Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру

МАЗМҰНЫ

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 5.12 бет
І Бөлім: Этноэкологиялық тәрбие берудің және оқушылардың экологиялық
білім мазмұнының әдіснамалық. теориялық негіздері.
1.1. Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері ... 13.17 бет
1.2. Оқушылардың экологиялық білім мазмұны . психологиялық.
педагогикалық проблема ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18.27 бет
2 бөлім: Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық білім мен
тәрбие беру.
2.1. Экологиялық білім берудің ұтымды жолдары. ... ... ... ... ... ... ... ...28.31 бет
2.2. Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық тәрбие
берудің мазмұны. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32.35 бет
2.3. Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің кейбір технологиясы мен
әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36. 52 бет
3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53. 62 бет
4. Пайдаланылған әдебиеттер . . . . . . . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64.65 бет
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі. Адам мен табиғаттың, қоғам мен ортаның өзара әрекеттестігі, оның өнеркәсіпті өндірістің қазіргі таңдағы көптеген жарамсыз технологиялармен қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, қиындықтың шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің өзіне қауіп төнді: табиғат қорлары үзіліссіз сарқылысқа түсті, ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді. Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ұлғая түсуде. Мұндай апатты зардаптар Қазақстанның Семей, Қызылорда, Батыс Қазақстан (Нарын, Азғыр, Тайсойған), Орталық қазақстан (Сарышаған, Байқоңыр, Балқаш), Оңтүстік қазақстан (Созақ) аймақтарында көрініс тапты, олар табиғи экологиялық жүйе тұрғысында, экологиялық жағдайы өте нашар жерге айналды, ал экологиялық әлеуметтік тұрғыда экологиялық зардапты ауданның бірі болып саналады. Экологиялық апаттар биоортадағы жағдайларға еткен әсері арқылы дүние жүзінің әрбір аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ықпал жасауда.
Рио-де-Жанейрода (1992, маусым) БҰҰ – ның қоршаған орта бойынша өткізген конференциясында қарастырылған мәселелер (дүние жүзіндегі бүгінгі экологиялық жағдай; әлемдік қауымдастардың экологияны тұрақты дамытуға талпынысы т.б.) бойынша қабылданған шешімдер білім мен тәрбиені экологияландыруға жаңа көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Жеткіншектердің экологиялық білімі мен тәрбиесі міндеттерінің маңыздылығы арта түседі [1;2].
Өркениетті елдермен қатар Егеменді Қазақстан Республикасы да Рио-92 қабылдаған шешімге парасаттылық көрсетіп, біздің қоғамның приоритетті дамуының стратегиялық бағыттағы “2030” тұрақты дамуының сара жолын көрсетті [3].
Одан кейін де Елбасының мемлекеттік экосаясаты мен экономикалық саясаты табиғат ресурстарын тиімді пайдалану әлемдік деңгейдегі үрдістеріне үн қосып “адам – қоғам – табиғат” арасындағы гармониялық үйлесімділіктің теориялық аспектілерін тұжырымдады. Бүгінгі таңда “Білім туралы” Заңдарды жетілдіру және білім сапасын әлем кеңістігінің білім деңгейіне көтеру көзделіп отыр. Яғни нәтижеге бағытталған білім сапасын өміршең ету жоспарлануда.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. “Қазақстан - 2030” дейінгі “Қазақстанның даму шараларын іске асыру стратегиялары туралы” Президент жарлығы 28.01.04 1998
2. Доклад Конференции организации обьединенных нации по окружающей среде и развитии. ООН, Нью-Йорк, 1993.
3. Международная Конференция ООн по окружающей среде РИО -1982
4. Қазақстан Республикасында 2004-2015 жылдарға арнаған экологиялық қауіпсіздікті сақтау туралы тұжырымдамасы. Астана. 2003.
5. “Қоршаған орта туралы заңдарды қолдану” Алматы 2000, 7 б.
6. Қазақстан Республикасында үздіксіз кәсіби педагогикалық білімді дамыту тұжырымдамасы. Астана, 2004.
7. Мұқанова Б.Ы. Тәрбие мақсатының әлеуметтік негіздері. Педагогика оқулығы. Алматы, 2003, 8-9 Б.
8. Шілдебаев Ж.Б. Экологияны мектепте оқыту әдістерін өзекті мәселелері “География және Табиғат”, Алматы №1,2004, 25-30 Б.
9. Шыңғысбаева Ш. Экологиялық білім беру жолдары. Қазақстан географиясы және экология. 10-11 Б.
10. Аймағамбетова Қ. Педагогикалық үрдісті экологиялық білім мен тәрбие беру негізінде ұйымдастыру. “Бастауыш мектеп” №10, 2003 ж, 16-17 Б.
11. Маткаликова Т. Экология және біз. “биология және сауаттылық негізі” №2, 2006 ж. 70-73 Б.
12. Тамабаева Т. “Өсімдіктер тіршілік модулі” Бастауыш мектеп журналы №3 2004 ж 43-46 б.
13. Экологиялық білім бағдарламасы. Алматы 1999 ж. 65 Б.
14. Шілдебаев Ж. Экологиялық білім берудің негізгі педагогикалық принциптері “Үздіксіз білім берудің қазіргі жағдай мәселелері немесе болашағы” Сборник РИК, №3 2000 60-70 Б.
15. Шілдебаев Ж.Б. Экологиялық білім қалыптастырудың пәндік жүйесі. Бастауыш мектеп, Алматы, №4, 2004, 15-24 Б.
16. Көпшілікке экологиялық білім мен тәрбие жақсарту жолдары. Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. Алматы, 1992, 87 Б.
17. Орынбаева Г. Сағымбаев Т. “Оқушыларға экологиялық тәрбие беру”. Экология негіздері, алматы, 1995
18. Жангельдина Д.І. Оқушыларға экологиялық тәрбие беру.
19. Қараев Ж.А. Таубаева Ш.Т. Аганина Қ.Ж. және т.б. Қазақстанда орта білім жүйесін дамытудың кейбір бағыттары. Қазақстан мектебі. Алматы, №7,8 1999 17-18Б, 24-25Б.
20. Сәбденалива Г.М. Этноэкология (Факультативті бағдарлама) Алматы, 1998, 22 Б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ОРТА АЗИЯЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Әлеуметтік – ... ... және ... ... кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие берудің кейбір
мәселелері»
Студент
________________________
______________________А.Ж.Т.
«______» ________________ 2008
ж
Мамандығы_____________
Жетекші:
_________________________
(ғылыми дәрежесі, атағы)
_______________________А.Ж.Т.
«______» ... 2008 ... ... ... __________ 2008 ж
Алматы. 2008 ж.
Казахстан Республикасы білім және ғылым министірлігі
ОРТА АЗИЯЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
___________________________________ кафедрасы
____________________________________ мамандығы
Дипломдық жұмысты орындауға
Тапсырма
Студент________________________________________________________________Ф.А.Ә
Жұмыс
тақырыбы________________________________________________________________
_________________________________________________________________________
ЖОО ... ... №___ ... аяқталу мерзімі «___»
Жұмыстағы басты мәліметтер
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
Дипломдық жұмыстың қысқаша мазмұнын немесе дипломдық жобадағы сұрақтарды
өңдеуге жататын тізімдер
а)__________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
___
б)
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
__
Графикалық материалдардың тізімі (нақты ... ... ... ... негізгі
әдебиеттер_______________________________________________
____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________
Тапсырманы алу мерзімі _________________________________
Кафедра меңгерушісі_______________________________________________Ф.А.Ә.
(қолы)
Жұмыс жетекшісі _______________________________________________ Ф.А.Ә.
(қолы)
Студент тапсырманы орындауға алды ________________________________Ф.А.Ә.
(қолы)
Күні ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . .. 5-12 ... ... ... ... ... және ... экологиялық
білім мазмұнының әдіснамалық- теориялық негіздері.
1.1. Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері....13-17 бет
1.2. Оқушылардың экологиялық білім ...... ... бөлім: Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық ... ... ... ... ... ... ... жолдары.
...............................28-31 бет
2.2. Жаратылыстану пәндері ... ... ... тәрбие
берудің ... ... ... ... ... берудің кейбір технологиясы мен
әдістемесі..................................................................
.................................36- 52 бет
3.
Қорытынды...................................................................
.........................53- 62 бет
4. ... ... . . . . . . ... ... ... Адам мен ... ... мен ортаның өзара
әрекеттестігі, оның өнеркәсіпті өндірістің ... ... ... технологиялармен қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, қиындықтың
шама-шегіне ... ... ... ... ... ... ... қорлары
үзіліссіз сарқылысқа түсті, ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді.
Бүкіл әлемде экологиялық ... мен ... ... ... ... зардаптар Қазақстанның Семей, Қызылорда, Батыс Қазақстан (Нарын,
Азғыр, ... ... ... ... Байқоңыр, Балқаш),
Оңтүстік қазақстан (Созақ) аймақтарында көрініс ... олар ... жүйе ... ... ... өте ... ... айналды,
ал экологиялық әлеуметтік тұрғыда экологиялық зардапты ауданның бірі болып
саналады. Экологиялық апаттар биоортадағы жағдайларға ... ... ... ... ... аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ... (1992, ... БҰҰ – ның ... орта ... ... қарастырылған мәселелер (дүние жүзіндегі бүгінгі
экологиялық жағдай; әлемдік қауымдастардың экологияны тұрақты дамытуға
талпынысы т.б.) ... ... ... ... мен ... жаңа ... қарауға мүмкіндік береді.
Жеткіншектердің экологиялық білімі мен ... ... ... ... [1;2].
Өркениетті елдермен қатар Егеменді ... ... да ... ... ... көрсетіп, біздің қоғамның приоритетті
дамуының стратегиялық бағыттағы “2030” тұрақты дамуының сара жолын ... ... де ... мемлекеттік экосаясаты мен ... ... ... ... пайдалану әлемдік деңгейдегі үрдістеріне
үн қосып “адам – қоғам – табиғат” арасындағы гармониялық үйлесімділіктің
теориялық аспектілерін тұжырымдады. ... ... ... ... Заңдарды
жетілдіру және білім сапасын әлем ... ... ... көтеру
көзделіп отыр. Яғни нәтижеге бағытталған білім сапасын өміршең ету
жоспарлануда.
Елбасының ... ... ... ... ... және ... ... жақсартуға бағытталған бірнеше маңызды заңдар ... ... ... ... ең ... “Қазақстан Республикасының
2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы” ... ... ... ... мен тәрбие берудің өміршең бағдарламасын
нақтылап берді [7]. Елбасының №1241 (2003) ... ... ... ҚР ... ... конституциясы’, “Білім туралы”
заңына сәйкестендірілген бірден-бір мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... бірі болды [8;9].
Экологиялық проблеманың пайда болуы ең алдымен ... ... және бұл ... ... ... ... ... топтасқан қауымның қоршаған ортаға көзқарасын, қатынасын қайта
бағдарлау жолымен де шешуге болады. Адамзат экологиялық ... ... ... ... жаңа ... қалыптастыру
қажеттігін ойындайды. Әлеуметтік әрекет құралы ретінде қоғамдық экологиялық
таным әлеуметтік бақылаудың ... ... ... іске ... ... тұрғылықты халық қоршаған ортаны жақсарту
мәселесіне, сонымен бірге оқушыларға ... ... мен ... ... аса ... ... ... тұрғыда жеткіншектердің экологиялық ой-өрісін дамыту, экологиялық
мәдениетін қалыптастыру ... ... ...... арта
түсуде. Ғалымдардың пайымдауынша, экологиялық білім мен ... ... ... ішкі ... ... мен ... ... қажет,
өйткені тіршілікті ортаны сақтау мен адамның ... ... ... ең маңызды категорияның бірі болып саналады.
Экологиялық білім бүгінгі заманның кешенді проблемасы ретінде философиялық
- әлеуметтік зерттеулердің ... ... ... ... еңбектерінде
экологиялық проблема жалпы адами тұрғыда қарастырылады ... И.П. ... ... ... ... білімді
дамытуда бірқатар тұжырымдамалардың (Рио-де-Жанейрода (1992) БҰҰ –ның
өткізген ... ... ... – ЮНЕП ... ... 1977) ... [14]; ... Республикасының
2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі ... ... ... ... ... маңыздылығы жоғары болды [7].
Бүгінгі Республикамыздың Білім және Ғылым министрлігінің бағдарламасына
сәйкес оқу жүйесін және ... ... жаңа ... ... ... айналып, қолға алынып отыр. Осы өзекті мәселенің бірі – ол ... ... орта және ... ... ... ... білім
жүйесін қалыптастыру.
Баланың жеке тұлға болып қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... бүгінде ғылыми педагогикалық
зерттеулер дәлелдеп отыр. Табиғатпен қарым – қатынас баланың ойлау, ... ... ... сана – ... ... өсіп жетілуіне,
түйсігіне т.б. оңды әсер ету мүмкіндігі шексіз. Себебі, Адам табиғи ... ... Адам ... ... мен ... ... ... нәтижесінде өзін
кейінгі өмір кезеңдерінде көрсете алады.
Адамның тура және ... ... ... еліміздің экологиялық
жағдайының асқындап, оның дүниежүзілік қауіпті жағдайға айналып отырғандығы
бәрімізге мәлім. Сондықтан да қоғамның ... ... - ... ... сауатты, мәдениетті болуы. Осы тұста білім саласының ... ... ... ... ... ... ... білім беру мәселесін шешуді төменнен жоғарыға ... оны жеке ... ... ... ұштастыра және тәжірибе
жүзіне дамыта оқыту барысында, ... ... ... ... Сонда бесіктен бастап, ата анаға дейін экологиялық тәрбие,
мәдениет дағдысын қалыптасу қажеттігі ... ... ... ... шығарылып жатқан жаңа оқулықтарда
экологиялық ... ... жүр. ... ... ... өзінің іргетасы
саналып жүрген орта мектептерден сапалық өзгерісті талап етеді. Кез–келген
пәнді ... ... ... ... ... ... ... оған табиғатты қорғау және көркейту шараларын
үйретуді көздейтін, табиғат ... ... ... білімді орнықтырудың мүмкіндіктерін арттыратын педагогикалық іс-
әрекет қажеттігі ... Осы ... ... ғана тұлғаны
экологиялық тәрбиеге қалыптастыру үрдісінің алғашқы сатысы жүзеге асырылды
деуімізге болады.
Оқу үрдісі тәрбие үрдісінің құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... ортақ белгілі бір талаптарға жүгінетіні белгілі. Сондықтан да мектеп
қабырғасында жас ұрпаққа экологиялық білім мен ... ... ... ... мен білікті қалыптастыру ғана емес,ол тұлғаның дүниетанымын дамытып,
жан-жақты етіп ... Осы ... ... проблемамызды
айқындауға және тақырыпты “Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие берудің
кейбір мәселелері” деп таңдауымызға ... ... ... ... ... ... №172 орта ... 7сынып
оқушыларына экологиялық білім беру мен табиғатты қорғауға тәрбиелеу.
Зерттеу мақсаты: Оқушыларға экологиялық тәрбие беруді ... ... ... мен ... ... ... әдістемесін
айқындау. Соның нәтижесінде оқушылардың өзі тұратын өлкелердің табиғатын
қызғыштай қорғайтын адамзат етіп тәрбиелеу.
Зерттеудің міндеттері:
Оқушылардың экологиялық ... ... ...... ... ... ... қалыптастырудың ұтымды жолдарын
анықтау.
Оқушылардың экологиялық білім мазмұнының тұжырымдамасын жасау.
Оқушыларға жаңа технология бойынша ... ... ... ... және оның ... ... - ... жүзінде
тексерістен өткізу.
Зертеудің болжамы: егер, оқушылардың экологиялық білім мазмұны
теориялық -әдіснамалық тұрғыдан дәлелденіп, ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылса және оқу - әдістемелік
кешенмен ... ... ... білімі артып,
практикалық іскерлігі мен дағдысы шыңдалады, дүниетанымдық, адами ... ... ... өйткені, бірегей табиғатты сақтау әр
оқушының тікелей экологиялық ... ... ... ... ... ... оқушылардың экологиялық саналығы мен оның
мектепте меңгерген жүйелі білім мазмұнының сапасына байланысты.
Зерттеудің әдіснамалық – ... ... Адам ... ... ... ... қатынасы туралы ілімі, таным теориясы, жеке
тұлғалық іс - әрекет теориясы, ... пен ... ... ... ... пікірлер, тұжырымдамалар философиялық көзқарастар,
педагогикалық, психологиялық ой – ... ...... ... ... Зерттеу проблемасы бойынша философтардың,
әлеуметтанушылардың, педагогтар мен психологтардың еңбектері; ҚР Білім және
Ғылым министрлігінің жоғары және көпсатылы оқу ... оқу – ... ... ... құжаттары (тұжырымдамалары, кешенді
бағдарламалары, оқулықтар мен оқу - ... ... ... оқу –
құралдары); педагогиканың ғылыми жетістіктері мен озық тәжірибелері; ресми
материалдар (ҚР Конституциясы, “Білім туралы”Заңы, ҚР ... ... ... ҚР ... мемлекеттік бағдарламасы; “ҚР экологиялық
білім мен тәрбие берудің ұлттық ... “ҚР ... ... ... білім бағдарламасы”; “Қазақстан Республикасының 2004-
2015 жылға арнаған экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы”; “Айнала қоршаған
ортаны қорғау туралы” Заң және т.б. ... ... ... және ... ... және ... тәжірибесі.
Зерттеу әдістері. Зерттеу жұмыстарын жүзеге асыруда теориялық
(салыстырмалы, индуктивті – ... ... ... ... ... эксперимент, педагогикалық іс – тәжірибелер);
математикалық статистикалық есептеу әдістері ... ... ... ... ... ұсынылады:
1. Экологиялық білім–барлық халықтың, соның ішінде оқушылардың дүниетанымы
мен ... ... ... ... қажет ететін адамгершілік
құндылықтарының проблемасы. Бұл ... ... және ... көріністерге деген аялы сезім, табиғатты қорғау қажеттілігіне деген
ішкі сенім жатады.
2. ... ... ... ... нақты шарттар арқылы
(мазмұндық, ұйымдастырушылық, әдістемелік), жүзеге асырылады: мазмұндық ... ... ... ... ... мен құралдар
жасаумен айқындалады; Ұйымдастырушылық - ... ... ... ... ... амал– жолдарды пайдаланумен айқындалады;
әдістемелік – ғылыми тұрғыда негізделген жұмыстарды практикада қолданумен
анықталды.
3. Оқушыларға экологиялық ... беру ... ... ... ... ... ... бағдарлайды.
4. Экологиялық білім мазмұнын жаңа технология бойынша оқыту ... ... ... ... ... әдеп ... ... мәдениетін жетілдіріп, қоршаған ортаны қорғауға бағыттайды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәні.
1. Орта ... ... оқу ... ... және ... ... оқушыларға табиғатты қорғау, экологиялық тәрбие берудің
ерекшелігі, мәні ашылды.
2. ... ... тыс ... ... ... ... ... беру үлгісі жасалды.
3. Оқушыларға экологиялық тәрбие беруде қазақ ... ... ... ... ... ... ... беруде сабақ және сабақтан тыс жұмыс формалары
тәжірибе – ... ... ... ... және ... ... ... жасалды.
Бітіру жұмысының құрылымы. Бітіру жұмысы кіріспеден, 2
бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған ... ... ... ... зерттеудің көкейкестілігі негізделеді, ғылыми
аппаратқа (зерттеудің объектісі, пәні, ... ... ... ... әдіснамалық негіздері, әдістері, ғылыми ... ... ... ... ... ... зерттеудің
дәлелдігі мен негізділігі нәтижелерді сынақтан өткізу мен ендіру) сипаттама
беріледі.
Этноэкологиялық ... ... және ... ... ... ...... негіздері – атты бірінші бөлімде зерттеу
проблемасының әдіснамалық – теориялық негіздері ... ... ... ...... ... оның білім саласына әсері
мазмұндалады. Экологиялық білім жүйесінің қалыптасу кезеңдері дәлелденіп,
әрбір ... ... ... беріледі. Шет мемлекеттердегі экологиялық
білім жүйесінің, өзіндік ерекшеліктеріне мән ... ... ... ... ... ... сәйкес пайдалану.
“Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық білім мен
тәрбие беру” - атты екінші ... ... ... пәні ... білім мен тәрбие беріп оқытудың ... ... әдіс ... беріледі. Оқушылардың экологиялық білімін сабақтарда, сабақтан
және мектептен тыс уақытта әртүрлі жұмыс формалары арқылы жетілдіру ... ...... ... ... ... ... нәтижелері, тұжырымдар мен қорытынды
және ғылыми - әдістемелік нұсқаулар беріледі.
Зерттеудің практикалық мәні:
Оқушы жастарға арналып “ ... ... ... ” атты
факультативтік курс бағдарламасы;
Сыныптан тыс жұмыс ... ... ... ... байланысты ғылыми - әдістемелік ұсыныстар
жасалды.
Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу және практикаға ендіру
Зерттеу ... ... және ... оқу ... мен гимназиялардың оқу тәрбие процесінде, сондай – ақ мұғалімдер
мен тәрбиешілер біліктілігін жетілдіретін салаларда ... ... ... ... мен ... ... ... педагогикалық институтының “Экология” кафедрасында баяндамалар
жасалынып, мақұлданды.
Зерттеу жұмысымыз 2 жыл бойы ... ... ... алынып, осы проблема бойынша философиялық, ... оқу ... ... талдау жасалынды. Білім беретін мектептерде
табиғат ... ... ... ... және ... ... тәжірибелер зерттелді. Бұл кезеңде экологиялық білім берудің
теориялық негіздері ... және ... шешу ... ... анықталған әдістердің теориялық негіздері №172 ... ... ... ... ... өткізіліп, тұжырымдалды.
І бөлім. Этноэкологиялық тәрбие берудің және оқушылардың экологиялық білім
мазмұнының ... ... ... ... ... тәрбие берудің теориялық негіздері
Қазіргі уақытта қоғамның алдында экологиялық тәрбие мен білім
беру мәселесі тұр. Жер ... ... ... ... күш ... – бір зоологиялық түр – адам. Адамдардың күш санасы бар, және де сол
сана мейлінше дамыған сайын экология туралы ... ... ... ... қазір жер бетінде адамдардың басым көпшілігінде экология мен ... жоқ ... ... ... ... ... ... халықтың мәдениетіне кері
әсерін тигізеді. Оны тек тәрбиемен, білім берумен қалпына ... ... жол ... ... аз, ... ... ... күннен күнге
өршіп барады.
Россияның ірі ғалымы А. Яблоков экологиялық білім ... ... ... экологиялық білім алуының жаңа сатысы
керек. Адамның білім мен тәрбие алудың өн бойында оқ ... ... ... ... - ... ... беру ... бірінші орынға қойылуы
қажет. Табиғатқа қамқор сезіммен қарайтын адамды тек осылай ғана тәрбиелеп
шығаруға болады. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... құрылуы педагогтар алдына міндет етіп қойылды. Бұл
міндет ... беру ... ... Жаңа ... ой – ... ерекшелігі мынада: ТМД елдерінде және ... ... ... ... ... ... ... кем емес.
Қоршаған табиғи ортаға деген жауапкершілік қарым – қатынас
тәрбиесінің мәселесі ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларынан бастап, оқу жұмысы методистерінің назарын
аударды.
Экологиялық ... ... мәні ... ... сынып
оқушыларының қабылдауына қандай экологиялық ұғымдар тән? Оқушы жастардың
экологиялық ... ... ... ... табиғатқа деген қамқор
сезімді ... ... ... ... ... шарттар
қолданғанда, бұл мәселе ең үлкен педагогтік нәтиже береді?
Алайда, экологиялық білімнің бағыт – бағдарын белгілеуді елеулі
пікір талас туғызып ... ... ... ... аясы”, “Қоршаған орта”
немесе “Табиғат ... ... тұру ... ... ... ... шет ... оқу жүйесінде экологиялық білім беру әр
түрлі пәндерді оқытуда сыныптағы оқушылардың ... ... ... өмір ... ... кіріккен (интегралдық)
пәндер негізінде беру жағына назар аударады. Мысалы, АҚШ–та ... ... ... педагогикалық ұжымның таңдап алуына орай міндетті
түрде оқытылатын бес ... ... ... ... оқытылады.
Біздің ТМД елдерінде алғашқы кездерде барлық ... ... ... болғандықтан және барлық оқу бағдарламалары
шамадан тыс оқу материалдарын енгізгендіктен бірінші үлгі ... ... ... да ... ... ... оқу ... бағдарламаларында
экологиялық бағыттағы енген тақырыптар бір – бірін толықтырып, жүйелі
білім беруге ... ... ... оқу ... ... бағдардағы
пәндердің берген білімі мен тәрбиесін жинақтайтын пән “экологиялық” ... 8 – ... ... ... Біз оны белгілі бір жүйеге келтіріп
және ... ... ... ... тыс ... ... жастарға экологиялық тәрбие беруге талпыныс жасадық.
Ендігі кезекте, бізде оқушы жастарға экологиялық білім ... ... ... тарауында ғылыми негіздерін, мақсат міндеттерін
талдаудан кейін оның мазмұндарын ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарында іске асырылып жатқан
экологиялық ... беру ... ... ... ... ... қай жағынан алып қарасаңыз да, оның биология ғылымының құрамды
бөлігі екені ап–айқын көрініп тұр. Ал ... ... ... ... ... зиялы азаматтардың барлығына түсінікті. Бірақ экология ... ... ... ... ... ... мәселесін шеше
алмайтынын кез – келген адамға түсінікті жағдай.
Экология ғылымы-табиғат қорғау ғылымының ... ... ... ... ... оның қағидаларын, заңдарын ... ... ... ... түрде орындау мәңгілік, баянды
өмір сүру негізі.
Табиғат сырын жан–жақты білуге ұмтылу, оның қорларын ... адам ... ... ... ... . Бұл ... адамның
өмір сүруі мүмкін емес. Ендігі мақсат– осы қасиеттің барлығын жер басып
жүрген, ... ... ... ... өмірге пайдалануға көмектесу. Бұл
мақсаттың орындалуы әрбір адамзаттың табиғат қорғау ... ... ... Осы жұмысты орындау ұстаздың міндеті.
Демек, жоғары оқу орны қабырғасында студенттерге табиғат,
экология жайында ... ... ... ... ... ... тәжірибесінен
өткізсек, мақсат түбегейлі орындалады, оқушы жастардың саналы түрде, өмір
бойы табиғат қорғау ісімен ... ... ... ... экологиялық апаттан сақтап, қоршаған ортаға
деген сүйіспеншілік сезімін оятып, табиғатты қорғау ... ... ... ... ... Н.С. ... жетекшілік етуімен
“Табиғат қорғау орталығы” құрылып, онда ... ... ... ... ... Н.С. Сарыбеков алты кезеңнен
тұратын отбасы бала – бақша балаларынан экологиялық сауат ашып, ... ... ... ... ... әр ... табиғат
қорғауға әр отбасында бастау алуы тиіс,бала–бақша бағдарламаларында
балалардың табиғатты түсініп ... ... ... ... ... ... ... дейінгі әр балалар “табиғат”, “жасыл ... ... ... ... ... топырақ”, “гүл”, “денсаулық”, “сұлулық”,
“әдемілік”, “сайраған құс”, “жүгірген аң”, ... ... ... ... ... мән – ... мазмұнын білуі тиіс. Сонымен
қатар, ол негізгі және профильді ... 9-10 ... ... ... ... пәнін оқытуды ұсынады.
Қоғам мен табиғат арасындағы өзара қарым – қатынастың ғылыми
негіздері мен мүмкіндіктері, ... ... ... ... ... Жиров, И.В. Игнатенко, А.Н. Ласточкин, В.П. ... ... ... ... ерекшеліктері бар. Шынын
айту керек, осындай бағдарлама ... әлі де ... ... тәрбие берудің негізгі мәселелердің оқу орындардың
жоспарында және оның жалпы ... ... ... ... мен ... ... анықтау, экологиялық білім беруде шетелдегі
әріптестердің озат ... ... ... ... оқу ... ... ... мен табиғат арасындағы қарым – қатынастардың мән ... ... адам өмір ... ... ... өз ... ... қоршаған өлі және тірі ... өз ... ... ... ... құнды бағдарлары жастарға отбасынан
бастап жоғарғы білім алғанға дейін ... ... ... ... ... және өз ... деген көзқарсы адам өмір
сүруіне тікелей және қосымша әсер ететін қоғам мен ... ... ... ... оқу үлгерімі өсіп, танымдық қызығушылық қасиеттері
өрбіп ... ... ... ... ... және ... ... бірге
адамның ролі мен орнын түсіну үшін қажет ... ... мен ... ... ... ... әртүрлі типтегі сабақтарды, ... ... ... ... ... әдістемелік
нұсқаулар келтірген.
Білімді терең меңгеруге студенттердің практикалық ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік
жасайды. Әрбір сабақта, әртүрлі оқу әдістерін пайдалану ... ... ... ... студенттердің өздігінен орындайтын
жұмыстары, олардың рефераттар немесе ... ... ... ... ... және т.с.с. ұйымдастыру студенттердің
танымдық қызығушылықтарын арттырып, оқу белсенділіктерін дамытады.
Жалпы, қорыта келгенде ... ... ... ... интегралды сипаты жаратылыстану, қоғамдық – тарихи, ... ... ... ... ... ... белгілі дәрежеде
бейнеленуін қамтамасыз етеді. Көптеген ... оның осы ... ала ... ... ... ... ... саяси
адамгершілік эстетикалық, құқықтық, еңбек және т.б. тәрбие ... ... ... ... жүйе ... қарастырады. Бұл
экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесін қандай да ... бір ғана ... ... ... ... ... Былайша айтқанда олардың идеяларының
мазмұны кең мағынада толық ... пән жоқ. ... оқу ... ... беру ... жеке пәндерде біріктірілген мазмұнның
болуы, оны әрбір пәннің өз тұрғысынан қарастырылуын және ... ... ... ... ... ... ... пәндермен де,
пәнаралық байланыс негізінде зерттеуді қажет етеді.
Жоғарға оқу орнындағы экологиялық тәрбие беру ... ... мен ... оқу орны ... жаңа сала ретінде қызу
қарқынмен дамып келе жатқандығын байқатады. Бұл ... ... ... ... қажеттілігі жалпы теориялық және жеке ... ... ... және ... ... дәлелдейді.
Бірақ қазіргі жоғарғы оқу ... ... шын ... ... ... қалып, ол экологиялық сауатты, тәрбиелі студенттерді
дайындауды қамтамасыз ете алмай ... ... ... ... ... ... ... себептердің бірі – экология идеясын
ұғындырудың жеткіліксіздігі, табиғи ... ... ... ... ... ... мазмұндағы білімдердің
өзара тығыз бірлігінің болмауы деп санайды.
1.2. Оқушылардың экологиялық білім мазмұны - ...... ... ... ... ... ... тиімді
пайдалану, Егеменді ... ... ... ... ... Ғылыми – Техникалық прогресс қоғамдағы әлеуметтік және
экономикалық өзгерістер табиғат тепе – ... ... ... ... болуына себепкер болып отыр.
Экологиялық дағдарыстың неғұрлым ... ... ... ... тозуы, су ресурстарының тартылуы,
атмосфераның ластануы, ... ... тірі ... ... ... тіршілікке қатер төндіретін ... ... мен ... ... ... ... әрі улы ... айналаны қоршаған ортаға терең зиянын тигізуде.
Кейбір аймақтарда жағдайлардың ... ... ... ... ... пайымдап білуге болмайтын құбылыстар қаупі
өсіп келеді. Еліміздің қолайсыз экологиялық ... ... ... ... ... ... ... одан әрі тереңдетіп, әлеуметтік
шиеленістің ... ... ... Ал, ... ... қатар
халықтың әлеуметтік проблемаларын шешуде экономикалық қиындықтарда кедергі
келтіріп отыр. Экологиялық ахуалды ... үшін оң ... ... ... ... ... залалын тигізумен қатар,
әлеуметтік жанжалдар туғызып, халық шаруашылығы дамуының бірсыпыра ... ... ... ... ... ықтимал. Осыған орай, Қазақстан
Республикасының Конституциясының 38-бабында “Қазақстан ... ... ... және табиғат байлықтарын ұқыпты қарауға
міндетті” - делінген [8,13].
Ата Заңымызға негізделіп жасалған ҚР ... ... Заң ... жылы қабылданған білімді дамыту тұжырымдамаларында көрсетілген
талаптарды іс жүзіне асыру ... орта және ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беруді дұрыс ... ... ... аян ... ... ... ... бастап Республикада табиғат қорғау
туралы жаңа заң ... ... енді [4]. Заң әр ... ... мен
денсаулығы үшін айналадағы ортаның барынша қолайлы болуын қамтамасыз ... ... ... ... және ... негіздерін
белгілеп берді.
Ол мынадай тармақтардан тұрады.
- Республикада халыққа білім беру ... ... ... ... барлық топтарын қамтитын тәрбие және білім беру ... ... ... ... ... ... және ... экологиялық тәрбие
мен білім берудің жоғары және арнаулы оқу орындарында маман ... ... ... ... біліктілігін арттырудың, барлық
мүмкіндіктерін жасау;
- құжаттың 64-бабында айтылғандай барлық оқу ... ... ... білім берудің қажеттілігі айтылып ол бойынша
азаматтардың экологиялық ... ... ... экологиялық
білім мазмұнынын алу үшін, оқу орындарының ұстанған кәсіби бағдарламаларына
қарамастан барлық ... және ... оқу ... ... ... міндетті түрде оқыту;
- арнаулы оқу орындарының бағытына сәйкес айналадағы ортаны
қорғау және табиғатты ... ... ... арнайы курстар оқыту
көзделеді.
Қазіргі ... ... беру ... ... ... бірі - жас ұрпақтың экологиялық білімі мен көзқарасын
қалыптастыру, оларды ... ... ... ... ... пайдалану
және өзінің өмір сүретін ортасы мен ... ... ... ... ... ... білетін азамат ретінде тәрбиелеу. Сөйтіп,
әрбір адамның экологиялық білім ... мен ... орта және ... беру ... ... ... өмірге деген көзқарасын
анықтайды.
Әлемдік ғылымдар саласында ғылыми –техникалық үрдісі әлдеқашан
қалыптасқан экология, табиғаттану, ... ... ... ... ... ... ... “Экология” терминін тұңғыш 1866 жылы неміс
биолог-ғалымы Эрнест Геккель енгізген. Ол ... - деп ... ... ... ... оны ... ... ортамен қарым-қатынасын
зерттейтін ғылым саласы екенін дәлелдеді.
Соңғы кезде, экологияны биология ғылымының саласы ... ... ... ... қарастырып жүр. Сондықтан, әртүрлі экологиялық
мәселелері жаратылыстану ғылымына енетін пәндердің барлығы да ... ... ... өз ... ... ... ... Мысалы,
биологиялық пәндер бойынша тірі организм, ... ... ... жер бетінде таралуы, организмдердің шығу тегі, селекция, генетика
туралы зерттесе, ал география ... ... ... ... мен ... ... орта және ... табиғи кешенге
адамдардың шаруашылық қызметтеріне тигізетін ... ... ... ... ... барлық өзгерістерді айнала
қоршаған табиғи ... және ... ... ... ... ... ... Сондықтан да экология ғылымы барлық
жаратылыстану ғылымдарының негізгі өзегіне айналды. Ал, ... ... жеке ... төңірегінде зерттеулер жүргізу сын көтермейді.
Қазір барлық ғылым ... ... ... ... ... ... ... экология ғылымдарының ғылымы деңгейінде
іргелі ... ... ... күшіне айналған. Табиғат қорғау Заңына
байланысты елімізде жалпы білім ... ... ... және ... пәндер мазмұнын экологиялық және әлеуметтік
маңызы бар фактілермен толықтыру арқылы жас ұрпақтарға экологиялық ... ... беру ... ... ... асыру керек” -деп көрсетеді.
Осыған байланысты республикаларды үздіксіз білім беру жүйесінде, яғни ... ... ... оқу ... ... ... ... білім
беруді саналы және мақсатты түрде ұйымдастыруды міндеттейді.
Міндетті іске асыру мақсатында мектеп оқушылары мен жоғары ... ... ... ... ... оқытыла бастады. Адам
мен табиғаттың өзара қатынасындағы пайда болатын экологиялық ... шешу ... ... кезде бүкіл прогресшіл адамзатты
байыпты ойлануға ... Бұл ... ... шешуге үлес қосу ғылым
мен техниканың міндеттері ғана болып қоймай, ... ... ... мен ... де ... және игілікті борышына айналуда.
Ғасырлар бойы өзін табиғаттың қожасы, ... ... ... адам, бойындағы оған деген тұтынушылық, пайдакүнемдік қатынасын
психологиялық тұрғыдан қайта құру қажеттігі туып ... Бұл ... ... бір жолы-халыққа экологиялық білім ... ... ... ... ... ... ... өзіндік даму және қалыптасу тарихы
бар.
Өйткені, қоғам мен табиғаттың өзара бір-біріне әсер ететіндігі
туралы халыққа білім ... ... ... ... ... ... қорғау дағдыларын қалыптастырады. Жас ұрпаққа экологиялық
білім және тәрбие беруде мектептің ... орны ... ... ... және ... білім берудің бір компоненті ретінде шәкіртті жан-жақты
дамытуға, оның ... ... ... бағытталған.
Қазіргі уақытта экология ғылымы теориялық және практикалық
маңыз алған ғылымның барынша тез дами ... ... ... ... ғылымы – табиғатты тиімді пайдаланудың ғылыми – теориялық негізін
қалайды. Ол жастарға білім мен тәрбие беру ісін жаңа жолға ... ғана ... ... ... ... алғанда, адамның табиғаттағы және әлеуметтік
ортадағы болмысында кездескен алғашқы ... еді. ...... ... ... ... ... бергі қоғамдық сананың элементтері болып келіп және олардың
байлығын молайта түсуге білімді тереңдету, экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... ол үшін арнайы мамандар
дайындау – жалпы білім беру жүйелерінің алдыңғы шарты.
Экология проблемасы ... бойы ... ... тура ... ... болсын да түскен емес.
Кезінде орта ғасыр ғұламалары табиғатқа ... ... ... - әдіснамалық тұрғыда тұжырымдаған.
ІХ-ХV ғасырларда ... ... ... ... ... тіл ... логика, психология, география, этика
т.б. ғылымдар жайлы жазған еңбектерінің мәні ерекше. Соның ішінде ... ... ... география ғылымдарын теориялық философиялық
тұрғыдан негіздеуге көп күш жұмсаған энциклопедист ғалым. Мысалы, ... ... ... ... жайлы”, “Темпераменттер
туралы” т.б. еңбектер жазған. Онда “... адам ... ... ... ... ... биік ... ... оны құрметтеу, қастерлеу керек”,
деп түсіндірді [74].
Ал М.Қашқаридің қайсы бір еңбектерін алмаңыз, үлкен ... ... ой – ... ... ... көріністерін, білімділікті
арқау етіп алған.
Қорыта келгенде, Әль-Фарабидің, М.Қашқаридің ... ... ... және ... ... этикалық
тұжырымдарына да жаратылыстану жайында айтқан бағалы пайымдаулар мен ғылыми
қорытындылар кездеседі.
ХІХ ғасырдың демократ–ағартушылары: В.Г.Белинский, А.Н.Герцен,
Н.А.Добролюбов, ... ... ... ... және ... қатынаста қарауға қарсы шықты. Орыс ағартушылары табиғат
туралы ... ... беру және ... ... ... ... санасының қалыптасуына әсер етуіне ерекше мән береді. Бұл
пікірлер, олардан кейінгі педагогикаға ... ... мен ... ... мен ... ... ... байланысын негіздеуге үлгі болды.
Сонымен қатар, қазақ халқының мәдениеті мен ағарту тарихынан
көрнекті орын алатын ұлы ... ... ұлы ... Ы. ... Ш.Уәлиханов шығармаларында табиғатқа деген
сүйіспеншілік көзқарастың негізі деп түсініп, көшпенді елдің өміріне, ... ... ... егін ... шөп ... жайлауға шығу,
қыстауға қайту, аң аулау кездесетінін еске ... ... ... ақыл ... берген.
Халықтың мақтанышы Ш.Уәлиханов ғалым туған халқының табиғатпен
қарым-қатынастары, әдет-ғұрып, дәстүрін зерттей отырып, өз ... ...... ... ... баулитын халық педагогикасының
тәрбиелік мәнін жоғары бағалайды. Ол: “Табиғат! ... ... одан ... одан ... не бар ... - дей келе, қазақтар киеліге
үлкен мән берді. Табиғаттағы... кейбір жануарлар мен құстарды, көшпелі
тұрмысқа ... ... ... деп ... Осы ... ырым ... тұру адам баласына бақыт пен байлық, құт ... ... ... ... ... бай ... қазіргі
уақытта жас ұрпақты, табиғат қорғауға тәрбиелеуде бірден-бір таптырмайтын
көмекші қатынастары әдет-ғұрпын, ... ... ... ... ... сенім олардың “Табиғаттағы шексіз қадірлеуінен туған”
деген ой ... Ұлы ... ... ... ... ... деген ой-пікірлері мен көзқарастарының көкейкестілігі бұрынғыдан
артпаса кеміген ... ... ... ... ... және ... ... байланыстыра меңгерілуі тиіс. Мұндай білім тіршілік ... ғана ... ... ... арнайы ортада адам тіршіліктің
сапасының жақсаруына да үлес қосу ... ... ... ... ... ... оның ... және қоғамдық компоненттерінің жақсаруына,
адамдардың шығармашылық еркін және құнды тірі организм ретінде ... ... ... ... қажет. Адам қызметтерінің қажетті
шарты ретінде табиғат пен ... ... ... ... ... ... ... тек табиғи және қоғамдық ортада ғана адам өзінің
күрделі адамдық қасиетін білдіре ... ... ... ... білім мен тәрбие
берудің ғылыми негізін, мақсаттары мен ... ... ... әрі
тұтас анықтауға зерттеушілер ұмтылады. Педагогикалық теорияда экологиялық
білім мен тәрбие берудің мазмұнын айқындауға және оны орта ... ... қай ... бастап және оқушыларға экологиялық білім мен
тәрбие ... ... ... даярлауға экологиялық материалдарды
басымырақ беру керектігі жайлы ғылыми нұсқаулар мен озат тәжірибелер әлі де
болса ... ... ... ... мектеп оқушыларының экологиялық білім
мазмұнын тұжырымдауда ... ... ... ... ... ... ... таныса және талдай
отырып, экологиялық білім берудің мақсаты жастарды айналадағы табиғи ... ... ... ... ... тұрғыдан алғанда “жауапкершілікпен қарау” ұғымына
жататындар:
а) табиғи ... адам өзін ... ... ... ... табиғаттың халық қазынасы екендігін сезіну;
б) табиғатқа тигізетін өз әрекетінің салаларын көре білу;
в) табиғат пен ... ... және ... тұрғысынан негіздеп алатындығын түсіну қажет. Сонымен, экологиялық
білім және тәрбие берудің әдіснамалық және теориялық ... ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие беруде мынадай
басты ұстанымдарды ескеру қажет.
Олар:
Экологиялық оқу материалдарын оқытуды бір жүйелілікпен үздіксіз
жүргізу.
Оқу үрдісінде ... ... мен ... ... пәнаралық
байланыстың болуы.
Экологиялық оқу материалдары әлемдік, ұлттың және өлкелік
өзіндік мәселелерін айқындап, оны ... ... ... байланыстығын
ашу.
Жастардың қоршаған ортаны танып білуде және оны қорғауда,
аялауда, ... ... және ...... ... ... мен қызметтері біртұтастықпен бір-бірімен ұштасуы
тиіс.
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... сауатсыздықтарының нәтижесі деп есептеу орынды. Экологиялық
білім мен ... ... ... білім берудің элементі ретінде
оқушыларға айналадағы орта мен ... ... ... және ... ... ... байланысты ғылыми негізде
меңгерумен сабақтас қаралады. Күннен ... ... келе ... ... қауіптілігі баршаға мәлім. ... ... өмір ... туындайтын негізгі жеке экологиялық тәрбие ... ғана ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін
бір тізбекке біріктіру. Мұндай тәрбие жұмыстарының бір бөлігі, экологиялық
оқу-ағарту қажетті білім, тұжырым ... ... ... ... ... ... ... өзінің оқушыларға экологиялық білім беру тұжырымдамасында:
“Экологиялық тәрбие ананың сүтімен берілуі ... ... ... ... Одан әрі Қазақстанда көпшілікке ... ... мен ... ... ... ... оқу ... ұсынып келеді. Экологиялық білімнің негізгі
мақсаты ... ... ... ... ... ал ... мақсаты, ғылыми, ... ... және ... ... ... ... Экологиялық білім берудің қазіргі ... ... мен ... үш ... қалыптасып келеді.
Біріншісі көп пәнді үлгі. Мұнда дәстүрлі пәндердің мазмұнына
жеке бөлім, ... ... және ... бар ... ... ... байытылады.
Екіншісі бір пәнді үлгі, орта мектептердің оқу жоспарына арнайы
экология курсын енгізу арқылы жүзеге асады.
Үшіншісі ... ... ... ... ... жеке ... ... қарастырылып, соңынан сол пәндерді біріктіріп, ... пән ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие берудің
құрылымдық жүйесі
Экологиялық білім беру ... ... ... ... әсер
етеді. Осылайша сабақ беру барысында олар экологиялық мәселелерінің
тұтастығын ... ... ... ... ... ... ... ықпал ету жөніндегі нақты білім мен сарамандық тәжірибені, дағдыны
меңгереді.
Табиғат пен ... ... ... ... бірте-бірте
аша түсу әлеуметтік шындықтың тұтастығы мен дамуына оқушылардың көзқарсымен
сенімін ... ... ... ... ... ... білім, құрылымдық талдаудың жүйесі мен түсініктерді ... ... ... ... ... ... ... түседі. Оқушылардың сезімі мен ... ... ... ... ... ... ... де
маңызы зор. Балалардың мейірімділік, ... ... және ... ерекшеліктерін дамыту ... ... ... ... олар парасаттылық тәрбие алуда белгілі бір ... көру мен ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беру дегеніміз мынаған саяды:
а) қазіргі кездегі қоғам мен табиғат ... ... ... түсініп, келешегін болжай білетін экологиялық сауатты адам
тәрбиелеу. Ол үшін оқушыларды ... ... ... ... ... ... қалыптасқан білім деңгейіне сәйкес табиғи орта туралы
жауапкершілік сезім, ... ... ... ... ... деп қарайтын
көзқарас пен табиғатты сақтау талаптарын ескере ... ... жеке ... ... қалыптастыру;
б) экологиялық мәселелердің тұтастығын ғылыми негізде қабылдап,
қоршаған ортаға тиімді ықпал ету жөніндегі іс-әрекетті, ... ... Л.С. ... ... ... процесі негізінде
оқушының жеке қызметі алынуы тиіс, ал ... ... ... сол ... реттеп, бағыттап отыруда ғана... Психологиялық тұрғыдан ... ... ... өзара әрекет кезінде ... ... және ... ... орта – ... ... тетігі. Мұғалімнің қызметі сол тетікті меңгеру болып
табылады. Айтылған ойдан шығатын ... ... ... ... ... қызметке, үйрету үшін оны қызықтыра біліп, осы қызметке дайындай білу
қажет. Сол кезде оқушы ... бар ... ... орындайды да, қажет
болған жағдайда ғана мұғалімнен керегін ... ... ... ... мен тәрбие берудің басты міндеті-әдейі және ... ... ... ... жаңа ... ... ... яғни
олардың экологиялық санасының дамуын жоспарлы түрде дамыту б.т.
ІІ Бөлім. Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық білім ... ... ... ... ... ұтымды жолдары .
ХХІ ғасыр – инновация мен индустрияның ... ... ... ... жер ... ... ... зиян да әкеледі. Одан алдымен
адам баласы зардап шегеді. Ал кез келген ... ... ... ... ала ... тұрғаны абзал. Экологиялық білім мен тәрбие
қоғамның әрбір ... ... ... ... ... қорғау және
көркейту шарасын үйретуді көздейді, мұның ... ...... ... ... ... ... саналы жеке
тұлғаны қалыптастыру. Ол үшін біріншіден, ... ... ... ... ... ала ... ... білім беру керек,
екіншіден, осы білімін табиғатты қорғау, ... ... ... білуге
тәрбиелеу қажет. Экологиялық білім берудің ең жүйелі де, ұтымды жолы білім
ордаларында пәндерді ... ... ... ... ... ... ... бірге арнайы экологиялық білім
беретін курстарды қалыптастыру уақыт ... ... мен ... жас жеткіншектердің экологиялық
санасының дамуын қамтамасыз етіп, жеке ... ... ... бұл ... ... ... ... – экологиялық тәрбие – экологиялық сана –
экологиялық мәдениет – жалпы халықтық міндет.
География сабағындағы ... ... беру ... ... жүргізіледі.
Жаңа ғасырда экологиялықпән енгізіліп, типтік ... ... ... ... ... ... ... сезіне білуге үйрету; қоршаған ортаның әдістерін
байқау, бақылау, өлкетану жұмыстары ... ... ... ... ластануы жайлы ғылыми материалды жинақтау; көгілдір экрандағы
хабарларды пайдалану.
География курсын экологияландырудың ... ... ... ... ... жетілдіру, оқушыларға
экологиялық хабарламаларды жан-жақты кеңейтілген түрде беру;
-оқушылардың ... білу ... ... және ... ... қорытынды жасай білу;
-іздену мен ғылыми-зерттеу жұмыстарының элементтерін меңгерту,
экологиялық проблемаларды шешуде дұрыс шешім қабылдау;
-жергілікті ... ... ... ... іс-әрекетін дағдыландыру. (Экологиялық ұйым мен үйірмелер құру,
экологиялық соқпақ ұйымдастыру, ... ... ... ... т.б.) Ол үшін:
1. Дәстүрлі емес сабақ формалары ... ... ... танымдық ойын (КВН, сайыс сабақ, жәрмеңке сабақ, саяхат сабақ
т.б.) сабақтар өткізу;
2. ... ... ... ... ... ... өткізу.
3. Экологиялық мазмұндағы қабырғалық материалдар жинау.
4.эколог мамандармен кездесулер өткізу.
5. Өндіріс орындарына экскурсия жасау және оны қорытындылау.
6. Өлкетану бағытында ... ... ... ... және оны ... оқу үрдісінде пайдалану.
7. География сабақтарындағы экологиялық білім мен тәрбие беру
жүйесінде аймақтық компоненттерді ... ... ... танып-білудегі тиімді әдіс
түрі – экологиялық мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... Бұл оқыту әдісі қарастырылған материалды
оқушыларға бір жақты беріп қана ... ... ... ... бір ... ... және бірыңғай ой-пікірдің қалыптасуына
мүмкіндік береді.
Еліміздің ... ... ... ... ... ... полигоны, Арал аймағының экологиялық мәселелері,
өнеркәсіптік қалалар мен жекелеген өндіріс орындарында қалыптасып ... ... мен ... ... ... атқарылып
жатқан іс-шаралар туралы 9-10 сыныптарда ... ... ... ғылыми-
әдістемелік тұрғыдан сараптама жасау оқушылардың экологиялық білмдерін
жетілдіре түсері сөзсіз. ... ... ... беру ... ... карталар мен атластарды қолданудың маңызы
өте зор. ... ... кез ... обьектінің географиялық-экологиялық
байланыстарын нақтылауға болады. ... ... ... ... ол ... табиғат пен тікелей қарым-қатынасынан
туындайды. Мектептердегі ... ... ... ... ... өлкені
танып –білу мақсатында ұйымдастырылатын өлкетану ... ... ... ... ... ... береді.
Қазіргі мектептердегі басты міндеттердің бірі – ... ... ... ... ... тиімді, саналы түрде пайдалану
және жас ұрпақты жоғары деңгейдегі экологиялық тәрбиеге ... ... ... ... экологиялық білім беру мен тәрбиелеудің сапалық
деңгейімен анықталады. ... ... ... ... ... мәселелерді шешу мен тәрбие ... ... ... түрде қарастырылмаған.
Қазіргі мектептердегі география сабақтарындағы экологиялық
білім беру ... ... ... ... ... ... ... қорғау мен жақсарту шараларын жүзеге асыруда
табиғатты және оны ... ... ... ... ... ... ортаға антропогендік іс-әрекеттердің тигізетін кері
әсерлері мен оның көлемі ғаламдық және аймақтық ... ... ... ... ... негізгі саласы болып есептелетін
география пәнін оқытуда аса назар аударылмай, әлі де ... ... ... ... жиі ... Оларға сараптама жасай отырып, тиімді
шешу жолдарын қарастыратын, білім мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... 12 жылдық білім беруге ... ... ... ... жеке ... ... ... мазмұнын жүеге
асыруға тәжірибелі педагогтардың жаңа ... ... ... ... пәні ... ... ... негіздерімен
байланыстылығы, оқыту жүйесінің басқа пәндермен сабақтастығы, білім
мазмұнының жеке ... ... ... ... ... ... 12 жылдық білім беру жүйесі ... ғана ... ... ... ... жеке ... ... дамытуда
экологиялық мәдениет комплексті тұрғыда қарастырылуы ... ... ... ... ... мүмкіндік те мол экологиялық
тәрбиені әр пәннен беруге болады. ... ... ... ... ... ... ... қатынаста болу қажеттігін түсінеді.
Оқушылар адамдардың айналадағы табиғи ортаға ілтипатпен қарау негізгі ... ... ... ... ... ... қамқорлық жасау
екеніне көз жеткізеді. Сондықтан да ... ... ... ... табиғи орта жағдайына жауапкершілік сезіммен қарап, жануарлар
мен өсімдіктерді қорғауға тәрбиелеу көзделіп отыр. Оқушылардың ... тек ... ғана ... ... ... болады.
Қазіргі қоғам талаптарының өзгеруіне байланысты орта білім беру
жүйесі реформалануы қоғамдық тұрғыдан үлкен маңызға ие болады.
Адамның қоршаған табиғи ... ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды байыта түсудің қажеттігін
түсінетін, табиғатты қорғауға белсене ... оның ... ... ...... іс-шараларымыздың басты мақсаты.
Осы тұрғыда жасөспірімдердің келешек ... ... ... болу үшін ... ... мен ... беруде география пәнінің
мұғаліміне түсетін салмақ та ... ... ... ... ... ... ... пәнінен экологиялық білім ... ... аса ... ... ... арқылы оқушыларға экологиялық тәрбие ... ... ... жаслатын табиғи мұраларды қорғауға тәрбиелеп
қоймай, оларға бұл игі істі жалғастырушы екендіктері ... оған ... ... ... ... қасиеті екендігі сендіріледі. Туған жерді
көркейтуге әрбір жас неғұрлым ерте ... ... ... ол ... ... Табиғи қорларды молайтуға араласып, оның сырын жан
дүниесімен сезінген ... кез ... ... ... ... ... ... еңбекпен келетінін біледі.
Оқушылардың табиғатты қорғауға тәрбиелегенде оның адам ... ... және ... ... ... ... ... мәтін
адам денсаулығының қайнар көзі таза су, ауа, күн нұрының шипалық ... ... ... ... дене еңбегі, практикалық
жұмыстар организмді шыңдаушы екендігін, әрі ... ... ... ... ... ... екендігін танытсын, 2-ші бір мәтіндер
табиғаттың әсем көріністеріне сүйсіну, қуану, рахат сезіміне ... ... күш ... ... ... ... ... мазмұндағы
тақырыптардың тәрбиелік мәнін аша отырып оқыту – табиғаттың адам организмін
сауықтырушы, денсаулығын қамтамасыз етуші ұлы емші екендігін білдіреді.
Жаратылыстану ... тән ... ... мен ... жағы ... ... эмоциялық сезімін тудыра отырып, болмысты, қоршаған
дүниені адамгершілік – эстетикалық тұрғыдан танытуы. Сондықтан ... ... ... ... пәні ... табиғат қорғау, оған
сүйіспеншілігін, жауапкершілік, ізгілік қатынасын қалыптастырудағы ең басты
жетекші саласының бірі ... ... ... ... және ... оқу ... ... беру заңының
негізгі бағыттарына сәйкес 1993 ... оқу ... ... ... ... ... іске ... білім беретін жалпы, орта
және кәсіптік білім беретін оқу орындарының ... ... ... мен ... беру ... отыр.
Экологиялық білім мен тәрбие беру жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... жаратылыстану пәндері пәндерінің
алатын орны ерекше.
1.Оқушыларды өзінің туған ... ... ... ортасын аялауға, туған
өлкесіне жанашырлық сезіммен қарауға үйрету, оларды ... ... ... ... ... ... Оқушыларды экологиялық саналыққа тәрбиелеу, ... ... ... ... ережесімен қаруландыру.
3. Оқу процесінде оқушыларға экологиялық түсініктер мен ... ... ... ... ... ... оның ... атаулыға әсері
туралы тиянақты білім негіздерін қалыптастыру.
Бұл орайда оқушыларға табиғи орта – ... ... ... ... ... оның күш-қуаты мен ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан саралау. Бұл заңдылықтар
адамзат ұрпағының рухани дамуына бағыт-бағдар сілтейтін басты факторларының
бірі, себебі, адамның ... ... ... ... ... ... жағдайында ғана жүзеге асатындығын оқушыларға
түсіндірудің маңызы зор.
Экологиялық білім беру жүйесінің міндеттерін шешуде орта білім беретін
мектептің ... орны зор. ... ... ... ... ... ... экологиялық мәдениет, табиғи ортаға ... ... ... қалыптасады. Оқушыларға экологиялық
білім мен тәрбие беруде мектептердегі жеке пәндердің орны ерекше. Солардың
ішінде экологиялық ... мен ... ... ... ... бірі –
дүниетану курсы.
Оқушыларға экологиялық ... беру – ... ... маңызды
міндеттердің бірі болуы тиіс. Сабақтар мен ... тыс ... үшін ... ... ... ... ... шаралар белгілеп, әрбір
тақырыпты оқытуда оқушылардың экологиялық білімін қалыптастырып ... ... ... ықпал етумен бірге, олардың қоршаға ортаға
деген жауапкершілік сезімдерін қалыптастырудың үлкен маңызы бар. ... ... ... ... ... ... әрекетімен
таныстыра отырып, оқушылардың назарын адам әрекетінен болып ... ... ... оның ... ... мен ... ... жеткізеді.
Табиғат пен адам қашанда қарым-қатынаста, үнемі байланыста ... ... ... ... ... ... тіршілік әрекеті
табиғатқа әсер ... ... ... ... ... көбі ... жасалады. Соның ішінде табиғатқа зиян келтіретінкелеңсіз әрекеттер
де баршылық. Олар ... ... ... ... ... азаюы, топырақ
құрамының өзгеруі, т.б. Осы ... ... адам ... әсер етеді. Табиғат пен өзара қарым-қатынастың бұзылуы
экологиялық ... ... ... ... ... және ... ... сабақтан тыс
жұмыстарды дұрыс ұйымдастырудың ... зор, тек осы ... ... ... ... мен сыныптан тыс жұмыстар мазмұндары ... ... ... отыруы қажет. Белгіленген жоспар ... ... әр ... ... ... ойландыратын,
экологиялық проблемаларды жан-жақты ашып көрсете алмайды. Сондықтан сабақта
өтілген материалдарды тереңдетіп оқып-үйрену үшін ... тыс ... ... ... тыс ... ... және оған дайындық барысы.
Оқушылардың бақылау жүргізуіне, қарапйым ... ... ... әдебиеттерді оқуына мүмкікдік жасау қажет. Сыныптан
тыс жұмыстар да ... ... ... ... туралы ғылыми
хабарламалар көбірек қамтылуы тиіс. Қазіргі кезде үкімет ... мен ... ... ... ... ... мен ... үлкен көңіл бөлуі, оның ғаламдық проблемалар қатарынан орын алып
тұрғанын дәлелдейді. Себебі, қазіргі кезеңде адам мен оны ... ... ... ... бәрімізге мәлім. Жер шарындағы халық
санының жедел өсуі мен ... ... күрт ... ... ... күшейтті. Әсіресе, ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап адам ... ... жаңа ... ... ... ... ... шикізатқа
сұраныс материалдардың, өндірістің көлемін арттырады,жер қойнауы мен ... ... ... ... “Табиғатқа бағынбаймыз, оны өз игілігімізге
айналдырып, бермесін тартып аламыз” деген көзқарас ... ... жер ... ... ... ... табиғаттың өзіне тән
құбылыстардан табиғи ... мен жел, су ... жер ... әсерінен
әлдеқайда асып түсті. Бүгінгі таңда халыққа экологиялық білім мен ... ... ... ... кең ... ... осыдан туып
отыр. Экологиялық білім беру дегеніміз – адамзат ... ... және ... ортаның үйлестігін және оны тиімді пайдаланудың
жолдарын халыққа түсіндіру. Экологиялық және ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды тиімді пайдалануда
жауапкершілікті күшейту, қоршаған ортаның табиғаты мен адам ... ... ... ... ... мәліметтердің халыққа
жетуін қамтамасыз ету. Үздіксіз экологиялық білім ... ... ... ... ... үстінде туған тарихи көзқарасы мен салт-
дәстүрінен бастау ... ... ... ... ... өзінің бүкіл тыныс-
тіршілігін табиғатпен байланыстырған. Оны аялап, ... ... ... өзен, су бойын таза ұстаған.
2.3. Оқушыларға экологиялық тәрбие ... ... және ... білім беретін оқу ... аса ... бірі – ... жас ... ... ... негіздерін
тереңдете, тиянақты түрде беру, ... ... ... ... экологиялық жауапкершілік сезімін қалыптастыру болып
табылады.
Білімді игерудің жан-жақты тәрбиелік астарын ... ... ... ... ... «Ғылым мен мәліметтер – игеру үшін ғана емес,
онда аса маңызды элемент – тәрбиеленушілік ... ... кім оны ... ... алмаса, онда ол ғылымның барлық қасиетін білмегені ... ... ... ... ... өз ... ... алғаны», - дейді.
Сондықтан әрбір ұстаз өз пәнінің ... ... ... осы ... ... оны ... ... сай пайдалана алуы тиіс.
Экологиялық тәрбие беру мақсаты тәжірибелік – ... ... ... мен ... ... жетістіктеріне сүйене отырып
жүргізіледі.
Дидактика мәселесін зерттеушілер Ю.Н.Бабанский, Р.Г.Лемберг,
И.Ф.Харламов, ... ... ... Б.Р. ... ... ... және т.б. оқытудың тәрбиелік рөлін күшейту және
сабақтың ерекше кең тәрбиелеушілік, ... ... ... ... ... кешенді тұрғыдан шешуі тиіс ... ... ... ... ... ... ... экологиялық тәрбие мен білім
берудегі пәндердің ... ... курс ... ... көз
жеткіздік.
Жаратылыстану пәнінің экологиялық ... ... ... ... ... ... ... байланысты
сұрақтарды, табиғи ресурстарды қорғау, қоршаған ортаны ... ... ... дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыру,оның мәнін ашып көрсету.
2.Оқу материалдарының экологиялық мазмұнға, ... ... ... ... оқып үйренуге оқушы ... ... ... ... ... ... білім беруі мынадай
ерекшеліктермен сипатталады.
1.Экологиялық ... ... оқып ... ... тәсілдері және оларды сипаттау.
3.Экологиялық түсініктерді қалыптастыруда күнделікті өмірмен байланысты
қолдану.
Жаратылыстану курсы арқылы экологиялық тәрбие ... ... ... 1. Оқу ... пән ... ... ... тәрбие беру
әдістері. 2. Сыныптан тыс ... ... ... ... беру ... № 172 ... орта ... жүргізген “Тіршілік тыныс өсімдік” атты
сыныптан тыс (7 сынып оқушыларынан жинақталған ) топ ... ... ... ... ... көрінісін ұсынып отырмыз:
“Тіршілік тынысы өсімдік” - атты факультативтік сабақ модулі.
Сабақты өткізу ... ... ... ... ... тынысы
екенін дәлелдеу, өсімдік мүшелері, өсімдікке қажетті орта жағдайлары мен
олардың түрлерін анықтау туралы түсінік беру.
Дамытушылығы: ... ... ... ... ... ... ... тіршілік жоқ” өсімдіктерді қорғауға тәрбиелеу
мақсатында қолданылған бұл сабақтардың бірі. 5- сабақ –“Өз ... ... ... ... ... ... ... - өндіруші”
Сабақтың мақсаты: өсімдіктің табиғатқа О2 өндіретінін дәлелдеу, оның
да онтогенез процесінен өтетінін түсіндіру. Өсімдік мүшелері мен ... ... ... ... көп ... ... ... туралы білімін дамыта отырып, оларды қорғауға
тәрбиелеу.
Қажетті құрал ... мен ... ... ... және ... ... ... Оқушылардың өздері
даярлаған гербарийлері, тірек-сызбалары, жұмбақтары. 4 топқа берілетін
ойлан тап ... әдіс – ... “Өз ... ... ... ойыны,
топтармен жұмыс жүргізу.
Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі.
1.Кіріспе
2.Өткен сабақпен байланыс
3.Жаңа сабақ сыныпты 5 топқа ... Ойын ... ... Әр топ
тапсырмалар қойылған парталарға отырады. Әр топ өз ... ... ... ... ... ... ... және әр топтан
сайланған комиссия тапсырмаларды ... 1-ші ... ... ... әр топ ... өз ... ... Ал қалған топтар
сыншы, талдаушы рөлін атқарады.
ІІ айналым.
Оқушылар өздерінің алғашқы орындарына қайта оралады. Әр топтан ... ... ... өз ... ... Әр ... тірек-
сызбалары, суреттер тақтада ілініп тұрады.А тобының тірек-сызбасы.
Тұқымынан өнеді.
Б тобының тірек-сызбасы
Г тобының тірек-сызбасы
Д тобының тірек сызбасы
Әр топ ... ... ... ... ... ... ... жауап беріп қорытындылайды.
ІІІ. 1. Ойын “Мен сұраймын, сен ізден”
Екі топ бір-біріне кезек сұрақ береді, жауап қайтарады.
А-Б, Б-В,В-Г, Г-Д, А-Д, ... ... ...... ... ... туралы”
Сабақты қорытындылау.
1.Сұрақ-жауап.
2.Жұмбақтарды шешу.
3.Мақал-мәтелдер айту.
Оқушыларды оқытушы басшылығымен әр топ ... ... ... ... ... толығымен жүргізу барысында табиғатты қорғауға
арналған класс ... ... ... ... ... жүргізбей тұрып оқушылар өсімдіктердің оттегі лабороториясы
екенін біле тұра, ... ... жұла ... ... ... ... ... № 172 қазақ орта мектебінде 7 Б сынып ... ... - ... атты ... тыс топ ... ... ... өткізілді. Сабақтың қысқаша көрінісін ұсынып отырмыз:
Көңілді тапқырлар клубының тақырыбы: ... - ... ... ... ... өмірінде еш нәрсемен алмастыруға болмайтын
мәңгілік тірегі бар. Ол - ...... ... таң. ... ... күн. ... аспан, жұлдызды
түн. Самал жел, аптап ыстық, бет қарыған аяз. Жұтатын ауа, ... су. ... ... ... Жер, ... көзі ... ... Жер қойнауындағы
байлық. Жайқалған жасыл желек, ... құс, ... аң, ... ... ... жер басып жүрген адамның басым көпшілігі осыны түсінеді,
бірақ оған мән бермейді. Ал, шындыққа ... ... ... қайғы
қасіретсіз өмірінің тірегі тек қана табиғат. Табиғат – адамды дүниеге
келтіргендіктен, адам ... ... деп ... ... ... мінез-құлқы қалыптасып, бірте-бірте ондай
қасиеттер атадан –балаға, ұрпақтан-ұрпаққа асыл мұра ... ... ... ала ... ... ... дала ... секілді.
Еркелікті ерікті желден алған секілді,
Мөлдірлікті көгілдір көлден алған секілді-деп
Бүгінгі тәрбиелік сағатымызды “Табиғатым тағдырым” деп ... ... ... ... ... жан ... командалар атсалысу үстінде. Бүгінгі жарысымыздың басты мақсаты:
он бір турдан тұрады. Екі командадан тұрады. Командалар аты.
1. Өсімдік ... ... ... ... ... ... біз боламыз 7 А
Біліміңді 7 Ә бізбен сынас
Апталыққа шақырамыз сіздерді
Биологияны оқығаның рас болса
2. Эмблеманы таныстыру.
Табиғат – күллі тіршілік атаулының ... ... Адам – ... ...... перзенті. Адамзат өзіне қажетті нәрсенің бәрін табиғаттан
алады. Табиғат арқылы адамзат өзін рухани және ... ... ... да ... пен Жер ... сүйе білу ... адамзаттың
борышы, парасатты парызы. Біз командамыздың атын сол себепті Табиғат ... 2030 – дың біз ... әр ... елімді көркейтіп,
Табиғатты аялау парызымыз.
3. Мақал-мәтел, жұмбақтар сайысы.
1. Тау бұлағымен сәнді,
Көл құрағымен сәнді
2. ... жоқ ұл – ... жоқ ... ... ... ағаш ... нағашы қымбат.
4.Құс патшасы – бүркіт
Аң патшасы – ... ... ... жауынды шақырады.
6.Кімнің жерін жерлесең соның суын сула.
1. Үй ... - ... ... жиі ... ... теңізден,
Аспанға биік барамын,
Биіктен қайта түскенде.
Өңі кірер даланың ... ... жоқ ... кезбе деседі (бұлт)
4. Салынған көпір керемет,
Қызығушы өте көп
Ал бірақ та не керек,
Кісі ... жолы жоқ. ... Сұм ... ... ... ... ... санды, жолбарыс тонды. (құрбақа)
6. Бір сөз бар ... ... Ол ... “К” ... “Б” мен ... ... болады қаныңды соратын. (күрке, бүрге)
7. Тағы бір сөз шахмат ойынында айтылады. “Ж”
әріпін ... ... ... ... ... бірі болады. (жүріс,
күріш)
4. Табиғат туралы ырым тиымдар.
1. Көкті жұлма.
2. Жалғыз ағашты кеспе
3. Ауылға атпен шауып келме
4.Жерді сабалама, ... ... ... ... ... ... жапырақ өсімдіктің қажетті мүшесі деп аталады?
Жапырақтың ең қажетті мүше деп ... ... ... барлық тірі
ағзаларға қажетті органикалық заттар түзіледі.
2.Жапырақтың сыртқы құрылысы қандай бөліктерден тұрады?
Жапырақтың ... ... ... және ... ... зат ... қай ... түзіледі?Органипкалық зат
жапырақтың хлоропластында (хлорофильдерінде) түзіледі.
4. Жапырақты – ... ... ... деп ... ... ... кезінде органикалық заттар түзіп, оттек бөледі.
5. Адамдағы ... ... ... ... (бүйрек)
6. Сөзжұмбақ шешу.
7. Қызыл кітап туралы.
Қызыл кітап сирек кездесетін және жойылып кету қаупі бар өсімдіктер мен
жануарлар түрлерін қорғау ... ... ... ... ... рет 1978 жылы ... Онда омыртқалы жануарлардың сиреп бара жатқан
түрлері тіркелді. ... ... 1991 жылы ... ... 1996 жылы шықты.
Мұнда балықтардың -16, қосмекенділердің -3, ... -10, ... ... -40 түрі ... ... ... қызыл кітап
1981 жылы жарық көрді. Бұл кітапта 303 түрі сипатталған.
8. Ол кім?
Иван ... ... ... бойы ... ... ... өсімдіктерді зерттеп, олардың тамаша ... ... ... арқасында жүзім, өрік, шабдалы, алмұрт
сияқты оңтүстікте шығатын жемістерді едәуір солтүстікке қарай ... ... ... ... ... ол біліммен қаруланған адам аянбай
күш жұмсап, еңбек етсе, нағыз жасампаз, өсімдік ... ... ... ... іс ... дәлелдеді. И.В. Мичурин нағыз отангер болды. Жас
күнінен бастап бағбандық пен әуестеніп, ... ... ... ... ... бақ өсіріп шығарды.
9. Табиғат туралы өлең оқу.
1. Ей табиғат, шеберсің –ау, шеберсің,
Көрмегенді көрсетесің, бересің.
Ұлан-ғайыр байлығыңды місе етпей,
Аш көзденген ... не ... О, ... ... ... болған мекенім,
Құшағымнан нәр алып, мұратыма жетемін .
Алақанмен ... ... ... ... ... боп ... ... мөлдір кәусар тынысын,
Қастерлейік оның асыл бар қазына-ырысын.
Ей, адамдар, қалай ғана ... ...... ал сен оның ... ұлысың!
10. Құстар туралы кім не біледі?
1. Ең кішкентай құс – колибрлер
2. Ең ірі, ұша алмайтын құс – нанду
3. Ең ... құс – ... ... құсы - ... ... ... таныстырады.
“Өсімдік” командасы: ... ... ... ... ... ... жануарлар әлемін де
Меңгереміз өсімдіктер әлемінде
Сынассақ білімменен сынасайық,
Жеңіліп тіземізді ... ... ... ... ... ... ... алақандағы өсімдік суреті бейнеленген. Тірі табиғат ішіндегі
өсімдікке тоқталатын болсақ, экологиялық жағдайлардың бір шеті ... тиіп тұр. ... саны ... ... ... ... ... – тал, жайқалған жасыл өсімдік. Ендеше осы табиғат көркін
жоғалтпау, ... ... ... ... ... “Өсімдік” тақырыбын
қойдық.
Өсімдік –азық көзі,
Өсімдік – дәрі –дәрмек қоймасы,
Өсімдік адамға көрік беретін киім,
Өсімдік-адамға түрлі бұйым,
Өсімдік ... ... ... ... мақал – мәтелдер айтудан, ... әр ... ... ... ... ... аңсайды,
Адам туған жерін аңсайды.
Қыс салтанатын құрмаса, егін ... ... ... ... келін болып жарытпас.
Қанша қалың жауғанмен,
Қар көктемге қалмайды.
Түйнектен ағаш өседі
Түйір дәннен қомба талады.
Жаздың бір күні қыстың мың ... ... ... жаз ойласа, Жаздың қамын қыс ойла.
Сәуір болмай тәуір болмас.
Қыстағы – суық, жаздағы – ... ... ... ... Құс ... ... ізді,
Бөрі кеуделі, бөкен санды, Бота тірсекті. ( ... ... ... таң ... ... астында қыстайды,
Ақпен көркін тыстайды. ... ... ... ... тұр ... ... тірексіз күмбез,
Ешбір сүйексіз күмбез.
Ешкім көтере алмайтын күмбез
Ешкім ... ... ... ... Табиғат туралы ырым-тиымдар:
1. Құстың ұясын, құмырсқаның ұясын бұзба.
2. Жәндікті жәбірлеме
3. Егінді, шалғынды жерді бейсауыт баспайды. Обал болады.
5.Жұмбақтарды сұрақтарды шешу ... ... ... өсімдіктер қандай жерлерде өседі? Бөлмеде өсетін
түрлері болса, атын атаңдар.
Шырынды жапырақты өсімдіктер ылғалы өте аз ... ... ... Мысалы,
бозкілем. Бөлмеде өсетін алоэ, агава т.б.
2. Етпен (жәндіктермен) қоректенетін өсімдіетер қандай жерлерде өседі?
Етпен қоректену себебін түсіндіріңдер. Етпен қоректенетін ... ... ... ... ... ... ... қоректенетін өсімдіктердің Қазақстанда өсетін түрлерін
атаңыздар.
Жәндіктермен ... ... ... ... ... ... ... Өсімдіктің жапырағына қандай қалдық заттар жиналады, ол ... ... ... ... шығарылады әлде өсімдікте қалып қоя ма?
Өсімдік жапырағында артық тұздар жиналады да, олар ... ... ... ... ... ... ұзындығы? (5,5-6 м)
6. Ағзаның жұқпалы ауруға қарсы тұра алуды? (Имунитет)
7. Қанның дұрыс ұюына әсер ететін ... ... ... шешу:
7. Қазақстанның қорықтары туралы:
Қорық – сұлу жаратылыстың, тамаша табиғатын қорғанышы. Ал адам табиғатсыз
тіршілік ете ... ... ... ... сұлу ... етіп
тәрбиелейді. Қорық барлық табиғат байлықтарын қатаң қорғалатын ... ... ... ... ... ... ... өте
ерте кездерден басталды. Қазақстанды қазіргі ... ... ірі ... ... бар. Олар: Ақсу Жабағылы, Алматы қорығы, Барсакелмес,
Наурызым, Қорғалжын, Марқакзл, Үстірт, Батыс Алтай мен ... ...... этолоны. Мұндағы орман – тоғай, жайқалған шабандық, ... ... ... мүмкіндігінше сол бұрынғы әсем қалпында сақталуы ... ... мен ... арнайы қорғалатын тұтас табиғи аймақтар-
қорықтар ұйымдастырған:
Ақсу Жабағылы қорығы -1927 ж.
Алматы қорығы -1931 ж.
Барсакелмес қорығы – 1939 ... ... -1956 ... ... - 1968 ... қорығы - 1976 ж.
Үстірт қорығы – 1984 ж.
Батыс Алтай қорығы -1992 ж.
Алакөл қорығы – 1998 ж.
8. Ол кім?
Антони Ван ... ... Ван ... ... ... ... өмір ... Левенгук
тіршілік дүниесін сол уақытқа дейін адам баласына белгісіз болып ... бір ...... пен адам ... ... зор рол ... ... Левенгук аса көрнекті ... және ... ... ... Ол зоология мен ботаника, физика мен химия саласыында
да көптеген жаңалықтар ашты.
Иван Владимирович Мичурин (1855-1935)
Өмір бойы бақта ... ... ... ... ... ... жаңа
іріктемелерін шығарады. Негізгі еңбегі: ол ... ... адам ... ... ... ... ... өсімдік табиғатын қайта ... ... іс ... ... Табиғат туралы өлеңдер оқу сайысы:
Табиғаттың қадірлеп қасиетін
Әділдікке әрқашан бас иемін.
Атаңнан мал ... , тал ... ... айтқан орынды өсиетін.
Табиғат, сен – тіршілігін, тұрып тұрған,
Сен – күнсің, көтерілген күліп қырдан
Сен көлсің, ... сен ... ... шын ... нәр ... ғой ... ... ажары ол - сәніміз.
Туған өлке табиғатым аялап,
Ұсынайық жүрек нұрын бәріміз.
10. Құстар туралы кім не біледі?
1. Ең ірі алып құс – анд ... ... ... ең ... –тәжді көгершін
3. Ең суыққа төзімді құс - пингвиндер.
11. Көріністер.
Табиғат қоғам байлығы ол ... да жер ... ... ... Қай елде ... өзі мекендеген жерінің табиғатын қорғау ... Ал жеке адам ... ... ... ... ... ауасының таза, ұсынар
гүлінің жұпар иісті болғанын кім қаламайды.
Таза ауа мен самал желді, ... ... ... ... ... қаққан сұлу су ағыстарын қызықтап, табиғат саясында дем алайық.
Табиғаттан нәр алған ғой жанмыз.
Жер бетінің ажары ол – ... өлке ... ... ... ... ... өзіміздің айқын көріп отырғанымыздай тек ядролық қарумен ғана
емес, тіпті зияндығы мен зардабы мол кез ... зат ... апат ... ... тиіп ... тепе-теңдікті бұзып, қайталанбас күйзеліске
душар етуі ықтимал.
Осындай қауіп-қатерді түсіну және оқушыларға ... ... ... олардың “экологиялық санасын” дамыту мектеп оқушыларын
табиғатты сақтап қалу ... ... ... көз ... көңіл
тояттандыратын сұлулығы мен байлығын қорғауға атсалысуға жұмылдыру ғылыми-
техникалық прогрестің қазіргі шапшаң даму жағдайында жаратылыс тану ... ... ... ... саналады.
Қоршаған ортаны қорғау – бұл ұлттық, тіпті интернационалдық міндет. Ол
тек жақсы дамыған ... ... ғана ... ... ... сулы ... теңіздерді, адамдар мен тірі организмдерге қажет
ауа ... да ... ... ... өте қауіпті болып барады, бұл
бізге өзіміздің прогресске деген соқыр ... бен ... ... ... қысқа уақытта істеген қате әрекеттерімізді
толығынан түсінуге мәжбүр етті. Біз өзіміздің сол ... ... зор ... ... тек ... мен ... әлеміне ғана
емес өзімізге де зиянымызды тигіздік.
Негізінде ХХ ғасырға ... ... ... ... ... болғанмен
оған жете мән берілмеді. Тек 1913 жылы Швейцарияда болған ... ... І ... ... ... ғана оған ... ... бастады.
Табиғатқа деген сүйіспеншілікті, жаңа экологиялық ойды, қоршаған ... ... тек ... ... және бұны қызықты, эмоциональды,
сенімді түрде жүргізу қажет. Адамдар неғұрлым табиғат үшін өзі жауапты
екенін ... ... оны ... ісі ... ... ... тәрбиелеу үстінде біз ... ... ... ояту керекпіз. Біздің өз жерімізден басқа жер жоқ. Әркімнің міндеті-
сол жердің байлығын ... және ... ... ... ... ... ... өлкенің әсемдігін сақтау-барлық адамдардың
патриоттық парызы.
Сөйтіп, экологиялық ... ... ... ... ... бірігп әрекет жасауына сүйену керек, экология мен ... ... ... және ... ... жасағанда оқушылардың
өзіндік көзқарасын дамытуға бағытталуы керек. Оқушылардың ... ... ... жағдайларды кеңірек қолданудың педагогикалық
маңызы зор деп білеміз.
Оқушылардың қоршаған ортаны қорғаудағы ... және ... ... мәні зор, ... ... мен әдістерін сабақтастыру өте
пайдалы. Оқушылардың қызығушылығы мен жеке ерекшеліктерін, ... ... және ... ... ... ... дамытып отыру
керек. Экологиялық проблемаларды шешудегі оқушылардың ... ... ... ... мен ... ... ... тұрғыда қабылдауы мен түсінуін дамытудың да маңызы ерекше.
Сондықтан да әр жас ... ... ... оның ... бір ... ... ... Ол қоршаған ортада адамдарға, өзіне
материалдық, табиғи және рухани байлықтарға қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... іс-әрекет негізінде қалыптасады. Бұнсыз
біз баланың табиғат сүйгіш мінезін қалыптастыра алмаймыз. Ал ... ... ... тағдыры, демек, сол адамның өз тағдыры тәуелді. ... ... ... ... табиғаттың ажырамас бөлігі “Баланы жастан”
дейді. Бұны біз ұмытпау керекпіз.
Табиғат пен адамның болашақтары біртұтас. Осы кезге ... адам ... етіп ... Енді сол дана анамызға қайтадан бас иетін уақыт келді.
Ақылды ұл мен қыз өмірдің объективті заңдарын ауырсына қоймас.
Экологиялық ... мен ... беру ... ... ... ... ... оларды саналы түрде жүйелендіре, байланыстыра
түсуге байланысты. Тиімділік ... ... ... ... ... ортадағы іс-әрекеттеріне байланысты болады.
Мектеп сабағы, экскурсия, сабақтан тыс жұмыс, кластан тыс пән ... ... ... бәрі ... ... ... ... өту керек, экологиялық оқу-тәрбие ісі танымдық және практикалық іс-
әрекеттің үйлесімділігін, табиғатты дұрыс пайдаланудың, адамның ... ... ... практикалық тәсілдерін алмастырып
отыруды талап етеді.
Оқушылардың іс-әрекетін ... ... ... ... мен ... ... элементтерін іске асыру мүмкіндіктерімен
қалай байланысады?
Экологиялық білім берудің маңызды ... ... ... ... ... ... проблемалар туралы
теориялық білімді игеруі. Бұл міндет ең ... оқу ... ... ... ... алу ... кезінде, табиғатты қорғау клубтарының
сабақтары кезінде шешіледі. Бұл жерде экологиялық білім алу ... ... ... ... үшін ... ... жасалған.
Экологиялық білім алудың келесі міндеті-оқушылардың бағалауға үйренуі
. Бұл ... ... ... ... ... адамның іс-әрекетінің
мақсаты мен ... оның ... ... ... ... ... ... маңызды болып табылады. Кейбір белгілі
тапсырмаларды орындай отырып, оқушылар ... ... мен ... қорыту дағдысына ие болады. Мектепте бұл іс-әрекет рефераттар
қорғау ... ... ... ... ... ... ... отырады. Ойындық ситуациялар барлық жастағы оқушылардың
экологиялық білім және тәрбие алу процесінде сергіту сәттерін енгізеді, ... ... ... ... ... ... ситуацияларында оқушылардың алдында таңдау ... ... ... ... ... ... ... қояды.
Факультативті сабақтар жүргізу барысында Ұлы ақын ... ... ... ... ... мазмұнына сәйкес пайдаланып отыру. Сондай
–ақ іскерлік ойынның ерекше құрылуының арнайы принципі көмектеседі.
Ситуациялық ... ... ... ... Бір топ жиналғандардың
алдына әртүрлі сатыдағы экологиялық проблеманы қояды, ал екінші топ-оны
шешу ... мен ... ... Ал енді бір ... оқушылар табиғат
жағдайымен оны қорғау шараларымен ізденіп ... ... оның ... ... ... ... Бұл ойын ... тақырыбына
байланысты пікірталасты жүргізу үшін қажет.
Оқушыларды бағалау тәжірибесі даму мен ойын ... ... Бұл ... ... ... оқушылардың шығармашылық
жұмыстар жүргізу, өз бетімен ізденіп зерттеулер ... ... ... ... ... жетекшілік жасап не болмаса экологиялық қорықтарда
жолбастаушы болып жүрген балаларда анық байқалады.
Экологиялық білім алудың ... ... ... ... ... білу ... болып табылады. Бұл шарт балалардың ситуациялық
тапсырмаларды ... ... ... ... және ... нормаларға
өзіндік қарым-қатынасты сақтауын, белгілі жағдайларда шұғыл шешім ... ... ... ... Бұл ... ... клубта жұмыс
істеуі үлкен мүмкіндіктер туғызады, өйткені бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... жиі кездеседі. Шешім қабылдаудағы тәжірибенің жинақталуы сонымен
қатар балалар еңбекке араласқанда, ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті олардың табиғатпен қарым-
қатынасқа түсуі процесінің барлық формасында экскурсияда, ... ... ... ... ... ... қажет.
Экологиялық білім, экологиялық сабақ барысында жолдары берудің тағы
бір ... ... ... ... ... ... күту ... дағдыларына үйренуі, табиғатты қорғау туралы идеяларды таратуы.Бұл іс-
әрекет ... ... ... ... ... ... іске асады.
Оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру кезінде кластан тыс
жүргізілетін жұмыстар да ... орын ... ... ... ... ... ... табиғат қорғауға байланысты тақырыптық кештер оқушыларға
ерекше әсер етеді, олардың пәнге қызығушылығын арттырып, ... ... ... тәрбие жұмыстарында көркем әдебиет ... ... ... ... деген сүйіспеншілік сезімі де ... ... ... бірі ... ақын ... ... табиғат сұлулығының алатын орнына өзінің “Педагогика” атты
еңбегінде ерекше ... Бала ... ... ... ... ... ... көк шатырлы күрілдегенін естісін жымыңдаған
жұлдыздар себелеген көк шатырлы аспанды, ... ... ... ... ... ... жаратылыс сұлу. Бала сол сұлу ... ... ... бәрі де ... ... ... ... деп өте
орынды жазған.
Бұл күндері экологиялық мағлұматтар ... ... ... мектептерде
оқытылатын жаратылыстану пәндерінің аса маңызды, құрамдас бөлігіне айналды.
Соның негізінде өскелең ұрпақтың физикалық-географиялық көзқарастық табиғат
компоненттерінің тепе-теңдігін ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
Қазір адамзат баласының тірі қалуы Жер бетіндегі экологиялық ... ... ... ... етіп сақтауға қатысты болып отыр.
Экологиялық бағытталған еңбектік іс-әрекеттің мазмұны балалардың жас
ерекшеліктеріне байланысты ... ... және орта ... ... ... практикалық іс-әрекет қызықты және мүмкіншіліктеріне сай:
құстарға арналған ұяларды ілу, ... ... жем ... ... ... отырғызып, оларды күтімге алу.
Ал енді экологиялық білім алуда балаларға экологиялық идеяларды тарату
жұмысы күрделірек ... Бұл ... ... ... жұмысының
тәжірибесін қалыптастырумен бірге жүзеге асырылады. Оқушылар жұмысты ... ... ... ... тарату жұмысына
қатыссқанда педагогиканың тиімділігі байқалады. (Бұл ... ... ... ... жағдайда жақсы дайындалған немесе біршама ... ... не ... болады, ал қалғандары жұмыс нәтижесін жоспарлап,
болжап, бағалауға қатысады.
Экологиялық ... және ... ... ... түрлері мектеп жұмысының
практикасында қолданылады. Ал ол өз тарапынан жаңалық ... ... ... ... жаңа ... мен ... ... Бұл
кезде жасалынып жатқан іс-әрекеттің тиімділігі педагог ... ... ... ... баяндай білуіне байланысты болады.
Эколог ғалымдар әлеуметтік проблемаларды адам баласының болашағына
деген қатынасы бар проблемалар ретінде ... ... шөп, ... ... ... ... ағаш қурай”- Абай атамыз жырлағандай
(1,2,3,4) қазіргі елдердің көптеген табиғи ресурстарын:
-Жер бетіндегі адамның ... ... мен ... ... шексіз
көбеюін.
-Минералды шикізат өнімдерінің азаюын.
-Тұщы су және ... ... ... ... адам ... ... ... болмайды. Ал бұл
мәселе адамзат қауымының санасында болып отыр, баланы жастан деп оқушыға
үздіксіз экологиялық ... мен ... беру ... ... ... ... орта біртұтас деп қарай отырып, экологиялық ... ... ... ... ... хабарларды жариялауға қатысу.
- Экологиялық проблемаларды жергілікті жер жағдайында қарастыру
Өзіміздің ... ... ... төмендегідей ымға келдік:
1) Оқушылардың экологиялық ... ... ... ... ... білімі мен педагогикалық шеберлігі
үлкен ... ... ... ... ... ... мақсаттарының бірі – оқушылардың
экологиялық санасын ... ... ... ... теориялық білімдерін
іс жүзіне қолдана отырып, шығармашылық жұмыстар жүргізу, өз бетімен ізденіп
зерттеулер жүргізуге ... ... ... ... мен ... беру ... ажыратуға болмайтын
егіз дүние. Ол:
Осы схеманы ... ... ... ... ... ... тыс іс-шаралар міндетті түрде өткізуі
қажет. Біз жүргізген сбақтан тыс жұмыстарда балалардың білім деңгейі ... ... ... жаңа ... ... жасалған факультативті сабақ
жүргізілді. Бұл модулднрге сүйене отырып 7-ші ... ... ... ... нәтижені біз 3 рет тестілеу арқылы
тексеріп тұжырымдадық (кесте-1).
Кесте 1-эксперимент жүргізгенде тексерілген сыныптардың ... ... ... ... |наурыз |∑ ... |54% |70% |88% |70,6% ... |52% |85% |95% |77,3% ... | | | | ... |50% |90% |99% |79,6% ... | | | | ... | | | | ... ... ... ретінде алынды. 7ә ... тек ... ... Ал 7б ... ... ... ... көңілді тапқырлар клубын
өткіздік. Олар КТК –ға өз беттерінше ізденіп дайындық жұмыстарын жүргізді.
Соңғы тест ... ... ... жүргізілген экологиялық
білім мен тәрбие беру ... ... ... ... ... -1).
График -1
Әрине бұл графикте көрсетілген нәтижелерден неғұрлым жас жеткіншіктерге
ізденуге, тапсырма мен бағытты қызықтыра берсең соғұрлым жақсы нәтиже ... ... бұл ұлы ... ... ... әр ... жаңа
технологияларды қолданып балаларды қызықтыра білуі бүгінгі ... ... -1 ... ... ... тексеруге арналған тест
сұрақтары. (7-сынып бойынша.)
1. Өсімдік пен ... ... ... байланыс бар?
А) көмектесу
Ә) орын ауыстыру
Б) қоректік
В) байланыс жоқ
2. Экология пәні нені зерттейді?
А) жан-жануарды
Ә) өсімдіктерді
Б) ... ... ... ортамен байланыстырып зерттейді.
В) жер ресурстарын
3. Түз жануарлары қай жерлерде тіршілік етеді?
А) ... ... елді ... алыс ... ... ... Өсімдіктерді қалай қорғау керек?
А) қосымша көректендіру
Ә) ұя салу
Б) тиіспеу
В) барлығы да дұрыс
5. Жануарларды қалай қорғау керек?
А) аулауды шектеу
Ә) ... ... ... көбейту
В) барлығы да жатады
6. Табиғатты кімдер қорғау керек?
А) табиғатты қорғау әрбір азаматтың ... ... тек ... ... ... ... ... тек оқушылар қорғау керек
В) табиғатты тек мемлекеттік мекемелер қызметкерлері ғана қорғау керек.
7. ... ... ... ... ... ... ... түрлері
Б) бактерияларды немесе микроорганизмді
В) бәрі дұрыс
8) Организмдердің тіршілігі ... ... өсіп ... жер бетінде таралуы
Б) жер бетіндегі саны, тығыздығы
В) бәрі дұрыс
9. Тіршілік үшін не қажет?
А) су
Ә) ауа
Б) ... бәрі ... ... ... ... ... ... жыртқыштық
Ә) паразиттік
Б) қоректік
В) бәрі де
11. қоршаған ортаның санасы деген не?
А) ауаның тазалығы
Ә) судың
Б) жердің
В) бәрі де ... ... ... ... түсінесіңдер?
А) Бір түрдің особтарының жиынтығы
Ә) Әр түрге жататын организмдер жиынтығы
Б) организмдердің табиғаттағы саны
В) ... ... ... ... деген не?
А) топырақ ортасы
Ә) су
Б) организмдердің өзі
В) барлығы
14. Биосфера ұғымын қалай түсінесің?
А) жер ... ... ... бар ... биік ... ... мұздар
В) ауа
15. Экожүйе деген ұғымды қалай түсінесің?
А) тірі организмдер жиынтығының ... ... ... ... ... ... судағы тіршілік
В) құрлықтағы тіршілік
16. Агроценоз деген ұғым қандай?
А) адам аяғы ... тың ... адам ... ... ... ... ... жауаптары: 1-Б, 2-Б, 3-Б, 4-В, 5-В, 6-А, 7-В, 8-В, 9-В, 10-В, ... 13-В, 14-А, 15-А, ... ... ... - 2030” ... ... даму шараларын іске асыру
стратегиялары туралы” Президент жарлығы 28.01.04 1998
2. Доклад Конференции ... ... ... по окружающей среде
и развитии. ООН, Нью-Йорк, 1993.
3. Международная Конференция ООн по окружающей среде РИО -1982
4. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... туралы тұжырымдамасы. Астана. 2003.
5. “Қоршаған орта туралы заңдарды қолдану” Алматы 2000, 7 ... ... ... үздіксіз кәсіби педагогикалық білімді дамыту
тұжырымдамасы. Астана, 2004.
7. Мұқанова Б.Ы. Тәрбие ... ... ... ... ... 2003, 8-9 ... Шілдебаев Ж.Б. Экологияны мектепте оқыту әдістерін ... ... және ... Алматы №1,2004, 25-30 Б.
9. Шыңғысбаева Ш. Экологиялық білім беру жолдары. Қазақстан географиясы
және экология. 10-11 Б.
10. Аймағамбетова Қ. ... ... ... ... мен ... ... ... “Бастауыш мектеп” №10, 2003 ж, 16-17 Б.
11. Маткаликова Т. Экология және біз. “биология және сауаттылық негізі”
№2, 2006 ж. 70-73 ... ... Т. ... ... ... Бастауыш мектеп журналы №3
2004 ж 43-46 б.
13. Экологиялық білім бағдарламасы. Алматы 1999 ж. 65 Б.
14. ... Ж. ... ... ... негізгі педагогикалық
принциптері “Үздіксіз білім берудің қазіргі ... ... ... Сборник РИК, №3 2000 60-70 Б.
15. Шілдебаев Ж.Б. Экологиялық білім қалыптастырудың ... ... ... ... №4, 2004, 15-24 ... ... ... білім мен тәрбие жақсарту жолдары.
Республикалық ғылыми-практикалық конференция ... ... ... ... ... Г. ... Т. “Оқушыларға экологиялық тәрбие беру”.
Экология негіздері, алматы, 1995
18. ... Д.І. ... ... ... ... Қараев Ж.А. Таубаева Ш.Т. Аганина Қ.Ж. және т.б. Қазақстанда орта
білім жүйесін дамытудың кейбір бағыттары. Қазақстан ... ... ... 17-18Б, ... ... Г.М. ... ... бағдарлама) Алматы,
1998, 22 Б.
-----------------------
Оқушыларға үздіксіз экологиялық ... мен ... ... ... ... мектептегі экологиялық тәрбие мен білім
Негізгі мектептегі экологиялық ... мен ... ... ... ... дүниеге танымын қалыптастыру
Жақсы әдеттерді қалыптастыру
Ата-ана тұлғасы
Экологиялық тәрбие мен білім даярлау
Дүниетану негізінде білім беру
Экологиялық ... ... ... тыс ... ... ... негізінде
Биология пәндері негізінде
Пәндерді экологияландыру негізінде
Экология негізіндегі пән
Сабақтан және мектептен тыс ... ... ... ... математикалық мектеп негізінде
Кәсіби мектептер экологиялық курстар негізінде
Мектеп гимназия
Мектеп лицей
Әр түрлі кәсіби колледждер
Модуль құрылымы
Кіріспе
Сыныптан тыс ... ... ... ... ... мазмұны
Тіршілік тынысы өсімдік. (тірек-сызбамен жұмыс) 45 минут
2 сабақ Өсімдік мүшелері
Өсімдікке қажетті орта жағдайлары (гербарилер жинау, ... ... ... 90 ... ... ... оқушы ойыны
4 сабақ 45 минут
Өз бетімен ізденемін ойыны. (5 сабақ 45 минут)
6 сабақ
Тапқырлар әлемі.
45 минут
Өсімдік – тірі ... - ... ... мүшелері
жеміс
тұқым
тамыр
сабақ
жапырақ
гүл
Тамыр
Өсімдікті топырақта бекітіп ұстайды
Топырақтан түрлі қоректік заттар тартады
Шашақ тамыр
Негізгі тамыр (кіндік тамыр)
Өсімдікті көтеріп ұстап тұрады
Сабақ
Тыныс алуға көмектеседі
Өткізгіш
Өсімдік ... ... ... ... ... алуға қатысады
Артық суды буландырады
Өсімдік сәні
Қант пен крахмал
Тазартады
Хлорофилл бар
Жапырақ
Жеміс
Құрғақ
Дәрі-дәрмек, витаминдер
Шырынды
Өсімдік сыйы
Тұқым
Жемісте болады
Өсімдікті таратады
Қорек, тамақ
Экологиялық білім мен тәрбие беру
Сабақта. Негізгі принцип пән ... ... тыс . ... принцип: Табиғатпен байланыс
Шығармашылық конкурстар, диспуттар
Экскурсия
Факультативті сабақ
Тәрбие сағаттары
апталық
үйірме
Тәнтану
тіршіліктану
биология
химия
география
ән күй

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде75 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Жеке тұлғаны саяси әлеуметтендіру процесіне білім мен саяси құндылықтардың ықпалы9 бет
Жылдық білім беру жүйесіндегі информатика рөлі8 бет
Компьютерлік технологияның педагогикалық мүмкіндіктері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь