Заем шарты және жалпы сипаттамасы

Жоспар

Кіріспе 2
І Тарау. Заем шарты және жалпы сипаттамасы 4
1.1. Заем шарты. қаржы.несиелік міндеттеме ретінде. 4
1.2. Заем шартының пайда болу және даму тарихы 5
1.3 Заем шартының ұғымы және белгілері. 7
ІІ Тарау Заем шартының ерекшеліктері 12
2.1. Заем шартының элементтері. 12
2.2.Заем шартының мазмұны және шарттардың түрлері. 15
2.3 Банк заем шартының ерекшеліктері. 23
ІІІ Тарау. Заем шарты бойынша борышқор жауапкершілігінің негіздері. 25
3.1. Шарт бойынша барышқор жауапкершілігінің негіздері 25
3.2. Борышқор жауапкершілігінің ерекшеліктері. 27
Қорытынды 29
Пайдаланған әдебиеттер тізілімі 30
Кіріспе

Азаматтық айналымның қатысушылары жасайтын шарттық міндеттемелердің басым көпшілігі өтелмелі қатынастарды көздейді.Әдетте, олар ақшалай міндеттемелерді дүниеге әкеледі, осы міндеттеме бойынша, бірінші тарап зат беруге, қызмет көрсетуге немесе жұмыс атқаруға міндеттенеді, ал екінші тарап– берілген зат үшін, атқарылған жұмыс немесе көрсетілген қызмет үшін ақы төлеуге міндеттенеді.
Ақша сомасын төлеумен тікелей байланысты ақшалай міндеттеме, әр түрлі шарттарда өзінің орнын табады: заем,сатып алу–сату, тауар жеткізілімі, контрактация, мүлік жалдау, мердігерлік, тасымалдау және т.б. шарттар.
Ал азаматтар туралы айтатын болсақ, олар өз міндеттемелері бойынша қарыздарын өзінің ақшалай заттарымен өтейді және ешбір басқа тұлғалардың көмегіне жүгінбейді. Бірақ кей кездерде, азаматтар олардың қолында бар қаражатпен төлеу мүмкіндігінен айырылған. Осындай кездерде, қаржы ресурстары бар тұлғаларға, солардың ішінде банктерге жүгінуге мәжбүр.
Дәл осындай жағдай ұйымдарда–заңды тұлғаларда пайда болуы мүмкін. Бірақ осы міндеттемелердің мазмұны мен көлемі өзіндік ерекшеліктерге ие, оларға міндеттемеге қатысушы субъектілердің ерекшелігі кіреді.
Айта кететін бір жайт, өзінің мұқтаждықтарын пайда тапқан, яғни жалақыдан ақшалай заттардың көмегімен әр түрлі мүлікті сатып алумен қанағаттандырады.
Мекемелер–заңды тұлғалар өзінің шығындарын коммерциялық пайда есебінен өтейді. Тек әлеуметтік–мәдени мекемелерде ғана шығындарын бюджеттік көздердің көмегімен ғана өтеуі мүмкін.
Аашалай міндеттемелердің субъектілері ақшалай заттардың тапшылығы жағдайында, заем шартының негізінде, үшінші тұлғалардың қаржылай көмегіне жүгінуі мүмкін.
Заем несиеленудің басқа нысандарының негізгі белгілерін сипаттайтын, мейлінше типтік несиелік міндеттеме ретінде ұсынылады.
Нарықтық экономиканың қызмет етуі –тауарлы–ақша айырбастаудың құрылысының ұйымдастырушылық–құқықтық әдістері мен құралдарын іздестіруге талпыныс жасайды. Заем – несиелік міндеттеменің мейлінше типтік және әмбебап түрі болып табылады, ол несиелудің басты нысанадары мен белгілерін анықтьайды. Азаматтық заңнамада заем рим құқығының рецепциясы негізінде пайда болды және ол римдік «mutuum» шартына негізделеді, оның анықтамасы Юстиниан Дигестыларында берілген.
Мемлекет экономикасы дамуының барлық сатыларында несие үлкен рөлге ие болған. Бірақ тек нарықтық экономиканың кезеңінде ғана несие және несиелік қатынастар кең қолданысқа ие болды және жаңа құқықтық бекітілуге ие болды.
Заем шартын қарастыру өзекті болып табылады, себебі мәміленің осы түрі ең көп таралған болып есептеледі, неге десеңіз, осы шарт міндетті жазбаша түрде куәландыруға тиісі емес және ол негізінен тұрмыстық сипатқа ие. Шағын ақша сомалары және жоғары бағасы жоқ заттардың заемы бойынша міндетте негізінен материалдық емес, моральдық сипат алуда себебі адамдар өзінің жақын туыстарына, жолдастарына белгілі бір заттарды ешбір жазбаша түрде куәландырмай , «қарызға беруге» үйренді, осының салдарынан жақыдармен қатынастар нашарлай түседі, себебі қарызға алынған зат немесе ақша сомасы иесіне уақытында немесе мүлдем қайтарылмады.
Біз ойымызша, осындай заемдық шараны, қол қойып куәландыру қажет емес,бірақ мәселе ірі мөлшердегі ақша сомасы немесе бағалы затқа қатысты болса, онда туыстық байланысқа көз жайып, мәмілені (жай жазбаша қолхат түрінде болса да) шарт ретінде куәландыру қажет.
Біздің жұмысымызда қарастырып жатқан мәселелер кешені, тек заңгерлерді ғана қызықтырмай, экономисттерді те толғандырады, ол қарастырылып жатқан институттардың ерекшелігімен байланысты.
Біздің курстық жұмысымыздың мақсаты–заем шартының ұғымын, белгілері мен элементтерін және оның мазмұны мен заем шартын орындау, тоқтату негіздерін зерттеу және оның тәжірибе жүзінде қолдану мәчелелерін қарастыру.
Заем шарты мұқият зерттеу үшін, біз тақырыпты ашатын бірнеше мәселені қарастырамыз:
• заем шартының даму тарихын зерттеу
• заем шартының ұғымы мен белгілерімен танысу
• шарттың элементтерін қарастыру, оларға тараптар, шарт нысанасы, мерзім мен шарт нысаны кіреді
• шарттың мазмұнын терең зерттеу, шарт ережесін бұзу салдарын қарастыру
• заемшының жауапкершілігінің өзекті мәселелерін талдау
Заем шартына қатысты мәселе туралы азаматтық құқық саласының көптеген мамандары пікір жазды, және біз олардың еңбектеріне негізделіп, мәселені талдаған болатынбыз, оларға заң ғылымдарының доценті–Новоселова Л.А., ММУ–нің заң факультетінің аспиранты, залалдар мәселесіне қатысты еңбек жазған В.С.Евтеев, банктік шарттардың құқықтық табиғаты кітабінің авторы Е.Б. Осипов, Сулейменов, Басин , Худяков және т.б.
Біздің курстық жұмысымыздың құрылымы:
–жұмыстың өзектілігі, мақсаты мен міндеттері кіріспеде айтылған;
–негізгі бөлігінде үш тарау, бірінше тарауда біз заем шартының ұғымы, белгілері туралы мәселені қозғасақ, екінше тарауда біз шарттың мазмұны элементтері туралы мәселені талқындаймыз, ал соңғы үшінші тарауда шарттың өзекті мәселелері, яғни заемшының (борышқордың) жауапкершілігі туралы толғау жасаймыз;
–айтылған мәселелер бойынша қорытынды жасаймыз;
Пайдаланған әдебиеттер тізілімі
1) Гражданский Кодекс Республики Казахстан (Особенная часть). Комментарий /Под ред. М.К. Сулейменова, Ю.Г.Басина. алматы: Жеті жарғы, 2003. С.346.
2)Агарков М.М. Основы банковского права: курс лекций. М.: БЕК, 1994. С.213–218.
3) Гуревич И.С. Очерки советского банковского права. Л., 1959. С. 40–55.
4)Флейшиц Е.А. Расчетные и кредитные отношения. М., 1956. С.176.
5) Ефимова Л.Г. Банковское право. М.: БЕК, 1994. С. 180.
6)Наумова Л.Н. Существенные условия кредитного договора // Хозяйятво и право. 2003. № 12. С. 36–42; Суханов Е.А. Комментарий части второй Гаражданского кодекса Российской Федерации для предпринимателей. М.: Фонд «Правовая культура», 1996. С.166.
7) Гражданский Кодекс Республики Казахстан (Особенная часть). Комментарий/Под ред. М.К. Сулейменова, Ю.Г.Басина. алматы: Жеті жарғы, 2003. С.360.
8) Ефимова Л.Г. Банковское право. М.: БЕК, 1994. С. 184.
9) Законы XII таблиц. Институции Гая. Дигесты Юстиниана (Памятники римского права). - М.: Зерцало, 1997.
10) Римское частное право: Учебник / Под ред. проф. И.Б.Новицкого и проф. И.С. Перетерского. – М.: Юристъ, 1996.- с. 396.
11) Романовская В.Б., Курзенин Э.Б. Основы римского частного права. - Нижний Новгород. – 2000г. – с.85-86
12) Хохлов С. А. Заем и кредит (гл. 42) // Гражданский кодекс Российской Федерации. Часть вторая. Текст, комментарии, алфавитно-предметный указатель. М., 1998 - с. 420.
13) Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная часть). Комментарий. Изд. 2–е, испр. и доп., с использованием судебной практики. Отв. ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г.Басин. А., 2003. 352–б.
14)ҚР–ның «Төлемдер және ақша аударулары туралы» 29.06.1998 N 237-1 Заңы
15) Брагинский М.И., Витрянский В.В. //uristinfo.com
16гинский М.И., Витрянский В.В. //uristinfo.com
16)Гражданское право: Учебник. Ч. II / Под ред. А.П. Сергеева, Ю.К. Толстого. С. 430 (автор гл. 39 - Д.А. Медведев).
17) См.: Гражданское право: Учебник. В 2 т. Т. II. Полутом 2 / Отв. ред. проф. Е.А. Суханов. С. 211 (автор гл. 49 - Е.А. Суханов).
18) Гражданское право. Том ІІ. Учебник для вузов (академический курс). Отв. Ред: М:К: Сулейменов, Ю.Басин 2002 315-316-б.
19) Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30 наурыздағы N 2155 «Ұлттық Банкі туралы» Заңы
20)ҚР–ның Азаматтық құқығы. Оқулық. Ерекше бөлім.ІІ том.–Алматы: Заң әдебиеті, 2004.–123–124 б–тер.
21) Правовая природа банковских договоров / Е.Б.Осипов. Алматы: Издательство “ӘдiлетПресс”, 1997.– 187 с http://www.twirpx.com/file/830925/
22) ҚР–ның «Банктер мен банк қызметі туралы» Заңының 35–б.
23) В.С. Евтеев //uristunfo.com
24) «Ресей азаматтық құқығындағы заем шарты» атты диссертацияның авторы Абдуллаев М.К.–ның қатысуымен жазылған ПС Заңгерлік орталықтың ақпараттық заңгерлік бөлімімен дайындалған мақала. //uristinfo.com
        
        Жоспар
Кіріспе 2
І Тарау. Заем шарты және жалпы сипаттамасы ... Заем ... ... ... ... 4
1.2. Заем шартының пайда болу және даму тарихы ... Заем ... ... және ... ... Тарау Заем шартының ерекшеліктері 12
2.1. Заем шартының элементтері. 12
2.2.Заем шартының мазмұны және шарттардың түрлері. ... Банк заем ... ... ... ... Заем ... бойынша борышқор жауапкершілігінің негіздері. 25
3.1. Шарт бойынша барышқор жауапкершілігінің негіздері ... ... ... ерекшеліктері. 27
Қорытынды 29
Пайдаланған әдебиеттер тізілімі ... ... ... ... ... ... көпшілігі өтелмелі қатынастарды көздейді.Әдетте, олар ақшалай
міндеттемелерді дүниеге әкеледі, осы ... ... ... ... ... ... көрсетуге немесе жұмыс атқаруға міндеттенеді, ал екінші
тарап– берілген зат үшін, атқарылған жұмыс немесе ... ... ... ... ... ... төлеумен тікелей байланысты ақшалай міндеттеме, әр түрлі
шарттарда өзінің орнын табады: заем,сатып алу–сату, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... азаматтар туралы айтатын болсақ, олар өз ... ... ... ... ... ... және ... басқа тұлғалардың
көмегіне жүгінбейді. Бірақ кей кездерде, ... ... ... ... ... ... айырылған. Осындай ... ... бар ... солардың ішінде банктерге жүгінуге мәжбүр.
Дәл осындай жағдай ұйымдарда–заңды тұлғаларда пайда болуы мүмкін.
Бірақ осы ... ... мен ... ... ... ие,
оларға міндеттемеге қатысушы субъектілердің ерекшелігі кіреді.
Айта кететін бір жайт, өзінің мұқтаждықтарын ... ... ... ... заттардың көмегімен әр түрлі мүлікті сатып ... ... ... ... ... ... есебінен
өтейді. Тек әлеуметтік–мәдени мекемелерде ғана шығындарын ... ... ғана ... ... ... ... ақшалай заттардың тапшылығы
жағдайында, заем шартының негізінде, үшінші тұлғалардың ... ... ... ... ... нысандарының негізгі белгілерін сипаттайтын,
мейлінше типтік несиелік міндеттеме ... ... ... ... етуі ... айырбастаудың
құрылысының ұйымдастырушылық–құқықтық әдістері мен құралдарын іздестіруге
талпыныс жасайды. Заем – ... ... ... типтік және
әмбебап түрі болып табылады, ол несиелудің басты нысанадары мен ... ... ... заем рим құқығының рецепциясы негізінде
пайда болды және ол римдік «mutuum» ... ... оның ... Дигестыларында берілген.
Мемлекет экономикасы дамуының барлық сатыларында несие үлкен рөлге ... ... тек ... ... ... ғана несие және несиелік
қатынастар кең қолданысқа ие болды және жаңа құқықтық бекітілуге ие болды.
Заем шартын ... ... ... ... себебі мәміленің осы түрі
ең көп таралған болып ... неге ... осы шарт ... ... ... ... емес және ол ... тұрмыстық сипатқа ие. Шағын
ақша сомалары және жоғары ... жоқ ... ... бойынша міндетте
негізінен материалдық емес, моральдық сипат алуда себебі адамдар өзінің
жақын туыстарына, жолдастарына ... бір ... ... ... ... , ... ... үйренді, осының салдарынан жақыдармен
қатынастар нашарлай түседі, себебі ... ... зат ... ақша ... ... ... ... қайтарылмады.
Біз ойымызша, осындай заемдық шараны, қол қойып ... ... ... ірі ... ақша ... немесе бағалы затқа қатысты
болса, онда туыстық байланысқа көз ... ... (жай ... ... болса да) шарт ретінде куәландыру қажет.
Біздің жұмысымызда қарастырып жатқан мәселелер ... ... ғана ... ... те ... ол
қарастырылып жатқан институттардың ерекшелігімен байланысты.
Біздің курстық жұмысымыздың мақсаты–заем шартының ұғымын, ... ... және оның ... мен заем шартын орындау, ... ... және оның ... ... қолдану мәчелелерін
қарастыру.
Заем шарты мұқият ... ... біз ... ... ... ... заем ... даму тарихын зерттеу
• заем шартының ұғымы мен белгілерімен ... ... ... ... ... тараптар, шарт нысанасы,
мерзім мен шарт нысаны кіреді
• шарттың мазмұнын терең зерттеу, шарт ... бұзу ... ... жауапкершілігінің өзекті мәселелерін талдау
Заем шартына қатысты мәселе туралы азаматтық құқық саласының көптеген
мамандары ... ... және біз ... еңбектеріне негізделіп, мәселені
талдаған болатынбыз, оларға заң ғылымдарының доценті–Новоселова ... заң ... ... ... ... ... ... В.С.Евтеев, банктік шарттардың құқықтық табиғаты кітабінің авторы
Е.Б. Осипов, Сулейменов, Басин , Худяков және ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері кіріспеде айтылған;
–негізгі бөлігінде үш тарау, бірінше тарауда біз заем шартының ... ... ... ... ... ... біз шарттың мазмұны
элементтері туралы мәселені талқындаймыз, ал соңғы үшінші ... ... ... яғни ... (борышқордың) жауапкершілігі туралы
толғау жасаймыз;
–айтылған мәселелер бойынша қорытынды жасаймыз;
І ... Заем ... және ... ... Заем ... қаржы-несиелік міндеттеме ретінде.
«Несие» санаты қоғамдық қатынастадың ... ... ... ... несие берушіден борышқорға ал одан кейін
керісінше, құнның қозғалысын (ақшалай немесе ... ... ... ... осы қатынастық құқықтық нысанын сипаттайды және осының
шеңберінде заем нысанасын беру және оны ... ... ... ... ... ... ... айтқан, берілген қоғамдық қатынас,
экономикалық тұрғыдан несиелік, ал ... ... ... ... айта ... бір жайт, банктік операциялардың көпшілік
бөлігі, азаматтық–құқықтық институттармен реттеледі: банк ... ... ... және т.б. ... жүзінде заемдық (несиелік) операциялар шарт ... ол ... шарт ... атқа ие ... ... осы ... ... құқықтық жан–жақтылығын толық ашпайды.
Несиелік шарттың құқықтық табиғаты ... ... ... бірі тобы ... шартты заем ... ... бір ... несиелік шартты, банктің ерекше рөліне
байланысты құқықтың өзіндік шарты болады деп тұжырымдайды[3].Aл авторлардың
үшінші тобы несиелік ... ... ... ие ... ... ссуда шарты заем шартының өзінді бір түрі болып табылады, ол ... тек бір ... ғана ... ... ... шарттардың екеуі де
борышқордың иелігіне түскен ақша сомасын ... ... ... несиелік шартты–заем шартының бір түріне жатқызады[5].Бірақ
та, несиенің нысанасы болып тек ақша ғана бола ... ... ... ... ... ... «несиелік шарт»
ұғымын қарастырмайды.Қазіргі таңда ... ... ... консенсуалды шарт ретінде осы қатынастар банктік ... ... ... ... қол ... бастап, банкте заем
нысананасын беру міндеті пайда ... ... ... ... ... ... ... заматттық заңнаманың
нормаларымен–банктік заем шартымен де ... ... заем ... бір ... (заем беруші) басқа тараптың (заемшының) мен ... ... ... ... ақша немесе тектік белгілермен
айқындалған заттарды береді, ал заемшы заем ... дәл ... ... ... осы тектегі және сападағы заттардың тең мөлшеріне уақытында
қайтаруға міндеттенеді.
Банктік ... ... ... заем ... ... жеке–сенімділік сипатымен айқындалады. Осыған сәйкес, заемшы цессия
немесе кепілдік шарты бойынша үшінші тұлғаларға банктіен заем ... ... ... бере ... [8]. ... ... туындамауы мақсатында,
несиелік шарттарды жасағанда, несие беру туралы шарттардың мәтіндеріне
ереже ескеріледі, ол ... ... ... ... алу ... үшінші
тұлғаларға беруге (сатуға ) құқығына шек қояды.
Заемдық операция–бұл ұғым банктік ... ... ... құқықтың құралы. Тәжірибе жүзінде заемшыға банктен ақшаны беру
қайтарымдық, мерзімделік, және ақылы болу ... және оы ... деп ... ал ... атауы несиелік шарттар атауына ие
болды, бірақ та ол дұрыс ... ... бұл атау ... ... толық
сипаттамайды, бірақ та өзінің тұрақты болуына байланысты осы ұғым орын
алды.
1.2. Заем шартының пайда болу және даму ... ... ... ... ... негізінен, рим
құқығының рецепциясы болып табылатыны жөн, ... заем ... рим ... ... жүгінуіміз қажет, соның
көмегімен біз заемның ... оның ... даму ... аламыз.
Рим құқығында, әсіресе Юстинианның Дигестыларында заемға келесі
анықтамалар берілген: «Заем(mutuum) ол шарт, ол ... бір ... ... ... ... ... ) меншігіне ақша сомасын немесе тектік
белгілермен айқындалған басқа заттарды (егін, май,шарап) береді,ал ... ... ... ... ... ... немесе осы
тектегі және сападағы ... тең ... ... қайтаруға
міндеттенеді».[9]
Осы анықтамадан көрінетіндей, заем шартының мағынасы, бір ... ... ... ... құқығын береді, әсіресе міндетті түрде затқа
деген жеке меншіктің тікелей иелік етуіне өтуі және заем ... ... ... болып табылады. Алғашында, ежелгі заманда ... ... ... ... ... уәде ... кейінірек–жай жазбаша нысанда жүзеге асырылды.Заем шартының
заты болып( оның ... рим ... кез ... зат ... қана ... айналымда бар, тектік белгілермен айқындалған (заем болып
табылмады,мысалы, міндеттемелерге қатысты, сервитуттердің , жеке ... ... бір ... ... ... оның ... және т.б.);
заттардың басқа түрлері ... ... ... ... ... сақталмаған.
Заемнан туатын міндеттеме, қатаң түрде біржақты ... ... ... заем ... ... ... дәл сондай қасиеттремен және тектік
белгілермен айқындалған және ... ... ... ... ... заем
берушіге онда міндеттеме жүктелмеген. Заем беруші шарт жасалу кезінде, атап
айтқанда, заем алушының меншігіне ... бір ... ... осындай
берудің нәтижесінде шартты жасасты.сондықтан шарт бойынша ол тек талап ету
құқығына ие бола алады және ешқандай бір ... оған ... ... жүзеге асыру үшін заем бершінің иелігінде қатал құқықтың ... actions stricti iuris). ... заем ... шарт ... ... ақша
сомасын немесе басқа ауыстырмалы заттарды алды, сондықтан заем шартының
негізінде ... ... ... етуге құқығы жоқ, оған тек заем берушімен
берілген дәл сондай ақша ... ... ... заттардың дәл сондай
мөлшерін қайтару міндеттемесі жүктелген[10].
Борышқордың міндеттемелері тек оған ... ... ... ... ... ... заем ... келісім (consensus)
ешбір заңдық күшке ие болған жоқ.Заттың ... ... ... ... кезі ... саналды, сондықтан заем шарты нақты
мәмілелердің жалпы түрлеріне жатқан болатын[11].
Осылай, mutuum ... ... ... белгілерін белгілеуге
болады:
а)шарттың нысанасы – ақша сомасы немесе тектік белгілермен айқындалған
белгілікті көлемі(салмағымен, санымен, ... ... заем ... ... ... ал заем ... дәл ... ақша
сомасын немесе көлемдегі, дәл сондай тектегі ... заем ... ... ... заем ... қарызға алынған сома бойынша сыйақы төлеу
міндеттемесі пайда болмаған, бірақ та пайыздар туралы ерекше келісім жасау
тәжірибесі ... ... ... заемның ежелгі нысаны-
fenus; мысалы, шаруаға қарызға тұқым берлетін болған, ал шаруа өз кезегінде
алынған өнімнің бір ... , ... ... ... бір ... ... ... мінднтті болды.Fenus ашақ қысымшылықтың нысаны ретінде
кедейлердің арасында үлкен қарама-қайшылықтардың себебі болды. Республика
кезеңінің ... fenus ... ... басталды. Бірақ та бұл жағдай
пайыздық заемдардың ... ... ... жоқ; оның тек қана ... заем ... ... ретінде пайыздар жөнінде ... ... ... ең ... ... әр түрлі кезеңде
әр түрлі болды:классикалық құқықта-айына 1%, Юстиниан құқығында- жылына 6 %
(саудагерлер үшін ...... үшін ... ... ... етуге
тыйым салынған болатын.
Ал енді заемды мұсылмандық құқық тұрғысынын қарастырайық. ... ... ... ... жеке ... ... және оған ... шектелмеген нысанын қарастырмайды. Осы тұрғыдан шариат екі түрлі
көзқарастың ... ... ... ... ... Социализм және
коммунизмге қарағанда, ол жеке меншіктен бас ... және оны ... деп ... басқа жақтан қарағанда, ол адамдарға осы меншікті
пайдалану және оған билік ету ... шек ... ... ... ... ... Алланың меншігінде, ал жеке «иеленушілер»
фактілі ... ... ... ... болып табылады, олар осы мүлікті
пайдалану, инвистициялау, ... осы ... беру ... ие, ... ... ... нақты иесінің (Алланың) көзделген заңның шеңберінде
осы құқықтарды пайдалана алады.
Жоғарыда айтылып өткендей, ... ... ... жеке
адамдардың немесе топтың қолында шоғырландаруына шек қояды, оған ... ... ... 59–шы сүресінде былай делінген, Алланың тарапынан
қайымға берілген мүлік, тек байлардың арасында ... ... ... Дәл ... ... зерттеушілер қазіргі заман баспалдағында жеке меншікті
қауымның және ... ... ... ... ... ... пайымдайды.Сондықтан мұсылман жеке меншікті сақтауға және ... ат ... ... ... ... ... бар ... мүддесі үшін
пайдалануы қажет.
Мұсылмандық сунниттік-заңгерлердің азаматтық-құқықтық ... ... ... ... атап ... Заем ... ұғымы және белгілері.
Mutuum деп аталатын римдік мәміледен туған заем ... ... ... несиелік қатынастарды реттейтін жалпы модельдің мағынасын сақтап
отыр. Заем шарты ... ... ... түрі ... табылады.
Қызықты бір мәселе, өзінің мамандығы бойынша заңтанумен еш ... заем ... ... анықтамасын білмейтін , қатардағы
азаматтардың арасында заем туралы сөз қозғалғанда, ... ... ... ... байланысы бар экономикалық қатынастар туралы
ойлар туады. Заемге деген онлай қатынастың болуы ... ... ... ... ... өзінің өзінің қатынастарын ... ... ал ... ... ... реттейді. Осылай,
мемлекет және оның азаматтарының пайдасы үшін ... ... ... ... ... ... экономисттер атап өткендей, нарықтық экономиканың басты
заңының негізінде ақша үздіксіз айналымда болуы қажет. ... бос ... ... ... ... ... нарығына түсуі міндетті,
қаржы-несиелік мекемелерде жұмыс істеулері қажет, ал одан ... ... ... ... талап ететін экономиканың салаларында қажетті болып
табылатын іс пайдасы үшін қызмет атқаруы қажет.
Заем шарты экономикалық қатынастарды ... ... ал ... ... ... ... ... болып табылатын несие шарттары
мен факторинг шарты (ақшалай ... ... ... осы ... ... заты болып табылмайды). Ұсынылып отырған барлық жағдайларда,
бір қатысушының екінші қатысушыға, осындай көлемінде қайтарылуы , ... ... ... ... ... бір ... тауар айналымының
берілуі, яғни экономикалық мағынада несиенің берілуі туралы сөз ... ... та, ... ... қатынастары әр түрлі азаматтық-
құқықтық шарттармен ... дәл ... да ... экономикалық қарым-
қатынастар да әр түрлі куәландыруы мүмкін: бағалы ... ... ... ... ... ... шығарылумен ақшаны
немесе заттың заемға алу туралы шартның көмегімен, ... ... ... (сонымен қатар, тауарлы несиенің берілуі туралы шарттар) және
факторинг шартының көмегімен ... ... ... ... легалды анықтамасы ҚР АК-ның 715–б. ... ... : заем ... ... бір ... (заем беруші) басқа тараптың
(заемшының) меншігіне (шаруашылық жүргізуіне, оралымды басқаруына) ... ... ... ... ... береді, ал ... ... ... көзделген жағдайларда оларды беруге міндеттенеді, ал
заемшы заем берушіге дәл ... ақша ... ... осы ... ... заттардың тең мөлшерін уақытында қайтаруға міндеттенеді.( ҚР-ның
АК-нің 715–б. 1–б.).
Бұрынғы АК ... заем ... тек ... ... ... табылатын, мұндай
шарт ақшаны және заттарды берген кезде ғана күшіне енетін. Ал ... ... ... ... ... ... мүмкін екендігін аңғартады
(717–б.). Мұндай шарт, тараптар ... оның ... ... ... ... ... ... етілетін нысанда келісімге қол жеткен
кезде, жасалды деп есептеледі. ... ... ... ... заем
шарты біржақты шарт, ал консенсуалды заем шарты екіжақты (өзара) шарт болып
табылады.
Заттарды немесе ақшаны бөліп–бөліп ... ... заем ... де бар. ... ... ... ... сәйкес мұндай
шарт оның нысанасының бірінші бөлігі берілген кезден бастап жасалған болып
есептеледі. Шарттың ерекшелігі ... ... ... ... беруді
көздейтін нақты заем шартының өзі, оның бірінше бөлігі берілген соң, ... заем ... ... ... ... ... ете ... шартқа айналады.
Осылай, заем шартының заты ақшалай заттар, немесе текті белгілермен
айқындалған ... яғни тек қана оған сай ... жеке ... ... сондықтан басқа біртекті заттардан ерекешеленбетін заттар ... ... ... ... заем ... ... ... нақты мәміле болып табылады, сонымен қатар шарт ақылы(жалпы ереже
бойынша) және ... ... ... ... ... да, ... да болуы мүмкін. Заем шарты бойынша
төленетін сыйақыға АК–тің 718–б. ... Оның 1–т. : ... ... ... шартта өзгеше көзделмесе, заем нысанасын пайдаланғаны
үшін заемшы шартта белгіленген ... заем ... ... ... «егер заң актілерінде немесе ... ... ... ... ... не сыйақының мөлшеріне жататындығы түсініксіз.
Егер ол сыйақыға қатысты ... ... онда ... заем шартының ақылы
болу презумпциясы белгіленген деп айта аламыз. Яғни ... ... шарт ... ... Ал егер ол заем ... ... қатысты айтылса, онда тіпті түсініксіз жағдай туындайды, яғни
заемшы заем берушіге төлейтін сыйақының мөлшері шартпен анықталады тек ... егер заң ... ... ... ... ... Ал бұл ... қайшылық туғызады, яғни шартпен ... ... сол ... ... ... ... аталған тұжырымдама заем шартындағы
сыйақының мөлшеріне емес, сол ... ... ... ... ... заем шарты бойынша сыйақы, оның мөлшері ... ... ғана ... ... Тараптар шартты ақылы деп таныған
кезде, бірақ сыйақы мөлшері шартта ... ... ... ... қолданылмайды, себебі заем шартын ақылы деп тану үшін, онда
сыйақы ... ... ... ... ... Ақылы заем шартындағы сыйақы
мөлшері оның елеулі ережесіне жатады деген қорытынды шығаруға болады деп
пайымдаймыз. А. И. ... ... ... ... ... АК–тің жобасын дайындау барысында заем шартында сыйақы туралы
айтылмаған реттерде, ақшалай заемды ақылы деп ... ... ... ... ... ұсынылған болатын. Бірақ АК–тің жобасымен әрі қарай жұмыс
істеу барысында заемшы үшін тиімсіз тиімсіздігі салдарынан сыйақы ... ақша ... ... ... ... ... ақша ... сыйақы
туралы айтылмай келгенде, мәселе басқага шешілуі керек: сыйқа туралы мәселе
тараптардың келісімімен шешілетіндіктен, ол ... ... ... кету ... ... ... ... білдіреді[13]. Біздің ойымыз А.И.
Худяковтың ойымен тұспа–тас ... ... ... 1–т. Заем ... ақаша
болған жағдайларға ғана қолданылады, себебі нысанасы ... ... ... сыйақыны төлеу мәселелері сол баптың 2–т. ... ... ... ... ... заттар берілсе, сыйақы төлеу олардыдың көлемі мен
нысаны (ақшалай немесе заттай) шартта ... ... ... ... ... ... төленетіндігі нақты айқындалған.
Заемдық қатынастар ақылы болып тұжырымдалады, егер тек олардың ақысыз
сипаттамасы заңмен немесе нақты ... тура ... ... ... ... онда ол ... Республикасының заңнамасында
айқындалған тәртіппен есептелетін жылдық тиімді ... ... ... белгілеу арқылы қамтамасыз етіледі (ҚР-ның АК-нің 718–б. 2–б.).
Егер ақша заемында сыйақы туралы айтылмаса, ол ... ... ... ... ... ... ... берілгендігін білдіреді.
Заем–ол құқықтық реттелуі дәстүрлі түрде азаматтық заңнамамен
бекітілген азаматтық–құқықтық ... ең көне бір түрі ... ... заем ... ... көбінде құқықтық
реттеудің дәстүрлі ережелерін ... ... осы ... ... ... келтірілгенедей, заем беруші деп аталатын бір ... ... ... деп ... екінше тарапқа ақша немесе тектік белгілермен
айқындалған заттарды, олардың қайтарылуын, уақытын және оның ... ... сол ... , ... ... ... ... азаматтық
заңнамамен салыстырғанда, мысалы, Қазақ КСР-ның АК-ның нормаларымен және
азаматтық заңнамының негіздерімен ... , ... ... ... ... ... 1963 ж. 28 ... және өзінің күшін ҚР-ның 1999 ж. 1 шілдесінде шыққан заңымен өз
күшін жоғалтқан ... ... ... заемға 27–ші ... ... ... заем ... өте күрделі және көп көлемді, көпжақты
азаматтық-құқықтық шарттың түріне тек 4 бап қана бөлінген ... ... ... , ... ... ... 4 бап көлемінде толығымен ашып,
оны ... ... және ... қиынға соғады. Бірақ Кеңес Үкіметі
заңнамаға және соған байланысты экономика бағытында әкімшілдік-әміршілдік
жүйе ... ... ... қақпа саясатын ұстанып отыруына ,
технологияның даму деңгейі төмен және соған ... ... ... тар ... ... осы мәселеге кодексті құрастырған кеңес
заңгерлері осы мәселеге тек бірнеше негізгі нормалар арнаған ... ... ... ең ... және ... мәні және ... ... 252–б. 1–б. айқындалған:Заем шарты бойынша бір тарап (заем
беруші) басқа ... ... ... ... оралымды басқаруына ақша
немесе тектік белгілермен айқындалған затарды береді, ал заем ... ... дәл ... ақша сомасын немесе дәл сондай тектегі және ... тең ... ... ... Егер біз ... таңдағы АК-
тің 715–б. берілген заемның анықтамасымен салыстыратын болсақ, осы ... ... ... ... ... ... ... Әрине өзгешелік
бар, бірақ менің ойымша, толықтырулар енгізу-ол заман талабы. Ал Қаз КСР
АК–нің дәл осы ... ... ... ... аударсақ, онда : «Заем шарты
ақша немесе заттар берілген ... ... ... деп ... ... ... ... ҚР-ның АК–нің 717–б. көрсетілген, оған тек «Кодексте
немесе таратардың ... ... ... ... ... ... Осы ... салыстырудан, біз қандый үрдісті байқай аламыз,
Кеңес Одағының азаматтық заңнамасы біртекті және біржақты ... ... ... , ... ... артуына және қазіргі заңнаманың
жан –жақты дамы келе ... ... ... ... және ... ... ... талабына айналды.АК–пен бекітілген заем шартының
құқықтық реттелуі, бұрынғы Кеңес Одағына кірген елдердің ... ... бар, біз оған ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде шешкенде, оның маңызы үлкен.Осы өзгешеліктерге
біз қарастырып отырған курстық жұмыста әрі де ... ... ... ... біз заем ... ... болу және
оның даму тарихымен танысып, Рим заманында Юстиниан Дигестыларында берілген
заем шартының түсінігі, шарттың нысанасы ... сөз ... және осы ... ... дәл сол ... ... ... заем шартының ұғымы,
оның мазмұны мен нысанасынасымен салыстыратын болсақ, осы ... ... ... және ... ... ... аңғарып отырмыз, сонымен қатар
1964 ж. қабылданған Қаз КСР АК–нде ... ... ... мазмұнын
қазіргі ҚР АК–нің 36–тарауымен салыстырғанда, біз ... ... ... ... ауысуы, заман өзгеруі салдарынан азаматтық
құқыққа әсерін байқай аламыз, ... ... ... экономикаға
негізделіп құрастырылады.
Азамат «А» мен азаматаша «М»–мен заем ... ... ... ... шартының ережелерін орындамаған. Астана қаласы сотының аппеляциялық
сот коллегиясы: АК–тің 317–б. 1–б., ... ... ... ... аудандық соттың шешімін өзгертусіз қалдырып, Талап арызды
ішінара қанағаттандырып, 36252000 ... ... ... ... ... ... ... айыбын және 392 520 теңге
сомасындаңы мемлекеттік ... ... алу. ... ... мен ... «Д» ... банк заем ... жасалды. Азаматша
«Д» заем шартының ережелерін бұзып, заем нысанасын қайтармаған. ... ... ... ... және ... ... бойынша
қадағалау алқасы: АК–тің 160–б. 2–т. негізделіп, Алматы ... ... ... ... шешімін өзгертусіз қалдырып,азаматша «Д»–дан «Х»
банктің пайдасына 99475902 теңгені, 1000 теңге ... ... және 2984307 ... сомасындағы мемлекеттік бажды өндіріп алу.{2}
ІІ Тарау Заем шартының ерекшеліктері
2.1. Заем шартының элементтері.
Жоғарыда аталып өткендей, заем шартының ... заем ... ... ... ... айта ... бір мәселе, АК-те шарт
тараптарының ... ... ... ... ... ... және қазіргі таңда Ресей Федерациясының заңнамасында
қолданылатын дәл сол ... ... ... ... табылады.Заем
шартының тараптары болып азаматтық құқықтың кез келген субъектілері ... жеке және ... ... ... ... ... ... азаматтары
және азаматтығы жоқ тұлғалар. Мемлекеттік заем туралы айтатын болсақ, мұнда
заемшы жағында мемлекет болады.
Осы мәселеге ... ... ... ... ережеге назар
аудруымыз қажет: «Заңды тұлғалар мен азаматтарға кәсіпкерлік қызмет ретінде
азаматтардан заем ... ақша ... ... ... және ... шарттар
олар жасалған кезден бастап жарамсыз деп танылады.
Бұл ... салу ... ... ... ... Ұлттық Банкінің лицензиясы бар банктер болған жағдайларда,
сондай-ақ шығарылуы заңдарда белгіленген тәртіппен ... ... ... ... қабылдау жағдайларында қолданылмайды» (АК–тің
715–б. 3–т.).
Біздің ... ... ... ... ... заңнамаға
енгізілуі–өзекті және дұрыс болып табылады, себебі ... ... ... ... ... –азаматтарды қауіпті қаржы махинацияларынан және
даулы келеңсіздіктерден қорғау болып табылады.
Заем шартының ... ақша және ... ... айқындалған
заттар болып табылады, дәл осы жайт берілген міндеттеменің басты және ең
маңызды белгісі болып ... ... ... ... ... ... да жатады және ақшаны заем шартының ... ... ... бекре емес, заемдық міндеттемелердің нысанасы ретінде
көпшілік жағдайларда ақша қолданылады, ақшалай заемның және заттарды ... ... ... ... бір–бірінен ерекшеленеді (мысалы, заем шарты
бойынша сыйақы алу презумпциясы бойынша). Нысананың ерекше бір ... ... ... ... және шарт ... ... қасиеттерінде қызығушылығының жоқтығы болып саналады.
Берілген міндеттеменің тағы бір ... ... заем ... ... әдеттегідей, тек тұтынылатын заттар, яғни пайдаланылуы ... ... ... ... ... жоғалтпайтын және өзгертпейтін
заттра ғана болуы мүмкін. Біздің ойымызша, ... ... ... , ... ... оны мүліктің ерекше бір түрі ретінде айқындау,
оны– айырбастаудың абстрактілі қаруы және төлеу ... оны ... ... ... оның ... ... ... олардың
берілуін үшінші тұлғаларға берілуі, ал айырбас ретінде басқа мүлікті алуды
анықтайды.
Заттардың ... ... ... ... тектік белгілермен
айқыдалған заттарға ... ... ... ... жатқызылуы
көпшілік заңгерлік анықтамалар ретінде (мысалы, ... ... ... ... заттарды олардың қасиеттерін жағалтуынсыз
жылжытуға мүмкіндік туды, осылай жылжымалы мүлік анықтамасын ... ... ... шартты болып табылады, және белгіленген мәміледе
мүліктің мақсатымен және осы ... ... ... ... ... ... (мысалы, технгикалық
құрал–жабдықтар, тұрмыстық техника және т.б.) заеның нысанасы бола алмайды.
Осындай жеке–анықталған немесе ... ... бір ... екінші
тұлғаға берілуі, осы берудің шарттарына тәуелді болып келеді ( жеке
меншікке ... ... оны ... алу ... ... алу ... пайдалануға алу және т.б.) осыған сәйкес сатып алу–сату, мүліктік
наем, мүлікті тегін пайдалану және т.б. ... ... ... Дәл сол ... ... жағдайларда азаматтық ... ... ... ... ... зат, ... және тараптардың көзделуіне байланысты , текті белгілермен
айқындалған немесе ... зат ... ... ... яғни ... ... немесе тұтынылмайтын нәрселерге жататын
заттарды сатумен айналысатын сауда ұйымы үшін бұл ... ... ... және ... үшін ... ... ... заттар (мысалы,
тұрмыстық техника, автокөлік және т.б.) немесе тұтынылатын заттар болып
табылады, себебі тауарды оның ... ... ... ... ... және оған қатысты меншік құқығынынң тоқтатылуын көздейді. Сауда
ұйымы екінші сауда ұйымына осындай тауарларды заем ... бере ... ... ... заем ... ... қолданылады.
Заем шарты бойынша заемшының меншігіне оның қажеттілігі және
пайдаланылуы үшін кәсіпкерлік немесе ... емес ... заем ... Егер ... ... ... ... құқығына негізделген
мемлекеттік кәсіпорын, қазыналық кәсіпорын, қазыналық кәсіпорны немесе
мемлекеттік мекеме болса, онда ... ... ... ... ... ... кәсіпорныда немесе мемлекеттік мекемеде шаруашылық
жүргізу немесе ... ... ... ... ... ... бойынша,
мемлекеттік емес мекемемен жүзеге асырылатын заем кезінде ... ... ... ... ... ал ... заем шартының нысанасына
қатысты оралымды басқару құқығы туындайды.
Азаматтық кодесте заем шартының ... ... ... арнайы
нормалар жоқ, сондықтан заем шартының елеулі ережелері ... ... ... Осы ... ... заңнамамен көзделеген кез келген шарттың
ең басты бір ережесі оның ... ... ... ... ... табылады, егер шарт заемге берілген заттардың атауын және
санын анықтауға мүмкіндік берсе.
Заем шартының нысанасы белгілікті бір мөлшердегі ақша ... ... және ол ... белгіленсе, ол ақшалай заем ... ... ... ... Айта ... жайт, валюталық және банктік
заңнамаға сәйкес, мемлекет ішіндегі резиденттер арасындағы төлеу ... тек ... ... ғана ... мүмкін. Валюталық заңнама
негізінде, резиденттер арасындағы төлеу кезінде шетел валютасын қолдануға
тыйым салынған, ал ... ақша ... ... ... ... Шетел
валютасы тек сыртқы экономикалық төлемдер кезінде ғана ақша ретінде болуы
мүмкін. Осыған сәйкес, ... ... ... ... отырып,
шетел валютасы заем нысанасы болып тек ... ... ... ... ... ... заем шартының нысанасы бола алмайды. ... ... және ақша ... ... Заңы ... емес ақша ... түсінігін кеңінен пайдаланады, олар
азаматтық құқықтың дербес ... ... ... өйткені олар банктен
ақша (ақша бірліктерін) алуға міндеттемелік құқықты ғана ... ... және ... емес ... ... объектісі
ретінде бөліп қарастырудың ешқандай тәжірибелік маңызы жоқ. Заем шартының
нысанасы ретінде ... ... ... ... бола ... ... ол
ҚР–ның «Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» Заңының [15].
1–бабымен валюта құндылықтарына ... ... ... ... ... құндылықтарға меншік құқығы мен өзге де құқықтардың өтуімен
байланысты мәмілелер валюта операцияларына жатқызылған.
Заттарды заемға алғанда, ... ... ... үшін ... ... ... түрде көрсету қажет және олардың саны ... ... ... ... жатқан шарттың нысаны туралы айтатын болсақ, ол АК–тің 151
және 152–баптарында көзделген ережелермен ... ... ... ... заем ... ... заем), сонымен қатар 100
АЕК–тен кем ... ... заем ... нысана құны 100 АЕК–тен аспайтын
заем шарты ауызша түрде жасалуы мүмкін. Заем шарты жай ... ... ... егер ол ... ... жүзеге асыру негізінде жасалса,
бірақ мұнда заем сомасының маңыздылығы жоқ, немесе егер ... ... ... ... заем шарты затының сомасы 100 АЕК–тен асатын болса, ... ... ... келісімімен көзделген басқа да жағдайларда
жасалады. Жалпы ереже бойынша шарттңжай ... ... ... оның
амсыз болуына әкеп соқтырмайды, бірақ дау туған жағдайда, ... ... ... ... айғақтарымен дәлелдеу құқығынан айырады. Дәл сол
кезде АК–пен және басқа да заңнамалық актілермен заем шартының жеке түрлері
бойынша ... ... ... ... оларды жарамсыз болу қаупімен
бектітілген, мысалы, мемлекеттік заем шарты және банктік заем ... ... ... ... ... ... ... туралы жалпы ережелерге қарағанда,
АК–тің 716–б. заем үшін ерекшеліктерді қарастырады, оларға сәйкес, ... ... ... ... ... деп ... егер ... қолхаты
немесе оған заем берушінің тарапынан белгілікті бір ақша ... ... ... берілуін растайтын басқа құжат болса. Қолхатта немесе заем
берушінің заемшыға заем ... ... ... басқа да құжатта
заем шарты тараптарының анықтамасы – ... және заем ... ... заем ... тегі және спасы және олардың саны немесе
ақша сомасы көрсетілуі міндетті болып табылады.
Назар аударатын бір мәселе, ... ... 2–б. заем ... ... ... ... көңіл толмайтындай жазылған. Заем міндеттемесін,
сөзсіз облигация көмегімен де ... ... ... ... ... бір түрі ретінде заем бойынша қатынастарды куәландырудың
шарттық әдісіне баламалы болып табылады.
Облигацияларды ... алу ... ... заем ... ... бағалы қағаздарды сатып алу–сату бойынша нормалар және бағалы
қағаздар айналымының ... ... ... ... ... нормалар қолданылу қажет. Егер заем шарты ... ... ... туралы талаптарды бұзумен жасалған ... ... ... ... заем ... ... байланысты тоқтатылады– заемдық
қатынастрадың бағалы ... ... ... ... «Қ» және ... «Д» ... куәландырған заем шартына
тұрды, азаматша «Д» шарт ... өз ... ... ... ... нысанасын қайтармаған. Сот шешімі: АК–тің 349–б. сүйеніп, Азаматша
«Д»–дан 875 800 теңге қарыз сомасын және осы ... ... ... ... үшін ... ... алу.{4}
Азамат «Ф» және азамат «З» арасында заем ... ... ... ... ... Сот ... ішінара қанағаттандырды
және борышқорды 2 069 650 теңге сомасын және ... ... ... ... шартының мазмұны және шарттардың түрлері.
Кез ... ... ... ... ... онаң барлық ережелердің жиынтығы ... ... ... ... ... шарттың мазмұнында міндеттемелер әдеттегідей
тараптардың құқықтары және міндетері болпы ... Бұл ... ... ... осындай тұжырым жасайды: « Шарттың ережелері өзара құқықтар
мен міндеттемелерді ... ... ... ... ... Сол ... мазмұны оның құқықтық қатынас қасиеті тұрғысынан сөз туғанда,
контрагенттердің құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ережелер құрайды. Олардың бекітушілік рөлі
белгілікті бір уақыт ішінде заңнамада және ... ... ... ... ... оның ... ... мүмкіндік берді.
Қазіргі заңгерлік әдебиетте заем шартының мазмұнына ... оның ... ... ... сілтеме жасауымен шектеледі,
осыған байланысты заем алушыда заем берушіден алынған ақша сомасын ... ... бір ... дәл ... ... ... сонымен қатар
соңғы тарапқа оған тиесілі сыйақы мөлшерін төлеуге ... ал ... ... ету ... бар. ... Д.А. ... осындай тұжырым
жасайды: «Заем шартының мазмұны оның біржақты ... ... ... заем сомасын қайтару міндетін көздейді (РФ АК–нің 810–б.) және
заем берушінің талап ету ... ... та Е.А. ... ... заем ... ... міндеттеріне
байланысты заем шартының мазмұнын кеңейтеді. Осыған сәйкес: ... ... ... ... ... ... (РФ ... 408 –б. 2–т), осындай
міндеттер міндеттемелердің ... ... ... және ол ... ... болып кетуіне жол бермейді. Заем беруші несие ... заем ... заем ... ... ... қолхат беруге міндетті,
немесе оған сәйкес құжатты қайтаруы қажет (мысалы, зае ... ... ... ... ... ... қайтарылуы туралы жазба
енгізілуі тиіс, немесе ақыр ... ... ... заем ... ... ... ... мүмкін еместігі туралы (жеке
кездерде, оның жоғалуына байланысты) белгілеуі тиіс.
  ... заем ... ... заем ... беру тәртібін анықтайды.
Заем нысанасын беру мерзімдері, мөлшері, ... ... ... ... ... көзделмесе, заем нысанасы оны заемшыға беру немесе ... ... ақша ... сәтте берілді деп есептеледі. Заемшы заем
алудан бас ... ... бұл ... ол заем ... оны ... ... мерзіміне дейін толығымен немесе ішінара хабарландыруға тиіс.
Заем алушының бас тарту құқығына тікелей заңнамада немсе ... ... ... ... мүмкін.
Жалпы ереже бойынша заем нысанасы болады. Біздің ойымызша бұл дұрыс,
себебі заемшы заем ... өз ... ... және оған оынң ... ... ... ... Сол себепті заем алушы алған заем
нысанасын өз қалауы бойынша пайдалануға ... ... ... ... ... жағдайларына байланысты, мысалы, егер заем ерекшелік
(заемшының қаражатқа деген аса ... ... т.б.) ... ... заем ... ... алынған соманы қайтаруды шынайы түрде
қамтамасыз ете алатын жағдайларды ... ... ... ... ... ... себептердің салдарынан заем оны нысаналы пайдалану
шартымен берілуі мүмкін (АК–тің ... ... ... заем ... заем
беруші заемның нысаналы пайдаланылуын бақылауға құқылы. Заемшыға заем
берушінің осындай бақылауды ... ... ... ... ету міндеті
жүктеледі. Егер заем алушы заем пәнін ... ... ... оған заем ... бақылау жасауын қамтамасыз ету жөніндегі
міндетін орындамаса, онда заем беруші шарттан бас ... және ... ... бөлігін бермеуге құқылы. Сондай–ақ ол заемшыдан
заем нысанасын және ол бойынша ... ... ... қайтарды талап
етуге құқылы. Біздің ойымызша бұл ... ... заем ... ... түріне байланысты шартта көзделген мақсатқа сай ... ал ақша ... ... ... ... сай қолданбау–шарттың
ережелерін бұзу болып табылады, ал осы іс–әрекеттер өз кезегінде «нысаналы
заем» ұғымына қайшы келеді.
Заемшыға заем ... ... және ... төлеу жөніндегі өз
міндетін орындауды қамтамасыз ету міндеті жүктелуі мүмкін. Қаматамасыз ету
тәсілдері басқа міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... Негізінен тәжірибеде міндеттемелердің
орындалуын қамтамасыз етудің кепіл сияқты ... ... ... ... заемның қаматамасыз етілуіне бақылау жасау мүмкіндігі
де беріледі, егер заңды актілермен немесе шартпен ... ... ... ... ... бойынша өз міндеті өзінің орындамау қаупін
сақтандыруға құқылы. ... ... ... бірқатар міндеттемелердің
орныдалуын қамтамасыз етудің тиімді тәсіліне айналып отыр, алайда ... ... ол ... ... ... ету ... ... заем нысанасын қайтаруды және сыйақы төлеуді қамтамасыз ету
жөніндегі ... ... ... ... заем ... ... бермейтін
мән–жайлар бойынша қамтамасыз етуді жоғалтқан немесе оның шарттарын
нашарлатқан жағдайда заем ... ... бас ... ... заем ... ... мазмұнына: заем алушының заем ... ... ... ... қайтару міндеті және тиісінше
заем берушінің оларды ... ... ету ... нысанасын қайтару тәртібі ... ... ... Қайтару
мерзімі заем шартының мәнді жағдайларына жатпаса да оның ... ... заем ... ... ... да дерлік шарт нысанасын беру мерзімін
көрсете отырып жасалады, соған сәйкес қайтару мерзімі де анықталады. ... ... ... ... ... оның мерзімін анықтау мүмкін
болмайтын ... ... ... 1–т. ... ... ... 2–т. сәйкес орындалу мерзімі ... ету ... ... ... үшін жеті күндік жеңілдік мерзім белгіленген. Заем
шарты үшін осындай мерзім отыз күнді құрайды, ол заем ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.Бұл жеңілдік мерзім
орындалу мерзімі талап ету ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар заем берушінің талап
етуі бойынша заем нысанасын мерзімінен ... ... ... ... ... 223–б.).
Сыйақы төлеу туралы шартсыз берілген заем нысанасы ... ... ... Егер шартпен сыйақы төлеу көзделсе, онда бұл жағдайда
заем ... ... заем ... алдын ала келісімі талап етіледі.
Бұл АК–тің 282–б. 2–т. Белгіленген ереженің әрекет ... ... ... ... ... өтеу мен ... төлеу жөніндегі міндеттеме
қатар туындаған жағдайда бірінші кезек сыйақы ... ... ... ... жағдайда, заем нысанасын қайтару мерзімі әлі туындаған
жоқ, сондықтан заем беруші ... ... таба ... яғни заем ... ... ... оның мүддесіне қайшы келеді.
Заем нысанасы оны заем берушіге берген ... оның ... ... ақша аударылған кезде қайтарылды деп есептеледі.
Заем нысанасын қайтару ерекше ... ... болу ... ... сияқты орындауды таңдау құқығы борышқорға ... ... ... ... ... ... өзара байланысты.
Ақша заемы шарты бойынша заемшының міндеттемесі тектік ... ... беру ... ... мүмкін.
Егер заем шарты заттарға қатысты жасалса– борыш есебінен ақша ... ... құны ... ... ... ... заем ... бөлшектеп (бөліп–бөліп) қайтару көзделгенде
борышқор заем нысанасын кезекті бөлігін қайтару үшін ... ... ... заем ... заем нысанасын тиесілі сыйақымен бірге
мерзімінен бұрын қайтаруды таоап ету құқығы ... ... ... ... ... мен мерзімдер шартпен белгіленбесе, онда
ол ай сайын төленеді. Егер ... заем ... ... ... ... кешіктірсе, онда сыйақы кешіктірілген уақыт ішінде есептеліп
төленнеді ... ... ... ... ... ... АК–тің 718–б.
3–т.).
Егер заемшы заем нысанасын мерзімінде қайтармаса, сыйақы заем
нысанасын ... ... ... яғни ... заем ... қайтару
жөніндегі міндеті іс жүзінде орындап болған күнге ... ... ... ... ... заттардың тұтынушылық қасиетін назарға ала
отырып, «заемшының заем ... ... ... ... ... ... жөн, сондықтан заемшы заем нысанасын қайтару міндетін
орындап болғанға дейін оны ... ... ... есептеледі.
Заем шартының түрлері.
Нысаналы заем АК–тің 720–б.
Егер шартпен өзгеше көзделмесе, заем ... ... ... заешы заем нысанасын өзінің қалауы бойынша пайдаланады.
Ереже бойынша, заем шарты нысанасыз болып ... ... ... өз қалауы бойынша пайдалунуға құқылы. Дәл сол кезде тараптармен
заем нысанасын пайдалану мақсаты көзделуі мүмкін (нысаналы ... ... ... басым көпшілігі нысаналы болып келеді.
Нысаналы заем ... ... ... ... ... ... ие. Егер ... заем шартын жасасу кезінде заемның
нысаналы болуына келісім жасаса, ... ... ... ... ... және ... ... нысаналы заем шартының жарамсыз
болуына әкеп ... ... Осы ... қандай абсурдты болып
көрінуіне ... ... ... ... ... ... жүзінде осындай қарама–қайшылықтар жиі туындайды. Осылай, жиі
кездерде, ... ... ... ... ... ... бір бағанда заем пайдалану мақсатын көрсетпей шартқа қол ... ... сай ... ... ... дау ... ... жағдай туғызады. Заем шарты жарамсыз деп ... ... ... көрсетлмегенде), қолайсыз нәтижелер заем пайдалану
мүмкіндігінен айырылатын заемшыда да, сыйақыдан айырылатын заем берушіде ... ... ... шарт ... ... кез ... кезде заем
пайдалану мақсаты туралы мәселесін шеше ... ... ... ... ... ... нысаналы заем шартының жарамсыз болу туралы дауды
шешкен кезде, ... ... ... ... ... 157–б. 9–т. сәйкес
мәмілені жарамсыз деп танымай, оның одан әрі орындалуына тыйым ... ... ... ... ... ... ... қолайсыз
нәтижелерді салыстыра отырып, заем пайдалану мақсаттарын ... ... ... елеулі ережесі болып табылатынына назар аудару қажет.
Біз шарт мазмұны туралы жоғарыда сөз қозғағанда, ... ... ... заем ... ... жасау құқығы пайда болады, ал заемшыда
осы бақылауды жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз ету міндеті ... ... сай ... ... жасауы заем алушының барлық
бухгалтерлік және басқа да ... ... ... және заем
нысанасының фактілі пайдалануын анықтайтын ... да ... ... ... Сонымен қатар, аем берушіде заемның мақсатына сай
пайдалануын анықтау үшін кез ... ... және ... ... құқылы, оларға заемшының мүлкіне фактілі қадағалау жасау ( ... ... ... ... өткізуді талап ету)
және т.б. ... заем ... ... ... ... ... ... заем беруші заем нысанасының берілмеген бөлігіне
қатысты шартты орындаудан бас ... және ... заем ... және ... ... ... бұрын қайтаруды талап етуге құқылы.
Заемшының заемның мақсатына сай пайдаланбауы және заемның мақсатына
сай пайдалануы бойынша бақылау ... ... ... етуді орындамау
салдарынан шарттан бас тарту–шарттан бас тартудың біржақты ерекше бір ... ... ол ... ... ... реттеледі. Шарт одан біржақты
бас тартқан кезден бастап бұзылған деп ... ... ... ... кезінде, шартты орындаудан біржақты бас тартылған жағдайда бір тарап
бұл туралы ... ... бір ... ... ескеруді көздейтін АК–тің
404–б. жалпы нормалары пайдаланбайды.
Мемлекеттік заем шарты.
Заемның осы түрінің басты ... ... ... ... сипатталады. Заем беруші ретінде кез келген жеке ... ... бола ... ... заемдар ерікті болып табылады.
Мемлкеттік заем шартына АК–те тек бір ... қана ... ... заем ... анықтамасы, сонымен қатар мемлекттік
қарым–қатынастың негізгі ... ... ... ... ... (БК) [16] де реттеледі. БК қабылданғанға дейін аталған
қатынастар ҚР «Мемлекеттік және ... ... ... ... алу мен
борыш туралы» 1999 ж. 2 тамыздағы Заңымен реттелген, бірақ оның 2005 ж. ... ... күші ... Сол заңның преамбуласында онымен реттелетін
қатынастардың шеңбері нақты көрсетілген болатын. ... ... ... ... алуы және ҚР ... мемлекеттік
кепілдіктермен қамтамасыз етілген мемлекеттік емес қарыз алуы ... ... және ... ... ... ... ... туындайтын қатынастар. БК–те мемлекеттік заемге ... және ... ... ... ... алу мен борыш» 11–бөлімі
арналған. Осы ... ... ... ... бір ... көрсетілмеген. Бұл бөлім мен осы кодекс ... ... ... ... ... ... ұқсастықтар көп. Сондықтан өз
күшін жойған заңның кіріспесіндегі сөздер өз мәнін жоғалтқан жоқ.
БК–тің 191–б. 1–т. сәйкес мемлекеттік қарыз (АК ... ... ... ҚР ... ҚР Ұлттық Банкі немесе жергілікті атқарушы органдар
болатын қарыз қатынастары.
Мемлекеттік заем ... ... ... ... ҚР ... ... республикалық бюджет тапшылығын ... ... ... ҚР ... ... ... ... үкіметтік қарызды қайта
қаржыландыру үшін қарыз алуды жүзеге асыра алады (БК–тің 198–б.).
Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, ... ... ... қарыз алуы бюджеттік инвестициялық жобаларды
(бағдарламаларды) іске асыру мақсатында облыстық ... ... бар ... ... ... ... ... үшін, сондай–ақ
қассалық алшақтықты жабуға ҚР Үкіметінен қарыз алу түрінде ... ... ... ҚР ... Банкінің қарыз алуы арнайы
заңнамамен, толық айтсақ, «ҚР Ұлттық Банкі туралы» [17] ... ... ... ... үшін шарт еркіндігі сақаталатындығы
ескерілген.Мемлекеттік заемдар ... ... ... Сол ... заем қатынастарына субъектілерді тарту тәсілдері болып ... ... ... және қарызды қайтарудың жоғары дәрежеде
кепілденуі табылады.
Мемлекеттік заем ... заем ... ... мемлекеттік
облигацияларды, сондай–ақ заем берушінің заемшыдан олан қарызға берілген
ақшаны ... заем ... ... өзге де мүліктік баламаны,
белгіленген сыйақыны ... өзге де ... ... ( осы ... ... шарттарымен) шартта көзделген мерзімде алу құқығын
куәаландыратын ... да ... ... ... ... ... емес) алу жолымен жасалады. ... ... ... заем ... ... ету мерзімі бойынша үш түрге ... 1 ... ... ... ... қағаздар– қысқа мерзімді; 2) 1
жылдан 10 жылға дейін –орта мерзімді; 3) 10 ... ... ... ... ... қағаздар ұзақ мерзімді шарттары басымды түрде қолданылады.
Сонымен қатар, бағалы қағаздардың эмиссиясынсыз заемның жекелеген
шарттары да бекітілуі ... ҚР ... ... ... ... жеке
шарт (келісім) немесе мемлекеттік бағалы қағаздар түрі бойынша заемдарды
тікелей тарту ҚР–ның ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың эмитенті болып Қаржы министрлігі ... ... ... өз ... бойынша мемлекеттік қазына
мүлкімен жауап береді. Үкімет мінденттемелері де ҚР–ның ... ... ... ... ... Банктің міндеттемелері –оның
басқаруындағы басқаруындағы барлық активтермен қамтамасыз етіледі.
Жергілікті ... ... ... ... ... құқығы
негізінде тиесілі мүлікпен, қаржы қорларымен және басқа да активтермен
қамтамасыз ... ... заем ... заем ... ... ... ссуда (несиелік шарт) шарты деп
аталатын.ҚР АК–сі бұл ... ... шарт түрі ... ... бас ... ... заемға жалпы заем шартына қатысты ережелер
қолданылады бірақ, ҚР АК–тің 228–б. көзделген ... ... ... ... ... заем ... ... қарызға ақша беруге
міндеттенеді (АК–тің 727–б. 1–т.).
Осы шарт ... ... ... оның объектісі мен субъективтік
құрамында. Шарттың объектісін ақшалай заттпарғана құрайды. Ал ... сөз ... ... ... ... ... ... кез
келген субъектісі бола алады, ал заемшының орнын шартта ақша нысанында заем
беруге уәкілетті мемлекеттік органның лицензиясы бар банк ... өзге ... ... ... ... Сонымен қатар шарт нысаны мен заемның нақты
немесе консенсуалды болу ерекшелігімен айқындалады.
Осипов Е.Б. ... атап ... ... ... ... ... ... банктің бір уақытта мемлекеттік басқару органы шаруашылық
субъектісі ... ... ... ... [19].
Енді банктер бұл оларға ... ... ... ... ... ... субъектілері, бұл банк заем шарты үшін
беогіленген талаптарда ескеріледі. ... оған ... ... ... ... ( осы жерде банкілік заем қатынастары
банктер мен клиенттер ... ... ... ... қажет және
сол себептен оларды реттеуде ... ... ... басымдық
азаматтық–құқықтық реттеуге беріледі ҚР АК–тің 3–б. 3–т.).
ҚР–ның «Банктер мен банк қызметі туралы» Заңы ... ... ... ... ... ... болып банктің басқа тұлғаларға
мерзімділік, қайтарымдылық және ақылылық шарттарымен ақша беріу ... ... мен банк ... ... ... ... ... Ссудалық
операция банктің деректорлар кеңесімен ... ... ... ... оның ішкі ... ... туралы Ережелеріне сәйкес
жүзеге асырылады. Мұндай құжат ішкі маңызға ие болатынына ... ... сол ... өзге ... ... заем ... ... да ықпал
етеді және бұл жерде теңестіруші фактор болып бірінші кезекте несиелеудің
белгіленген орта нарықтық ... ... заем ... ... заем ... ... ... ақша беруге
міндеттенеді. Осылайша, кәдімгі заем шартына қарағанда, банктік заем ... ... ... Соынемен бірге, заем нысанасын заемшының
меншігіне, шаруашылық жүргізуіне ... ... ... буре ... ... осы ... ... яғни банктік заем шартының
мазмұнында түбегейлі айырмашылық жоқ.
Заем ... ... ... де ... ... шарттарға
бейімделгенін ескере отырып, заем ... ... ... ... әр ... ... болатын. Мәселен,
ақшалай міндеттеме мәселесіне қатысты көптеген ғылыми еңбектердің авторы,
заң ғылымдарының ... РФ ... ... ... ... ... Александровна несие шартын екі түрге –«классикалық» ... ... және ... ала шарт пен ... ... бар ... өз ... консенсуалды шарт ретінде қарастыруды ұсынған [20].
Ал «Банктік шарттардың ... ... атты ... ... ... банк ... ... бір нысанда және белгілі бір жағдайларда несие ... ... ... ... осы позицияның кейбір жақтастарының
бойынша, заем шартына алдын ала шарт ... ... ... ... ең
дұрыс деп санайды Біздің пікірімізше, осындай аралық ... ... сол ... казіргі кезеңде де қалыптасқан көзқарастар
туралы ... ... ... ... ... ... және өткізіп
отырғанымен байлансты.
Сонымен қатар банктік заем шартын өз алдына жеке қарастыруға күмән
туғызатын басқа да ... ... ... ретінде заем беруге ҚР Ұлттық Банкінің лицензиясы бар
банк немесе өзге де ... ... бола ... ... ... және жеке ... ... зам шарттарын ғана жасай алады. ҚР Ұлттық Банк Басқармасының
29 тамыз 1997 жылғы №314 ... ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкінің лицензиясы негізінде банкілік
операциялар мен қызметтердің ... бір ... ... ... ... табылмайтын заңды тұлға. Олардың қатарында ... ... ... мен ... ... кепілге салу арқылы қысқа мерзімде несие
беру аталады;
–банк заемының ... ... ... ... ... шарты) және тікелей шарт бекіту сәтінде беріле алатын ... ... ... шарты жазбаша нысанда жасалуға тиіс. Банк заемы шартының
жазбаша нысанын сақатамау– оның жарамсыздығына әкеп соғады;
–жалпы, сыйақы (мүдде) мен ... ... ... ... ... үшін ... ... өздерімен дербес белгіленеді.
Заемды мемлекеттік банктер берген немесе ол мемлекеттің ақша ... ... ... заем ... ... мен ... ... реттелуі мүмкін. Бұл жағдайда заем беру заем берушінің міндеті
болып табылады, ал оның ... ... ... ... ... ... ... белгіленген міндетті ережелерге сәйкес
болуға тиіс;
–банк заемы шарты бойынша заемшының мінднттемлері банктің ақшалай
қарыз ... ... ... ... ... мүмкін емес;
Банк заемының қайтарылу шарты ... ... ... ... ... ... кәдімгі заем шарттарына қарағанда
елеулі түрде артық екенін білдіреді.
Банк міндеттемелердің орындалуын қаматамачыз етудің айып ... ... ... ... сияқты басқа да тиісті тәсілдерін таңдап,
өз келісімін береді. Жоғары ... ... мен ... сенімділігі
жағдайында ғана банк несиені қамтамасыз етусіз беру туралы шешім қабылдауға
құқылы. Мұндай несие бланктік деп ... ... ... ... ... жасай келе біз қарастырылып жатқан
мәміленің мазмұнын, яғни шарттың тараптары мен шарт ... ... ... және ... басқа элементтерін ... ... ... ... ... ... қажеттігін, қандай жағдайда
шарттың міндетті түрде жазбаша ... ... ... ... заем ... ... банктік және ... ... ... ... және жеке ... ... талдау жасадық. Осыдан біз банктік және ... ... ... ... ... ... банктік заем
шартын ерекше белгіледік, себебі жеке тұлғалар негізінен осы шарт ... Банк заем ... ... ... осы ... ... ... негіз–оның ерекшеліктері
болып табылады, ең маңызды айырмашылықтарғна біз жоғарыда тоқталатын
болғанбыз.Ал енді оның ... да ... ... заем ... ... заем шартын жасалуы ақшаның берілуі
сәтінен бастап жасалды деген диспозитивті норма қолданылмайды. Заем
шартының нақты шарт болудың ... ... ... банк ... ... презумпциясы қолданылады. Банк заем шарты консенсуалды
болып табылады, егер шартпен өзгеше кқзделмесе. Сондықтан, шарттың
консенсуалды немесе нақты болуы ... шарт ... ... ... ... заем шарты–оған қол қол қойған сәттен бастап жасалды деп есептеледі.
Банк заем шартына қатысты заем ... заем ... ... ақшаны қайтару бойынша міндеттеменің орнына тектік белгілермен
айқындалған заттарды берімен ауыстыруға шек койылады, егер банк
заңнамасымен ... ... ... ... ... банк ... ... үшінші тараптың ақша қаражаты көмегімен жүзеге асырылады. Ал
қарызды өтеу үшін тектік белгілермен айқындалған заттарды қабылдау–банк
тарапынан үшінші жақ алдында өзінің ... ... әкеп ... ... үшін осындай ереже қолдануға шек қойылады. Осындай шек
қоюда бір банк заңнамасына сәйкес, ауытқу болатын бірнеше ... бар, ... ... ... жылжитын заттарды кепілі ретінде болып,
заемды беретін ломбардтардың қызметімен байланысты, сонымен ... ... ... жүзегне асырылмай қалса, банктер кепілдік мүлік ретінде
қабылдауы, онда банк қабылданған мүліктің есебіне борышқордың ... және осы ... ... бір ... ... ... табу ... міндетті.
АК–пен тура көзделмеген, бірақ банк заңнамасынан тура шығатын ... ... ... ... банк заемын қайтару және ол бойынша сыйақы
төлеу туралы ескіру ... ... ... ... ... ... ... бойынша, заем шартының қатынастарын АК–тің ұйғарымның
ескіру туралы айтылған 177,178 – б. қолданылады, сонымен қатар ... 3 жыл ... ... ... Дәл сол ... ... ... ұйғарымның ескіру мерзімінің күші болмайтыны туралы
талаптарды енгізудің ... ... ... ... ... (5–тарм.), Қазақстан Республикасының 1995 ж. 30 тамызда
қабылданған « Банктер және банк ... ... ... 37–б. ... ... ... дәрежеде орындамағаны үшiн қарыз алушыларға қойған
талаптарына талап қою мен қуынымның ескiру ... ... ... ... сәйкес, заем берушінің талап ету құқығын мерзімі болмайды
және Ұйғарымның ескірі мерзімінен туатын ... ... ... АК–тің
179–б. нормалары қолданылмайды.
«Х» банкі мен азаматша «Д» арасында банк заем шарты жасалды. Азаматша
«Д» заем шартының ережелерін ... заем ... ... Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Сотының азаматтыө және әкімшілік істер бойынша
қадағалау алқасы: АК–тің 160–б. 2–т. негізделіп, Алматы облыстық сотының
Қарасай аудандық ... ... ... ... ... «Х»
банктің пайдасына 99475902 теңгені, 1000 теңге сомасындағы дебиторлық
қарызды және 2984307 ... ... ... ... өндіріп алу.
ІІІ Тарау. Заем шарты бойынша борышқор жауапкершілігінің негіздері.
3.1. Шарт бойынша барышқор жауапкершілігінің негіздері
ҚР АК–тің ... ... ... ... мен ... сәйкес тиәсәнше орныдалуға тиіс. ҚР АК–нің 273–б. сәйкес,
Міндеттемені ... ... бас ... жол ... ... ... немесе тиісінше орындамаған борышқор ... деп ... ал ... ... борышқор міндеттемелерін орындамау
салдарынан зардап шегуші болып табылады.
ҚР АК–те ... ... ... ... ... көптеген
әдіс–тәсілдер көрсетілген, бірақ та, заем ... ... ... және ... ... нормалар АК–пен көрсетілмеген, осыған
байланысты заемдық міндеттемелер бұзылған ... ... ... ... ... құқықтарды қорғаудың негізгі әдістері ҚР АК–нің ... ... ... ... әдістері көрсетілген, ... ... ... ... ... залалдарды, төлентін айыпты
өндіріп алу, құқық ... ... ... ... ... ... айта
кететін бір жайт, азаматтық құқықтарды қорғау әдістері ... ... және ... ... жаға ... ... болуы мүмкін.
Міндетті заттай орындауға ұйғарым ... ... ... бір ... ... ... және шара борышқорды міндеттемені нақты
орындауға мәжбірлеу шарасы болып табылады.
Қорғаудың осы ... ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде сақталуын қаматамасыз ететін іргелі тәсілі
болып келеді.
Міндеттемені ... ... ... заем ... тиімсіз
заемшыдан алыстату және заем берушінің құқықтарын қорғаудың басты құралы
болып ... және заем ... үшін ... ... ... ... ... Заемдық міндеттемені бұзғаны негізінде ... ... ... өз ... орындамаған заемшыны оларды
орындауға мәжбүрлеуге және қарызға алынған мүлікті қайтаруды ... ... ... сот арқылы земшының міндеттемені ... ... ... күш ... ... ... ... бұзылған құқықтарын қорғаудың ... ... ... ... алу жатады.Осы екі тәсіл заем шартының
ережелерін ... ... ... ... ... ... түрі ... табылады.
Олар компенсациялық сипатқа ие және заем берушінің мүліктік саласын
қалпына келтіруге бағытталған, себебі олар тек заем ... ... ... ... ... ... ... негізгі шарасы
болып борышқорға міндеттеменің бұзылуынан туындаған ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы мәселесі туралы тұрақты
позиция қалыптасқан, осы позицияұзақ кақыт ішінде өзгертулер енгізілмеген
болатын.
Залалдардың ... ... ... ... ... ... ... залалдардың орнын толтыру мәселесіне қатысты
көптеген ... ... В.С. ... ... ... ... құқыққа қарсы іс–әрекеттердің салдарынан туындаған мүліктік
игіліктерден айырылу немесе оларға ие болу ... ... ... ... нысан және заң немесе шартқа ... ... ... есебінен залал келтірілген адамға төленеді және құқық бұзушыға
қатысты ... ... ... ... мүмкін [22].
Берілген анықтама функционалды (қолданбалы) сипатқа ие ... ... ... ... көрсетеді, осы белгілердің ішінде
залалдардың міндетті түрде ақшалай ... ... ... ... ... ... ... ал біздің жағдайда заем
берушіге тек ақшалай сипатқа ғана ие ... ... ... ... ... ... ... жиі табиғи–тауарлы сипатқа ие. Осыған ... ... ... ... ... мейлінше объективті болып
саналады, себебі ... ... ... ... ... осы түрін тәжірибе жүзінде қолдануға қиынға соғады,
себебі ... ... ... ... ... ... бағалау мүмкін
емес. Мүліктік залалдарды ақашалай түрде ... ... және ... оңай ... келеді.
Кейбір кездерде, тәжірибе жүзінде заем берушіге заем міндеттемесінің
бұзылуы мен пайда болған материалдық зиян ... ... ... қиынға соғады.
Жалпы түрде, залалдардың ... ... ... ... ... кем ... түрі болып саналады.
ҚР–ның АК–нің 293–б. сәйкес, Борышқор ... ... ... ... ... атап ... ... мерзімін өткізіп
алған ретте несие берушіге ... ... ... ... ... ақша ... айып төлеу (айыппұл, өсім) деп танылады.
Айта кететін бір жайт, АК–тің  293–б. ... ... ... ... немесе заңда айып төледің және залалдарды ... ... ... ... ... заем ... бұзғандығы үшін
заңды айып төлеу мөлшері көрсетілмеген және айып ... ... ... ... ... қарамастан, жазбаша жасалуға тиіс АК–тің
294–б.
Міндеттемені заттай орындауға ұйғарым ... ... және ... бұзылғандығы үшін жауапкершілік арасындағы арақатынас үлкен
тәжірибелік қызығушылыққа ... ... ... ҚазССР–дің 1964 ж. қабылданған ҚазССР АК–мен
салыстырғанда , заң құрастырушылармен заем берушінің ... ... ... жаңа ... ... айта ... ... заем беруші үшін айып төлетуді қолдану өте
тиімді болып келеді және міндеттеме бұзылған ... ... ... сотта
келтірілген залалдарды дәлелдеуге міндетті емес және ол ... ... ... қатар, заң құрастырушылыр АК–те айып төлеуді бекіткенде, оның
мазмұнында ... ... ... ... ... ... 1–б. сәйкес, егер міндеттеменің орындалмағаны
немесе тиісмті ... ... үшін айып ... белгіленсе, залалдар
айып төлеумен ... ... ... Осы ... заем берушішің
жағдайын мейлінше күшейтеді–несие берушінің міндетемеде, ... ол ... өте кең және ... сипат береді. Бір жағынан, заем беруші заем
берушінің орындалмағаны бойынша айып төлеуді ... ете ... ... ... дәлелдеуге міндетті емес, екінше жағынан, нұқсан ... заем ... айып ... ... ... ... астын нұқсанның
орнын толтыруға талап ете ... Айта ... ... ... норма
диспозитивті сипатқа ие және шарт немесе заңмен айып төлеудің және нұқсан
арасындағы қатынас басқаша көрсетілуі мүмкін.
3.2. ... ... ... көрсетіп отырғандай, бұзушылықтардың басты себебі болып, ... заем ... ... ... ... қаржылай қиыншылықтарымен
байланысты, осындай қиыншылықтар нарықтық айналымның және ... ... ... ... ... ... ... ол
заемды пайдалануға құқығынан айырылған уақыт аралығы үшін сыйақы төлеу,
кей кездерді ірі және ... ... ... ... ... соғуы
мүмкін.
Сөзсіз, өз міндеттемелерін амтқарудан бас тартқан заемшыларды
азаматтық–құқықтық жауапкершілікке тарту ... ... ... ... тек ... ... ... негізделуі қажет.
Айырылып қалған пайданы өндіріп алу ... ... ... ... жеке ... қажет, оның басты мақсаты сот үшін ... ... ... ... Заем ... ... ... пайда
бойынша ақы өндіріп алу құқығы, несие беруші үшін құқықты асыра ... ... ... ... мақсатымыз, осындай жағдайларға жол бермеу
және оларды жолын кесу. Заем шартын ... ... сот ... ... мүмкін , ал ... және сот ... ... ... ... мерзімінен бұрын қайтару туралы ... шарт ... ... ... ұзақ мерзімде орындалуы мүмкін.
Осындай жағдайларда заем берушіге келтірілген нақты залалдарды өндіріп ... ... заем ... ... ... күніне
қосылуы–дұрыс болатын еді, оны заем шартының ... ... ... ... ... ... орындауды талап ету
құқығы, мағына бойынша, АК–тің 9–б. ... жеке ... ... осындай щартты өзгерту немесе бұзу құқығы ... ... ... ... болып табылады [24].
Азаматша «Е» және азаматша «Л» арасында заем шарты жасалды, шарт
бойынша міндеттемені тиісінше орындамауы салдарынан азаматша «Е» сотқа
талап арызбен ... ... ... ... ... соты:
Астана қаласы аудандық сотының шешімін өзгертусіз қалдырып, азаматша
«Л»–дан қарыз сомасының қалған 2377830 ... 367660 ... ... ... ... ... ... 15000 теңге, және мемлекеттік
баж сомасын өндіріп алу{3}.
Қорытынды
Алғашқы таруды қорытындылай келгенде, біз заем шартының пайда ... оның даму ... ... Рим ... Юстиниан Дигестыларында
берілген заем шартының түсінігі, ... ... ... сөз қозғадық және
осы құқық нормаларымен танысып, дәл сол кезде ... ... ... ... оның ... мен ... салыстыратын болсақ, осы
мәміле өзінің негізгі мәнін және ... ... ... ... отырмыз,
сонымен қатар 1964 ж. қабылданған Қаз КСР АК–нде заемге арналған тараудың
мазмұнын қазіргі ҚР АК–нің 36–тарауымен салыстырғанда, біз ... ... ... ... ... ... өзгеруі салдарынан азаматтық
құқыққа әсерін байқай ... ... ... ... экономикаға
негізделіп құрастырылады.
Екінші тарау бойынша қорытынды жасай келе біз ... ... ... яғни ... ... мен шарт ... ... мерзімі және заемның басқа элементтерін заерделеп, ... ... ... нысанда жасалуы қажеттігін, ... ... ... ... жазбаша нысанда жасалу туралы мәселе
қозғадық.Қазіргі заем ... ... ... және ... ... болып табылатынына және жеке шарттардың ерекшеліктерін
терең талдау жасадық. Осыдан біз банктік және ... ... ... ... ... Әсіресе, банктік заем
шартын ерекше белгіледік, себебі жеке тұлғалар негізінен осы шарт ... ... біз ... жауапкершілігінің негізгі аспектілеріне
тоқталып, борышқор ... ... ... ... Осы
тарау, біздің ойымызша, осы жұмысты ең басты және ол ... ... ... осы тарау өзекті мәселелерге арналған. Ал осы жұмыс ... және ... ... ... ... ... ... Гражданский Кодекс Республики Казахстан (Особенная часть). Комментарий
/Под ред. М.К. ... ... ... Жеті жарғы, 2003. С.346.
2)Агарков М.М. Основы банковского права: курс лекций. М.: БЕК, ... ... И.С. ... советского банковского права. Л., 1959. С. 40–55.
4)Флейшиц Е.А. ... и ... ... М., 1956. С.176.
5) Ефимова Л.Г. Банковское право. М.: БЕК, 1994. С. ... Л.Н. ... ... ... ... // ... и
право. 2003. № 12. С. 36–42; Суханов Е.А. Комментарий ... ... ... ... Федерации для предпринимателей. М.: Фонд
«Правовая культура», 1996. С.166.
7) Гражданский Кодекс ... ... ... ... ред. М.К. Сулейменова, Ю.Г.Басина. ... Жеті ... ... ... Л.Г. ... право. М.: БЕК, 1994. С. 184.
9) Законы XII таблиц. Институции Гая. Дигесты Юстиниана (Памятники римского
права). - М.: ... ... ... частное право: Учебник / Под ред. проф. И.Б.Новицкого и проф.
И.С. Перетерского. – М.: ... 1996.- с. ... ... В.Б., Курзенин Э.Б. Основы римского частного права. -
Нижний Новгород. – 2000г. – ... ... С. А. Заем и ... (гл. 42) // ... кодекс Российской
Федерации. Часть вторая. ... ... ... М., 1998 - с. ... ... ... Республики Казахстан (Особенная часть). Комментарий.
Изд. 2–е, испр. и доп., с использованием судебной практики. Отв. ред.: М.К.
Сулейменов, Ю.Г.Басин. А., 2003. ... ... және ақша ... ... 29.06.1998 N 237-1 Заңы
15) Брагинский М.И., Витрянский В.В. //uristinfo.com
16гинский М.И., ... В.В. ... ... ... Ч. II / Под ред. А.П. ... ... С. 430 ... гл. 39 - Д.А. Медведев).
17) См.: Гражданское право: Учебник. В 2 т. Т. II. Полутом 2 / Отв. ... Е.А. ... С. 211 ... гл. 49 - Е.А. ... ... право. Том ІІ. Учебник для вузов (академический курс). Отв.
Ред: М:К: Сулейменов, Ю.Басин 2002 315-316-б.
19) Қазақстан ... 1995 ... 30 ... N 2155 ... ... Заңы
20)ҚР–ның Азаматтық құқығы. Оқулық. Ерекше бөлім.ІІ том.–Алматы: ... ... ... ... ... ... договоров / Е.Б.Осипов. Алматы:
Издательство “ӘдiлетПресс”, 1997.– 187 с ... ... ... мен банк ... ... Заңының 35–б.
23) В.С. Евтеев //uristunfo.com
24) «Ресей азаматтық ... заем ... атты ... ... ... ... жазылған ПС Заңгерлік орталықтың ақпараттық
заңгерлік бөлімімен дайындалған мақала. //uristinfo.com

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заем (қарыз) түсінігі25 бет
Заем шарты22 бет
Заем шарты туралы17 бет
Несие және есеп айырысу қатынастары58 бет
Несиелік-айырысу міндеттемесі23 бет
Шарттардың жеке түрлері41 бет
Қарыз алу шартының мазмұны15 бет
Заемдық қор құрамы мен банктік кредитінің қатыстыру құнының бағасы3 бет
Ипотекалық компания ТОО «нур-риэлти эстейт»38 бет
Капитал тартудың көздері мен әдістері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь