикалық дұрыс бағалау. Екіншіден олардың мінез-кұлық және ... ... ... ... бере алу, ... әр адамның өзінің жеке даралық ерекшеліктеріне байланысты стилін, әдіс-тәсілін, формасын таба білу. Қарым-қатынас мәдениетін көтеру ... ерте ... ... ... ... ... ... тілектестік, ортақтастық, мейірімділік қасиеттерін қалыптастыра білу керек. Қарым-қатынас ең алдымен, бір адамның екінші адамды ... ... ... ... қатігездік тұрпайылық сыйламсыздық қарым-қатынасты бұзады. Ал, егер тілек, өзара сұрақтар, өзара келіспеушілік басым ... онда ... ... яғни ол ... ... ... ... болып табылады. Біз білетіндей адамның өзара түсінушілігіне бөгет болатын жағдайлар; оның қайталанбастығы, жеке даралығы, бір-біріне ұксамайтындығы. Өзара түсінушіліктің тағы бір ... ... ... ... ... ... ... білмей өз ойларын айта салады. Мысалы; ол - дәрігер, ол - ... ... бәрі ... ... ... ... шаблоны бейнесі сол адамға беріледі. Адамның басқа ... ... оның жеке күші мен ... ... қайталанбас жеке даралық көріінісі, тәрбиелеу ерекшелігі сияқты мінез-құлқының ерекшелігіне байланысты. Адамға басқа адамдардың ... мен ... ... ойы, ... ... ұжым да ... орны сияқты қасиеттер әсер етеді. Қарым-қатынас басқа да іс-әрекет сияқты белгілі бір нәтижемен аяқталады Қарым-қатынас нәтижесін оның ... ... ... ... ... әр ... болады. Оның ішінде басты орын алатындары өзара қатынас және өзінің образы. Өзара қарым-қатынас қатынас үрдісіне өзінің әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... сипатына ие болады. Бұл таңдау адам қажеттілігіне байланыста анықталады. Баланың өз образы өмірлік іс-тәжірибенің әр түрлі түрінде пайда болады: жеке ... ... ... және ... ... бала ... шешуші фактор - баланың өзіне қатынасы қоршаған ... ... ... және ... ... сипат алады. Өз образын біз аффективті - когнитивті комплекс ретінде қарастырамыз. Оның аффективті жағын өзін-өзі ... ал, ... ... ... өзі ... ойы деп айтуға болады. Бала өмірге келісімен алдымен үлкендермен, одан кейін құрбы-құрдастарымен қарым-қатынасқа түсе бастайды. Осының нәтижесінде жаратылысынан берілген адам болу ... іске ... ... баланың психикалық дамуының негізгі факторы және жағдайы. Қарым-қатынаста адамдар өзін-өзі және басқаларды тану қажетттілігін қанағатандырады. Өзін-өзі тану және ... ... ... ... ... ... қатынасы жүзеге асады. Қарым-қатынастың бір-бірімен байланысты үш жағын ... ... ... ... ... - ... адамдар арасындағы ақпарат алудан тұрады; интерактивті жағы - адамдар арасындағы өзара әсер етуді ... ... ... жағы - ... ... ... бір-бірін қабылдау негізінде өзара түсінушіліктің пайда болуы.
Коммуникация ортақ түсінушілікке әкелетін екі ... ... ... ... латын тілінен аударғанда, дегенді білдіреді. Егер өзара түсінушілік болмаса, коммуникация да болмайды. Коммуникация жетістігін білу ... кері ... білу ... яғни ... ... қалай түсінді, қалай қабылдады тағы сол сияқты сұрактарға ... ... ... ... компентенттілік - адамдармен керекті контактіні құру және ұстай алу қабілеттілігі. Коммуникативті қабілеттілік ... ... ... мәдениетіне, психологиялық даму деңгейіне, өмірлік және кәсіби тәжірибесіне байланысты ерекшелінеді.
Қарым-қатынас ол ортақ қажеттілгі және әрекеттері бір ... ара ... көп ... даму ... ... қарым-қатынас деңгейлерін қарастырады:
1) Макродеңгей - ... ... ... ... ... ... дәстүрлерге, салтқа сәйкес қарым-қатынас жасауынан көрінеді.
2) Мезодеңгей - тақырып мазмұнымен анықталады.
3) Микродеңгей - ... мен ... ... арқылы көрінетін контактілік байланыс.
Адамдардың бір-бірімен өзара әрекеттесуі қоғамдық ... ... ... ... негізінде жүзеге асады. Объективті қарым-қатынас және байланыстар (біреуге тәуелді болу, бағыну, бірлесу, өзара көмек көрсету т.б.) кез-келген топта болуы ... Бұл ... жеке ... ... ... Бұны әлеуметтік психология зерттейді. Ең негізгі қарым-қатынас ... - тіл. Ал ... ... емес ... ... ... ... Кинестика - адам сезімдері мен эмоциясының сыртқы көрінісін, мимика беттің бұлшықеттерінің қозғалысын, жестика дененің әр бір бөлігінің ... ... ... дененің барлық моторикасын, поза, жүріс-тұрысын, иілуді зерттейді.
2) ... ... ... ... ... қысуды, сүйісу, сипау, итеру және тағы басқалаларды зерттейді.
3) Проксемика қарым-қатынас кезіндегі адамдардың кеңістікте орналасуын зерттейді.
Қарым-қатынаста ... ... ... ... ... зона (15-45 см), өте жақын, таныс адамдар ... ... ... жеке ... ... зона (45-120 см), ... бірге істейтін қызметкерлерге арналған кеңістік; әлеуметтік зона (120-400 см) көп ... емес ... ... ... ... көпшілік зонасы (400 см артық), адамдардың көп тобымен ... ... ... ... ... ... жиналыстарда көрінеді.
Қарым-қатынас түрлері:
1) - ... ... онда ... жеке ... ... ... яғни бастапқы маска қолданылады (кішіпейілділік, салмақтылық, қатысушылық және тағы басқа). Әңгімелесушіге деген шын ... ... ... ... ... ... - басқа адамды керекті және бөгет жасайтын объект ретінде бағалау - егер ... адам ... ... қарым-қатынасқа белсенді түрде түседі, ал егер бөгет жасаса, ... ... ... ... ... ... ... Қарым-қатынастың тәсілі мен мазмұны алдын-ала белгіленіп қойған, және де әңгімелесуші туралы пікір оның ... ... ... анықталады.
4) Іскерлік қарым-қатынас - онда әңгімелесушінін мінезі, жеке өзіне тән ерекшеліктері, жасы, оның ... күйі ... ... іс ... ... қала береді.
5) Рухани, жеке адам аралық достық қарым-қатынас - ... ... ... ... ... және тек ғана ... ... бір-бірін бет әлпеті, қозғалысы, интонациясы арқылы-ақ ұғады. Мұндай қарым-қатынас егер, қарым-қатынасқа түсушілер бір-бірінің көзқарасын, қызығушылығын жақсы ... ғана ... ... Манипулятивті қарым-қатынас - әр түрлі әдіс-тәсілдер қолдану арқылы әңгімелесушіден ... ... ... ... ... көп қырлығы және көп сапалығы. Бұл тұрғыдан алып қарайтын болсақ, қарым-қатынас адамдардың бір-біріне қатынасы, ақпарат алмасуы. Жеке ... ... ... ... - бұл ... бір ғана ... Адамдық қарым-қатынастың ғылыми-технологиялық революцияның әсерінен ең кең тараған формасы - рухани коммуникация.
А.А. Леонтьев ... бір ... ... ... айтылғанға анализ жасай отырып, Б.Ф. Ломов өз көзқарасын былай білдірген: .
Қарым-қатынас және жеке ... ... және жеке адам ... бір-бірімен тығыз байланысты. Суретте көрсетілгендей 3 әр ... зона ... ... ... - ... емес функионалді-рольдік қарым-қатынас;
Б - қарым-қатынас, адамның коммуникативті іс-әрекеті мен коммуникативті ... - ... ... жеке ... ... мен күйі.
Сурет 1. Қарым-қатынас және жеке адам
А зонасында ... ... ... ... ... тұр. Ол жеке адам ... ... кірмейді. Қарым-қатынастың мынандай формаларымен байланысты: мысалы жекелік емес сипатта. Бұл ... ... ... бір-бірін тек ғана берілген функцияны орындаушы ретінде ғана қабылдайды. Мысалы автобустың жүргіншілеріне жүргізушінің жеке бас қасиеттері, профессионалдығына ... көп ... ... зонасында қарым-қатынас мазмұны мен жеке адамның өмірлік іс-әрекеті ... дәл ... тұр. Бул ... ... бір ... ... емес сипатта және сонымен катар, өзара әрекет, жеке адам аралық формада көрінеді. Ал екінші ... алып ... жеке ... ... ... әр түрлі формада көрінеді - коммуникативті мінез-құлық, коммуникативті іс-әрекет, қарым-қатынас жағдайындағы психикалық күй.
Қарым-қатынас және ... ... ... адам өзге адамдармен қажет болғандыктан ғана бірігуі керек, олармен араласуы керек, яғни ара ... ... ... жетуі және ақпарат алмасуы керек. Бұндай жағдайда қарым-қатынас іс-әрекеттің бір қыры ретінде көрінеді. Бірақ ... ... адам өзін өзге ... ... қояды, ерекшелігін, жеке даралығын көрсетеді. Бұл қосалқы пән. Бір жағы іс-әрекет пәні, екінші жағынан ... ... ... ... көрсету құралы. Сонымен іс-әрекет қарым-қатынастың бір қыры, ал сезіну іс-әрекеттің бір жағы, бұлардың барлығы бірлесе барлық жағдайда үзілмес бірлік ... ... ... ... ... құбылыс жоқ. Осы іс-әрекеттен ажырамас қарым-қатынастан индивид адамзат қалыптастырған тәжірибені игереді.
Қарым-қатынас функцияларын 3 класқа бөлеміз:
1) ... ... ... ... ... ... негізде психологияда қарым-қатынастың үш жағын қарастырамыз:
1) Ақпарат алмасу;
2) Өзара түсінушілік;
3) ... ... ... ... ... ... алмасу - коммуникация. Ал коммуникация туралы сөз қозғағанда, бірлескен адамдардың көзқарасы, идеясы, қызығушылығы, көңіл-күймен алмасу жайында айта кету ... ... тек ғана ... ... ... оны ... емес, сонымен қатар онда екі адам немесе екі индивид қатысады. Олардың әрқайсысы белсенді субъект. Яғни жоғарыда атап өткеніміздей қарым-қатынассыз кез-келген ... ... ... ... ... үлкендермен қарым-қатынасы
2.1 Отбасындағы баланың қарым-қатынас мәселесі
Еліміз тәуелсіздікке қол жеткізгеніне байланысты Елбасының , ... мен ... ... жүзеге асырылса, ұрпақ тәрбиесіндегі істерде де үлкен бетбұрыстар болары сөзсіз. ... қамы ... ел ... XXI ... өмір ... ... ... жастарды тәрбиелеуде қазақ халқының ғасырлар бойы жинақтап уақыт талабынан өткен бай қазынасын отбасы тәрбиесінде қолдану - ... ... ... ... ... бала ... ... XVII-XVIII ғасырларда өмір сүрген батыстың, орыстың педагог ғалымдары жақсы ой-пікірлер айтқан болатын. Я.А.Коменский тәрбиелеудегі халықтық дәстүрдің жақсы нәтижелеріне ... ... ... ... ... ... ... жолдарын көрсетіп берсе, ал Швейцарияның кемеңгер педагогы ... ... ана ... ... ... мектептердің бай тәжірибесіне негіздей отырып жүргізуді мақұлдады. Ол ... ... ... ... ... ұлт ... ... мазмұны мен оқыту әдісін дұрыс ұйымдастыруға байланысты деп ерекше атап көрсетті. И.Г.Песталоцци: - ... ... ... ұлы ... ... бала ... көзі ... сондықтан баланы жан-жақты жетілген азамат етіп тәрбиелеуді отбасында еңбекке үйретуден бастау керек деп ... ... орыс ... ... бала ... ... келе, мектеп жасына дейінгі бала тәрбиесінін негізгі ортасы - ... Бала ... ... ... ... ... ... ата-анасынан тәртіп, мінез-құлық ережелерін үйренеді деп көрсетті.
Сонымен бірге, қазақ ... ... ... ... ... ... ... айрықша мен берілген. Баланы қайратты, қайырымды, ақылды, өнерлі, әділ адам етіп тәрбиелеу - әр уақытта ... ... ... мәселенің бірі болған.
Қазақ отбасындағы ата - ана мен баланың ... ... - ... ... ... - ... жаны мен ... табиғи бірлігі негізіндегі жақындық арқылы орындалған.
Қазіргі уақытта ... ... ... сай жеке ... етіп ... ... отбасындағы барлық ата-аналар үшін көптеген қиындықтар туғызуда. Бұрын бәрімізге белгілі халқымыздың аса күшті қасиеті балажандылығы деп ... ... ... ... әулиеге түнеп перзенті үшін өмір сүретін. Ал, қазір қазақ әйелдері арасында балаға деген ... күрт ... ... ... ... ... ... өзінің - атты мақаласында Қазақстандағы тастанды балалардың 90% қазақ балалары екенін ... ... ... ... ... қазіргі шаңырақ көтерген жастардың бала тәрбиесіне толық даяр еместігі немесе ата - ананың тәрбиедегі салдарымен түсіндіруге болатын шығар.
Өмірге ... ... ... адал ... мен ... ... таза ... қажет. Себебі, сәби өмірге мүлде дәрменсіз күйде келеді. Нәрестенің өмірге келіп, кіндігінің кесіліп, жөргекке оралуынан бастап дені сау, ... да ... бала етіп ... ... ... өмірінде таусылып бітпейтін қарбаласы басталады.
Соңғы жылдары адамның жан дүниесiмен сырласып, оның мінез-құлқын, тәртібін зерттеуде психолог-педагог ... ... ... ... ... ... салып отыр. Осы бағыттағы құнды зерттеудiң негiзiн, әсiресе мектепке дейiнгi ... ... ... ... ғалымдар салды. Олар психологияда мектеп жасына дейiнгi баланың ересектермен қарым-қатынасын зерттеуде жаңа жол ашты. М.И.Лисина зерттеулерiндегi негiзгi әдiстердiң бiрi - ... ... және ... ... балалар мекемелерiндегi отбасынан тыс тәрбиеленiп жатқан балаларды салыстыра отырып зерттеу. Балалар үйiнде тәрбиеленушiлер өмiр сүруге қажеттi барлық қажеттiлiктермен (қалыпты ... киiм, ... ... ... бiлiм т.б.) ... етiлгенiмен, дара бағыттағы үлкендердiң эмоционалды-жағымды қарым-қатынасының тапшылығы олардың жан-жақты дамуын ... ... ... еңбектерi көрсеткендей, мұндай қарым-қатынастың "қосылуы" баланың дамуының түрлi аспектiлерiне: олардың танымдық белсендiлiктерiне, тiлiнің дамуына, заттық әрекет игеруiне игi ... ... ... жеке ... ... ... ішінде жетекші іс-әрекеттік қасиетке ие. Көптеген ғалымдардың пікірінше ... ... ... ... қарым-қатынасқа қажеттілік, адамның басқа ниеттерімен қауышпайтын, ерекше, өзіндік іс-әрекеті ... ... ... ... қарым-қатынасқа қажеттілік, баланың өмір сүру барысында, нақты қарым-қатынас ... ... ... екенін көреміз.
Ерте балалық шақ пен мектепке дейінгі кезеңде ... ... ... Қ.Т.Шериазданова тұжырымдамаларына сәйкес) өзіндік-сапалы формаларымен ерекшеленеді. Баланың ересектермен ... осы ... ... ... ... ... қарастыруға болады. Қарым-қатынастың алғашқы формасы-жағдайға байланысты жеке тұлғалық (ЖБЖТ), келесі - ... ... ... ... - ... ... ... ең соңғысы - жағдайдан тыс жеке тұлғалық (ЖТЖТ). Біздің қарастырып отырған мәселемізге байланысты, мектепке дейінгі кезеңдегі ең ... ... ... тұлғалық қарым-қатынас ерекшеліктері. Қарым-қатынас - баланың психикалық дамуының негiзгi факторы, әрi шарты.
Кеңестік психология мен педагогика қарым-қатынасқа ... ... ... ... қарым-қатынасты ақпарат алмасу деп түсiнсе, келесi бiреулер, қарым-қатынасты - адамзат дамуының құрамдас бiр бөлiгi деп қарастырады.
. ... тек тіл ... ... ғана ... ол аса ... тәрбие құралы да болып табылады.
Адамды қалыптастыратын қоршаған орта, қоғам ... ... ... ... ... мәселе басқада: ол қай уақытты, қалай және қандай жақтарымен жеке тұлға дамуына әсер етеді, сонымен қатар, адамның кез келген дене және ... ... ғана ... жеке ... ... жоғарғы идеалдарына сәйкестілерімен қалыптасуына әсер ететін ... ... ... анықтауда. А.В.Запорожецтің басшылығымен жүргізілген көптеген зерттеулердің (З.М.Истомина, Д.Б.Эльконин т.б) нәтижелерін тұжырымдай келіп А.Н.Леонтьев мектепке дейінгі ... - жеке ... ... ... ... ... жеке ... механизімдерінің кезеңі - деп атап көрсетеді. Оның айтуынша бұл кезеңде мотивтердің бір-біріне ... ... ... ... ... жеке ... қалыптасуында қарым-қытынастың үш түрін бөліп қарастыруға болады: өзіне ... ... ... ... және ... ... ... қарым-қатынасы [3].
Отбасындағы ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынас мәселесiн В.С.Мухина мен Л.А.Венгер де ... ... ... Олар отбасында отбасында дұрыс ұйымдастырылған қарым-қатынас пен тәрбие үрдiсi нәтижесiнде мектеп жасына ... бала ... ... түрлi әрекеттер (киiм кию, жуыну, тамақтану т.б.) орындағандарымен, ата-ана тарапынан көрсетiлген эмоционалды ... әлi де ... аса ... ... деп ... ... ... адамдар арасындағы қарым-қатынастар барысында балада әр түрлі тәртіп ... ... Бұл ... бала үшін ең ... - ... тарапынан ұйымдастырылған жағымды қатынас. Ата-ана сенімі мен махаббаты ... ... ... үлгілі болуға деген тілекті қалыптастырады. Бала әр уақытта өзіне ... ... ... қажет етеді [4].
Л.А.Венгер өз пайымдауын айтады. Баланың жан-жақты дамуына отбасының әсерін көрсете келіп, ол жердегі ... ... ... ... ... ... ... өз орнын дұрыс сезінбеу, отбасындағы кикілжің жағдайлар, ... бәрі бала ... ... қиындықтар тудырады деп қорытындыласа, ресейлік ғалым Б. Лихачев отбасы баланың жеке басына екі жақты: бірішіден, отбасының материалды жағдайын сипаттайтын ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... және рухани қажеттіліктері мен әлеуметтік құндылықтары арқылы; екіншіден, әлеуметтік және белгілі бір мақсатқа бағытталған ... ... әсер ... Бұл ... ... ... ... тәрбие үрдісі қоғамның тәрбиелік мақсатына, идеологиялық, адамгершілік және эстетикалық талаптарына қаншалықты сәйкес болуына байланысты ... ... деп ... дұрыс, толыққанды азамат етіп тәрбиелеу үшін ынтымақтастық қарым-қатынастың керек екені белгілі. Осы қарым-қатынас түрін дамыту ... баса ... ... жөн. ... бұл ... халықтық тәрбиенің басты қағидаларының ғылыми педагогикамен байланысын қарастырған С.Қалиевтің тұжырымдамасымен ... ... ... ... ... ісі баланың жас ерекшелігін ескере жүргізуді талап ете отырып: "Ұлыңа бес жасқа ... ... ... он бес ... ... ... ... он бес жастан асқан соң ақылшы досыңдай бағала"- делінген. Осылайша, ... ... ... ... деп ... ... ақылшым деп санаудың өзі ғылыми педагогиканың ынтымақтастық заңдылықтарымен байланысады.
Батыстық ғалым А.Фромм: - деп көрсетсе, бала бойындағы ... болу ... ... ... ... А. И. Захаров соңғы жылдары экономикалық өзгерістер барысында тірлік етіп жүрген іскер, шешімге келгіш ата-аналар балаға деген ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас, тәрбие мәселесі чех ғалымдарының да назарын өзіне аударта білді. Осы орайда И. Лангмейер мен З. Матейчек баланың психикалық даму ... ... ... ... ... қоршаған әлеуметтік құбылыстар, тәрбиедегі олқылықтар, отбасындағы үлкендердің селқос қатынасы - балада ұзаққа созылатын ... ... ... ... ... дамуын тежейді деп көрсетеді.
Отбасындағы ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынас мәселелерін Л.А.Венгер баланың ойын ... ... ... Ойын ... ... ... бұл ... әлеуметтік қатынастар мектебі болып табылады. Себебі, ойын әрекетінде қарым-қатынас ... ... бала ... ... ... ... ... көнгіштігін түсіне бастайды.
Ал, А.В.Запорожец, Я.З.Неверовичтер тек ... ... ... ... негізінде ғана мектеп жасына дейінгі бала тәртібінде айналасындағы үлкендер, кұрбыларына деген көнгіштік, аяушылық, өзгелердің әрекетіне баға беру ... ... ... ... деп көрсетеді. Ғалымдардың ойынша, отбасындағы жағымды қарым-қатынас ... ... ... ... сияқты сапаларға негіз болса, керісінше жағдайдағы қарым-қатынас ... ... ... ... еңбекке қабілеттілігіне үлкен зиян келтіреді [4].
Айналада, болып жатқан құбылыстар балаларды сөзсіз қызықтырады. Қазіргі заман психологиясы балалық шақты - ... ... сана ... және ... ... ... ... жедел жүретін кезі екенін көрсетеді. Осы айтылған өзіндік сана-сезім балада ең алдымен отбасы деген әлеуметтік-этникалық ортада қалыптаса бастайды. Отбасындағы әлеуметтік ... ... ... ... ... қабылдауы және деген түсінігі пайда бала бастайды. Ал, осы индивидтің өз халқының мәдениетіне ену үрдісін американдық мәдениантрополог М.Херсковиц - ... деп ... ... кеттiк. Оның ойынша, инкультурация үрдісі барысында индивидте өз мәдениетіне тән тәртіп, дүниеге деген көзқарас пайда ... ... ... - іскерліктерді меңгеруімен байланысты басталып, бүкіл онтогенез бойы жүреді. Бұл үрдіс ... ... ... ... ... ... ғана емес, белгілі ортадағы ересек ұрпақтың басшылығымен жүзеге асады. Ал ... оны ... деп ... ... ... ұғымының мазмұнын , деген ұрдістермен түсіндіреді [5]. ... жеке ... ... ... ... өмір сүруіне мүмкіндік тудыратын құндылықтар мен нормалар жүйелерін игеруіне қажет бүкіл әлеуметтік үрдістің жиынтығы. Әлеуметтену үрдісі тәрбиемен етене байланысты. Себебі, ... осы ... ... ... ... ... ... түседі. Ал, тәрбие бұл - адамгершілік нормаларды ... және ... пен ... ... ... көзқарасын қалыптастыруда екі жақты әсер ететін үрдіс.
Әлеуметтену, тәрбие үрдістерінің мазмұны, бұл екеуі де қарым-қатынас барысында ғана іске ... ... ... ... ... ... мен ата-аналар қарым-қатынасы
Кейде өмірде болашақ ата-ана бала тумай жатып, оның қандай болатыны, қалай өсетіні, немен шұғылданатыны туралы жоспар құрып қояды... ... ... ... соң ... оның ӨЗГЕШЕ екенін түсінеді!? О, Алла!? Көңілдері қалады, күйінеді, ренжиді. Осының барлығы баланың, өзінің, атасы мен апасының, ... ... ... және ... басына төгіледі. Жағымсыз сезімдер шығу жолын іздейді... бұрынғы көзқарас қатырма қағаздан жасалған үй сияқты қирай бастайды... Көбінесе осындай жағдайдағы ... ... - ... ... ... ... ой ... саралай келе, олар өз баласының ойдан жасаған бейнесі мен өмірдегі ... ... ... ... сезінетінін түсінеді. Шынайы қиялмен алмастырылады. Шынайы бала мен айналасындағы шынайы адамдар туралы түсінік көзқарастың, мақсаттың ... ... ... мен Гай ... аңыздағы айнаның сынығы Кайдың көзі мен жүрегіне түсіп кетіп, оның өмір туралы, жақсылық пен жамандық туралы көзқарасын бұрмалағаны сияқты, көңілдің ... ... ... ... ... ... және өзгелерге деген талап күшейеді, сәйкессіздік пайда болады.
Осы ... бала өзін ... ... Нені ... Кез ... бала өзінің бейнесіне қолдау көрсеткенін қалайды. Бұл қолдау жақсы көретін ересектер тарапынан, көбінесе ата-анасы жағынан болуы керек. ... ... ... бұл ... ... өз ... ... қалғандықтан, қажет қолдауды көрсетуге қабілетсіз болады, көбінесе тек өзінің наразылығын ғана көрсетеді. Дәл осы жағдай қарым-қатынастың ушығуына әкеп ... ... ... ... әлі толық жетілмеуіне байланысты бала өзінің қолдау мен махаббатқа зәру екенін сөзбен айтып жеткізе алмайды, сондықтан ол ересектермен клиникалық ... деп ... ... ... ... бар ... ... Бұл белгілер тілінің түсініксіздігі сонда, ол физиологиялық тегі жағынан ауру сияқты ... ... ... да ... оны ушыққан қарым-қатынастан туындаған ішкі сезім қиналысының белгісі ретінде ... ... ... ... ... ... суық тию ... психосоматикалық аурулар немесе тұтығу, энурез, сезім тұрақсыздығы, есінен тану, ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан, ата-аналар, абай болыңыздар! Кез келген тұмау суық тигеннің белгісі емес, баланың көз жасының куәсі болуы мүмкін!
Сонымен, біз сөз етіп ... бұл ... ... ... ... ... туындайды. Өйткені, өзінің бейнесін сақтап қалу үшін жақсы көретін ересектер ... ... ... ... ... ... тура ... Басқаша айтқанда, бала ішкі түйсігімен ата-анасы оның қандай болғанын қалайтынын сезінеді де, соған икемделеді. Соның салдарынан өзінің ішкі ... мен ... ... ... жалған жолмен дамиды.Басқаша айтқанда, бала өзінің нағыз, шынайы тілегін жете түсінбейді, сондықтан ол оны ... ... ... бала ... және ... ... ... қорқуы мүмкін де, өзін қорғау үшін ашу-ызасын көрсететін сәттерде мұндай бала оған қабілетсіз болады. Қайта керісінше, ... ... өзі де ... ... пен агрессияға баруы мүмкін. Мұндайдан шошыған бала, бұл сезімдерді өз пайдасына асыруға үйренудің орнына, сондай сезімдерді басып ... ... ... ... ... ... қанағаттанбаған ата-ана мен әзірге өзін және болып жатқан жағдайларды күңгірт түсінетін бала тұр. ... бала ... ... ата-анасымен қарым-қатынасын , , немесе деген сияқты сөздермен суреттейді.
Түңілген ата-аналар жағдайында, балалар да түңіледі. дәл өзі деп ... бала бұл ... ... де ... алмайды.
Баламен ата-ана арасында түсінбеушілік туындаған жағдайда, біз әдетте, өзіміздің ескі педагогикалық ... ... ... ... үшін оған әсер ету ... деп ... ... - ол әсер ету. Кейбір прогрессивті адамдардың айтуы бойынша, яғни қайтадан басқа адам болып өзгеру үшін ... көп күш ... ... яғни ... ... керек. Бірақ, осы да басқасы да көп адамдар үшін мүмкін емес.
Мен өзі еркіммен өзгере алмаймын. Өзіңді-өзің тәрбиелеу тәрбиеден де ... ... ... ... айналысады, ал өзің-өзі тәрбиелеумен саусақпен санарлық адамдар ғана ... және ... ... ұраны, тәжірибе көрсеткендей ұран болып қала береді. Мен балаға да ... ете ... ... мен де оған күш те, ... те, ... та жоқ. Ең ... бұл ... да, балаға да ештеңе әкелмейді, барлығы тек қана өкініш әкеледі.
Баланы - өзгерту қажет емес. Өзіңді де өзгерту керек ... ... ... өзімізге емес, балаға ғана бағытталуы керек, бастысы - баланың қарым-қатынасына жұмсалуы керек. Адам әртүрлі әсерлер мен ... ... адам ... ... ... пайда болған өзіндік рухани әрекеттерден өзгереді. Антуан де Сент-Экзюпери бойынша, адам ол қарым-қатынас түйіні. Ертеректе, Антон Семенов Макаренко ... ... ... ... - ол ... ... ... құралының түпнұсқасы - өзімізде, яғни өзіміздің жүрегімізде. Ол қызмет етеді, ол ... ... ... төрт ... ... ... ... ал ұлы мектепте немесе аулада болса да анасының ұлына деген ... ... ... ... ... ... қандай дауыспен деп шақыру керектігін, ырғақ реңдерін көрсетуге, ... ... ету ... ... ... ... ешқандай кітапта осы мыңдаған ырғақтың реңдері туралы, көз қарастың мыңдаған түрлері туралы жаза алмайсын, ешқандай ... ... ... ... қарау керектігін үйрете алмайсын. Осындай тәрбие жұмысынан тұратын барлық ұсақ-түйектер балаға деген қарым-қатынасымыз ... ... ... ... отырады.
Балаға деген қарым-қатынастың маңыздылығын түсіну үшін, ... бір ... ... ... ... ... ... деген сұрақты талқылап көрейік.
Өйткені ата-аналар, өздері байқамай , әрбір балаға әртүрлі қарайды. ... ... ... ... ... әкеледі. Ата-аналардың өздері де балаға жиырма үш жасында жиырма ... ... сол ... ... ... бірінші баладан өзгеше қарайды. кітабында былай делінген: ата-аналар .
Маған жетімдер үйі туралы айтып берді. ... ... ... ... ... ... ... түскен, екіншісі ойыншықпен ойнап отыр, үшіншісі тәрбиешіні көрген кезде оған ... ... ... ... ... баланы көтеріп алды. Тәрбиеші баланы қолында көтере жүріп басқалармен сөйлесіп жүрді. ... ... ... ... ... ... бала ... бастап бірдей жағдайда бір адамдардан тәрбие алды, бірақ бұл бала ... ... Оны ... ... алып көтеретін болды, ол да қолын созуды үйренді, тәрбиешілерде оны жиі көтере бстады. Екі-үш жыл өткен соң бұл бала ... ... және ... ... ... де, ал ... ... және қараңғы балалар сияқты көрінеді.
Қарым-қатынас күшейткіш сияқты. Кішкене өзгешелеу бала, оған деген қарым - қатынас өзгешелеу болған кезде ол бала ... дами ... ... ... ... бірдей қараймын деп ойлайды, олар біреуін мақтап екіншісін одан да ... ... ... ... психологы Алексей Николаевич Леонтьев туғаннан аяғын сылтып басатын ұл туралы мысал келтіреді, Ғалым "Оның тұлғасы қалай қалыптасады?" - деп ... ... оның ... ... жеткізу мүмкін емес дейді. Ақсақтық өз-өзінен тұйықтыққа, көңілсіздікке және басқа да психологиялық қажеттіліктерді тудыруы мүмкін емес.
Шынында да, барлық адамдар ... деп ... - онда ... ұл бала үшін ... мәні ... еді. Көз алдымызға елестететін болсақ, егер аяғы ... ғана ... ... алатын болса-онда ұл бала патшаға лайықты мінез болып өседі. Егер де барлық аяғы ақсақтарды қуатын болсақ, онда балада ... ... ... ... ... ... байланысты емес, керісінше ол балаға қалай қарайтындығына ... Адам - ... ... ... ... ... қарым-қатынас қабілеттілігі; егер мен адамды адам үшін өсіргім келсе, мен балаға адам сияқты ... ... және ... жүзеге асыратын ешқандай әдістер жоқ деп есептеймін.
Тренинг . Төмендегі ойындарды психология ғылымының докторы Е.Смирнованың және психология ғылымының кандидаты В.Холмогоромованың ... яғни ... ... өз ... ыңғайлап алдым.
* Баланың тілдік қарым-қатынасы ең аз мөлшерде қолданылады (қарым-қатынас құралы -шартты белгілер, мәнерлі қимыл-қозғалыс,мимика)
* Күшпен, еріксіз қатыстырмау;қарсылық ... ...
* ... (кез-келген баға бала жетістігі мен кемшілігін көрсетеді)
* Заттар мен ойыншықтардан бас ... ... ... ... ... бағытталған, ал керісінше ойыншыққа байланысты іс-әрекетке қатысты болмауы керек.
* Жарыс кезеңдері болмауы қажет.
* Жүйе өте қарапайым, оны ... ... ... жағдайды қажет етпейді.
* Ескерту. Әр ойынның соңында қатысушылар өз талдауларын, өз ойларын айтады.
Жақсы сөздер және ... ... ... ... ... ... көре ... және оны сөзбен жеткізе білуге, бір-біріне жақсы тілек, жылы сөздер (комплимент) айта білуге үйрету.
Ойын
Дөңгелене отырған балалар ... ... ... ... ... тіке ... бірнеше жақсы, мақтау сөздер айтуы қажет. Мысалы: немесе , ... Қасындағы досы басын шұлғып деп, ... ол да ... жылы ... ... ... ... бойынша жалғасады.
Біріккен іс- әрекет кезіндегі көмек. Балаларды бір-біріне ... ... ойын ... оны ... ... ... ... үйрету.
Ойын .
Балалар дөңгелене отырады. Әрқайсысының қолында - фломастер немесе қарындаш, қағаздар.
Тәрбиеші: Қазір әрқайсысың сурет салуды бастайсыңдар. Менің шапалағым ... ... ... ... үзіп ... суретті көршіңе бересің. Ол жалғастырып сурет салады. Кейін менің шапалақ соғуым арқылы салуды үзіп келесі балаға бересің. ... өзің ... ... ... қайтып келгенше жалғаса береді. Соңында әр бала өз суретінде не ... ... ... илеу және жапсыру материалдары бойынша да жүргізуге болады.
Қорытынды
Қарым-қатынасты адамның өмірлік іс-әрекетінің негізгі факторы десек қателеспейміз. Қарым-қатынас мәдениетін ... ... ерте ... ... ... ... адамға жанашырлық, тілектестік, ортақтастық, мейірімділік қасиеттерін қалыптастыра білу керек. Қарым-қатынас ең алдымен, бір адамның екінші адамды ... ... ... ... ... тұрпайылық сыйламсыздық қарым-қатынасты бұзады. Ал, егер тілек, өзара сұрақтар, өзара ... ... ... онда достық қатынас, яғни ол жанұяға қажетті ... ... ... ... Біз білетіндей адамның өзара түсінушілігіне бөгет болатын жағдайлар; оның қайталанбастығы, жеке даралығы, бір-біріне ұксамайтындығы. ... ... тағы бір ... ... ... ... ... басқаларды терең білмей өз ойларын айта салады. Мысалы; ол - дәрігер, ол - сатушы, ... бәрі ... ... ... моделі, шаблоны бейнесі сол адамға беріледі. Адамның басқа адаммен қарым-қатынасы оның жеке күші мен әлсіздігі, өмірлік қайталанбас жеке ... ... ... ... сияқты мінез-құлқының ерекшелігіне байланысты. Адамға басқа адамдардың бағалауы мен ... ... ойы, ... статусы ұжым да алатын орны сияқты қасиеттер әсер етеді. Қарым-қатынас басқа да іс-әрекет сияқты белгілі бір нәтижемен ... ... ... оның ... ... ... болады. Өнімі әр түрлі болады. Оның ішінде басты орын алатындары өзара қатынас және өзінің образы. Өзара қарым-қатынас қатынас үрдісіне ... ... ... Адамдар арасындағы өзара қатынас таңдау сипатына ие болады. Бұл таңдау адам ... ... ... ... өз ... өмірлік іс-тәжірибенің әр түрлі түрінде пайда болады: жеке даралық әрекет тәжірибесі және қарым-қатынас тәжірибесі бала дамуындағы ... ... - ... ... қатынасы қоршаған ортаны белсенді өзгерту және әлеуметтік тарихи сипат алады. Бала ... ... ... үлкендермен, одан кейін құрбы-құрдастарымен қарым-қатынасқа түсе бастайды. Осының нәтижесінде жаратылысынан берілген адам болу ... іске ... ... ... ... ... негізгі факторы және жағдайы. Қарым-қатынаста адамдар өзін-өзі және басқаларды тану қажеттілігін қанағатандырады. және қарым-қатынас бір-бірімен тығыз байланысты
Қарым-қатынас және ... ... ... адам өзге ... ... ... ғана бірігуі керек, олармен араласуы керек, яғни ара қатынасқа түсіп, түсінушілікке ... және ... ... ... ... ... қарым-қатынастың бір қыры, ал сезіну іс-әрекеттің бір жағы, бұлардың барлығы бірлесе барлық жағдайда үзілмес бірлік құрайды. Қарым-қатынас үрдісіне ... ... ... жоқ. Осы ... ажырамас қарым-қатынастан индивид адамзат қалыптастырған тәжірибені игереді.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Аймауытов Ж. ... ... 1995.2. ... Ә. ... ... Алматы, "Қазақ университеті", 1992.3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.- Алматы, "Білім" 1996.4. Әбдірахманов ... Қ. ... ... ... ... ... ... 1976.5. Елеусізова С. Қарым- қатынас психологиясы.- Алматы, 1995.6. Жарықбаев Қ., ... О. ... ... ... 2000.7. ... Қ. Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары.- Алматы, 2000.8. Жарықбаев Қ.Қазақ психологиясының тарихы.- Алматы, 1996.9. Мұқанов М. ... ой ... ... 1980.10. Тәжібаев Т. Жалпы психология.- 2000.
11. Зимняя.И.А. Педагогикалық психология Алматы, 2005
12. Намазбаева. Ж.И. Психология, ... ... ... Т. ... ... ... ... В.С. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы, Алматы, 1986
15. Нұржанов.С. ... және ... ... ... ... и ... психология // Под. ред. М.В. Гамезо, М.В. Матюхиной, Т.С. Михальник. М. 1984
17.Возрастная психология // Под. ред. Л.Ф. Обуховой. М., ... ... // Под. ред. Л.Л. ... Е.Н. ... ... ... Жалпы психологияға кіріспе [Мәтін]: Оқу құралы / ... ... ... ... ... 2007.- 230б.
20. ... А.Р. Жалпы психология пәнінен оқу жұмыс бағдарламасы [Электронный ... / А.Р. ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
Іскерлік кездесулер9 бет
Эмпатия мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау35 бет
Қазақстан Республикасының қонақ үй саласындағы қарым қатынас маркетингтік іс – әрекетін және оның даму мәселелерiн зерттеу83 бет
XVIII ғ Қазақ-орыс қатынасы9 бет
«Айнымалы жұлдыздар үшін информация мен энтропия қатынасын анықтау»48 бет
«Бала мазасыздығына ата-анамен бала қарым-қатынасының әсері»24 бет
Алдын ала тергеу мен анықтаудың ара қатынасы64 бет
Америкадағы еврей лоббиінің АҚШ-Израиль қарым-қатынасына әсері91 бет
Бала бойында азаматтылық пен патриотизмге қалыптастыруда мектеп пен отбасы қарым-қатынасы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь