Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығын басқару және реттеу

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

1 ЕҢБЕК НАРЫҒЫН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Еңбек нарығы туралы түсінік және оның қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... .13
1.3 Жұмыспен қамту үрдісін мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Еңбек нарығының индикаторларына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2 Халықты жұмыспен қамтудың қазіргі жағдайын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ...33

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕҢБЕК НАРЫҒЫН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстандағы халықты жұмыспен қамту саясатын жетілдіру ... ... ... ... ... ..41
3.2 Жұмыспен қамтудағы кәсіпкерлікті дамыту шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ..49



ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Еңбек - ең өткір мәселелердің бірі болып табылады. Еңбек нарығы әр кезде де маңызды болып келген, себебі қоғам өз дамуы кезінде жұмысшы күшін қолданған. Еңбек өнімділігі кұрылымының екі жағы бар: жұмыс күші немесе еңбекке қабілеттілік және тұтыну күші немесе тұтынуға қабілеттілік. Еңбек — жұмыс күшінің қызметі, ал тұтыну — тұтыну күшінің қызметі. Осыдан адамда еңбекке қабілеттілікті, сондай-ақ тұтынуға қабілеттікті калыптастыру қажеттілігі туады.
Қандай мемлекет болмасын халықтың тұрмысына назар аударады, яғни әл-ауқатынын, деңгейінің жоғары болуы сол елдің экономикасының артып, барлық жағынан дер қарқынмен дәйекті дамып келе жатқандығын көрсетеді. Осыған байланысты қазіргі танда нарықтық экономикамен әлеуметтік әділеттік негізіндегі жоғары өркениетті демократиялық қоғам құру жолында әртүрлі оқиғаларды басынан кешіп отырған республикамыздың бүгінгі тіршілігіміздің негізгі мақсаты мемлекеттегі әрбір азаматтың бақытты өмірін және мұң-мұқтажсыз ауқатты тұрмысын қамтамасыз ету.
Қазақстан экономикасының қарыштап дамуы қоғамдағы еңбек нарығының да қозғаушы күшіне айналғандығын заңды құбылыс ретінде қабылдауымыз керек. Өйткені экономикалық өсім өз кезегінде өндірістің өркендеуіне жол ашып отырады. Ал, ел көлеміндегі өндіріс орындарының толық қуатында іске қосылуы халықты еңбекпен қамтудағы негізгі сипатқа ие болмақ.
Біз өз еліміздің тұрғындарының әлеуметтік сипатында ала-құлалық бар екендігін мойындауымыз керек. Және бұл жердегі ала-құлалық ұғымы әлеуметтік теңсіздік тұрғысынан емес, Қазақстандағы өндіріс ошақтарының орналасуы мен еңбек нарығындағы сұраныстың өтелуінен шығып отыр. Яғни, қала мен ауыл тұрғындарының табысы, облыстардағы өндірістік ерекшеліктерге орай төленетін еңбекақы жайы тұрғындарды белгілі бір топтарға жіктеп қарастыруға әкеледі. Кедейшіліктің негізгі себептері жұмыссыздық пен халықтың төмен табыстары болып табылады. Қазіргі кезде еңбек нарығындағы жағдай шиеленісті қалпында және жұмыспен қамтылу мен табыстардың жалпы ұлғаюына қарамастан, әзірше кедейшілік ауқымдарын азайтуға септігін тигізбей тұр.
Мемлекетіміз қоғамның дамуына, оның баюына мүмкіншілік беру үшін кіші және орта бизнес өкілдеріне қолдау көрсетуде. Еңбекші халықтың көп бөлігі - өзіне жұмыс істейтін жеке жұмысшылар. Мұндай жұмыс ұдайы пайда әкелмейді. Бірақ тұрмыс тіршілігіне байланысты әр түрлі іспен шұғылдануына тура келеді. Қазақстан нарығындағы жұмыс күшіне деген бәсекелестік (конкуренция) шетелден келетін жұмысшылар тарапынан да болуда. Экономиканың қарқынды даму жолдарында гастарбайтерлер (шетелден келген жұмысшылар) саны глобализациялау деген ұғымның нәтижесінде күрт көбейіп кетті. Жұмыс орындарының және түрлерінің көбейгеніне қарамастан жұмыс орнына деген сұраныс көбеюде. Экономикалық белсенді халықтың 7%-ға жуығы (0,5 млн адамнан астам) әлі күнге дейін жұмыссыздар.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Самуэльсон П. Экономика Т.1.М.: НПО «Алгон», 1992.
2. К. Маркс Капитал. М., 1960.
3. Котляр А. Э. О понятии рынка труда // Вопросы экономики. 1998. № 1
4. Рофе А.И., Збышко Б.Г., Ишин В.В. Рынок труда, занятость населения, экономика ресурсов для труда: Учеб. пособие / Под ред. проф. А.И. Рофе. М., 1997.
5. «Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерiстер енгiзу туралы. Қазақстан Республикасының Заңы 1999 жылғы 5 сәуiр № 361-I. "Егемен Қазақстан" 1999 жылғы 8 сәуiр № 67
6. Халықты жұмыспен қамту туралы Қазақстан Республикасының 2001 ж. 23 қаңтардағы № 149-ІІ Заңы (2011.19.01. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
7. Шеденов У.К. Жалпы экономикалық теория. Алматы, 2002.
8. Еңбек кодекс. Астана 22 мамыр 2007 года № 76/25321
9. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексi (ҚРАК)
10. Саханова А. Государственное регулирование экономики. А., 2003
11. Мамыров Н. И др.Государство и бизнес в 4-х томах. А. 2004
12. Бибатырова И.Б.Государственное регулирование экономики. А. 2004.
13. Нұрымбетов Б. Халықтың өзін-өзі жұмыспен қамтылуы. Экономика, 15 наурыз 2012ж.
14. Статистический ежегодник Казахстана: Статистический сборник /– Астана: Агентство Республики Казахстан по статистике, 2013.
15. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы «31» наурыз № 316 қаулысымен бекітілген «Жұмыспен қамту 2020» бағдарламасы.
16. Статистический ежегодник «Казахстан в 2012 году» Астана, 2013
17. Қазақстан Республикасындағы еңбекақы 2008-2012, статистикалық жинақ, Астана 2013
18. «Жұмыспен қамту 2020» бағдарламасының жүзеге асуы туралы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің есебі, Астана, 2013
19. Қазақстан Республикасының 2010-2014 жылдарға арналған үдемелі индустриалды-инновациялық дамытудың мемлекеттік бағдарламасы
20. «Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы» 2001 жылғы 17 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы
21. ҚР Үкіметінің 2010 жылғы 13 сәуірдегі № 301 Қаулысымен бекітілген «Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасы
22. Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы 14.12.2012
23. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы «19» маусымдағы № 636 қаулысымен бекітілген «Жұмыспен қамту 2020 жол картасы» Бағдарлама
24. www.stat.kz
25. Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және дамыту тұжырымдамасы, Астана, 2012
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................4
1 Еңбек нарығын басқарудың теориялық негіздері          
1.1 ... ... ... ... және ... ... ... еңбек нарығының ... ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ ЖАҒДАЙЫ
2.1 ... ... ... ... жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... басқаруды жетілдіру жолдары
3.1 Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... дамыту
шаралары..................................49
Қорытынды...................................................................
........................................58
Пайдаланылған ... ... ... Еңбек - ең өткір мәселелердің бірі
болып табылады. Еңбек нарығы әр кезде де ... ... ... ... ... дамуы кезінде жұмысшы күшін қолданған. Еңбек өнімділігі кұрылымының екі
жағы бар: ... күші ... ... ... және ... күші немесе
тұтынуға қабілеттілік. Еңбек — жұмыс күшінің қызметі, ал тұтыну — ... ... ... ... ... қабілеттілікті, сондай-ақ тұтынуға
қабілеттікті калыптастыру қажеттілігі туады.
Қандай мемлекет болмасын халықтың тұрмысына назар аударады, яғни ... ... ... болуы сол елдің экономикасының артып, барлық
жағынан дер ... ... ... келе жатқандығын көрсетеді. Осыған
байланысты қазіргі танда нарықтық экономикамен ... ... ... ... ... қоғам құру жолында әртүрлі
оқиғаларды басынан кешіп отырған ... ... ... ... ... әрбір азаматтың бақытты өмірін және мұң-
мұқтажсыз ... ... ... ... экономикасының қарыштап дамуы қоғамдағы еңбек нарығының да
қозғаушы күшіне айналғандығын заңды ... ... ... ... ... өсім өз кезегінде өндірістің өркендеуіне жол ашып
отырады. Ал, ел көлеміндегі ... ... ... қуатында іске қосылуы
халықты еңбекпен қамтудағы негізгі сипатқа ие болмақ.
Біз өз еліміздің тұрғындарының әлеуметтік сипатында ала-құлалық ... ... ... Және бұл ... ала-құлалық ұғымы әлеуметтік
теңсіздік тұрғысынан емес, Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... өтелуінен шығып отыр. Яғни, қала мен ауыл
тұрғындарының ... ... ... ... орай төленетін
еңбекақы жайы тұрғындарды белгілі бір топтарға жіктеп қарастыруға әкеледі.
Кедейшіліктің негізгі себептері жұмыссыздық пен ... ... ... табылады. Қазіргі кезде еңбек нарығындағы жағдай шиеленісті қалпында
және ... ... мен ... ... ... ... ... ауқымдарын азайтуға септігін тигізбей тұр.
Мемлекетіміз қоғамның дамуына, оның баюына мүмкіншілік беру үшін ... орта ... ... ... ... Еңбекші халықтың көп бөлігі -
өзіне жұмыс істейтін жеке жұмысшылар. Мұндай жұмыс ұдайы пайда ... ... ... байланысты әр түрлі іспен шұғылдануына тура
келеді. ... ... ... ... деген бәсекелестік (конкуренция)
шетелден келетін жұмысшылар тарапынан да болуда. ... ... ... ... (шетелден келген жұмысшылар) саны
глобализациялау деген ... ... күрт ... ... ... және ... ... қарамастан жұмыс орнына ... ... ... ... ... 7%-ға ... (0,5 млн
адамнан астам) әлі күнге дейін жұмыссыздар.
Жұмыссыздық қоғам өміріне тән құбылыс. Ол бұған ... де ... ... да бола ... ... ... әрқилы әлеуметтік-экономикалық
проблемалар да туындап қалып жатады. Қазіргі нарық жағдайында қай жерде
болсын ... ... ... ... ... ... ... да мол.
Себебі, оның мынандай факторлары бар екендігі екінің бәріне белгілі жайт.
Мысалы, өндірістің ... ... ... ... ... артуы, әлемдік қаржылық дағдарысқа байланысты
өнеркәсіптің т.б. мекемелердің дағдарысқа ұшырауы, тіпті ... ... ... ... ... біржақты жүргізілуі (қаржыгер,
мұнайшы) – осындай себептерден жұмыссыздық ... ... ... ... – бұл ... болып табылатын еңбек ресурстарының нарығы,
олардың тепе-теңдік бағасы мен саны сұраныс пен ұсыныстың бір-біріне әсер
етуімен ... ... мен ... ... ... нарық
агенттері, олар еңбек нарығында өзара қатынаста ... ... ... сұраныс пен ұсыныс механизмі арқылы экономикалық агенттердің
арасындағы бәсекелестіктің ... ... ... ... ... ... дәрежесі орнайтын экономикалық орта немесе болмыс болып
табылады.
Экономикалық әдебиеттерден адамның еңбекке ... ең ... ... ... тек ... ... ... еңбек нарығы жағдайында ғана іске
асатындығымыз жақсы білеміз. Себебі, ... ... ... ... нарығының басты ерекшелігі – оның негізін құрушы тірі ... ... ... ... жұмыссыздық - еңбек
ресурстарын жұмыспен қамту, нақты бүгінгі ... ... сай, ... ... – өзінің  шешімін күтіп тұрған мәселердін ең ... ... ...... ... басқарудың теориялық
негіздерін ашу, ҚР-да жұмыспен қамту жағдайын ... және ... ... ... ... ... ... табылады.
Диплом жұмысының мақсатына жету міндеттері
• Еңбек нарығы және оның ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан реттеудің теориялық негіздерін
қарастыру
• Еңбек нарығының индикаторларына және ... ... ... ... ... ... ... саясатты жетілдіру және кәсіпкерлікті дамыту
жолдарын ұсыну.
Дипломдық жұмысының құрылымы кіріспе, үш ... ... ... ... ... тұрады.
Бірніші бөлімде еңбек нарығы туралы түсінік және оның қызметтері,
Қазақстан ... ... ... қалыптасуы және Жұмыспен қамту
үрдісін мемлекеттік реттеу теориясы қарастырылған.
Екінші бөлімде еңбек ... ... және ... ... қазіргі жағдайына талдау жасалған.
Үшінші бөлімде Қазақстандағы халықты жұмыспен қамту саясатын жетілдіру
және жұмыспен қамтудағы кәсіпкерлікті дамыту шаралары ұсынылған.
Сонымен ... ... ... 62 ... ... және 10 кесте мен 1
суретпен безендірілген.
1 Еңбек нарығын басқарудың теориялық негіздері
 
1.1 Еңбек нарығы туралы түсінік және оның ... ... ... адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы,
яғни, талаптануы, тек нарық, оның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана ... ... ... ... дегеніміз бұл ең алдымен жұмыс күшіне
сұраным мен ұсыным. Әрине, бұл тым ... ... ... ... күшін
реттеуде оны әкімшілдік-әміршілдік әдіске қарама-қарсы әдіс деп ... ... ... - бұл ... ... ... ... П.Самуэльсонның теориясы бойынша қоғамдағы жұмыс
күшінің ... ... ... ... ... ... ... халық санының ішіндегі еңбекке қабілеті бар халықтың үлесімен;
- белгілі бір мерзімдегі жұмыс уақытының орташа санымен ... ... ... ... яғни ... ... ... нарығына тән қасиеттер:
- жұмыс орындарын ұсынатын кәсіпорындардың санының мол ... ... ... ... ... жұмысшылар санының мол болуы (жұмыс күшінің
ұсынысы);
- еңбек нарығында бірде-бір ... және ... ... ете ... күші жалақының мөлшерімен бағаланады.
Еңбек нарығындағы тұрақтылықты сақтау үшін келесі ... ... мен ... берушілер экономикалық еркіндігі және
қызметтегі тұрақтылығының ... ... ... ... ... ... жөнінде хабардар болуы,
шешім қабылдау еркіндігі мен жұмыс күшін ... алу және ... ... ... ... ... ... ол сатып алушы мен
сатушы арасындағы басты реттеуші болып ... ... ... ... оның ... ... сәйкес біліктілігінің өзгеруі және миграциялық қатынасы.
Адамзат қоғамын зерттеуде, адамның бір мезгілде экономикалық игіліктер
өндіруші әрі тұтынушы болып табылатындығы ... аса ... ... ... Адам ... мен ... жасап қана қоймай, оны
пайдалану әдістерін анықтайды. Өндірістің жаңа ... өз ... ... өнімділігі кұрылымының екі жағы бар: жұмыс күші немесе еңбекке
қабілеттілік және тұтыну күші немесе ... ... ... - жұмыс
күшінің қызметі, ал тұтыну - тұтыну күшінің қызметі. Осыдан адамда ... ... ... ... ... ... ... экономика жүйесінде адам рөлін сипаттағанда бірқатар ұғымдар
пайдаланылады: «экономикалық адам», «адам ресурстары», «адам ... ... ... ... жеке ... ... ... адам - бұл таңдау бостандығы бар, жеке мүдделері мен
мақсаттарын жүзеге асыруға ұтымды шешім қабылдайтын, ... ... ... субъектісі, еңбек ресурсы.
Еңбек нарығы қызметінің тетігін (механизмін) талдауда, ... ... ... өмір ... ... ... классикалық моделі, мұнда толық жұмыспен қамтамасыз
етілуі нарықтың экономикалық нормасы болып табылады, ал ... ... ең ... ... ... ... табылады. Бұл
моделдің негізгі теориялық ережелері:
• ұсыныс меншікті ішкі сұранысты туғызатын болғандықтан, ... ... ... ... жұмыстың көп кезінде өндірілген ... ... ... ... жеткіліксіз деңгейін жоққа шығарады;
• егер жалпы қаржы деңгейі жеткіліксіз болса, онда баға және жалақы
сияқты ... ... іске ... бұл ... ... өнім көлемінің
қысқаруына, жұмыссыздыққа және нақты табыстың төленуіне жол бермейді;
• еңбек ... ... ішкі ... ... ... ... ... жалақы ставкасымен жұмыс істегісі келетін адамға жұмыс
табу оңай болады;
• мемлекеттің экономикаға көмегі артық, тіптен зиян деп те ... ... ... ... моделі, еңбек нарығында, басқа да
нарықтар сияқты баға тепе-теңдігі негізінде ... ... және ... негізгі реттеушісі, жұмыс күшінің бағасы деп ұйғарады. Себебі:
• еңбек немесе еңбекақы бағасымен жұмыс күшінің сұранысы мен ... ... ... ... ... ... ... нарық қажетіне икемделу арқылы осы ... ... ... көрсетеді. Еңбек қызметінің нарықтық ұсынымы
баға арқылы барлық жұмыскерлер санын ... ... баға ... ... ... ... көлеміне (санына) әсер
ететін негізгі факторлар:
• еңбек қызметінің баға ... ... ... көмегімен өндірілген өнімге сұраныс;
• еңбекке ұсынылатын комплиментарлық ресурстардың бағасы мен көлемі;
• еңбектің шекті өніміне әсер ететін техникалық ... ... ... баға арқылы еңбек ... ... ... әсер ... ... факторлар:
• жұмыскерлердің өз еңбегін сатуға дайындығы және саны;
• туу, өлу және ... ... ... ету ... жалдамалы еңбектің баламалы құны;
• жалақыдан басқа да табыс көздерінің ... ... ... ... тауар - жұмыс күші функциясы - еңбек сатылады және ... ... ... мен қабілеті қаншалықты ... ... ... да ... сан-алуан. Сонда да еңбекті сандық және ... ... ... ... ... болады: білікті және біліксіз,
қарапайым және күрделі; ер, әйел және балалар еңбегі. Төлем ... ... ... жасы, ұлты және аумақтық белгісімен қатаң ... ... ... - ... - ... мен ... мұнайшылар -
Қазақстанда - немістер, ағылшындар, қытайлар және ... ... ... ... ... Бұл ... ... нарығы функциясы
тетігінің қолдануымен түсіндіріледі.
• мемлекеттің ең төменгі жалақы ... ... ... ... ... ... ... туралы ақпараттардың жоқтығы
нарықтағы теңсіздікті күшейтеді,
• еңбек нарығын теңдестіру үшін ... ... ... ... банк ... ... ... міндетті қор (резервтер)
мөлшерінің болуы сияқты тетіктерді пайдалану тиімді.
Сонымен, еңбек нарығының икемділігі ... ... ... ... ... ... ... сипатталады, мұнда не жекелеген
жұмыс берушілер, немесе жекелеген жұмыскерлер нарықтық ахуалға тұтасымен
ықпал ете ... ... тең ... ... ... ... ... анықталады.
Еңбек нарығында қазіргі кезеңде жұмыс күшінің жаппай қозғалуы болуда,
оның сапалық және сандық құрамы үнемі өзгеріп тұрады. Бұл ... ... ... ... ... яғни ... ... оның дамуы,
құрылымдық өзгерістер жоғары білікті маман ... ... ... ... - бұл ... ... ... Бұл ірі сегменттер
мен ұсақ секторлардың, ... ... ... және ... экономикалық агенттердің сұранысы,
ұсынысы, еңбек бағасы мен байланысты. Онда адам ... ірі, ... ... ... ... ... жұмыскерлердің елеулі бөлігі
тұрақты түрде халықтың ... ... ... кіреді, одан шығады,
жұмысқа тұрады, қайтадан жұмыстан шығады т.с.с.
Сонымен, еңбек нарығында белгілі ағын ... ... ... шыққандар; жұмыс күшіне сұраныс пен ұсынысқа байланысты ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес;
• жұмыссыздықтың себебі, жұмысшылардың аз жалақыға еңбек етуден бас
тартуы;
• кәсіподақтар ... ... ... ... ... акпараттың болмауы нарықтың негізгі «жетілдірілмегендігі»
ретінде қарастырылады.
3. Еңбек нарығының кейнстік ... - ... және ... ... жағдайындағы еңбек нарығы. Оның негізгі ережелері:
• экономикада толық жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... толық жұмыспен қамту кездейсоқ, ол заңды емес;
• еңбек нарығына пайыздық ставканың өзгеруі және жалақы мен ... ... ... әсер ету мүмкіндігі жоққа шығарылады;
• жұмыс күшінің бағасы ... ... ... ... ... ... ... реттеу рөлі мемлекетке беріледі, ол жиынтық сұранысты
азайтып, не ұлғайтып, еңбек нарығындағы теңсіздікті жоя алады ... ... ... ... ... экономиканы тұрақтандыру және
жұмыспен қамтамасыз етудің ақша-несие әдістерін жоғары қояды, сондықтан:
• нарық ... ішкі ... ... пен ... ... ұмтылады;
• нарықтық шаруашылықтағы ... ... ... ... араласудың нәтижесі;
• мемлекеттің араласуы, нарыктық шаруашылық фрикциондык және
құрылымдық жұмыссыздықты толықтырады, ал ... ... ол ... ... ... ... зерттеу кезінде жұмыссыз
болған, бірақ жұмысты белсене ... ... және ... тұруға дереу дайын
адамдарды есептейді. Жұмысы бар, ... ... емес ... күн ... істейтіндер жұмыссыздарға жатпайды.
Жұмыспен камтылғандар мен жұмыссыздардың жиыны жұмыс күшін құрайды.
Жұмыс күшінен шыққандар жұмысы жоқ ... ... ... ... ... ... ... зейнеткерлер, тұрғылықты мекені жоқтар, үй
шаруашылығындағы ... ... ... ... ... ... ауруханасы, түрме т.б) ұзақ уақыт болған адамдар.
Жұмыссыздық деңгейі жұмыссыздар саны мен ... күші ... ... ай ... ... ... үлесі мен ай сайын жұмыс
тапқандар үлесінің арақатынасы ретінде анықталады.
Жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... 10 жылы мен келесі
10 жылдағы жұмыссыздықтың нақты деңгейінің орта шамасымен анықталады.
Жұмыссыздықтың болатын табиғи ... ... ... себептері
мыналар:
1. Жұмыссыздықты сақтандыру жүйесі жағдайында жұмыс іздеу ... ... ... ... және оның деңгейінің ... ... ... тұрақтылығы «жұмыссыздық-ты күтуді» туғызады. Жалақының
"қатаңдығы" жұмыс орындарының салыстырмалы жетіспеушілігіне ... ... ... асып ... Ұзақ ... ... жұмыссыздықтың табиғи деңгейінің ұлғаю
үрдісі ... ... ... ... жұмыс іздеуден бас
тартушылар; жұмысынан айырылғандар; жұмыстарын аяқтағандар; ... ... Бұл ... ағындар қоғамдағы жұмыс күшінің нарықтық динамикасын
сипаттайды.
ХІХ ғасырда ғалама неміс экономисі, философжәне ... ... ... ... ... ... еңбек емес, жұмыс күші – ... ... ... көрсетті. Осыдан кейбір экономистер еңбек
нарығы деп атаса, К. ... ... ... ... ... ... ... Кеңестік экономикалық әдебиеттерде соңғы ... ... ... экономикалық әдебиетте радикалды экономикалық ... ... ... ... ... ... болады деген сұрақ бойынша
пікірталас қайта басталды. «Еңбек нарығы» немесе «еңбек күшінің ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде (шетел
және отандық) «еңбек ресурстарының нарығы» және ... ... ... ... ... Көп жағдайда аталған барлық терминдер синоним
ретінде ... ... ... ... ... әр түрлі экономикалық
мағына беретінін аңғару қиын емес еді. Олардың негізінде жатқан ... ... ... ... ... ресурстары» тең емес. Сонымен,
жұмыс күші – бұл еңбекке деген қабілеттілік; еңбек – ... ... ... ... ... ... бағытталған мақсатты
қызмет. Еңбектік қызмет – бұл ... ... ... ... ... бұл түрі ... жүзеге асыру барысында қолданылатынын
көрсетеді, яғни ... ... ... ... қызмет түрінде - мысалы: оқу,
ем алу, көлік, тұрмыстық қызмет көрсету және т.б. ... ... ... – бұл ... ... асыру үшін дене күші және ... ие ... ... бір ... ... елде ... заңына
байланысты ерлер 16-63, жас аралығында, әйелдер – 16-58 жас аралығында
еңбекке ... І,ІІ ... ... қоспағандағы, адамдарды
айтамыз. Шын мәнінде оған жұмыс істеп жүрген зейнеткерлер мен жасөспірімдер
(16 жасқа ... де ... ... алу ... ... ... ... анығырақ бөліп
алсақ, аталған проблеманы дұрыс шешуге болады. Қазір отандық ... екі ... ... ... ... шығаруға әлеуетті еңбекке
қабілеттіліктер – жұмыскер күші ... ... ... ... тауар деп
еңбекті санайды. Бірақ оның жақтастары, еңбекті мақсатты қызмет ... ... ... қиын ... түсіне отырып, тауар ретінде «әлеуетті
еңбекті» санайды.
Қазіргі адам өзінің көптеген қабілеттеріне ие бола ... ... ... ... ... ... Еңбек нарығы, біріншіден,
еңбек күшіне ... ... адам ... бір ... ... ... күшін қолдану уақытымен, төртіншіден жаңа пайда
болған құнды ... ... ... ... қатынастарды
көрсетеді. Тек осы жағдайда ғана еңбек нарығы, еңбек ресурстарының нарығы,
еңбек қызметтерінің нарығы, ... ... ... ... синоним
ретінде пайдалануға болатын, өзара тең ұғымдар ретінде пайдалануға ... ... ... нарығы» термині әлемдік экономикалық әдебиеттерде кең
етек алғанын атап өту керек.
Сонымен, еңбек нарығы – бұл ... ... ... мен ... ... ... сатып алушы мен сатушы арасындағы әлеуметтік-еңбектік
қатынастардың жиынтығы. ... ... ... білдіретін, орталық
қатынас ретінде жұмыс күшінің өмірлік қаражаттарға айырбастау арқылы
қатынас орнатылады. Бұл ... іске асуы ... күші ... ... өмірлік қаражаттарға сұраныс – ұсыныс тетігі негізінде жүзеге асады.
Нарыктық қатынастар жүйесінде еңбек ресурстары маңызды орынға ие. ... ... ұйым және жеке ... ... ... мен ... ... мүдделері түйіседі. Еңбек нарығының тетіктері арқылы
тұрғындардың жұмысбастылық ... және ... ... ... оның ... ... ... жағдайын қалыптастырады.
Тұрғындардың өмір сүру деңгейі мамандарды іріктеу, дайындау және қайта
дайындау, оларды жұмысқа орналастыру мен ... ... ... қоғам
шығындарының барлығы тұрғындардың жұмысбастылығымен ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік
қорғау, еңбек нарығын талдау кезінде негізгі мәселе болып табылады.
Еңбек нарығы өндірістің тиімділігін ... ... ... осы негізде еңбекшілердің тұрмыс ... ... ... ... ... ... орны мен ... таңдауға, өмір
салтын қалыптастыруға, адамның экономикалық тәуелсіздігін қамтамасыз етуге
жол ... ... ... асқан жауапкершілікті, жинақылықты ... ... әр ... ... жұмыс орнын дайындау міндетінен арылады, сонымен
әр адам өзіне лайықты еңбек орнын таңдап алуға ерікті. ... ... ... ... ... ... ... жасаумен бірге уақытша
жұмыссыз қалғандарға әлеуметтік ... ... ... ... қолдау және
қорғау.
Еңбек нарығының қызметтері қоғам өміріндегі ... ... ... ... және ... ... өте ... көзі[3].
Экономикалық бағыттан еңбек дегеніміз өте маңызды өндірістік ресурс болып
табылады. Осыған сәйкес еңбек ... ... екі ... атқарады. Әлеуметтік
функцияға адамдардың табыстары мен жақсы тұрмыс халінің ... ... ... және ... ... қабілетінің
тиісті дәрежелі ұдайы өндіруінің қамтамасыз етілуі жатады. Еңбек нарығының
экономикалық функциясына еңбекке рационалды тарту, оны бөлу, ... ... ... ... ... бірсыпыра ынталандыру функцияларын атқарады,
олар бәсекелестік қабілеттің ... ... ... еңбекке ынтаның
өсуіне, біліктіліктің жоғарылауына, мамандықты ауыстыруға т.б. ... ... ... ... ... ... құратын
элементтерге жұмысшы ... ... ... жатады. Бұларға
психофизиологиялық, әлеуметтік, ... ... ... және т.б. адамдық
қасиеттер тән болады. Осы ... ... ... ... ... дәрежесіне елеулі әсер етеді және
еңбек нарығына, оның болмысына ықпал етеді. Өндірістік ресурстардың ... ... ... ... ... - еңбек адамның тіршілік
әрекеттерінің формасы, оның өмірлік мақсаттары мен мүдделерін жүзеге ... ... ... - ... ... ... бір түрі ғана ... ол
тіршілік дәрежесінің, әлеуметтік ... ... және ... ... ... құны болып табылады.
1.2 Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы
Экономикада тұрақты түрде үнемі экономикалық өсім бола ... ... ... яғни ... ... ... ... бағаның өсуі орын алады. Еңбек нарығында жұмыссыздық айқын
білінеді.
Жұмыссыздық - ... аса ауыр ... және ... Егер жұмыс күшінің ұсынысы сұраныстан көп болса, онда жұмыссыздық
көбейеді деген ұғым бар. Жұмыссыздық нарықтық экономикаға тән құбылыс болып
табылады. ... оның әр ... ішкі ... ... ... бір ... Егер ... сол шамадан асып кетсе, онда нарықтық ... ... ал ... ... ... онда экономиканың тиімді
дамуына қолайлы жағдай жасайды[4].
Нарық экономикасы ... ... алып ... ... ... жұмысқа қабілеті бар қызметкерлер ғана қажет.
Халықты жұмыспен қамту өте өткір проблеманың бірі болып отыр. Оның түп
негізі ... жаңа ... ... ... экономикалық және құқықтық
тетіктері әлі ... ... ... ... Өйткені жұмыспен
қамту туралы заң өкіметті қанағаттандырмайды. Сондықтан жаңа заң кабылдау
күн тәртібінде тұруға тиісті.
Қазақстанда ... ... енді ... ... сондай-ақ онда
көптеген құрамдасы жоқ. Ол өзіне жұмыс күші ... ... ... ... ... ... өсірудің жаңа мүмкіндіктерін қарастыру
қажет.
Дамыған елдерде соңғы 20-25 ж. ішінде жұмыссыздық деңгейі айтарлықтай
өсіп отыр (8-12%), бұл өз ... ... жоқ ... жұмысқа
орналасу мүмкіндігін төмендетеді және біліктілігі жоқ мамандар арасындағы
төлемақының көлемі төмендейді.
Көптеген дамушы және дамыған елдердегі тәжірибе кейнсиандық ... ... яғни ... ... капитализм тұсында толық
жұмыспен қамтуға кепілдік беретін тетігі жоқ екенін дәлелдейді. ... ... аса көп ... ... ... ... жұмысбастылықты реттеудің
негізгі саясаты болып табылады. Мысалға: ... ... ... шешу үшін ... секторларды несиелендіру туралы белсенді
өнеркәсіптік саясатын ... Ал, ... ... ... ... ... үздіксіз өсу нәтижесінде жұмысбастылықты (2-6%)
артыруға, ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін
артыру мен еңбекақыны өсіруге ... ... ... өсу ... ... ... ол экспортқа бағытталады.
Бұрынғы өндірісті реттеу жүйесінен бас тарту жұмысбастылықтың
құрылымын ... ... жол ... Егер ... ... 90-шы ... дейін республикадағы жұмыспен қамтылғандардың басым бөлігі ... ... мен ... ... ... одан кейін
мемлекеттік меншіктің азаюына және жеке ... ... ... ... ... ... күрт өзгерді.
Қазақстандағы еңбек нарығының басты мәселесінің бірі және әлеуметтік
мәнге ие болатын ... ... ... немесе толық емес
жұмысбастылық. Ол өндірістегі ... ... ... әр ... және ... ... ... болып отыр. Еске
түсіретін ... 1998 жылы ... ... ... ... 3,2%
болды. Ресми емес жұмысбастылық әлеуметтік амортизатор ... ... өмір сүру ... ... көрсетуге себеп болып отыр. Сонымен қатар
ол әлеуметтік және ... ... ... ... қылмысты
құбылыстардың орын алуына жағдай ... ... ... ... ... ... саясат көптеген кәсіпорындардың екі ... ... ... орта ... жағдай күрделене түсу нәтижесінде жалпы
еңбек қатынастарының жүйесі еңбек туралы заңға бағынбайтындай және ... ... ... ол көп ... ... ... Бұл жұмыстың жағдайын айтарлықтай нашарлатып отыр және ... ... ... ... жол ашып ... Бұл ... ... уақытша тоқтап, ондағы жұмыскерлердің мәжбүрлі ... ... және ... ... ... ... мәжбүрлі
миграциясын тудырып отыр. Осылайша, жұмыс күшін ... ... ... ... ... оның ... реті, бейресми түрлерін азайту
Қазақстандағы еңбек нарығының ... ... ... Ол ... ... реакциясы ретінде және ... ... ... ... ... арасындағы байланысты тұрақтандыруға, экономиканың
қайта құрылуы мен адам ... ... ... ... ... ... ... жұмысты жоғалту өндірістің циклдық төмендеуінің нәтижесінде орын
алған болса, онда жұмыссыздық бойынша жәрдемақы ... деп ... ... ... жұмыс орынның болмауы жүйелі трансформациямен ... оған жаңа ... ... қолдану керек болады.
Тұрғындар жұмысбастылығы дегеніміз - азаматтардың ҚР ... мен өзге де ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруға байланысты және оларға табыс немесе кіріс
әкелетін қызметі - деп, ҚР ... ... ... ... ... ... сұрактарын анықтап алу үшін жұмысбастылықтың
әлеуметтік және экономиакалық тұрғыдағы мәнін анықтап алу ... ... ... - ... ... ... ұлттық табысты өндірудегі қызметі, ал қоғамдық өндірісте - жұмыс
істеуге жарамды ... ... ... ... ... беру жаппай
жұмысбастылыққа алып келеді[6].
Әлеуметтік тұрғыдан, ... ... ... бар: ... ... және ... оқу ... оқу, әскер қатарындағы қызметі, үй
шаруашылығы, балаларды тәрбиелеу, ... мен ... ... - ... ... ... ... нарығы бойынша қызметтердің ерекшеліктерінің екінші тобы тауар
болатын жұмыс күшінің ... ... ... ... атап ... ... тауар түріндегі жұмыс күшінің иесінен ажыраспауы. Еңбек нарығында
сатып алушы белгілі бір уақыт арасында жұмыс күшін пайдалануға ... ... ... алушы жұмыскердің құқығын бұзбауы тиіс. Оларды ... ... ... заң ... ... ... ... Онымен бірге, жұмыскердің
кәсіпорынға деген ниеті түзу болуға тиісті, оның ... ... ... ... ... ... ереже бойынша жұмыс атқара
отырып, ... ... ... ... ... жұмыс берушілер бірлестігі, тармақтанған ... ... ... ... ... ... ... байланысты, жұмыс беруші мен жұмыскер арасындағы
қатынастарды белгілеу тәртібінің қажеттілігі;
-ұжымдық ... ... жеке ... өту ... ... күшінің әртүрлі кәсіпкерлік–мамандық деңгейінің айырмашылығымен,
еңбекті ұйымдастырудың, әртүрлі технологияларды ендіруге байланысты ... ... ... ... өте ... болуы;
-мәміленің ақшалық емес жағын көрсететін аспектілердің атқаратын
рөлінің маңыздылығы ... ... ... ... ... ... кәсіптік
өсу болашағы).
Жалпы түрде жұмыс бастылық еңбекке қабілетті қоғам ... ... ... ... ... ... ... отырып, қоғамдық пайдалы
еңбектің қандай да бір түрін жүзеге асыруын білдіреді, осылайша олар ... ... үшін және ... бір ... ... үшін ... ... етеді.
«Толық жұмыс бастылық» түсінігі бір ғана ... ие ... ... және ... ... ... ... ретінде «оңтайлы жұмыс
бастылық» түсініледі, онда қалаған адамның бәрінде жұмыс бар. ... ... ... ... толыққанды еселі жұмыс бастылық
туралы жиі ... ... ... ... ... ... ... оны
қамтамасыз етудің және бағалаудың басты критерийлері ... ... ... ... және ... табиғи қалыпты деңгейінде
өндірістің толық көлеміне қол жеткізу.
Тиімді жұмыс бастылық, көптеген ... ... ... куәсі және халық әл-ауқаты жоғарылауының алғышарты болып
табылады, сол ... ... ... ... ... ... жұмыс бастылық саясатының ғана ... ... ... ... ... ... керек. Осылайша, «тиімді жұмыс
бастылық» және «еселі жұмыс бастылық» терминдері синоним болып ... ... ... деңгейі қоғамның экономикалық-
әлеуметтік және саяси ... ... ... ... ... ... санына, өндіріс күштері даму дәрежесіне тәуелді болады.
Дамыған елдер жоғары ... ... ал ... келе ... ... ... ... сипатталады (жұмыс бастылар деңгейі
бұл ... ... ... және ... ... қабілеттілер саны
арасындағы арақатынаспен сипатталады).
Жұмысбастылық деңгейін анықтау үшін келесі көрсеткіштер ... ... ... ... ... - өндіріс және қызмет көрсету үшін
жұмыс күші ... ... ... ... белсенді халықты есептеу
үшін тағайындалған жастағы халықтың бір бөлігі. ... ... саны = ... ... ... ... жұмыспен
қамтылғандар + жұмыссыздар. Экономикалық ... ... ... 15 және одан ... жастағы жалпы халық санындағы экономикалық
белсенді халық санының үлесі. Жұмыс ... ... ... ...... тең ... кезең ішінде өз жағдайы бойынша жалдамалы немесе өздігінен
жұмыспен қамтылған жұмыскерлерге жатқызылатын ... ... ... ... (еңбек ақы төленетін) жұмыскерлер – сыйақы, үстеме
немесе кез-келген натуралдық формадағы ... ... ... ... жұмыс істейтін тұлғалар. Жеке (өздігінен) жұмыс бастылық
– сыйақы мөлшері тікелей тауар ... ... ... ... ... ... бастылық (мұнда жеке тұтыну ... ... ... ... селқос (пассивті) халық – қарастырылған уақыт
аралығында жұмыссыз ... ... ... емес ... табылатын тұлғалар.
Жұмыссыздық, басқа да көп жоспарлы құбылыстар секілді жақсы және ... ие. ... ... жақтарына жататындар: еңбек тәртібі мен
мотивациясын жоғарылату (адамдар жұмысын жоғалтып алудан ... ... ... оны табу қиынға соғады); еңбек армиясының резерві
есебінен ... ... ... мен жаңа ... ... ... төмендейді, өйткені, жұмыс күшінің көп ... ... ... ... ... мақсатында кәсіподақтарға «қысым»
көрсетуі мүмкін.
Толық жұмыспен қамтылу ... ... ... ... жалдамалы
жұмыскерлер еңбекақы көтерілуін тұрақты талап ... (ол ... ... және ... ... ... Сол себепті, ғасырлар бойы батыс
теориясы мен тәжірибесінде қоғамның әлеуметтік және экономикалық үйлесімге
еңбектің резервтік армиясы, яғни ... ... ... қол ... ... ... ... Қазіргі уақытта көпшілік дамыған батыс
елдерінде адам капиталына инвестиция ұлттық байлықтың материалдық-заттай
элементтеріне ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік әріптестік жетілдіріледі, және топтық қарсы ... анық ... ... еңбек тәртібін ізгі емес жоғарылатушы фактор ретінде
жұмыссыздықты қолдану ... ... ой ... ... ... ... күрт ... жалпы адамгершілік құндылықтар бұзылады
(міндеттеме, отбасына ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мен денсаулығы формасын өзгертеді. Басқаша
айтсақ, жұмыссыздық әлеуметтік сәтсіздігінің көрсеткіші болып табылады.
Қоғамның қаржы-экономикалық шығындарын ... ... ... ... ... (жұмыссыздар салық төлемейді); жәрдемақы төлеуге,
жұмыссыздардың қайта мамандануы және ... ... ... ... ... және қызметтің белгілі көлемін толық ... ... ... экономикалық шығындары толық өндірілмеген өнім
көлемімен анықталады. Макроэкономика саласындағы танымал зерттеуші А.Оукен
жұмыссыздық деңгейі және ЖҰӨ ... ... ... ... ... ... ... заңы жұмыссыздық деңгейі өзгерісін жалпы ұлттық өнімнің (Ж¥Ө)
өзгерісімен байланыстырады.
Y-Y’/Y’=B*(u-u’)
мұнда:Ү - өндірістің нақты ... - ЖҰӨ ... ... - ... ... ... ... табиғи деңгейі
B - ЖҰӨ циклдік жұмыссыздықтың ... ... ... ... заңы ... ... бұл қатынас жұмыссыздықтың нақты
деңгейі табиғи деңгейден 1% жоғары болса, ЖҰӨ ... ... ... ... ... ... қамту үрдісін мемлекеттік реттеу
Мемлекет азаматтардың ... ... әрi ... таңдау арқылы
қамтылуына жәрдемдесетiн саясат ... ... ... ... саласындағы мемлекеттiк саясат[6]:
1) Қазақстан Республикасының азаматтарына, Қазақстан Республикасында
тұрақты тұратын шетелдiктер мен азаматтығы жоқ адамдарға қызмет пен ... ... ... ... ... әдiл де қолайлы еңбек
жағдайларын, жұмыссыздықтан әлеуметтiк қорғауды қамтамасыз етуге;
2) нәтижелi жұмыспен қамтуды қамтамасыз ... ... ... ... ашуға;
3) бiлiм беру жүйесiн еңбек нарығының қажеттерiне және инвестициялық
саясатты ескере отырып, оның даму перспективасына сай ... ... ... азаматтардың заңдарға сәйкес жүзеге асыратын еңбек және кәсiпкерлiк
бастамаларын қолдауға, олардың өнiмдi және ... ... ... ... бар ... ... сақтаған және жаңа жұмыс орындарын, оның iшiнде
нысаналы топтарға арналған жұмыс орындарын ашатын ... ... ... ... және жеке ... ... ... арқылы еңбек
делдалдығын ұйымдастыруға;
7) шетелдiк жұмыс күшiн тартуға квота белгiлеу ... iшкi ... ... ... ... ... ету ... республикалық iс-
шараларды жергiлiктi атқарушы ... ... ... ... ... ... ... саласындағы қызметтi экономикалық және
әлеуметтiк саясаттың басқа да ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға;
11) мемлекеттiк органдардың халықты жұмыспен қамтуды қамтамасыз ететiн
шараларды әзiрлеу мен iске асыру ... ... ... ... және ... орындалуын бақылауды жүзеге асыруға;
12) Қазақстан Республикасы азаматтарының шетелдегi және ... ... ... ... қызметiне байланысты
мәселелердi шешудi қоса алғанда, халықты жұмыспен қамту ... ... ... ұйымдастыруға;
13) жұмыс берушiлер, қызметкерлер және қоғамдық ... ... ... қамту саясатын әзiрлеу мен iске асыруға қатысуын
қамтамасыз етуге;
14) жұмыспен қамту саясатымен үйлестiрiлген, ... ... ... iсiн ынталандыруды қолдайтын қаржы, салық және инвестиция саясатын
жүргiзуге бағытталған.
Мемлекет азаматтарға халықты ... ... ... ... қорғауға; уәкiлеттi органдардың делдалдығы арқылы жұмыс таңдау
мен жұмысқа орналасуда жәрдемдесуге кепiлдiк ... ... ... топтарын жұмыспен қамтуға ... ... ... ... Нысаналы топтарға:
• табысы аз адамдар;
• жиырма бip жасқа дейiнгi ... ... ... ... ... ... мен ата-ананың
қамқорлығынсыз қалған жиырма үш жасқа дейiнгi балалар;
• кәмелетке толмаған балаларды тәрбиелеп отырған ... ... ... ... ... тәртiппен асырауында
тұрақты күтiмдi, көмектi немесе қадағалауды қажет етедi деп танылған
адамдар бар азаматтар;
• зейнеткерлiк жас алдындағы адамдар ... ... ... екi жыл ... ... ... Республикасының Қарулы Күштерi қатарынан босаған адамдар;
• бас бостандығынан айыру және ... ... ... ... ... ... ... және жоғары оқу орнынан кейiнгi бiлiм беру ұйымдарын
бiтiрушiлер;
• жұмыс ... ... ... не жұмыс берушi-жеке тұлғаның
қызметiн тоқтатуына, қызметкерлер санының немесе штатының қысқаруына
байланысты жұмыстан босатылған адамдар;
• қылмыстық-атқару ... ... ... ... жатады.
Жергiлiктi атқарушы органдар еңбек нарығындағы жағдай мен бюджет
қаражатына ... ... ... ... ... ... қосымша
тiзбесiн, сондай-ақ әлеуметтiк қорғау жөнiнде қосымша шаралар белгiлей
алады. Жұмыс берушiлер мемлекеттiк жұмыспен ... ... iске ... ... ... жәрдем көрсету;
• қызметкерлердi кәсiби даярлау және ... ... ... жүйесiн
дамыту;
• кадрларды техникалық және кәсiптiк, орта бiлiмнен ... және ... ... оқу ... iске ... бiлiм беру ... даярлау;
• құрылымдық өзгерiстер барысында бiлiктi қызметкерлердiң кадрлық
әлеуетiн ... және ... ... ... ... ... және ... жәрдемдесу;
• өз қаражаты есебiнен қоғамдық жұмыстарды қаржыландыру;
• жұмысқа орналастыру мәселесi ... ... ... ... белгiленген бiлiктiлiк талаптарына сәйкес бос орынға жұмысқа
қабылдау;
Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiне сәйкес қызметкерлердi
сақтандыру арқылы қатысады[9].
Жұмыс ... ... ... ... таратылуына не жұмыс берушi-жеке
тұлғаның қызметiн тоқтатуына, адам санының немесе штаттың ... ... ... ... ... ... ... қызметтерi мен кәсiптерi, мамандықтары, бiлiктiлiгi және
еңбекақы мөлшерi көрсетiле отырып, босатылуы мүмкiн қызметкерлердiң ... ... ... және олар ... ... туралы жұмыстан босату
кемiнде екi ай бұрын ... ... ... ... ... ... бос ... орындары (бос қызметтер) пайда болған күннен бастап үш
жұмыс күнi ... олар ... ... органға мәлiмет жiберуге;
3) уәкiлеттi орган берген жолдамаға тиiстi белгi қою ... ... ... ... ... бас тарту себебiн көрсете отырып, ... дер ... ... орган оған азаматтарды жiберген күннен бастап
бес жұмыс күнi iшiнде) хабарлауға;
4) мүгедектер, бас бостандығынан айыру ... ... ... интернаттық ұйымдарды бiтiрушi кәмелетке ... үшiн ... ... ... ... уәкiлеттi органға алған мамандығы мен бiлiктiлiгiн көрсете отырып,
кәсiптiк даярлықтан, қайта даярлықтан және ... ... ... саны ... ... ... мiндеттi
Жұмыспен қамту агенттiктерi жұмысқа орналастыру, жұмыс орындарын ... ... ... ... iске ... мәселелерi бойынша
мемлекеттiк органдармен, жұмыс берушiлермен өзара iс-қимыл жасайды.
Қазақстан Республикасынан шет елге ... ... ... ... жеке ... ... қамту агенттiктерi жүзеге асырады. Шетелдiк
жұмыс күшiн тарту, сондай-ақ Қазақстан Республикасынан шет елге жұмыс күшiн
әкету жұмысқа ... ... ... ... атына кепiлдi
жарна енгiзу арқылы шарт мерзiмi ... ... ... өз елiне
оралуына кепiлдiк берiлген жағдайда ғана жүзеге асырылады.
Iшкi еңбек нарығын қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Үкiметi
Қазақстан ... ... ... қызметiн жүзеге асыру үшiн
шетелдiк жұмыс күшiн тартуға жыл сайын ... ... ... ... ... ... ... еңбек
қызметiн жүзеге асыру үшiн шетелдiк жұмыс ... ... ... ... Астана және Алматы қалалары арасында Қазақстан Республикасының
Үкiметi ... ... және ... ... атқарушы органдар тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiк
аумағында еңбек ... ... ... үшiн ... ... ... ... шегiнде, Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлейтiн адамдарды
қоспағанда, жұмыс берушiлерге шетелдiк жұмыс ... ... және ... жұмысқа орналасуға рұқсаттар бередi, сондай-ақ аталған
рұқсаттарды тоқтата тұрады және керi қайтарып алады.
Квота ... ... ... берушiлерге шетелдiк жұмыс күшiн
тартуға және шетелдiк қызметкерлерге жұмысқа орналасуға ... ... мен ... ... Республикасының Yкiметi белгiлейдi.
Қазақстан Республикасының аумағында еңбек қызметiн жүзеге ... ... ... жұмыс күшiнiң бiлiм деңгейi (кәсiби даярлығы) мен
практикалық ... ... ... ... мен кәсiптердiң бiлiктiлiк
анықтамалығына және қызметшiлер лауазымдарының ... ... ... кәсiптерiне және басшылардың, мамандар мен
қызметшiлердiң ... ... ... ... сай ... ... ... орталығы:
• жұмыспен қамтуға жәрдемдесудiң ... ... ... ... Республикасының азаматтарын және ... ... ... мен ... ... әлеуметтiк қолдауға мұқтаждығын
айқындауды;
• жұмыспен қамтуға жәрдемдесудiң белсендi шараларына қатысушылар ... ... ... ... және ... ... және ... қолдау көрсетудi;
• жұмыспен қамтуға жәрдемдесудiң белсендi шараларына қатысушылар болып
табылатын ... ... ... және оралмандармен
әлеуметтiк келiсiмшарт жасасуды;
• жұмыспен қамтуға ... ... ... iске ... ... қамтуға жәрдемдесудiң белсендi ... ... ... өзге де ... ... ... асырады.
Мемлекет жұмыссыздықтан әлеуметтiк қорғаудың ... ... ... ... ... кәсiби даярлау, қайта даярлау, бiлiктiлiктi арттыру;
3) қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру және ... ... ... еңбегiне ақы төлеу;
4) табысы аз азаматтарға жататын жұмыссыздарға заң актiлерiне сәйкес
мемлекеттiк атаулы әлеуметтiк көмек көрсету;
5) жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... белсендi шаралары:
• оқытуды және жұмысқа орналасуға жәрдемдесудi;
• ауылда кәсiпкерлiктi дамытуға жәрдемдесудi;
• еңбек ресурстарының ұтқырлығын арттыруды қамтиды.
Оқытуға және жұмысқа орналасуға жәрдемдесуге ... ... оқу және ... ... ... ... ... стипендия төлей отырып, ... ... ... және қайта даярлаудың тегiн курстарына жiберу;
3) бiлiм ... (оқу ... ... және ... жол ... ... тұруына немесе тұрғын үйдi жалдаумен (жалға алумен) байланысты
шығындарды ... ... ... ... бос ... ... iздестiру және жұмысқа (оның iшiнде
әлеуметтiк жұмыс орындарына) орналасуға жәрдемдесу;
5) жұмыспен қамтуға жәрдемдесудiң белсендi ... ... ... ... iшiнара субсидиялау;
6) психологиялық бейiмдеу арқылы iске асырылады.
Ауылда кәсiпкерлiктi дамытуға жәрдемдесуге ... ... ... ... инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту;
• консультативтiк қызметтер ұсыну;
• кәсiпкерлiк негiздерiн оқыту арқылы iске асырылады.
Еңбек ресурстарының ұтқырлығын арттыруға бағытталған шаралар:
1) көшуге ... ... ... ... ... ... және ... арттыру
курстарында оқыту, сондай-ақ жаңа тұрғылықты жерiнде жұмысқа орналасуға
жәрдемдесу;
3) психологиялық ... ... ... ... ... ... қатысатын
Қазақстан Республикасының азаматтарына қызметтiк тұрғын үй беру арқылы iске
асырылады.
Халықты жұмыспен қамту саласындағы ... ... ... және өзге де ... жүзеге асырылады.
Мемлекеттің экономикалық саясатының басым мақсаты Қазақстан азаматтарын
жұмыспен ... ... ... 90 жылдардың нарықтық реформалары, еңбек
нарығында нақты сұраныс әсерімен халықтың жұмыспен ... ... ... ... сол ... барлық тұрғындар арасында және
тәуелсіз Қазақстанның барлық аймақтарындағы жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... ҚАМТУ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Еңбек нарығының индикаторларына талдау
Экономиканың тұрақтылығы еңбек нарығында жұмысқа деген сұранысты
тудырады. ... ... ... әр қилы ... ... Бір жылы
көрсеткіштер өте жоғары болса, ал келесі жылдары төмен болмақ. Бұған себеп
не? Әрине, бұл ... ... ... алға ... болады. Ол:
мемлекеттің экономикалық деңгейі, халқымыздың әлеуметтік жағдайы, білім
деңгейі, инфляция, жұмыс орындарының аздығы ... ... ... ... ... тіптен еңбек шартының өзі де
жұмыссыздықтың туындауына әсер етпек. Яғни, бұл ... ... ... ... жағы, тізе берсе себепкер болатын жағдайлар жетерлік.
Қазіргі ... ... ... бар ... ... оқу орнын тәмамдап, өз
мамандығы бойынша қызметтерге орналаса алмай жүрген ... ... де ... ... кеп тірелетіндер оқу орнын жаңа бітірген жас
мамандар. Өз мамандықтары бойынша ... ... ... қойылатын
талаптарында міндетті түрде бұрын соңды жұмыс істеген еңбек өтілі қажет
етіледі. Басқа қаладан ... ... ... ... жұмыс таба алмаса
өз жерлеріне қайтып, бірнеше жыл бойы оқып, ауыр еңбекпен алған ... ... ... Ал енді ... өз ... ... да ... орналасып, өлместің күнін көреді. Осыдан барып жоғары арнайы
мамандығы бар ... ... ... жуу, тағы сол ... ... істеп жататындары жиі кездеседі.
Нарық жағдайындағы күрделі мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің азаюына қарамастан,
кейбір мәселелер әлі де ... таба ... ... 1
Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығының негізгі көрсеткіштері
| |2010 |2011 |2012 ... ... ... ... мың адам ... |
|Жұмыспен қамтылған халық, мың адам ... ... ... мың адам ... ... ... жұмыс істейтін қызметкерлер, мың адам |2704,8|2720,2|2693,4 |
|Жұмыссыздар, мың адам |496,5 |473,0 |474,8 ... ... | | | ... ... |66,5 |57,9 |50,0 ... ... |385,4 |374,9 |385,5 ... жастағылар |44,6 |40,2 |39,3 ... ... |5,8 |5,4 |5,3 ... ... ... (әрекетсіз) халық, мың |3487,7|3477,3|3538,7 |
|адам | | | ... – [14] ... ... ... ... берілген 1- кестенің нәтижесі бойынша экономикалық белсенді
халықтың саны 2010 жылды 2011 жылмен салыстырғанда 2011 жылы 1,9 % ... ал 2011 ... ... 2012 ... ... 2,3 ... байқалады. Жұмыспен қамтылған халық саны 2010 жылы 81114,2 мың ... 2012 жылы 8507,1 мың адам ... ... бұл 4,8 % ... ... саны 2010 жылы 496,5 мың адам ... 2012 жылы 474,8
мың адам, яғни бұл көрсеткіш 3,6 % төмендегені байқалады. ... ... ... ... 2020» ... ... әр ... бар және нарықта белгілі бір көлемде ... ... ... тыс болуы халықтың әл-ауқатына кері әсерін
тигізері хақ. Ал бұл жағдай мемлекеттің араласуын талап етеді.
Қалай десек те, ... ... — ауыр ... ... жастарымыз жұмыссыз
жүріп, олардың арасында нашақорлық, түрлі ... ... ... ... ... ... ... негізгі үлесі қәсіпорындарда (ұйымдарда)
жұмыспен қамтылды – 81,9% (5,8 млн.адам). Өз бетінше жұмыспен қамтылғандар
саны 2,7 млн. ... ... Өз ... ... ... ... өз қызметін ауыл шаруашылығында (55,5%), сондай-ақ сауда саласында
(23,7%), көлік қызметін көрсетуде (6,6%) және ... (5,8%) ... жыл ... саны (табысты жұмысы болмаған, оны үздіксіз
іздеген және оған ... ... ... 15 және одан ... ... 474,8 мың ... ... және 2011 жылдың тиісті кезеңімен
салыстырғанда 1,8 мың адамға немесе 0,3% ... ... ... 5,3% ... – 5,4%) құрады.
Кесте 2
Білім деңгейі және жынысы ... ... ... мың ... ... |соның ішінде |
| | ... ... |
| |2011 |2012 |2011 |2012 |2011 |2012 ... ... |473,0 |474,8 |204,9 |188,7 |268,1 |286,1 ... ішінде білімі | | | | | | ... | | | | | | ... |117,9 |126,0 |43,7 |44,5 |74,2 |81,5 ... ... ... |124,9 |131,8 |53,8 |51,4 |71,1 |80,4 ... кәсіптік |28,8 |35,0 |14,5 |17,2 |14,3 |17,8 ... орта |174,8 |165,8 |78,7 |67,4 |96,0 |98,5 ... ... |21,9 |15,8 |12,2 |8,0 |9,7 |7,8 ... ... |4,8 |0,3 |2,0 |0,2 |2,9 |0,1 ... – [16] ... ... ... ... жылы ... ... жоғары және орта кәсіптік (арнаулы)
білімі барлар саны 257,8 мың ... ... ... ... ... және орта кәсіптік білімі бар ... ... ... – жалпы біздің елімізде ғана емес, қаржылық дағдарысы
кезіндегі барлық елді де есеңгіретіп ... ... ... ... ... 2009 жыл үшін ... тарылудың салдарынан жұмыссыздықтың да
арта түсетінін айтқан болатын. Ал бүгінде жаһандық ... 2,6 ... ... Бұл ... ... ... бергі болжамдардың барлығынан
жоғары. Біріккен Ұлттар Ұйымының ... ... ... он ... ... қинауы мүмкін. Тек бұл көрсеткіштің біраз бөлігін біздің
еліміз еншілеп кетпесін деп тілейміз.
Көршіміз Ресейде де ... ... 2012 жылы ... 9 ... көрсеткішке жетті. «Ресей статистика» агенттігінің мәліметтері
бойынша елдегі нақты жұмыссыздық көрсеткіші 7,7 ... ... ... ... ... ... 10,2 ... Ал Еуропада жұмыссыздық 10
пайыздан асып кетті. Англияда ... екі ... ... ... ... қаржы саласының қызметкерлерін
қамтыса, дамушы ... ... ... ... ... осы ... ... қамтыған. Халықаралық еңбек ұйымының
(ХЕҰ) болжамы бойынша әлемде 2009 жылы ... саны 50 ... ... 23 ... Азия ... тұрғындарына тиесілі делінген.
Испанияда да 2000 жылдың ... ... ... 2012 жылдың соңында
мемлекеттің жұмысқа қабілетті тұрғындарының арасында жұмыссыздық көрсеткіші
13,91% өскен. Испаниядан ... ... ... тұр – 10 ... ... ... ... да 5,3 пайызды көрсетті. Қытай мемлекетінде де жаппай
жұмыссыздық, ресми тіркелген жұмыссыздар саны ... бес есе көп. ... ... ... өзі жұмыссыздықпен жағаласып жатқанда біздің елдің
мәселесі орынды екен деуіңіз де мүмкін. Ол да ... Бұл ... ... ... қол ... отырған жоқ. Мәселен, Үкімет осыдан екі жыл
бұрын ... және ... ... ... ... ... салу арқылы халықты жұмыспен қамту, несиелендіру
тәжірибесін ... жеке ... ... ... ... толып
жатқан жұмыссыздыққа жүген салатын бағдарламаларды қабылдады. Тіпті, ... ... ... ... ... азая ... деп мәлімдеген
еді. Елімізде дағдарыспен күрес шараларына ... ... ... ... елдің әлеуетін көтеруге барынша күш салынып жатыр. Бірақ,
бұл ... ... ... ... тиісті жерлеріне жете
алмай жататыны да ... ... ... ... гөрі, есеп көрсетіп
үйреніп қалғандардың «қылығын» кейде халықтың ... көз ... ... ... ... да шындық. Дегенмен, дағдарыс кезінде
жұмыссыздықтың ушығуы ... да. ... ... ... ... одан ... ... алып жүргендер де аз емес. Жалақыны азайтып, жұмыс
талабын көбейтіп ... ... ... ... ... 3
Меншік нысандары бойынша жұмыспен қамтылған халық саны
| |2010 |2011 |2012 |
| |мың ... ... ... ... |ыға ... |ыға ... |ыға |
| | ... | ... | ... ... жұмыспен |8114,2 |100,0 |8301,6 |100,0 |8507,1 |100,0 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |1890,6 |23,3 |1950,9 |23,5 |1982,2 |23,3 ... |6020,7 |74,2 |6159,8 |74,2 |6312,3 |74,2 ... мемлекеттер, |202,9 |2,5 |190,9 |2,3 |212,7 |2,5 ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... – [16] әдебиет негізінде құрастырылған ... ... ... 2012 жылы ... ... 8507,1 ... құрады, оның ішінде жеке меншік кәсіпорындарда жұмыспен қамтылғандар
саны 6312,3 мың ... ол 74,2% ... ... ... Бұл ... көрсеткіш
осы берілген үш жыл қатарында өзгеріссіз болып отыр. Алайда ... ... ... ... саны былтырғы 2011 жылға қарағанда
2012 жылы 31,3 мың адамға(1,6%) қысқарған. Ал ... ... ... ... мен ... ... жұмыс атқаратын адамдар саны
2011 жылға қарағанда 21,8 мың ... ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |2010 |2011 |2012 ... ішкі ... ... ... ... жан ... шаққанда, мың теңге |1336,5 |1665,1 |1807,0 ... ... ... өткен жылға %-бен |107,3 |107,5 |105,0 ... ... ... ... ... ... жан |9070,0 |11356,6|12118,9|
|басына шаққандағы ЖІӨ, АҚШ доллар | | | ... ... ... жан ... ... ЖІӨ, АҚШ|16230,4|20667,7|13892,8|
|долл | | | ... ... ... (түсімдер) |4299,1 |5370,8 |5813,0 |
|млрд.теңге | | | ... ... |19,7 |19,5 |19,2 ... ... ... ... теңге |4457,2 |5423,3 |6269,0 ... ... |20,4 |19,7 |20,7 ... бюджеттің тапшылығы млрд.теңге |-527,3 |-568,6 |-890,3 ... ... |-2,4 |-2,1 |-2,9 ... ... және ... көмекке |5,2 |4,1 |4,1 ... ... ... ЖІӨ-дегі үлесі, | | | ... | | | ... ... беруге жұмсалған мемлекеттік шығыстардың |3,5 |3,6 |4,0 ... ... ... | | | ... ... ... мемлекеттік |2,5 |2,3 |2,4 ... ... ... ... | | | ... ... ... ... ... ... ... |1442,6 |2286,0 |1999,0 ... ағымдағы бағаларда, млрд.теңге | | | ... саны (жыл ... мың адам ... табиғи өсімі, кемуі (-) мың адам |221,9 |228,3 |238,4 ... ... ... беру мың шаршы метр (жалпы|6409 |6531 |6743 ... | | | ... ... ... ... |3197,1 |3865,8 |4567,7 ... көрсетілген қызметтер көлемі млрд.теңге |167,1 |235,5 |231,1 ... – [16] ... ... ... ... ішкі өнім 2010 жылмен салыстырғанда 2012 жылы ... (39,1%) ... ... ... жан ... ... ... яғни 470,5 мың теңгеге өскенін білдіреді, сонымен қатар, ... ... 1513,9 ... ... ... тұрмыс деңгейінің ... ... және ... ... |2010 |2011 |2012 ... ... атаулы жалақы теңгемен |77611 |90028 ... ... |527 |614 |679 ... жалақы индексі, өткен жылға пайызбен |115,3 |116,0 |112,5 ... ... ... ... ... пайызбен |107,6 |107,1 |107,0 ... жан ... ... ең төменгі күнкөріс |13 487|16072 |16 815|
|деңгейінің | | | ... ... орта ... | | | ... ... ... ... жыл соңына|21238 |27388 |29 644|
|Халықтың атаулы ақшалай табысын бағалау, айына орташа|38779 |45936 |51 755|
|жан басына шаққанда | | | ... ең ... ... |14952 |15999 |17439 ... ... ... ең аз ... |12344 |16047 |19066 ... – [17] ... ... құрастырылған ... ... ... ... ... ... ақшалай
табыстары 2012 жылы 101263 теңгені құрады, яғни 2011 жылға қарағанда 11,1%-
ға өсті. ... ... ... ... индексі 2011 жылмен салыстырғанда
0,1%-ға төмендеген.
Сонымен қатар, халықтың жан басына ... ең ... ... ... 2012 жылы 3328 ... ол ... өскені, ал
тағайындалған зейнетақының орташа мөлшері 8406 ... (39,5%) ... ... ... ... ... бағалау жан басына ... ... өсу ... ... ... ең ... мөлшері (16,6%) мен
жас бойынша зейнетақының ең аз мөлшері (54,4%) салыстыру кезеңінде сондай-
ақ өскенін білдіреді.
Кесте 6
Орташа ... ... ... ... ... ... деңгейге, |
| | ... |
| |2010 |2011 |2012 |2010 |2011 |2012 ... |77611 |90028 |101263 |100 |100 |100 ... | | | | | | ... |54557 |64495 |74685 |70,3 |71,6 |73,8 ... |69726 |79878 |90241 |89,8 |88,7 |89,1 ... |58430 |67638 |77320 |75,3 |75,1 |76,4 ... |148310 |165975 |180406 |191,1 |184,4 |178,2 ... ... |80101 |87503 |90728 |103,2 |97,2 |89,6 ... |51340 |61825 |72296 |66,2 |68,7 |71,4 ... |66539 |77940 |92382 |85,7 |86,6 |91,2 ... |57268 |67252 |76647 |73,8 |74,7 |75,7 ... |69753 |81518 |93361 |89,9 |90,5 |92,2 ... |133148 |151041 |157358 |171,6 |167,8 |155,4 ... ... |57545 |67721 |75467 |74,1 |75,2 |74,5 ... |64955 |75338 |85844 |83,7 |83,7 |84,8 ... Қазақстан |51689 |61712 |68921 |66,6 |68,5 |68,1 ... ... |61388 |73677 |84872 |79,1 |81,8 |83,8 ... ... |110838 |132612 |148287 |142,8 |147,3 |146,4 ... қаласы |106597 |121674 |134378 |137,3 |135,2 |132,7 ... – [17] ... ... ... ... ... ең ... орташа айлық атаулы жалақы Атырау облысы
– 180406 теңге, Маңғыстау облысы – 157358 ... ... ...... қаласы – 134378 теңге теңге белгіленді, ең төменгі жалақы мөлшері
Солтүстік Қазақстан – 68921 теңге, ... ... ... ... – 72296
теңге көрініс тапты.
2012 жылы орташа айлық атаулы жалақы ... ... ... ... құрады, бұл көрсеткіш 2011 жылға қарағанда 11235 теңгеге
өскенін білдіреді, бұл өсім ... ... ... ... ... білдіреді. Сонымен қатар жоғарыда берілген кестенің
мәліметі бойынша ... ... ... және ... мен ... ең ... атаулы жалақы алатын өңірлер болып табылады.
Табысы ең ... ... ... ... ... ... Оңтүстік
Қазақстан және Алматы облыстары ... ... ... ... ... тиісінше 68,0%, 71,40%, 73,7%, 74,5% және 76,3%).
Сонымен қатар, келесі кестеде экономикалық қызмет түрлері бойынша
орташа ... ... ... ... ... өтсек.
Еңбекақыдағы айырмашылықтар экономикалық қызметтер ... ... ең ... ... ... ... жəне ... қызмет – 199494
теңге, ең төменгі шамасы – ауыл, орман жəне ... ... – 51045 ... ... бойынша барлық кезеңде аумақтан тыс ұйымдардың
және ... ... ... ... ... құрайды, бұл 2010 жылмен
салыстырғанда 2012 жылы 95526 ... ол ... ... ... ... ... ... орташа айлық атаулы жалақысы екінші орында тұр,
бұл салыстырылып отырған ... ... 2012 жылы 32884 ... ... ... ... 7
Экономикалық қызмет түрлері бойынша орташа айлық атаулы жалақы, теңге
| |2010 |2011 |2012 ... ... және ... ... |36477 |44986 |51045 ... |93119 |107442 |121788 ... ... ... және карьерлерді қазу |148091 |169656 |178207 |
|Өңдеу өнеркәсібі |78764 |90105 |103522 ... ... газ, бу беру және ауа ... |70807 |81125 |91753 ... жабдықтау; кәріз жүйесі, қалдықтардың |48727 |52991 |62041 |
|жиналуын және таратылуын ... | | | ... |104434 |110169 |111890 ... және ... ... автомобильдерді және |74014 |84598 |95084 |
|мотоциклдерді жөндеу | | | ... және ... |97385 |112847 |129473 ... және тамақтану бойынша қызметтер |70769 |78562 |82012 ... және ... |110835 |128652 |143960 ... және ... қызметі |158121 |180047 |191005 ... ... ... операциялар |68029 |78121 |88725 ... ... және ... ... |140286 |171794 |199494 ... және қосалқы қызмет көрсету саласындағы |95692 |94402 |97132 |
|қызмет | | | ... ... және ... ... |70437 |84987 |98293 ... ... ету | | | ... беру |49216 |59221 |67931 ... ... және ... ... |54650 |67755 |78011 ... ... және демалыс |53199 |65234 |74177 ... де ... ... ... |125305 |136206 |150542 ... тыс ұйымдардың және органдардың қызметі |236146 |300918 |331672 ... – [17] ... ... құрастырылған ... ... ... ... отырған қызмет түрі кен өндіру өнеркәсібі
және карьерлерді қазу 2012 жылы 2010 ... ... 30116 ... ... ... ... ... және байланыс бойынша орташа
айлық атаулы жалақы 2011 жылмен ... 2012 жылы 15308 ... ... ... ... ... бөлігін құрайтын салалардың бірі
табылады, 2010 жылы 93119 теңгені құраса, 2011 жылы 107442, ал 2012 ... ... ... ол 2010 ... салыстырғанда 28669 теңгеге, яғни
30,8%-ға өскенін байқауға болады.
2012 жылы бір ... ... ... ... жалақысы 101263 теңгені
құрады жəне өткен жылға қарағанда 12,5 %-ға ... ... ... ... %-ды ... енді енді ең ... құрайтын қызмет түрлерін атайтын болсақ ол:
ауыл, орман және балық шаруашылығы; сумен жабдықтау; ... ... ... және ... ... ... беру және ... ойын-
сауық және демалыс салалары болып отыр. Әрине бұл ... ... ... әсер ... ... болғандықтан бұл көрсеткіштің төмен
болуы ел экономикасының әлсіз жағын көрсетеді, сонымен қатар, жоғарғы ... ... ... аз ... жалақыға жұмыс жасау тиімсіз,
себебі, әлеуметтік жағдайларына, әсіресе тұрғын үй мәселелеріне біраз ... ... ... ... ... ... Алайда амалдың жоқтығынан,
яғни тәжірибе жинау үшін ... 1/3 ... ... орналасады, ал
қалған 2/3 бөлігі ... ... ... немесе басқа тірлекпен
айналысуға мәжбүр.
Қазақстанның барлық ... өмір сүру ... мен ... ... пен ... нығайту елдің 2012 жылғы бюджетінде
басты басымдық болып табылды.
2012 жылы ... ... ... ... ... 118799 теңгеге жетіп,
өткен жылға қарағанда 11,5%-ға ұлғайды, əйелдерде тиісінше 82625 ... ... %-ға ... ... ірі жəне орта ... ... ... атаулы жалақысы 105323 теңгені, кəсіпкерлік ... ... ... – 73849 ... атаулы жалақы индексі тиісінше 112,5 %-
ға жəне 104,9 %-ын ... ... ... ... 107,1 % жəне 99,8 %
құрады.
2012 жылы жұмысшылардың орташа айлық атаулы жалақысы 75984 теңгені
құрады, оның ... ... – 88706 ... əйелдерде – 50584 теңге,
тұтастай қызметшілер санаттары бойынша орташа айлық жалақы 121240 ... ... оның ... ... – 158824 ... əйелдерде – 96612
теңге.
Кесте 8
Тəуелсіз мемлекеттер достастығы ... ... ... ... ... атауы |Ұлттық валюта |2010 |2011 |2012 ... |мың ... |77,6 |90,0 |101,3 ... |манат |331,5 |364,2 |396,0 ... |мың драм |102,7 |108,1 |121,4 ... |мың ... |1217,3 |1899,8 |3740,1 ... |сом |7189 |9311 |10891 ... |лей |2971,7 |3042 |3478 ... |рубль |20952,2 |23369 |26690 ... ... |354,4 |442,1 |555,5 ... ... |2239 |2633 |3025 ... – [17] ... ... құрастырылған ... ... ... ... ... долларлық баламада
орташа айлық атаулы жалақы ... ... ... ... ... орында. 2012 жылы ТМД Статистикалық комитетінің деректері бойынша
Ресей Федерациясының орташа айлық атаулы ... 859,0 АҚШ ... – 679,1 АҚШ ... Əзербайжанда – 504,1 АҚШ долларын құрады.
2012 жылы жұмыс берушілердің жұмыс күшін ұстауға кеткен ... 4853,3 ... ... ... жəне ... ... ... 16,1 %-ға
өсті. Қызметкерлердің жалақы қоры 4218,2 млрд. теңгені немесе жұмыс ... 86,9 %-ын ... ... ... ... ... шығын құны, млн.теңге
| |2010 |2011 |2012 ... ... ... ... шығынның |3 497 |4 181 354,7|4 853 250,5|
|жалпы сомасы - барлығы |597,3 | | ... ... | | | ... қоры - барлығы |3 034 |3 625 433,5|4 218 ... |529,3 | | ... ... | | | ... нысандағы жалақы |3 033 |3 624 381,0|4 218 ... |944,6 | | ... ... ... |584,7 |1 052,4 |545,8 ... тұрғын үймен қамтамасыз |13 006,2 |13 707,5 |16 976,8 |
|ету бойынша шығыстар | | | ... ... ... |182 564,7 |225 020,2 |253 745,9 ... ... | | | ... ... жəне ... дайындау |17 952,3 |24 446,0 |26 179,3 ... ... | | | ... ... ... |7 268,1 |11 851,2 |14 433,3 |
|жұмсалатын шығыстар | | | ... ... ... ... |207 647,2 |237 085,3 |273 586,8 ... | | | ... ... |34 629,6 |43 811,0 |49 616,7 ... – [17] ... ... ... ... ... 2012 жылы ... тұрғын үймен қамтамасыз ету
бойынша шығыстар 16976,8 ... ... ... ол 2011 ... 3269,3 млн.теңгеге артқан; әлеуметтік қорғауға жұмсалған
шығыстар салыстырмалы кезеңде 28725,7 млн.теңгеге; ... ... ... ... бойынша шығыстар 1733,3 ... ... ... ... ... 2582,1 ... жұмыс күшін
пайдалануға байланысты салықтар 36501,5 млн.теңгеге артқанын ... жылы ... ... саны 3550,9 мың ... ... жəне
өткен жылға қарағанда 3,5%-ға өсті, оның ішінде ерлер 1856,8 мың ... ... ... ... 50,9 %, əйелдер 1794,1 мың ... 49,1 %-ды ... жылы ... ... ... ... бөлу (маусым айында
толық жұмыс ... ... ... есебі бойынша) жалдамалы
қызметкерлердің 34,4 % ... 45000 ... ... ... айлық жалақыны,
31,1 % – 45001-ден 75000 теңгеге дейін, 16,2 % – 75001-ден 105000 теңгеге
дейін, 14,8% – ... 240000 ... ... 3,5 % – ... ... ... ... 10
Ірі жəне орта кəсіпорындардың жалдамалы қызметкерлерінің саны
| |2010 |2011 |2012 ... саны - ... |2991,3 |3055,5 |3168,5 ... ... ... саны |1585,0 |1610,0 |1664,1 ... ... әйелдер саны |1406,3 |1445,5 |1504,4 ... ... ... ... |1146,9 |844,6 |849,9 ... жалдамалы қызметкерлерінің саны | | | ... – [17] ... ... ... ... берілген кестенің мәліметтері бойынша ірі және орта
кәсіпорындардың жалдамалы қызметкерлерінің ... саны 2011 ... ... жылы 113 мың ... өскені байқалады, сәйкесінше жынысы бойынша да өсу
темпі байқалады.
2010 жылмен салыстырғанда 2012 жылы ... саны 79,1 мығ ... ол ... ал ... саны осы ... ... 98,1 мың ... ол 7%-ға
өскені байқалады.
Ал кəсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кəсіпорындардың жалдамалы
қызметкерлерінің саны 2010 жылға қарағанда ... ... ... ... жылы 302,3 адамға (26,3%) азайғанын, ал 2012 жылы 2011 ... 5,3 ... ... ... Бұл ... ... шағын
кәсіпкерліктің жеткілікті деңгейде дамымағанын білдіреді, алайда елбасының
жылсайынғы ... ... және орта ... ... қажеттілігі
туралы айтылуы және осыған байланысты түрлі бағдарламалардың жүзеге асуы
бойынша осы ақаулықтарды ... ... ... ... ... елдегі
шағын кәсіпкерлікті дамыту түрлі құжаттарды рәсімдеуден босату және 2014
жылдың соңына дейін жарияланған мораторийлар еңбек ... ... ... ... берері сөзсіз болар еді.
Ел Үкіметі республиканың барлық өңіріндегі шағын және ... ... ... ... "Бизнестің жол картасы-2020",
"Жұмыспен қамту-2020" бағдарламаларын жүзеге асырып отырғанын айта ... ... ... ... ... ... тұрақты жұмыс
орындары ашылып жатыр.
Осы бағдарламаларды іске асыру арқасында бүгінде Қазақстанда шағын
және орта кәсіпкерлікті ... ... ... ... Банк есебіне жүгінсек, Қазақстан "Doing ... ... ... рейтингісінде бірқатар индикаторлар бойынша алға жылжып,
ол бір сатыға жоғарылай отыра, 47 орынға ... ... ... ... ерекшелігін есепке ала отырып,
шағын және орта кәсіпкерлікті тең ... ... ... жолы ... ... танытады. Осы іс-шаралар экономиканы жаңғыртып,
шикізаттық ... ... ... ... ... ... қамтудың қазіргі жағдайын бағалау
Еліміздегі жұмыссыздар санын азайтып, жұртты тұрақты және нәтижелі
жұмыспен қамтуды көздеген «Жұмыспен ... ... жайы ... ... ... 1998 ... бастап зейнеткерлік жасқа жеткен
адамдарды қоспағанда, барлық жұмыс істейтін азаматтармен міндетті ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы жүйесі енгізілді.
Қазіргі таңда жинақтаушы зейнетақы жүйесінің негізгі принципі жұмысқа
қабілетті әрбір азаматтың өзін ... ... ... ... ... ... ... табылады. Зейнетақы жинақтарын
қалыптастырудың басты мақсаты зейнетақымен қамтамасыз етудің ... ... ... оның деңгейін көтеру және егде жасқа келгенде
өмір сүруге лайықты жағдай жасауды көздейді.
Мемлекет ... ... ... жаңа ... ... ... ... мақсатында әзірленіп, бүгінгі таңда елімізде
іске асырылып жатқан «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының ... ... ... және ... ... жәрдемдесу арқылы халықтың табысын
арттыру болып табылады [18]. Бұл ... өз ... ... ... және ... аз ... жұмыспен қамтуға
жәрдемдесудің белсенді шараларына тарту, кадр әлеуетін дамыту, ... ... ... ... арқылы қол жеткізу көзделген. Қазіргі таңда
елімізде 2,7 млн адам ... ... ... ... ... ... мақсаты осы азаматтарды тұрақты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
зейнетақымен қамтамасыз ету қабілетіне қол жеткізу болып табылатындығын
атап өткен жөн.
Қазақстан Республикасы ... 2010 ... 14 ... ... бекітілген Қазақстан Республикасын ... ... ... ... жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасын іске асыру жөніндегі Қазақстан ... ... ... ... сәйкес Министрлік мүдделі орталық және жергілікті
атқарушы органдармен бірлесе отырып жобалар, ... мен ... ... ... ... ... қажеттілікті анықтау жөнінде
жұмыс жүргізіп келеді.
Қазіргі таңда Министрлік бағдарламаны ақпараттық ... ету ... ... ... ... автоматтандыруға
мүмкіндік беретін «Жұмыспен қамту» автоматтандырылған ақпараттық жүйе
құрды, ... ... ол ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының жұмыспен қамту органдары жұмысқа орналастыруға көмек беру
және жұмыссыздықтан ... ... ... ... ... және ... ... ұсынған ағымдағы бос жұмыс орындарының
есебін жүргізуді қамтамасыз ететін «Еңбек ... ... ... ... іске ... ... әлеуетті дамыту міндеттері «Жұмыспен қамту-
2020» бағдарламасының «Өз бетінше жұмыспен айналысатын, ... ... аз ... ... және жұмысқа орналасуға жәрдемдесу» бірінші бағыты
шеңберінде кадрларды даярлау, қайта даярлау және ... ... ... шешу қарастырылған. Оқытуды ұйымдастыру өз кезегінде
ҮИИДМБ инвестициялық жобаларының кадр қажеттілігін ... ала ... ... заңнамада отбасының табысы бір адамға шаққанда ең төмен
күнкөріс деңгейінің 40 пайыздан аз болған жағдайда, жұмыссыздарға, ... ... және көп ... ... ... мен ... ... отырып, жергілікті бюджеттердің қаражаты есебінен атаулы ... ... әрі – АӘК) ... ... ... ... ... органдарында тіркелмеген
жұмыссыздарға, сондай-ақ жұмыс беруші уәкілетті орган ұсынған ... және ... ... ... ... да ... ... бас тартқан жағдайда тағайындалмайды. Бұл ретте АӘК
алушылардың мемлекеттің алдында отбасының кірісі мен ... ... ... ... басқа міндеттемелері жоқ. Өзара міндеттемелердің болмауы
және көмекті шартсыз көрсету тәртібі азаматтардың еңбекке ... ... және ... ... ... болуына әкеледі.
Осылайша, әлеуметтік ... ... ... орналасудағы
кедергілерін жою және ... ... ... аз ... ... ... ... «Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы»
2001 жылғы 17 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына халықты әлеуметтік
қорғау органдары мен атаулы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... АӘК-і еңбекке жарамды табысы аз азаматтар үшін
қайта ... ... ... ... АӘК еңбекке жарамды
азаматтар ... ... ... ... ... ... болады, атаулы әлеуметтік көмекті беру шарттары мен ... ... ... ... ... екі тараптың
құқықтары мен міндеттерін заң жүзінде бекітеді. Бағдарламаға қатысудан бас
тартқан немесе ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдар атаулы әлеуметтік көмекті төлеуді
тоқтата тұрады. ... ... ... ... ... ... талаптарын орындауына мониторинг жүргізе отырып кері
байланыс жүйесінің негізінде ... ... ... ... жарамды
азаматтар бағдарламаға қатысудан бас тартқан жағдайларда, олар АӘК ... ... бұл ... ... АӘК алу ... ... болады.
«Бизнестің жол картасы 2020» бағдарламасы (бұдан әрі - Бағдарлама)
төрт бағыт бойынша жүзеге ... жаңа ... ... секторды сауықтыру; кәсіпкерлердің валюталық тәуекелдерін
төмендету; кәсіпкерлік әлеуетті күшейту[21].
2012 жылғы ... ... ... барлық 3 бағыты бойынша
субсидиялауға жалпы кредит құны 503,06 ... ... ... 1603 жоба
мақұлданды.
- 1-ші бағыт бойынша жалпы кредит құны 248,38 млрд. теңге болатын 1277
кәсіпорын мақұлданды, 994 ... ... қол ... 2-ші ... ... ... кредит құны 167,497 млрд. теңге болатын 203
кәсіпорын мақұлданды, 162 субсидиялау шартына қол қойылды;
- 3-ші бағыт бойынша жалпы ... құны 87,19 ... ... болатын
123 кәсіпорын мақұлданды, 99 субсидиялау шартына қол қойылды;
Ескертпе – [21] әдебиет негізінен құрастырылған
Сурет 1. ... ... ... үш ... шеңберінде субсидиялауда мақұлданған
жобалардың ең көбін мына облыстарға жатқызуға болады: Павлодар, ... ... және ... ... ... шамамен 37,9 % (608 жоба)
жобалардың үлесі келеді.
Мақұлданған жобалардың ең азы Қызылорда (56 ... және ... ... ... ... ... кепілдік беру үшін жалпы құны 14,32 млрд. теңге
болатын 56 өтінім ... ... ... құны 10,71 ... ... ... жоба бойынша кепілдік шартына (бұдан әрі – КШ) қол қойылды.
Қол ... КШ ең көбі ... ... ... және Қостанай
облыстарына келеді.
Салалық бөліністе жобалардың ең көбі өңдеуші өнеркәсіпте ... ... ... ... мен ... қызметке - 17,9%, көлік
және қоймаға жинауға - 12,8%, ауыл, орман және ... ... - ... ... және тұру және ... ... - 5,1% ... іске асырудың әлеуметтік-экономикалық тиімділігі қазіргі
уақытқа қолданыстағы 132 мың ... ... ... 35 мыңнан астам
жұмыс орнының құрылғаны болып табылады.
Бағдарламаны жүзеге асыру үшін 2012 жылы 62 342,7 млн. ... ... ... ... мен ... орналастыруды ұйымдастыруға - 17 813,8
млн. теңге,  кәсіпкерлікті іске ... - 14189,2 ... ... ... ...... млн. теңге,  ауылдық елді мекендерді
дамытуға – 10 000 млн. ... ... ... ... ... ... 49,01 ... теңге
болатын 263 кәсіпорындар үшін құрылыс және өндірістік инфрақұрылымды қайта
құру жүзеге асырылуда, атап ... ... ... ... – 48,5 ... жолдар – 81,83 шақырым, темір жолдар – 16,5 шақырым, жүргізілген
электр желілері – 364 шақырым, ... ... ... ...... ... су ... – 70,53 шақырым, кәріздер – 54,45
шақырым, газ ... – 41,9 ... ... – 23,4 ... – 35,49 ... жылу ... – 9,65 шақырым, орнатылған
трансформаторлық кіші станциялар – 26 ... және ... ... ... бұрын жұмыс істеген ірі
кәсіпорындар және өнеркәсіптік аймақтар базасында индустриалдық аймақтар
ұйымдастыру бойынша жұмыстар басталды.
2011 ... ... ... жол ... 2020» ... әлеуетті күшейту» деген төртінші бағытын іске асыру басталды.
Бағдарлама шеңберінде шағын және орта ... ... ... ... ісін жаңа бастаған (стартап жобалары) кәсiпкерлердi қолдау;
қолданыстағы кәсiпкерлiктi ... ... ... және орта ... ... оқыту; «Іскерлiк байланыс» жобасын іске асыру болады.
Ісін жаңа бастаған кәсiпкерлердi қолдау щеңберінде «Бизнес-кеңесші»
кәсіпкерлік негізін оқыту ... екі ... ... ... ... ... бар ... және қызметтегі кәсіпкерлерге
беріледі.
2011 жылы «Бизнес-кеңесші» курстарымен 219 ... ... ... ... тыңдаушылардың саны 15 654 адамды құрады, оның ішінде ... ... 10% ЖШС, 13% ... ... 3% ... ... жеке тұлғалар.
Қазіргі уақытта оқыту 5 өңірде басталды: Алматы, Ақтөбе, Павлодар ... ... ... және ... ... сервистік қызмет көрсету» құрамдауымен іске асыру әкімдіктерге
жүктелген. Оның ... ... ... ... бухгалтерлік және
статистикалық есептерді құруға, салық есептерін ... ... ... Бұл үшін ... ... бюджетте қарастырылған.
Жалпы, республика бойынша ағымдағы жылғы 2 шілдедегі жағдай бойынша
10 000-нан ... ... 20 000 ... ... ... ... жылда Алматы, Шығыс Қазақстан, Павлодар, Ақмола және Оңтүстік
Қазақстан облыстарында сервистік компаниялар анықталды және ... ... ... ... өңірлерде сервистік қызметтерді ... ... ... құрамдауышы Бағдарлама шеңберінде кәсіпкерлердің
табысты мысалдарын және табысты жобаларды ... ... ... ... ... ... идеяларын насихаттауда
кәсіпкерлер саласында заңнаманы түсіндіруге және реттеуге, ақпараттық
шаралар ... және т.б. ... ... ... және ... ... ... бойынша «Бизнестің жол картасы 2020» ... ... ... ... ... және ... ... талдамаларына
тәжірибелік дағды өткізілетін болады.
Оқыту Астана және ... ... ... ... ... ... қызметкерлері үшін қарыз алушының төлем қабілеттілігін бағалау, бизнес-
жоспарларды талдау бойынша ... ... ... ... ... жол ... 2020» бағдарламасын іске асыру шарттары және
рәсімдері және т.б. ... ... ... қарастырылған. Әкімдіктер
қызметкерлері үшін курстар «Бизнестің жол ... 2020» ... ... рәсімдерін зерттеуді болжамдайды.
Сондай-ақ, 2012 жылдан бастап ... жол ... ... ... жаңа қаржылық құралдар іске асырылуда:
- кәсіпкерлердің екінші деңгейдегі банктердің кредиттік ресурстарына
қол жетімділігін жақсарту мақсатында әзірленген ... ... ... ... ... ... қарастырылады:
- қызметтегі кәсіпкерлер үшін жеке кепілдіктер 50%-ға ... ... ... ... 60 млн. ... 750 млн.
тенгеге дейін;
- қызметтегі кәсіпкерлер үшін жедел кепілдіктер 50%-ға ... ... ... 60 млн. тенгеге дейін;
- қызметтегі кәсіпкерлер үшін жедел кепілдіктер 70%-ға дейінгі
мөлшерде кредит сомасы 70 млн. ... ... ... ... ... жол ... 2020» бағдарламасының
қолдау шараларымен шамамен 30 мың кәсіпкерлер қамтылды.
Жергілікті атқарушы органдардың мәліметтері бойынша 2012 ... ... 91,2 мың адам ... ... ... ... келісімшартқа қол қойды. Әлеуметтік келісімшартқа қол қойған
Бағдарламаға қатысушыларының ... 62,2 мың адам (68,2 %) ... мың адам (25,1 %) өз ... жұмыспен айналысады, 5,5 мың адам (6,0%) 
табысы аз адамдар және 518  адам (0,6%) жалдамалы ... ... Бұл ... 29 ... ... жастардың саны 59,6%, әйелдердің үлесі
49,2%  адамды құрайды.
Бірінші бағыт бойынша кәсіптік оқытумен 61,0 мың адам ... ... 48,1 мың адам ... ... ... ... ... 10,9 мың
адам жіберілді, біліктілігін арттыруға 2,1 мың адам жіберілді.
Қайта даярлаусыз, бос ... ... ... бар бос жұмыс
орындарына біліктілігіне ... 13,4 мың адам ... ... мың ... және ... келісім бойынша 25,9 мың адам
әлеуметтік ... ... ... ... ... Бағдарламаға қатысушыларының айлық орташа жалақысы 45,1 мың
теңгені құрады.
7,6 мың жұмыс ... ... ... ұйымдастыру бойынша шарт
жасалып, оған сәйкес 22,3 мың адам ... ... ... ... ... ... ... оқудан 5,6 мың 
адам өтті.
2012 жылы Бағдарламаның 4702 қатысушысы микрокредит алды және ... өз ісін ... ... ... ... 2,0 ... деңгейінде
қалыптасқан.
Үшінші бағыт бойынша республикамыздың 10 өңірінде 189 жеке ... ... ... ... (1231 ... жоспарланды. Қазіргі кезде
450 жеке және көппәтерлі тұрғын үйдің (2233 ... ... ... ... ... үйге (1244 пәтер)  Бағдарлама қатысушылары және олардың ... ... ... ... ... елді ... дамыту» деген жаңа
төртінші бағытты іске асыру басталды, аталған бағыт әлеуметтік-экономикалық
даму ... ... және ... ауылдық елді мекендерде инфрақұрылымдық
жобаларды іске асыру арқылы халықты жұмыспен ... ... ... іске ... ... ... ... жерлерде жоба бойынша  7,1 мың жұмыс ... оның ... 6,9 мың ... ... ... ... 4,1 ... қатысушысы болып табылады.
Бағдарламаны жүзеге асыру үшін 2012 жылы 62 342,7 млн. ... ... ... ... мен ... орналастыруды ұйымдастыруға - 17 813,8
млн. теңге,  ... іске ... - 14189,2 ... тұрғын
үйлермен қамтамасыз етуге – 11 006,1 млн. теңге,  ауылдық елді мекендерді
дамытуға – 10 000 млн. ... ... ... ... 2012 ... деректері бойынша жұмыспен
қамту органдарында тіркелген жұмыссыз азаматтардың саны 56,6 мың ... ... ... ... ... ... ... органдарына
еңбек делдалдығына 284 мың адам жүгінді, оның ішінде 156,1 мыңы жұмысқа
орналастырылды.
Еңбек нарығындағы ... ... үшін ... ... жаңа ... ... құру ... жүйелі түрде жұмыс жүргізуде.
2012 жылдың басынан 226,1 мың, оның ішінде ауылдық жерлерде  –  105,9 ... ... орны ... Бұл ... құрылыста – 29,1 мың, сауда саласында –
28,4 мың, өнеркәсіптерде 28,0 мың ... ... ... ... және ... – 20,4 мың ... орны ... Жалпы құрылған жұмыс
орындарының 163 мыңы – тұрақты, 63,1 мыңы –уақытша және маусымдық.
Бағдарламаның шеңберінде ... ... ... ... ... іске ... еңбек нарығының жағдайына оң әсерін
тигізді.
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің алдын ала ... 2012 жылы ... ... ... ... (2011 жылда 5,3%).
Сондай-ақ, жұмыспен қамтылғандардың саны 8 443 мың адамнан 8 540 мың ... Өз ... ... ... ... қамтылған халықтың
құрамындағы үлесі 32,8%-дан 31,6%-ға азайды.
Жастар практикасы бағдарламасының іске асырылуы мен әлеуметтік ... құру ... ... жұмыссыздық деңгейінің төмендеуіне ықпал
етті. Жастар жұмыссыздығының деңгейі 0,7 пайыздық тармаққа азайып, ... 2011 ... ... ... бұл көрсеткіш 4,5%-ды құраған.
Жоспарланған іс-шаралар:
- Бағдарламасын толық ... іске ... және оның ... Жұмыспен қамту саласындағы «Жұмыссыз азаматтарды тіркеу және есепке
қою», «Адамдарға жұмыспен қамтуға ... ... ... ... ... ... қызметтерді  азаматтарға электрондық
портал арқылы ... үшін ... ... ... жұмыстарын аяқтау.
Халықтың әл-ауқатын арттыру Мемлекеттің Конституциясында ... ... іске ... ... ... және халықты әлеуметтік
қамсыздандырудың ұйымдастырудың  ерекше мәні бар.
Мемлекеттік ... ... іске ... ... ең ... ... ... табылады.
Еңбекақы төлеу. 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап ең ... ... 17 439 ... ... ... 2011 ... ... 9 % өсті
(2011 жылы – 15 999 ... ... түрі ... бір қызметкердің орташа номиналдық
жалақысы 2012 жылдың қаңтар-тамыз айларында республика бойынша 99 336 теңге
құрап, 2011 ... ... ... салыстырғанда 16,5% өсті.
Нақты жалақы индексі 2012 жылдың қаңтарында өткен 2011 жылғы тиісті
кезеңмен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына 2008
жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан ... ... ... – мемлекеттік
саясаттың мақсатты» Жолдауына сәйкес ... ... ... 2012 ... ... 2008 ... ... кезең-кезеңімен екі
есеге арттыру жоспарланған.
Бұл ретте жүргізілген іс-шаралар нәтижесінде, Мемлекет басшысының
Қазақстан халқына Жолдауларын ... ... ... ... ... 2009 және 2010 ... жыл ... 25 %-ға, ал 2011 жылдың ... ... 30%-ға ... ... 2013 ... ... ... шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің саны 6,4% артқан. 
Республикамыздағы шағын ... ... 233 417 ... 2012 ... ... ... ... артты. Сонымен
қатар, ол заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... артып, 321 617 бірлікке жеткен.
Айта кету керек, адам саны 50-ге жетпейтін ... саны 302 ... ... ... алғанда еліміз бойынша шағын кәсіпорындар саны
ағымдағы 2013 жылдың ақпанына жасалған мәлімет ... 276 ... ... ... ... ... ... конъюнктураға,
мемлекет ішілік және әлемдік ... ... ... ... ... ... ... беретін жаңа технологиялар негізінде
жүмыспен қамтуды ... ... ... бір ... ... ... көп ... ететін өндірісті құру инвестицияны қажет етеді. Онсыз
көне өндірісті қайта құрылымдау және ... ... ... ... ... ашу мүмкін емес.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ еңбек нарығын басқаруды жетілдіру
жолдары
3.1 Қазақстандағы халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... оның ... ресурстарымен емес, халқымен
анықталады. ... ...... және ... ... ... қозғалтқышы. Алайда, адамдар құрал ретінде ... ... ... ... қол ... ... мақсаты
ретінде қарастырылуы тиіс.
Елімізде жүргізілген әлеуметтік-экономикалық қайта құрулар барысында
қарқынды дамушы еңбек нарығы құрылды:
1) халықтың экономикалық белсенділік деңгейі 1991 ... 68,6 ... жылы – 71,7 (-ға ... ... ... ... ... саны 7,7
млн. адамнан 9,0 млн. адамға дейін көбейді;
2) жұмыс істейтін халықтың саны 7,7 млн. ... 8,5 млн. ... Бұл ... жеке ... ... ... басым;
3) жұмыссыздық деңгейі 2 еседен астам – 2000 жылғы 12,8 (-дан
2012 жылы 5,3 (-ға ... ... ... ... саны 474,8 мың
адамды құрады, бұл 2000 жылмен салыстырғанда 2 есеге аз.
Алайда, ... ... ... оң ... ... ... ... экономикалық белсенділігі өте төмен халық тобы бар,
бұл:
1) 474,8 мың жұмыссыз, ... ... ең ... топ - 34 ... ... 1,1 ... жуық ... жұмыспен қамтылғандар, бұлар тіркелмеген
өзін-өзі жұмыспен қамтыған ... жеке ... ... тек ... үшін өнім ... ... ... және отбасылық
кәсіпорындардың ақы ... ... 646,4 мың ... аз азаматтар, олардың бір бөлігі жұмыссыздар ... ... ... ... бұл 2,0 ... жуық ... олардың шамамен 80 (-ы ауылда тұрады.
2,8 млн. ... ... ... ... мен ... ... ... ( жұмыссыздық деңгейін қамтамасыз ету үшін еліміз ... ... ... қосымша 508 мың адамды жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету ... ... ... өсу қарқынын 5 (-ға дейін
бәсеңдетуге алып келген және жаңа ... ... ... мен ... тағы ... мүмкін ғаламдық дамудың тұрақсыздығы ушықтыруы мүмкін.
Бұған қоса, ауылда жаңа ... ... ... ... бұған
елеулі түрде мыналар кедергі болуда:
1) өткізу нарықтарынан шалғайлық;
2) көліктік, өндірістік және ... ... ... ... қол ... ... ... екінші деңгейдегі
банктер өкілдіктерінің болмауы;
4) ауылда тұратын тұрғындар біліктілігінің төмендігі.
Кемшін тұстарының арасында сондай-ақ ... және ... ... ... ... ауыл деңгейінде құрылатын жұмыс
орындарының саны бойынша тұтас және объективті жоспарлардың ... ... ... ... 90-жылдарының соңында жұмыспен қамту ... ... ... ... ... реттеудің тиімділігін
төмендетті.
Осылайша, қалыптасқан ахуал кедейлікті төмендету қарқынын бәсеңдетіп
қана қоймай, жаңа экономикалық өсу ... өту ... ... ... ... ... ... ресурстарын толық пайдаланбау
дегенді де білдіреді.
Әлемдік практикада осындай проблемаларды шешу үшін ... ... ... (бұдан әрі – ... ... ЕНББ ... ... (кәсіптік даярлау және қайта даярлау), жұмыс күшіне
сұранысты ұлғайту ... ... ... ... ... жетілдіру (жұмыспен қамту қызметтерін құру, ... ... ... ... қамту және оқытуды қамтамасыз ету
жөніндегі жоғары сапалы қызмет көрсетуге міндеттенген, ал ЕНББ ... ... ... ... асыруға міндеттенген жағдайда «құқықтар мен
міндеттер» немесе «өзара міндеттемелер» ... ... ... ... жүйесімен еңбек күштерін жандандыруды үйлестіру арқылы
жүзеге ... ... ЕНББ ... жұмыспен қамту ықтималын
ұлғайтуды, еңбек өнімділігі мен жалақының ... ... ... ... төмендетуді, еңбек белсенділігін өсіруді және адам әлеуетін
дамытуды ... ... ... ... депрессия және
жұмыссыздықтың деңгейі жоғары болған ... ... ал ... - ... өтпелі елдерде өнеркәсіптік қайта құрылымдаудың кері
әсерін азайту және ... ... ... ... жатқан халықтың
әлеуметтік тұрғыдан осал топтарын кіріктіру үшін пайдаланылады.
Осы негізде қол ... оң ... ЕНББ ... ... ... және ... ... сипат береді.
Бұл тұрғыдан Жол картасы мен Жұмыспен қамту 2020 ... ... ... ... ... ... еңбек нарығында
туындайтын қатерлерді басқару ... күш ... ... 2012 ... 14 ... ... қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан
халқына жыл ... ... ... ... ... қамту саясатын
жаңғырту жөніндегі міндеттерді және ... ... ... ... ... ... 2013 ... «19 » маусымдағы
№ 636 қаулысымен ... ... ... 2020 жол ... Бағдарлама
әзірленді[23].
Бағдарламаның мақсаты - жұмыспен тұрақты және нәтижелi қамтуды
ұйымдастыру, ... ... ... төмендету және өсуіне жол бермеу
арқылы халықтың әл-ауқатын арттыруға жәрдемдесу болып табылады.
Бағдарламаның мiндеттерiне ... ... ... ... ... кадрларға қажеттілігін болжау
тиімділігін қамтамасыз ету;
• Жұмыс (тұрақты, уақытша) орындарын құруды жоспарлауды үйлестіру;
... ... ... үшін ... ықтимал теріс салдарын төмендету және экономикалық
өсу үшін ... ... ... ету;
• Кәсіпкерлік белсенділікті дамыту;
• Облысішілік және ауданішілік ... ... ... ... ... және ... ұтқырлығын арттыру;
• Жұмыс істейтін жастардың ұтқыр бөлігінің бейімделуі және өмір
сүруі үшін жағдай жасау;
• Өзін-өзі ... ... ... нәтижелі жұмыспен қамтуды
арттыру, олардың мәртебесін заңдастыру;
• Әлеуметтік қолдау шараларының ... ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму әлеуеті орташа немесе
жоғары ... мен ... елді ... ... ... ... іске ... жолымен халықты жұмыспен қамтуды
қамтамасыз етуге бағытталған және жұмыс орындарын ... ... ... ... бақылауға мүмкіндік береді.
Өңірлер арасында қаражат мынадай тәртіппен бөлінеді:
1) 80 ( - ... ... ... ... 20( - ... жылғы:
Бағдарламаға қатысушыларды жұмысқа орналастыру;
жұмыссыздар санын қысқарту;
өзін-өзі нәтижесіз жұмыспен қамтығандардың санын ... аз ... ... ... ... ... санын қысқарту
бойынша жұмыс нәтижесіне байланысты бөлінеді.
Екінші бағыт жеке ісін ұйымдастыру немесе кеңейту ... ... және ... ... ... ... ... елді
мекендерді кешенді дамытуды көздейді.
Екінші бағытта мынадай құрамдас бөліктер бар:
1) ауылдағы жеке кәсіпкерлік бастаманы қолдау;
2) ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлікті іске асыру олардың
әкімшілік бағыныстылығына қарамастан, даму әлеуеті орташа және жоғары
ауылдарда, ... ... ... ... ... аумағындағы
кенттерде жүзеге асырылады.
Қатысуға құқығы бар адамдар үшін мемлекеттік қолдаудың мынадай түрлері
көрсетіледі:
1) жол жүруге және тұруға ... ... ... отырып, кәсіпкерлік
негіздеріне тегін оқыту және бизнес-жоспарын дайындауға жәрдемдесу;
2) микрокредиттер беру;
3) бір ... ... ... ... ... ... сервистік
қызметтер (маркетингтік, заңдық, бухгалтерлік және басқа да қызмет түрлері)
көрсету;
4) ... ... ... ... ... салу ... ... инфрақұрылым
үшін, оның ішінде жайылымдық мал шаруашылығын ... үшін ... ... ... ... ... оқыту және сервистік ... ... ... бөлінетін нысаналы трансферттер есебінен жүзеге
асырылады.
Бағдарламаға қатысушыларды кәсіпкерлік ... ... ... жүзеге
асырылады. Кәсіпкерлік негіздеріне оқытуды ... ... ... ... ... ... орналасқан жағдайда Бағдарламаға
қатысушыларға жол жүруге және тұруға ... ... ... ... ... ... ... бизнес-жоспар
әзірлеуге жәрдем көрсетіледі.
Сервистік қызметтерді кәсіпкерлік негіздеріне оқытуды жүргізген ұйым
консультациялар жүргізу арқылы көрсетеді.
Бағдарламаға қатысушыларға кәсіпкерлік негіздерін ... ... ... ... көрсету үшін ұйымды айқындау мемлекеттік сатып алу
туралы заңнамаға сәйкес жүзеге асырылады.
Микрокредит беру ... ... ... ... кредит жергілікті атқарушы
органға қайтарымдылық, мерзімділік және ақылылық қағидаттарында ... ... ... беріледі;
2) бюджеттiк кредиттiң нысаналы мақсаты – жеке iсiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... қарызды өтеуге және
жылжымайтын тұрғын үй алуға берiлмейдi;
4) кредит беру мерзiмi – 5 ... ... ... ең ... ... 3 млн. теңгеден аспайды;
6) соңғы ... ... ... ... ... ... серiктестiктерге кредит бойынша негiзгi борышты өтеу
бойынша кредит беру мерзімі ұзақтығының ... ... ... мерзiмге
жеңiлдiктi кезең ұсынылуы мүмкiн;
Жетiспейтiн инфрақұрылым жүргізу елдi мекендi дамытудың бас ...... ... жергiлiктi схемаларына)
сәйкес келуге тиiс және бiр ... ... ... ... ... мүмкiн.
Халықты жұмыспен қамту орталықтары Бағдарламаға қатысушыға тұруына
және жол жүруіне материалдық көмек төлеуді қамтамасыз етеді.
Бұдан ... ... ... 2020, Бизнестің жол картасы
2020 шеңберінде кәсіпкерлік негіздеріне оқытудан өткен ... ... ... істеп тұрған бизнесін кеңейтіп жатқан адамдардың ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау шараларын
шоғырландыру есебінен әлеуметтік-экономикалық даму әлеуеті жоғары ... ... елді ... ... ... ... ... етуге
бағытталған.
Тірек ауылды дамытудың әзірленген стратегиясы шеңберінде Бағдарламада
көзделген барлық құралдары шектеулерсіз, оның ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын болады.
Осының есебінен:
1) жеке қосалқы шаруашылықтарда істейтін ... ... ... толыққанды экономикалық белсенділікке тарту;
2) жұмыссыздардың, табысы аз ... ... ... ... елді ... жүйелі дамыту;
4) аграрлық сектордың, оның ішінде ілеспе және қосалқы өндірістердің
қосылған құндарының тізбегін жүйелі дамыту қамтамасыз етіледі.
Екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... бойынша сыйақы
мөлшерлемесін субсидиялау ауылда ... ... ... жаңа
кредиттер, сондай-ақ ауылды жердегі, оның ішінде ... ... ... ... ... көтерме және бөлшек сауданы қоспағанда,
тірек елді мекендердегі, оның ішінде өндірісті сатып ... ... ... ... бағытталған жаңа жобалар бойынша ... ... ... ... ... ... лизингі шарттары ғана субсидиялауға жатады.
Тұтыну мақсатына, алдыңғы қарыздарды жабуға және жылжымайтын ... ... ... ... ... ... кредиттер/ микрокредиттер
субсидиялауға жатпайды.
Жаңа кредиттерге/микрокредиттерге/қаржы лизингі шарттарына 2013 жылғы
1 маусымнан ... ... ... ... ... лизингтік
мәмілелер жатады.
Кредиттің/микрокредиттің сомасы – 5 млн. теңгеге дейін.
Кредит беру мерзімі – 5 ... ... ... – 5 жылға дейін.
Сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау екінші деңгейдегі банктердің 14(-дан
аспайтын номиналды сыйақы мөлшерлемесімен кредиттер бойынша жүзеге асырылуы
мүмкін, оның 6(-ын ... ... ... ал ... ... өтейтін
болады.
Үшінші бағыт жұмыс берушінің ... ... ... ... ... орналасуға жәрдемдесу және еңбек ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... тұрақты және
нәтижелі қамтылуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Үшінші бағыттың мынадай құрамдас бөліктері бар:
1) оқыту және жұмысқа орналасуға жәрдемдесу;
2) ... ... ... ... ... ... ... және жұмысқа орналасуға жәрдемдесу құрамдас бөлік жұмысқа
орналасуға, даярлауға, ... ... және ... арттыруға қатысуға
құқығы бар адамдарға көмек көрсетуге бағытталған шараларды қамтиды.
Аталған бағыт шеңберінде Бағдарламаға ... ... ... ... көрсетіледі:
1) кәсіптік оқу, жұмысқа орналасу және кәсіптік бағдарлану мәселелері
бойынша консультация;
2) тегін біліктілікті арттыру, кәсіптік даярлау және ... ... ... әрі – ... ... ... ... оқуға материалдық көмек беру;
4) лайықты бос жұмыс ... ... және ... оның ішінде
әлеуметтік жұмыс орындарына және жастар практикасына орналасуға жәрдемдесу;
5) әлеуметтік жұмыс орындарына ... ... жеке ... ... ... жастар практикасына жіберілген жеке тұлғаларға еңбекақы төлеу.
Мемлекеттік қолдау ... ... 2013 ... бастап
Бағдарлама операторы арқылы жүзеге асырылады.
Бағдарлама шеңберінде азаматтардың ... және ... ... шараларын ұсыну шарттары, ... ... ... ... тізбесін (бұдан әрі – Тізбе) қалыптастыру тәртібі ... ... ... шараларына қатысатын адамдарды оқытуды,
олардың ... ... ... және ... ... ... көрсетуді ұйымдастыру және қаржыландыру қағидасында айқындалады.
Кәсіптік оқыту Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларына
қатысатын ... ... ... жұмысқа орналасуына жәрдемдесуді және
оларға мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуді ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... беру
тапсырысына кіреді.
Кәсіптік оқыту кадрларды даярлаудың екіжақты үлгі қағидаттарында
жүргізілуге тиіс.
Жалдамалы ... ... қол үзіп ... қол ... кәсіптік
қайта даярлау және біліктілігін арттыру Бағдарламаға қатысушының жұмыс
орнының сақталу шартымен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... орналасқан Бағдарламаға
қатысушылардың жалақысын 12 айдан артық емес ... ... ... ... ... ... ... жалақыны 6 айдан кем емес
мерзімге толық төлеуді көздейтін ... ... ... ... іске
асырылады.
Бір айдағы жалақыға берілетін субсидия мөлшері салықтарды, міндетті
әлеуметтік аударымдарды және ... ... ... өтемақыны
ескере отырып:
1) алғашқы 6 айда жалақының 50 %-на дейін құрайды, бірақ 26 ... ... ... 3 айда ... 30 %-на ... құрайды, бірақ 15,6 мың
теңгеден аспайды;
3) кейінгі 3 айда ... 15 %-на ... ... ... 7,8 мың
теңгеден аспайды.
Жастар практикасына қатысушылардың жалақысын субсидиялау 6 айдан артық
емес мерзімде жұмыс берушінің қаражаты ... ... 6 ... ... ... ... көздейтін еңбек шартын жасасқан жағдайда іске
асырылады.
Жастар практикасына жіберілген Бағдарламаға қатысушылардың еңбекақысын
субсидиялау ... ... 17,2 ... есептік көрсеткішті (салықтарды,
міндетті әлеуметтік ... ... ... ... және банк қызметтерін ескере ... ... ... ... ... және оларға мемлекеттік қолдау көрсету шарттары
Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін Жастар ... ... ... ... ... берушінің қажеттігі шеңберінде еңбек ресурстарының ұтқырлығын
арттыру Қазақстан ... ... өз ... ... аударуына
жәрдемдесу және жастарды бейімдеу үшін жағдайларды қамтамасыз ету есебінен
жүзеге асырылады.
Қатысуға және оларға ... ... ... ... ... ... Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларына қатысатын
адамдардың ұтқырлығын арттыруға жәрдемдесу және оларға ... ... ... ... айқындалады.
Бағдарламаға қатысушылардың әлеуметтік-экономикалық даму әлеуеті төмен
елді мекендерден әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... және ... өсу орталықтарына көшуі:
1) бір ауданның ішінде;
2) бір облыс шегіндегі бір ауданнан (облыстық маңызы бар қаладан)
басқа ... ... ... бар ... бір ... ... ... жүзеге асырылады.
Бағдарламаға қатысушыларды мемлекеттік қолдау:
1) жаңа тұрғылықты жерінде жұмысқа орналасуына ... ... ... үй ... ... ... ... жатақханалардан бөлме беруді;
4) көшуге субсидия беруді;
5) қажетіне қарай кәсіптік оқу, даярлау, қайта ... ... ... ... ... ... байланысты субсидиялар көшу шығыстарының өтемін қамтиды.
Еңбекші жастарға жатақханалар, жәрдемдесудің ... ... ... Республикасының азаматтарын қоныстандыру үшін қызметтік
тұрғын үй беру және оны ... ... ... ... жәрдемдесудің
белсенді шараларына қатысатын адамдардың ұтқырлығын ... ... ... ... ... ... көрсету қағидасында айқындалады.
Шығыс Қазақстан, Солтүстік ... ... және ... ... ... комиссияның (ВАК) шешімімен
айқындалған өңірлерде қызметтік тұрғын үйлер салу, сатып алу, салып бітіру
және ... ... ... ... ... ... ... тарапынан қоса қаржыландырылған жағдайда құрылыс ... ... алу және ... ... үшін тұрғын үйдің ... ... оның ... ... ... ... ... беруші тарапынан қоса қаржыландыру:
1) көппәтерлі тұрғын үйді салу, сатып алу және салып ... ... ... ... ... құнынан кемінде 10 %;
2) жеке, екі (үш) ... ... ... ... ... алу және ... ... үйлердің жалпы алаңының құнынан кемінде 10 % құрауға тиіс,
бұл ... қоса ... ең ... ... тұрғын үйдегі бір
пәтердің құнынан кем болмауға тиіс.
Құрылысты ... ... ... ... Үкіметі
бекіткен Жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді ... ... ... арттыруға жәрдемдесу және оларға мемлекеттік қолдау
шараларын көрсету қағидасында айқындалады.
Кесте 11
2020 жылға дейін 5 % ... ... ... ету үшін ... ... ету жоспары, адам
|Өңірлер ... ... ... іске ... нәтижесінде жұмыспен қамтуға
жәрдемдесудің белсенді шараларымен 2020 ... ... бір ... ... ... оның ... ... 800 мың ауыл тұрғынын қамту жоспарланып
отыр.
Яғни болашақта бағдарламаны ... іске ... ... ... үлес ... төмендейдi, жұмыссыздық азаяды, еңбек өнiмдiлiгi,
сондай-ақ халықтың табысы артады деген сенімдеміз.
3.2 Жұмыспен қамтудағы кәсіпкерлікті дамыту шаралары
Кәсіпкерлікті ... кез - ... ... ... ... ... Кәсіпкерлікті дамыту мынадай сұраққа жауап іздеуі ... ... ... белсенділікке қандай әсер тигізеді»? Кез
келген экономиканың бүгіні мен болашағында «стратегиялық ... даму ... ... ... іскерлік әлемді толқытып отыр. Сондықтан
да 1990 жылы мамыр айында Вашингтонда өткен ... ... ... ...... жаңа ... іздестіруде» деп аталды. Онда кәсіпкерлердің ұшқыр мәселелері,
экономикаға, ұйымдастыруға, технологияға, өнімге деген жаңа ... ... ... ... ... экономиканың тұрақтылығы мен оның бәсекелік
сипатын қалыптастыруда басты күштерінің бірі болып табылады. Кәсіпкерлікті
дамыту үшін ... ... бір ... ... мен ... ... бағытын таңдауда еріктігі, қабылданатын шешімдерге,
одан туындайтын ... ... ... ... Еркін кәсіпкерлік
меншіктің әр түрлі формада, түрде, ... ... ... ... орын алар жері ең ...... ... қорғау және қолдау  дегеніміз – аталған
қызметті орындаудағы құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық, ... ... жаңа ... ... орнату болып
табылады.
Әрине, кәсіпкерліктің құқықтық-ұйымдастырушылық негізін құруда әлі ... ... ... ... ... Оның ... лицензия беруші,
тексеруші органдардың көптігі, кеден және салық заңдарының жетілмегені,
кемшіліктер, несие алудың ... ... ... ... органның
болмауы, бюрократия кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... да экономикада кәсіпкерлік субъектілерінің сандық үлесі артса да,
одан ... ... ... ... аз. Бюджетке салықтың аз түсуі салық
жүйесінің жетілмегені де әсер ... ... ... жоғары болуынан
кәсіпкерлер табыстарын жасырады.
Қазақстан Республикасының Статистика Агенттігі мәліметтері бойынша
2013 жылы ... ... ... субьектілер саны - 755 913, Ақмола
- 29 581, Ақтөбе - 33 294, Алматы - ... ... - 29 545, ... - 26 021, Жамбыл - 36 289, Қарағанды - 50 895, Қостанай - ... - 20 601, ... - 26 511, ... Қазақстан - 109 478,
Павлодар - 28 572, Солтүстік Қазақстан - 22 259, Шығыс Қазақстан - 68 420,
Астана қ. - 47 072, ... қ. - ... – да ... ... ... жұмыспен қамтылғандар саны
қаңтар бойынша 1851 926 ... 2013 ... 1 ... ... және ... ... құрлымына келетін болсақ, үлес салмақ ... ... саны – 90,5 %; ... ... саны – 102 ... ақпанға Қ.Р. – да ШОК белсенді субьектілердің саны – ... ... ... ... – 62 807, орта кәсіпкерліктегі заңды
тұлғалар – 8 334, дара ...... ... (фермер) қожалықтары –
165 165.
2013 жылғы қаңтардағы ШОК ... өнім ... млн. ... ... ...... ... кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар –
667 315, орта кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар – 702 631, дара ... ... ... ... ...... Республикасындағы шағын және орта кәсіпкерліктің мониторингі
бойынша 2013 жылғы қаңтарда ... ... ... ... ... ... ... 0,3%-ға, жұмыспен қамтылғандар саны
2,0%-ға өсті, белсенді субъектілер саны 9,5%-ға төмендеді.
2013 жылғы қаңтарда шағын және орта ... ... ... 630,3 ... теңгені құрады. ШОК субъектілерінің жалпы санында
дара ... ... 69,1%, ... ... қожалықтары – 21,6%, шағын
кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар – 8,2%, орта ... ... ... 1,1%-ды құрады.
Қорытындылай келгенде, Қазақстанда құрылған ... ... ... сауда саласында қызмет жасайды. Өйткені сауда
немесе коммерциялық бизнес басқа бизнес түрлеріне қарағанда ... ... ... ... ... әр ... ... мен базарлар саны.
Ұзақ мерзімде кәсіпорындар тек ... ғана ... ... ... ... ... ... Сол үшін мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... қызметті дамыту мақсатында мынадай іс-шараларды жүзеге
асыру қажет:
• мемлекет тарапынан кәсіпкерлікті барынша ... ... ... ... ... ... ... несие беру саясатын жүргізу;
• кәсіпкерлер құқығын қорғайтын орган жұмысын жандандыру;
... ... ... ... ... ... жою;
• тексеруші органдар санын қысқарту;
• заңдардың орындалуын қамтамасыз ету, ... ... ... ... мен әлеуметтік бағдар
ұстауының кепілі оның өздігінен қоғамның орташа топтарына жататындығы ... ... мен ... ... ... меншікке негізделуі болып
табылады. Қазір уақытта шағын ... ... ... ... ... ... субъектілердің 80 % құрайды.
Сонымен бірге кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған шешімдерді орындауда
іркіліс байқалады. Бұл жерде ... ...... қысымдар. Осындай
және басқа да себептерге байланысты кәсіпкерлер бөлігі жасырын салаға ... ... ... ... ... ... қорғайтын жүйе
жасау, тексеруші органдардың және рұқсат ... ... ... ... 70 % оларды қолдайтын аймақтық бағдарлама туралы хабары жоқ.
Мұның өзі ... ... ... ... ... көрсетеді.
Кәсіпкерліктің күрделі мәселелерінің бірі – несиелік ... ... ... ... алу үшін кепілге қоятын мүлік, бизнес-жоспар жоқ.
Осы себептен банктерде шағын және орта ... ... ... ... ... зор ... ... Үкімет
рұқсат беретін құжаттар тізбесін 30%-ға ... және ... ... функцияларын оңтайландыру бойынша жұмыстарын
жалғастыру қажет. ҚР Президентінің тапсырмасы бойынша кәсіпкерлікті қолдау
мен ... ... ... қамту-2020», «Бизнестің жол картасы-
2020», «Агробизнес-2020», моноқалаларды дамыту бағдарламасы сияқты кешенді
шаралар арқылы жүзеге асыру керек.
Бүгінгі ... ... жол ... кәсіпкерлер тарапынан ең
танымал және сұранысқа ие ... ... ... ... 2013 ... 4
наурыздағы жағдайға қарағанда банк несиелері ... ... 710 ... ... ... ... 2812 жобасы мақұлданса,
кепілдендіру бойынша 19 млрд. теңгенің 154 жобасы мақұлданды. Қолданылған
шаралар нәтижесінде 136 мың ... орны ... ... 35 мың жаңа жұмыс
орны құрылды. Бизнес тарапынан елеулі ... ие ... ... ... ... ашу ... ... қызу жүргізілуде.
Облыстық деңгейде Алматы мен Шымкент қалаларында екі пилоттық ... ... ... ... тұр. ... 24 кәсіпкерлікті
қолдау орталығы жұмыс істесе, ... 5 ... ... ... ... ... арналған мобильді орталықтар іске кіріскен.
Оң нәтижелерге қарамастан, Мемлекет ... ... ... және орта ... ... ... ... үстіміздегі 2014 жылы
бизнес үшін барлық рұқсаттамалардың бірыңғай тізбесі енгізіліп, барынша
оңтайландырылады және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бақылауды оңтайландыру, «Мемлекет-Бизнес» өзара
іс-қимыл ... ... ... ... ... ... ету және барлық өңірлерде кәсіпкерлікті қолдау орталықтары
желісін құру бойынша ... ... ... ... Өңірлік даму министрлігіне мүдделі органдармен
бірлесіп, 2013 жылғы 1 мамырға дейін Үкіметке «Бизнестің жол ... ... ... ... ... ... жыл соңына
дейін республиканың барлық ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді тапсырды.
Бұдан басқа, бизнесті жүргізу жағдайын одан әрі ... ... ... ... ... ... кедендік әкімшілендіруді
жетілдіру бойынша іс-шаралар жоспарын әзірлеу қажет. Аталмыш ... ... ... ... ... дамыту,
электронды декларация беруді енгізу, электрондық құжаттар жүйесін біріктіру
мен электрондық лицензиялау және тағы басқа маңызды ... ... және орта ... ... ... ... істеуін
қамтамасыз ету үшін олардың экономикалық ортасын жақсартуға арналған
көптеген ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасы жасалды[25]. Өйткені кәсіпкерлікті дамыту
мәселелерін тұжырымдамалы ... шешу ... және орта ... саласына
бағытталған индустриялдық-инновациялық саясатты өңдеп ... ... ... ... ... алуға және жұмыс қарқынын үдетуге
көмектеседі. Сондай-ақ, кәсіпкерлік қызметті дамыту ... ... ... ... ... ... даму бағыттарын айқындай түседі.
Аталмыш тұжырымдаманы жасау барысында құқықтық базаның өзара қатынасын
және қаржылық-несиелік қолдау шараларын, сонымен қатар кәсіпкерлердің ... де ... ... ... ... нақты жобаларды
қарастыратын қалыптастырушы, ... ... және ... ... ... мен ... мақсаты кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және ... мен ... ... асырудың нақты механизмдерін өңдеу болып
табылады.
Осы мақсатқа жету үшін ... ... ... шешу ... ... ... қамсыздандыру;
• өндірістік ресурстармен қамсыздандыру;
• нарықтық инфрақұрылымдар институттарын дамыту;
... ... ... ... мемлекеттік қолдау және
ынталандыру;
• кәсіпкерлік қызмет құрылымдарында жұмыс істейтін мамандарды дайындау;
... ... және ... ... ... ... ... реттеу органдары жүйесін жетілдіру.
Тұжырымдамада мынадай кәсіпкерлікті дамыту шаралары қарастырылған:
1. Шағын және орта бизнесті қолдау:
а) индустрия саласында:
- дәстүрлі өндіріс салаларында ... ... ... жаңа технологияларды игеру негізінде соңғы өнімді өндіру;
- қайта өңдеу өнеркәсіптер ... ... ... ... тауарлары өндірісінде:
- отандық шикізатты қолдануға бағытталу;
- импортты алмастырушы тауарларды өндіру;
- экспортқа ... ... ... инновациялық қызмет саласында:
- ғылыми сыйымды өндірістерді ұйымдастыру және дамыту;
- шағын жаңашыл кәсіпорындар жүйесін, ... ... ... ... көрсету орталықтарын дамыту;
- көлік, байланыс, құрылыс салалары мен құрылыс материалдары өндірісінде
технологиялық және зерттеу парктерін, сондай-ақ, бизнес- ... және орта ... ірі ... ... ... ... ... Республикасындағы шағын, орта және ірі
кәсіпкерлік ... ... және ... қолдауға бағытталған,
қолданыстағы заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізу және жаңа заңдар
мен нормативтік актілерді шығару ... ... ... ... жалпы
кәсіпкерлікті құқықтық тұрғыдан қолдау және қорғау тәжірибесі үйретіліп,
кәсіпкерлер одағы мен бірлестігінің қатысуымен оларды дамыту және ... ... ... өндірістік ресурстармен қамсыздандыру.
Үкіметтің кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі ... жеке ... өсу ... ... ... жағдай жасауға және оның
нарыққа ... ... ... ... ... да ... өкілдерімен бірге пайдаланылмаған өндірістік ғимараттар ... жер ... мен ... ... құрылыс
объектілерін шағын және орта бизнес кәсіпорындарына беру ... яғни ... ... ... ... ... іске асуына ат салысуы үшін
шағын және орта ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Кәсіпкерлікті қаржылық қолдау ісінің маңызды шарты инвестициялар болып
табылады. Жеке кәсіпкерлік ... ... ... және ... ... ... ... барынша тиімді қолданылуын
қамтамасыз етеді. Сол себептен шағын және ірі ... ... ... яғни ... ... мақсатына
бағытталған мемлекеттік қаржыларды көбейту аса маңызды.
Шағын және орта ... ... ... және ... ... жөніндегі халықаралық ұйымдар мен қорлардың қаржыларын
тарту үрдістерін күшейту қажет.
Тұжырымдамада кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің осы ... ... ... ... көрсету мақсатында оларды мемлекеттік
несиелермен ... ету ... ... ... және орта ... ... ... болатын
экономикалық ортаны жақсартуға бағытталған сақтандыру ісі, несие және салық
жүйелеріне қажетті өзгерістерді енгізу қарастырылған.
Сондай-ақ, экономиканың ... ... ... ... ... мен азық-түлік өндірісінде шағын бизнестің дамуына ... ... ... ... мен ... төлемдер мөлшерін
белгілей отырып, салық саясатында маңызды толықтырулар жасау қажет.
3. Әлеуметтік инфрақұрылымның саяси ... ... ... ... ... ету үрдісі барлық
шаруашылық субъектілерінің жұмысына ... ... және ... ... ... алу, кәсіпорындар жұмысының тиімділігі мен
сенімділігін арттыру және тәуекел ... ... ... ... бағытталған нарықтық инфрақұрылым элементтерін қалыптастыру және
дамыту мақсатын көздейді. Әсіресе, ... ... өту ... ... ... ... ... құқықтық базаны құруға және оны қадағалауға
мүмкіндік туғызады. Осы ... ... ... ... әрі ... ... үшін ... инфрақұрылым қызметтерін
толығымен қолдануға тырысады.
Кез келген кәсіпорынның, оның ... ... және орта ... ... ... істеуі үшін банк торабына кіру және ... ... ... ... қалыптастырылуы тиіс. Сондықтан
да Қазақстан Республикасында банк ісін ... ... ... ... шағын және орта бизнестің басты салаларын жалпы дамыту
мен қолдау және банк несиелерін алу ... ... ... ... ... банкілерді құру аса маңызды.
Сақтандыру жүйесі ... ... ... негізгі
бағыттарының бірі болып табылады. Әсіресе, оның мәні шағын және орта бизнес
саласында тәуекел ... ... арта ... ... ... саласын сақтандыруға бағытталған компанияларға ... ... ... ... мен сапасын арттыру және сақтандырушының
түрлі қиянатынан кәсіпкерлерді қорғау ... ... ... лицензиялау және тұрақты қадағалау көзделуде. Бұл үшін ... ... құру ... ... қызмет саласында, әсіресе,
жекешелендіру ісінде аукциондар мен инвестициялық сауда орталықтары маңызды
орын алу ... ... ... ... да бір ... мүлікті немесе
инвестициялық ресурсты сатып алуға ниет ... кез ... ... ... ... Қазақстанның барлық облыстары мен ірі
қалаларында осындай орталықтарды құру ... ... ... ... ... және орта кәсіпорындар
қызметіне қажетті құрал-жабдықтар мен қозғалмайтын мүліктерді тез ... алу үшін ... ... ие ... Сол ... өндірісті
ұйымдастыру барысында лизингтік фирмалар мен ... ... ... ... жүргізетін орталықтарда қызмет көрсете ... ... ... ... ... қызметті тиімді
ұйымдастыру және жүргізу үшін консалтингтік, ... ... және тағы ... ... ... мен ... ... керек. Қазақстанда аса қажетті ... ... осы ... ... аталмыш қызметтерді ұсынатын шетелдік компаниялар
мен фирмалардың бөлімшелерін ашуға мүмкіндік жасау қажет.
Сондай-ақ, экономиканың өзге ... да ... ... ... ... сыртқы экономикалық қызметін мемлекеттік қолдау және
ынталандыру.
Кәсіпкерлік құрылымдардың ... ... ... ... ... қолайлы жағдайларды қалыптастыру жөніндегі мемлекеттік органдардың
қызметі сыртқы экономикалық байланыстарды реттеуге, барлық кәсіпкерлер ... ... ... және олардың шетелдік капиталды алып, тиімді
қолдануын ... ... ... ... ... ... ... атқару ұсынылады:
шағын және орта кәсіпорындарға шетелдік серіктестерімен іскерлік
байланыстарды орнатып, ортақтаса бизнес жүргізуіне және лизингтік
компаниялардың қатысуымен шетелдік технологиялар мен ... ... ... ... жабдықтау жұмыстарын ұйымдастыруына қолдау көрсету,
сондай-ақ, жеке кәсіпкерлік субъектісіне сыртқы ... ... ... ... ... және орта ... дамытудың басты бағыттары бойынша
техникалық-экономикалық негіздермен қамтамасыз етілген ... ... ... несие беру жолдарын қарастыру;
• экспорттық тауарларды өндіретін кәсіпорындарды ынталандыру
шараларын ... және ... ... өнімдерді шығаруға
лицензия бере отырып, кәсіпкерлік құрылымдарға жеңілдік жасау;
• ішкі нарыққа бағытталған өндірістерді мемлекеттік несиемен көптеп
қамтамасыз ету және жеңілдетілген салық жүйесін ... ... ... ... ... шағын және орта бизнестегі
шетелдік инвестицияларды сақтандыру ... ... ... ... Кәсіпкерлік қызмет құрылымдарында жұмыс істейтін қызметкерлерді
дайындау.
Кәсіпкерлік қызмет құрылымдарын қалыптастырудың ең маңызды ... ... ... бар ... ... ... табылады. Әрбір
кәсіпкер табысқа жету үшін маркетинг, қаржылық менеджмент, бизнесті басқару
және т.б. ... ... білу ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің өте
қажетті, абыройлы және пайдалы іс ... ... ... ... отырып, кәсіпкерлік білім беру шараларын жүзеге асыру керек.
Осыған байланысты білім және кеңес беру ... ... ... ... ... ... ... бағыттары бойынша оқытушы мамандарды
жетілдіру;
кәсіпкерлік қызмет құрылымдарында жұмыс істейтін кызметкерлерді
дайындау;
• шетелдік ғылыми орталықтар мен компанияларда білім алу және ... ... үшін ... ... ... өткізу.
Үкіметтің нарықтық қатынастар мен кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі
саясатының маңызды міндеті - ... ... беру ... барлық
кезеңдерінде бизнесті жүргізу біліктілігіне баулу ... ... ... оқу ... бизнес және кәсіпкерлік негіздері бойынша
курстарды ... ... ... ... ... ... ... және ғылыми-әдістемелік тұрғыдан қолдау
Нарықтық инфрақұрылымның ажырамас бөлігі болып табылатын акпараттық
қамсыздандыру ісінің кәсіпкерлікті дамытудағы орны ... ... ... мен ... статистикалық, ғылыми-әдістемелік,
конъюнктуралық және ұйымдық қызметтерді қамтитын мемлекеттік жүйені ... ... ... ... қолданыстағы заңдық актілер, нормативті
құжаттар, экономикалық және конъюнктуралық мәліметтер туралы хабардар етуге
мүмкіндік беретін кеңейтілген ... ... ... құру ... ... барлық жергілікті әкімшіліктер құрамынан ашылып,
республикалық және ... ... ... ... ... ... және ... тұрғыдан дамыту үшін
шетелдік тәжірибеге негізделген ғылыми-әдістемелік оқу ... ... ... ... ... таңда шаруашылық-қаржылық қызметті реттейтін, қолданыстағы
заңдық және нормативтік актілер пакеті мен өзге де ... ... ... бір ... ... сәті ... ... ойды қалыптастыру және жағымды имиджді құру үшін ... ... ... ... үгіттеу керек.
7. Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және реттеу органдар жүйесін
жетілдіру.
Үкіметтің жүргізіп ... ... ... ... ... ... ... мен дамытуға бағытталған
концептуалды әдістерді өңдеу және осының негізінде біртұтас ... ... ... барысында басқару аппараты органдарының қазіргі
құрылымын жақсарту, сондай-ақ, Қазақстан Республикасының мәжілісі ... ... және орта ... қолдау мәселелерін қарайтын, әрі тұрақты
жұмыс істейтін комиссияны (комитет) құру көзделуде.
Көзделген ... мен ... ... ... және түрлі
мемлекеттік және жеке құрылымдардың өзара ... ... ... ... ... ... жанынан кәсіпкерлікті
қолдау және ... ... ... ... құру ... ... ретінде Индустрия және Сауда Министрлігі қарамағынан
экономиканың жеке секторын қолдау және ... ... ... ... сай құру аса ... диплом жұмысының нәтижелері бойынша мынадай қорытынды жасауға
болады. Әлеуметтік мiндеттердi iске асыру елдi ... ... ... ... ескеру тиiс. Жаһандану мен ... ... ... ... нарықтарға ұстанымдануының тиiмдi
стратегиясын тұжырымдауды талап етедi.
Кадр саясаты және еңбек нарығын жетілдіру ... ... ... ... қана ... ... және ... жүйесiнен де орын
iздеумен айналысуға тиiс.
Сонымен қатар, жұмыспен қамту саясатын iске ... ... ... орын ... ... ... жергiлiктi атқарушы
органдармен қабылданған жаңа жұмыс орындарын ашу жоспарлары аймақтық еңбек
нарығындағы жұмыс ... ... ... ... ... ... мәндiлiгi әлi де болса төмен, әлеуметтiк жағынан аз қорғалатын
топтағы азаматтарды, әсiресе мүгедектер мен зейнеткерлiкке жақын ... ... ... ... шешу төмен деңгейде.
Қоғамдық жұмысты ұйымдастыруды экономикалық тұрғыдан ... ... ... қамтудың өнiмдiлiгiн қамтамасыз етуге бағдар
ұстай отырып, ... ... ... ... тиiс - ... мақсатты көздеуге тиiс. ... ... ... ... үшiн ... ... ... әзiрлеп, iске
асыру қажет.
Біздің құзырлы орындар жұмыссыздық мәселесін шешіп, халықтың аузына
барынша жылы-жұмсақ ... ... ... ... ... ... ... бұрын республикалық және жергілікті ... ... ... ... салу ... ... жұмыспен қамту,
несиелендіру тәжірибесін кеңейту, жеке ... ... ... ... ... жұмыссыздыққа жүген салатын бағдарламаларды қабылдады.
Бірақ жұмыссыздық созылмалы дерттей меңдей түсуде. Ал енді бұл ... алу үшін не ... ... ... ... ... жерінің үштен екісі, яғни 67 пайызы шөл
және шөлейт аймақтар. Міне, осы аймақтарда 72 ... ... ... 75 ... ... ... аймақтарда өмір сүріп жатыр. Шөл және
шөлейт аймақтар халықтың денсаулығына аса ... ... ... ... ... ... тұрып жатқан елде белгілі бір кәсіп бола ма?
Мекендеген жері қолайсыз болса, жұмыссыздық меңдемей ... ... ... ... ... қосымша төлемақы да төленбейді. Ал жағдайы
«өте төмен» деген ... да, ... да  ... ... ... ... ... қосымша төлемақы төлейді. Сондықтан біздің Үкімет жұмыссыздық
мәселесін ұтымды шешу үшін ... ... ... жатқан халыққа қаржылай
көмек қолын ... ... бұл ... ... ... жете қояр ма ... Демек, мәселенің
тағы басқа қырларын қарастырып көру керек ... ... ... ... ... ... аз айтылып жүрген
жоқ. Жұмыссыздық қамытынан арылып, қазаққа кәсіп тауып беру үшін ең ... ... ... яғни ішкі миграциямызды жөнге салып, ... ... ... ... ... орналастыру керек.
Осыған арнайы заң ... ... осы ... ... ішкі миграциямызды жөнге салатын бірде-бір заң
жобасы қабылданбады. Керісінше, сырттан келетін мигранттар ... ... ... ... өзге елден ағылған ... да ... бар. Сол ... ағылған гастарбайтерлердің
көлеңкесінде қазақ баласының құқығы ескерусіз қалып ... ... де ... бұл күні ... ... асын ... алып отыр.
Көршілес ТМД елдерінен келетін жұмыс күші ... ... ... олар күз ... арнайы топ құрып, жасақталып келетін
көрінеді. Жұмысын жүргізіп, ... ... ... ... ... ... заң жүзінде тосқауыл қоя алмай отырмыз. Өзге ел
мигранттарды шектеу ... ... ... біз тағы ... бой алдырып отырмыз. Осындайда «өзгенің қарнын ... ... тоқ ... ... ... ... еске ... Біз де
келімсектердің қарнын тойдырғанша, неге қазақтың бүйірін тоқ қылмаймыз осы?
Не істеу керек?
Жалпы ... ... осы ... ... тақырыбы өзекті
мәселелердің бірі болғандықтан түрлі мәселелердің шешуін талап етеді, яғни
жасалған талдаулар келесідей бұл ... ... ... ... ... ... ... керек:
1) Үкімет ең алдымен ұлттық кәсіби жұмысшы тобын қалыптастыруға мән
беруі тиіс. Жасыратыны жоқ, 1992-93 ... ... ... ... бұл күні нарықтық заманға сәйкес келмей қалды. ... ... ... ... ... азаматтары некен-саяқ. Сондықтан
орта кәсіби мамандарды жаңа технологияның тілін ... ... ... ... ... жоя ... ... гастарбайтерлерді қаптату
жұмыс күшін өзімізде ... кері ... ... ... ... ... ғана қатайтып қоймай, «сөлін ішіне жиған»
мықты бағдарламалар арқылы жұмыс істеуіміз керек.
3) Сондай-ақ біртіндеп уақыт талабына сай ішкі ... да ... ... ... ... аймақта тұрып жатқан халықтың ... ... ... ... ... оларды жұмыссыздықтан құтқарар
едік.
4) Сонымен қатар, мемлекеттік органдар кәсіпкерлік ... ... ... ... қажет.
Кәсіпкерлік қызметті дамыту мақсатында мынадай іс-шараларды жүзеге
асыру қажет:
• мемлекет тарапынан кәсіпкерлікті барынша ... ... ... ... саясатын жүргізу;
• жеңілдетілген несие беру саясатын жүргізу;
• кәсіпкерлер құқығын қорғайтын орган жұмысын ... ... ... ... ... ... ... жою;
• тексеруші органдар санын қысқарту;
• заңдардың орындалуын қамтамасыз ету, ... ... және орта ... ... ... жұмыс істеуін
қамтамасыз ету үшін олардың экономикалық ортасын ... ... ... ... ... ... ... қолдау
және дамыту тұжырымдамасын тиімді қолдану керек.
6) ... ... және ... ... ... ... өсуін төмендету және өсуіне жол бермеу арқылы халықтың ... ... ... ... ... ... Жол картасы 2020»
бағдарламасын формалды түрде емес, іс-жүзінде жүзеге асырылуы жұмыссыздық
мәселесін ... ... ... басты мән беретін бағыты  осы болуы
тиіс. Ал одан соң, әрине, өндіріс орындарын ... ... ... шикі өнімді өңдеудің тілін таба білсек,  жұмыссыз қалу жайын 
талқылап та ... ... ... ... П. ... ... НПО ... 1992.
К. Маркс Капитал. М., 1960.
3. Котляр А. Э. О понятии ... ... // ... ... 1998. № 1
4. Рофе А.И., ... Б.Г., Ишин В.В. ... ... занятость населения,
экономика ресурсов для труда: Учеб. пособие / Под ред. ... ... М., ... жұмыспен қамтылуы туралы» Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Заңы 1999 жылғы 5 сәуiр
№ 361-I. "Егемен Қазақстан" 1999 жылғы 8 сәуiр № 67
Халықты ... ... ... ... ... 2001 ж. ... № 149-ІІ Заңы ... ... ... мен
толықтырулармен)
Шеденов У.К. Жалпы экономикалық теория. Алматы, 2002.
Еңбек кодекс. Астана 22 мамыр 2007 года № ... ... ... ... ... А. ... регулирование экономики. А., 2003
Мамыров Н. И др.Государство и бизнес в 4-х томах. А. 2004
Бибатырова И.Б.Государственное регулирование экономики. А. ... Б. ... ... ... қамтылуы. Экономика, 15 наурыз
2012ж.
Статистический ежегодник Казахстана: Статистический сборник /– ... ... ... по статистике, 2013.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы «31» ... № 316 ... ... ... 2020» ... ... ... в 2012 году» Астана, 2013
Қазақстан Республикасындағы еңбекақы 2008-2012, статистикалық жинақ, ... ... 2020» ... ... асуы ... еңбек және халықты
әлеуметтік қорғау министрлігінің есебі, Астана, 2013
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы
«Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы» 2001 ... 17 ... ... ... ... 2010 ... 13 сәуірдегі № 301 Қаулысымен бекітілген
«Бизнестің жол ... 2020» ... ... ...... ... «Қазақстан-
2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты ... ... ... ... Үкіметінің 2013 жылғы «19» ...... ... ... қамту 2020 жол картасы» Бағдарлама
www.stat.kz
Кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және ... ... ... 2012
Қазақстан Президенті Н.А.Назарбаев 2020 жылға қарай 1,5 млн ... ... ... ... ... ... тиіс 27/01/2012.
Шағын және орта кәсіпкерліктің шығарылған өнімі. Астана. ... ... ... ... ... Республики Казахстан в ... ... под ред. ... А.Н., Калиевой С.А.,
Алматы, 2012.
Трудовой кодекс Республики Казахстан от 15 мая 2007 года № 252-III ... и ... по ... на 17.01.2014 г.)
Закон Республики Казахстан О труде в Республике Казахстан. ... № 232 (27506) ...

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының бақылау және реттеу агенттігінің сипаттамасы24 бет
Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығын қалыптастыру және реттеу саясаты33 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруа қожалығығының қызметін реттеу85 бет
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесіне және оларды жүзеге асыру әдістерінің негізін қалыптастыру ерекшеліктеріне талдау жасау93 бет
Қазақстан Республикасында валюта нарығын реттеу24 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Аграрлық өнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу90 бет
Банкілік ресурстар: құрамдау көздері және реттеу жолдары39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь