Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУДЫҢ НЕГІЗГІ ЭЛЕМЕНТТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1 Банктік тәуекелдер негізі және оның жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Несиелік тәуекелдер туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.3 Несиелік тәуекелддерді басқарудың негізгі элементтері және оны талдаудағы шетел тәжірибиесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2 «ХАЛЫҚ БАНКІ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ МЫСАЛЫНДА НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ АЗАЙТУ ӘДІСТЕРІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.1 «Халық банкі» АҚ тәуекелдерді басқару тұжырымдамасы ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2 «Халық банкі» АҚ несиелік тәуекелдері және оларды азайту әдістерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.3 «Халық банкі» АҚ клиенттерінің несиелік қабілетін несиелік тәуекелді азайту әдісі ретінде бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕ НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ АЗАЙТУ ӘДІСТЕРІН ҚАРІРГІ КЕЗДЕГІ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ..47
3.1 Несиелік тәуекелді азайту әдісі негізіндегі олардың қазіргі жағдайы ... ... ...47
3.2 Банктің несиелік қоржынының диверсификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
3.3 Несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің алуан түрлі формаларын қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Бүгінгі таңда несиелік тәуекелділіктің мақсаты республиканың дағдарысты жағдайдан шығу үшін экономикадағы туындаған түйінді проблемаларды шешудің жолдарын табуға, соның ішінде банк жүйесінің тұрақтылығын нығайтуға келіп соғады.
Қазіргі кезде республикадағы банктердің жұмыс істейтін активтерінің негізгі бөлігін қысқа мерзімді салымдар құрайтын боғандықтан, банктер енжар инвестициялық саясат жүргізуге мәжбүр. Бұл өткен жылдарғы несиелердің ұдайы қайтарылмауына, сондай-ақ корпоративтік құнды қағаздардың іс жүзіндегі өтімсіздігі секілді объективті жағдайлармен байланысты. Мұндай жағдай экономканың тұрақтану мен отандық тауар өндірушілерді едәуір келеңсіз ықпал етеді.
Несие операциялары коммерциялық банктердің активті қызметінің негізін біріктіреді, Біріншіден, банктің тұрақтылығымен сенімділігін жоғарлатуы олардың негізгі пайданы алуға әкеледі, ал несиелендірудегі сәтсіздік олардың ойсырауына және банкроттыққа әкеліп соғады. Екіншіден, банктер елдің экономикасын дамытуда инвестицияны несиелендіруге жекеменшік және тартылған ресурстарды шоғырлауға шақырылады. Үшіншіден, бұл істі табысты жүзеге асырғанда оның қатысушыларына: несие ұйымдарына, несие алушыға және барлық қоғамға пайда әкеледі.
Барлық экономикалық субъектілер, оның ішінде несие ұйымдары табыстылықпен инфляцияның төмен жағдайында жағдайында адаптация процесін күйзеле басынан кешіреді.
Несиелік талдау дегеніміз – қаржы операциясында ірі тәуекелділік деңгейін айқындау процесі, ол несие алушының қаржылық мәліметтерін қарастырудан және оның сипатынан субъективтік баға беруден тұрады.
Клиенттің несие сұраған өтініші түсісімен-ақ банк қызметкерлері сол несиенің пайда беру мүмкіндігімен тәуекелділік деңгейі қандай болатынын айқындау мақсатымен қолда бар ақпаратқа егжей-тегжейлі талдау жасайды. Түптен келгенде, несиелік талдаудың өзі борыштың төленбеу мүмкіндігіне жасалатын талдау болып шығады.
Бүгінде несие алушының қарызын өтеу қабілетін талдау банк қызметінің негізіне айналып келеді. Әзірге банк активтерінің құрылымында несие операциялары жетекші орында тұр. Бір жағынан, табыстың ең елеулі бөлігі банк несиесі арқылы келеді. Сонымен бірге несиенің уақтылы қайтарылмауы мүмкіндігіне байланысты ол ең үлкен қауіп көзі екендігіне де ешқандай дау жоқ.
Осы несиелік тәуекелділікті басқару және талдау тақырыбындағы курстық жұмысымда, банктік тәуекел классификациясы, несие тәуекелділікті төмендету шараларын және несие тәуекелділіктерін қарастырдым.
Диплом жұмысын жазуда коммерциялық банктердің халыққа қызмет көрсету проблемасының маңыздылығы “Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру” тақырыбын таңдауға себепші болды.
Сондықтан мақсатым бұл тақырып, өзектілігін жоймайды деп айта отыра, осы мәселелерді нақты іс жүзінде іске асырудың қиыншылығына, күрделілігіне, тиімділігіне көз жеткізу болып табылады.
Диплом жұмысының мақсаты коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстырудағы шешілу керек мәселелер. Оларды ұйымдастырып іске асыру күрделілігі тек қана банк қызметі заңдылықтарын жете меңгерген, әлемдік жүйе үшін кадр дайындауға қатысады, банк жұмысшыларына әдітемелік көмек көрсетеді.
Зерттеу нысаны Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктері және «Халық банкі» АҚ болып табылады.
Зерттеу пәні коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру жүйесі.
Диплом жұмысымның негізгі міндеттері мыналар болып табылады:
- Несиелік тәуекелдердің жітелуін, басқарылуын, әдістерін, құрылымын, сонымен қатар банктің клиенттеріне байланысты тәуекелдер, пассивтік және активтік операциялар тәуекелдері негіздерін қарастыру;
- Несиелік тәуекелдерге байланысты сұрақтарды шешуде жаңадан тәжірибиелерді алуы;
- Қазақстан Республикасында коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстырудың және шетелдік тәжірибені қолданудың жолдарын табу.
Диплом жұмысы тақырыбының зерттеудің әдістемелік негізін жалпығылыми таным әдістері: диалектикалық, қисындық әдістер, құжаттарды зерделеу құрайды.
Зерттеудің теориялық негіздері болып әлемдік экономикалық ғылым классиктерінің еңбектері, отандық және шетелдік ғылымдардың, экономистердің, банк мамандардың монографиялары мен баспасөз мақалалары, коммерциялық банктерде несиелік тәуекелдер ретіндегі басқару жүйесін реттейтін заңнамалық және нормативтік-құқықтық, статистикалық құжаттар қолданылды.
Диплом жұмысы тақырыбының зерттелу деңгейі. Осы жұмыстың ғылыми аспектілері отандық және шетел ғалымдарының жұмыстарын зерттеу, талдау және қайта ой-елегінен өткізу негізінде қалыптасқан.
Ғылыми жұмыста көрсетілген төмендегідей шетелдік экономистердің ғылыми еңбектері (О.И.Лаврушин, В.А. Кудрявцев, Е.В. Кудрявцева, К.Р. Тагирбеков, Г.Г. Коробовой, В.И.Колесников, О.М.Марков, В.М.Усоскин, Е.Ф.Жуков, Э.А.Уткин, Е.Б.Ширинская және т.б.) және отандық экономист-ғалымдардың (Ғ.С. Сейітқасымов, Н.Н.Хамитов, Ұ.М. Искаков, О.Б. Баймұратов, Ш.Р. Әбділманова, Г.Т. Қалиева, С.Б. Мақыш, Л.П. Корнилова, И. Новиков және т.б.) еңбектері пайдаланылды.
Банк қызметінің несиелік тәуекелдері оларды талдау және басқарудың ақша-несие жуйесінің құрамдас бөлігі ретінде ресейлік ғалымдардың: И.В. Ларионова, О.И. Лаврушин, В.М. Усоскин, К.Р. Тагирбеков, Г.Г. Коробова, М.А. Поморина, Ю.С. Масленченков, Н.Е. Егорова, И.Т. Балабанов, И.А. Бланк, Е.С. Стоянова, В.В. Ковалев, В.И. Колесников, О.М. Марков, Е.Ф. Жуков, Э.А. Уткин, Е.Б. Ширинская, О.В. Ефимова, В.В. Ковалев және т.б.еңбектерінде көрініс тапқан.
Қазақстанның қазіргі экономикалық даму жағдайында банк қызметінің несиелік тәуекелдері оларды талдау және басқару жүйесінің теориялық және тәжірибелік аспектілері отандық экономист-ғалымдардың: Ғ.С. Сейітқасымов, О.Б. Баймұратов, Н.К. Кучукова, Ш.Р. Әбділманова, К.Ш. Дүйсенбаев, А.Б. Зейнелғабдин, Ұ.М. Искаков, Р.Е. Елемесов, С.Ж. Интыкбаева, С.С. Арыстанбаева, Н.Н. Хамитов, З.Д. Искакова, Ә.Д. Шелекбай, Г.Т. Абдрахманова, А.А. Мусина және т.б. еңбектерінде кездеседі.
Зерттеу әдістері. Зерттеу салыстыру әдістерін қолданумен және статистикалық бағалауды ескерумен жүйелік және факторлық талдау қағидаларымен жүргізілді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру сапасын жақсартуға, сондай-ақ оның тиімділігін жоғарылатуға бағытталған міндеттер кешенін шешу қажеттілігі мәселесін қарастыру және оны теориялық негіздеу болып табылады.
Диплом жұмысының теориялық маңыздылығы экономикалық-әлеуметтік мемлекет қалыптастыру жолындағы коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру проблемаларын шешуді жүзеге асырудың қазіргі заманғы қағидалары еліміздің алға қарай даму ерекшеліктері ескеріле отырып, алдыңғы қатарлы дамыған әрі қаржылық мемлекет қалыптастырған елдердің озық тәжірибесі оңтайлы пайдаланылған жағдайда тиімді әрі жүйелі түрде жүзеге асырылады деген болжамға негізделген.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы. Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстыру жолдары анықталып ұсынылған. Оның негізгі ережелерін, қорытындылары мен ұсыныстарын іске асыру банкті басқару аппаратына (ішкі бақылау жүйесіне) тәуекелдердің алдын алу процесінің сапасы мен тиімділігін арттыруға септігін тигізеді, сондай-ақ жалпы банк жүйесінің тұрақтылығын нығайтуға және сенімділігін қолдауға ықпал етеді.
Диплом жұмысының құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады. Сандық материалдар кестелерде, суреттерде және қосымшаларда келтірілген.
Диплом жұмысының көлемі. Дипломдық жұмыс компьютерде терілген 68 бетте, оның ішінде 10 кестелер, 1 суреттер, 3 қосымшада баяндалған.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Анализ деятелности коммерческого банка. Под ред. С.И. Кумок.-М., Вече, 1994г.
2. «Роль и место страхования в системе управления рисками банков». Материалы международного семинара по управлению рисками и банковскому страхованию, Москва, 5 февраля
3. Лаврушин О.И. Основы банковского менеджмента, М. ИНФРА – М, 1995
4. Ларионова И.Р. Кредитные риски. // Экономика и жизнь.-1994.-N 41
5. Овчаров А.О. Методы управления банковскими рисками, Банковские услуги М. 1998г.
6. Жуйриков К.К. «Рынок и бизнес: страхование рисков», Алматы – 1997
7. Соколов Ю.А., Амосова Н.А. «Система страхования банковских рисков», Москва «Элит» - 2003
8. Новиков И.А. Стратегия управления банковскими рисками, Алматы Каржы-каражат, 1998г.
9. Корнилова Л.П. Влияние рисков на надежность банков, автореф. на соиск. учен. степени канд. эконом. наук, Алматы 1999
10. Виниченко И.О. Риск процентной ставки, Банковские технологии, М. 1998
11. Аленичев Д.В. Страхование валютных рисков, банковских и экспортных коммерческих кредитов.-М.: Издательство "Ист Сервис".- М.:1994
12. Корнилова Л.П. Причины возникновения и сущность банковских рисков, Тауар, Алматы, 1998-2
13. Полищук А.И. Новые банковские услуги и продукты, Банковское дело, 2001
14. Бор М.З., Пятенко В.В. Менеджмент банков. Организация, стратегия, планирование, М. ИКЦ «ДИС», 1997
15. Белых Л.П. Устойчивость коммерческих банков. Как избежать банкротства, М.ЮНИТИ, 1996
16. «Анализ рисков банковского сектора Республики Казахстан» // Рынок ценных бумаг Казахстана, по материалам аналитического обзора компании «Standard & Poor’s», 2006, №5-6
17. Севрук Велисова Т. Банковские риски, Б.м. Дело лтд., 1994
18. Тренев Н.Н. Управление финансами. –М., Финансы и Статистика, 2000г.
19. Жуков Е.Ф. Деньги, кредит, банки. М-2001г.
20. Черкасов В.Е. Финансовый анализ в коммерческом банке. М.,-Инфра-М, 1995г.
21. “Халық банкі” АҚ Атырау филиалы 2013 жылғы есебі
22. «Қ.Р. Халық банкі туралы» 1995 жылғы 1 шілдесіндегі Қ.Р. Президентінің жарлығы.
23. Методология построение и оценки интегрированной системы риски – Менеджмент в финансы инст. Банки Казакстан 2012г. №5 23 стр..
24. Тәуекелдерді басқару бойынша Қазақстан тәжірибиесі. Банки Казакстана 2012/№7
25. Сатубалдин М.С. «Проблемы страхования банковских рисков в Республике Казахстан» // Банки Казахстана, 2005, №1
26. Сатубалдин М.С. «Страхование банковских рисков: проблемы и пути решения» // Алматы – 2006
27. «Международный опыт страхования банковских рисков» // Банки Казахстана, 2012, №2
28. Қазақстан қаржы тұрақтылығы, 2013 жыл
29. Сборник нормативных правовых актов Национального Банка Республики Казахстан, по состоянию на 1 января 2013 г., Алматы
30. Мишкин Ф. Экономическая теория денег, банковская дело и финансовых рынков, М., Аспент Пресс 1999 г.
31. Роджер Л. Миллер, Девид Д. Ван Вуз. Современные деньги и банковское дело М., ИНФРА-М, 2000 г.
32. Михайлов Д.Н. Современные тенденции развития мирового рынка ссудных капиталов Диссертация
33. Методология построение и оценки интегрированной системы риски – Менеджмент в финансы инст. Банки Казакстан 2002г. №5 23 стр.
34. Смирнов А.В., Риск-менеджмент и управление ресурсами коммерческого банка Банки казахстана-№11 2002г. 45 с.
35. Соколинская Н.Э. Экономический риск в деятельности коммерческого банка М. 1999г. 78 с.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті
Қаржы және есеп кафедрасы
«Қорғауға жіберілді»
Қаржы және ... ... ... Мусаева А.А.
«____» ______________2014 жыл
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
ТАҚЫРЫБЫ: «КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАСҚАРУ БОЙЫНША
ЖҰМЫСЫН ... ... ... ... ... курс студенті
А.С. Жылкышиева
Ғылыми жетекшісі: ... аға ... ...... және ... ... ... ... 2014 ... ... ... МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫ ... ... Банктік тәуекелдер ... және ... ... ... ... ... ... ... негізгі элементтері және оны
талдаудағы ... ... ... АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ МЫСАЛЫНДА НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕР ЖӘНЕ
ОЛАРДЫ ... ... ... ... АҚ ... басқару
тұжырымдамасы............................23
2.2 «Халық банкі» АҚ несиелік тәуекелдері және оларды ... ... ... ... АҚ ... несиелік қабілетін несиелік тәуекелді
азайту ... ... ... БАНКТЕРДЕ НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ АЗАЙТУ ӘДІСТЕРІН ҚАРІРГІ
КЕЗДЕГІ ЖАҒДАЙЫ..................................47
3.1 Несиелік тәуекелді ... ... ... олардың қазіргі
жағдайы...........47
3.2 ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлі формаларын
қолдану.....................................................................
..................................................60
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................65
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... ... таңда несиелік тәуекелділіктің
мақсаты республиканың дағдарысты жағдайдан шығу үшін ... ... ... ... жолдарын табуға, соның ішінде банк
жүйесінің тұрақтылығын нығайтуға келіп соғады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... бөлігін қысқа мерзімді салымдар құрайтын боғандықтан, банктер енжар
инвестициялық саясат жүргізуге мәжбүр. Бұл өткен ... ... ... сондай-ақ корпоративтік құнды қағаздардың іс жүзіндегі
өтімсіздігі ... ... ... ... ... ... тұрақтану мен отандық тауар өндірушілерді едәуір келеңсіз ... ... ... ... активті қызметінің негізін
біріктіреді, Біріншіден, банктің тұрақтылығымен сенімділігін жоғарлатуы
олардың негізгі пайданы алуға ... ал ... ... ... және ... әкеліп соғады. Екіншіден, банктер
елдің экономикасын дамытуда инвестицияны несиелендіруге жекеменшік ... ... ... ... ... бұл істі ... ... оның қатысушыларына: несие ұйымдарына, несие алушыға және
барлық қоғамға пайда әкеледі.
Барлық экономикалық субъектілер, оның ... ... ... ... төмен жағдайында жағдайында адаптация процесін
күйзеле басынан кешіреді.
Несиелік талдау дегеніміз – қаржы ... ірі ... ... ... ол ... алушының қаржылық мәліметтерін
қарастырудан және оның ... ... баға ... ... ... сұраған өтініші түсісімен-ақ банк қызметкерлері ... ... беру ... ... ... ... ... мақсатымен қолда бар ақпаратқа егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... өзі ... төленбеу мүмкіндігіне
жасалатын талдау болып шығады.
Бүгінде несие алушының қарызын өтеу қабілетін ... банк ... ... ... ... банк ... құрылымында несие
операциялары жетекші орында тұр. Бір жағынан, табыстың ең елеулі ... ... ... ... Сонымен бірге несиенің уақтылы қайтарылмауы
мүмкіндігіне байланысты ол ең үлкен қауіп көзі екендігіне де ... ... ... тәуекелділікті басқару және талдау тақырыбындағы курстық
жұмысымда, банктік тәуекел классификациясы, несие тәуекелділікті ... және ... ... ... жұмысын жазуда коммерциялық банктердің халыққа қызмет көрсету
проблемасының маңыздылығы ... ... ... ... ... жұмысын ұйымдарстыру” тақырыбын таңдауға себепші болды.
Сондықтан мақсатым бұл тақырып, өзектілігін жоймайды деп айта отыра,
осы мәселелерді нақты іс ... іске ... ... ... көз ... болып табылады.
Диплом жұмысының мақсаты коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерді
басқару бойынша жұмысын ұйымдарстырудағы шешілу керек ... ... іске ... ... тек қана банк ... ... меңгерген, әлемдік жүйе үшін кадр ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктері
және «Халық банкі» АҚ болып табылады.
Зерттеу пәні ... ... ... тәуекелдерді басқару
бойынша жұмысын ұйымдарстыру жүйесі.
Диплом жұмысымның негізгі міндеттері мыналар болып табылады:
- ... ... ... ... ... құрылымын,
сонымен қатар банктің клиенттеріне байланысты тәуекелдер, ... ... ... ... ... ... Несиелік тәуекелдерге байланысты сұрақтарды шешуде ... ... ... ... ... ... несиелік
тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ұйымдарстырудың және шетелдік
тәжірибені ... ... ... ... ... ... әдістемелік негізін жалпығылыми
таным әдістері: диалектикалық, қисындық әдістер, ... ... ... ... ... ... ... ғылым
классиктерінің еңбектері, отандық және шетелдік ... банк ... ... мен ... ... ... несиелік тәуекелдер ретіндегі басқару жүйесін
реттейтін заңнамалық және ... ... ... ... тақырыбының зерттелу деңгейі. Осы жұмыстың ғылыми
аспектілері отандық және шетел ... ... ... ... ... ой-елегінен өткізу негізінде қалыптасқан.
Ғылыми жұмыста көрсетілген төмендегідей шетелдік ... ... ... В.А. ... Е.В. ... К.Р. ... ... В.И.Колесников, О.М.Марков, В.М.Усоскин, ... ... және т.б.) және ... ... ... ... Ұ.М. ... О.Б. Баймұратов, Ш.Р.
Әбділманова, Г.Т. Қалиева, С.Б. ... Л.П. ... И. ... ... еңбектері пайдаланылды.
Банк қызметінің несиелік тәуекелдері оларды талдау және басқарудың
ақша-несие жуйесінің құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... О.И. ... В.М. Усоскин, К.Р. Тагирбеков, Г.Г. ... ... Ю.С. ... Н.Е. ... И.Т. ... И.А. ... Стоянова, В.В. Ковалев, В.И. Колесников, О.М. Марков, Е.Ф. ... ... Е.Б. ... О.В. ... В.В. ... және т.б.еңбектерінде
көрініс тапқан.
Қазақстанның қазіргі экономикалық даму жағдайында банк қызметінің
несиелік тәуекелдері оларды талдау және ... ... ... ... аспектілері отандық экономист-ғалымдардың: Ғ.С. Сейітқасымов,
О.Б. Баймұратов, Н.К. Кучукова, Ш.Р. Әбділманова, К.Ш. ... ... Ұ.М. ... Р.Е. ... С.Ж. ... С.С.
Арыстанбаева, Н.Н. Хамитов, З.Д. ... Ә.Д. ... ... А.А. ... және т.б. еңбектерінде кездеседі.
Зерттеу әдістері. Зерттеу ... ... ... және
статистикалық бағалауды ... ... және ... талдау
қағидаларымен жүргізілді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Коммерциялық ... ... ... ... ... ұйымдарстыру сапасын жақсартуға,
сондай-ақ оның тиімділігін жоғарылатуға бағытталған міндеттер кешенін шешу
қажеттілігі мәселесін қарастыру және оны ... ... ... ... ... теориялық маңыздылығы экономикалық-әлеуметтік
мемлекет қалыптастыру ... ... ... ... ... ... жұмысын ұйымдарстыру проблемаларын шешуді
жүзеге асырудың қазіргі заманғы қағидалары еліміздің алға ... ... ... ... алдыңғы қатарлы дамыған әрі қаржылық
мемлекет қалыптастырған елдердің озық ... ... ... тиімді әрі жүйелі түрде жүзеге асырылады деген ... ... ... Коммерциялық банктердің несиелік
тәуекелдерді басқару бойынша жұмысын ... ... ... Оның негізгі ережелерін, қорытындылары мен ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне) тәуекелдердің алдын
алу процесінің сапасы мен тиімділігін арттыруға септігін тигізеді, ... ... банк ... ... ... және ... қолдауға
ықпал етеді.
Диплом жұмысының құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан,
пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... ... және қосымшаларда келтірілген.
Диплом жұмысының көлемі. Дипломдық жұмыс компьютерде ... ... оның ... 10 ... 1 суреттер, 3 қосымшада баяндалған.
1 НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕР МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУДЫҢ НЕГІЗГІ ЭЛЕМЕНТТЕРІ
1.1 Банктік тәуекелдердің негізі және оның жіктелуі
Тәуекелділік – бұл ... ... ... ... ... банктің
сәтсіздігі жағдайында мүмкін болатын жағымсыз жағдайының сипаттамасы [1].
Тәуекелділік берілген несие бойынша ... ... ... ... және ... ... қалу және ... балансталмаған операциялар
бойынша төлемдерді жүзеге асыру немесе ресурстық базаның қысқаруы ... ... алу ... ... Бірақ бұл жерде
тәуекелділік деңгейі неғырылым жоғары болса соғырылым жоғары ... ... ... Содықтан бір жағынан, әрбір ... ... және ... ... шешімдер арасынан тәуекелділік
деңгейі минималдысын таңдайды, басқа жағынан табыстың іскерлік белсенділігі
дәрижесін және тәуекелділік деңгейінің оптималды арақатынасын таңдау ... ... ... ... проблеманы аяқ астынан туындауы;
- банктің бұрынғы тәжірибиесіне сәйкес ... ... ... ... ... ... әкелетін жылдам және қажетті шараларды
қолдана-алмайтын жағдайда (қосымша және қажетті ... ... ... Банктіың қызмет тәртібінің және аяқталмаған заңдарының ... ... ... ... ... ... болады.
Шын мәнінде, банктегі барлық банктік операциялар тәуекелділікке
тәуелді болып ... ... ... ... ... ... келесідей қорытынды жасауға болады:
1. Ұйымның қаржылық жағдайының қалыпсыздығына, өндірістің құлдырауына,
сонымен қатар шаруашылық байланыстарының жоғарлауымен ... ... ... ... ... ... ... жүйенің құрылуының аяқталмауы;
4. Кейбір заң актілерінің ... және ... ... болып жатқан
ситуацияның және құқықтық базаның арасындағы сәйкессіздік.
5. ... өтіп ... ... жағдайлар банктік тәуекелдер және оларды зерттеу әдістерінен
туындайтын өзгерістерді қарастырады. Тәуекелділік теориясының ... ... ... ... және ... ... тәуекелдерді талдаудың келесідей методологиясының негізгі
этаптарын көрсетуге болады ... ... ... өзінің партнерларының, ... ... ... ... және ... қандай да бір түрінің деңгейін ... ... және ... ... ... және бөлек тәуекелдеріне әсерін талдау ортасы.
3. Есептеу әдісі, абсолютті және белгіленген аутқуларды талдау деңгейі.
4. Нақты және талданатын тәуекелділіктерді басқару ... ... ... ... басқару әдістері және құралдары.
6. Ұсынылған және талданған нәтижелердің ... ... ... ... тәуекелділік түрінің нақты деңгейін
сандық анықтау және өлшеу маңызды ... ... ... ... ... ағымдық және перспективалық деп бөледі.
Ретроспективалық тәуекелділікті талдау перспкетивалық және ... ... ... ... береді [3].
Банктің тәуекелділігін дәрижесі бойынша кіші, орташа және ... ... ... 1 ... банктің тәуекелдерінің негізгі ... Банк ... ... бабында өзінің пайда болу орны ... ... ... ... ... түйіседі. Бұдан басқа
барлық түрдегі тәуекелдер бір-бірімен ... және банк ... ... Бір тәуекелділік түрінің өзгеруі ... ... ... әкеледі. Бұнын бәрі нақты тәуекелділік деңгейін талдау әдісін
таңдауды және оның қабылданған шешімдер ... ... ... ... ... ... тереңдетілген талдау жасауына әкеледі.
Сондықтан оптималды факторларды алу, ... ... ... ... ... деңгейі өте маңызды.
Банктік тәуекелдердің пайда болу факторларының негізі бойынша саяси
және ... ... ... ... – бұл ... ... ... (шекараны
жабу, басқа елдерге тауарды ... тиым ... ... территориясында
әскери қозғалыстар) нәтижесіне жағымсыз әсер ететін саяси жағдайлардың
өзгерістеріне ... ... ...... ... ... немесе
банктің өзіндегі экономикалық жағымсыз өзгерістерге ... ... Бұл ... ... ... ... байланысты және
бұларды ылғида тәжірибиеде оларды бөлу біршама қиын. Өз кезеңгінде саяси
және экономикалық тәуекелділіктер ішкі және ... ... ... банк ... және оның ... аудиториясына (қарым-
қатынас аудитория бұл нақты банк қызметінде іске асатын немесе потенциалды
қызығушылығын қарастыратын заңда және жеке ... ... ... ... ... ... жатады. Сыртқы тәуекелділік
деңгейіне өте көп факторлар әсер етеді: саяси, экономикалық, демографиялық,
әлеуметтік, географиялық және т.б.
Ішкі ... ... ... және оның ... немесе
нақты контрагенттеріне байланысты тәуекелділіктер.
Ескерту: Новиков И.А. Стратегия управления банковскими ... ... 1998г. С12 ... 1 - ... ... ... ... схемасы
Банктік тәуекелдер дәрижесін төмендету – бұл ... ... ... және ... ... болып табылады. Банктің
тәуекелдерінің басқару негізі тәуекелділік дәрижесін төмендету негіздерінен
құралады. Банктік тәуекелдерді ... ... мен ... ... ... ... – бұл ... төмендету мақсатымен байланысссыз,
әртүрлі объектілерге ... салу ... ... бөлу процесі. Тәуекелділік диверсификациясы қаражаттарды
салалар, аумақтар, мерзімдер бағыттары бойынша қолданылуы мүмкін[].
2. Сапаны басқару- ... қиын ... ... ... оны шеше алу ... ... – бұл ... құру, яғни несиелеу, шығындар және т.б.
суммаларының шегі.
4. Өзін-өзі сақтандыру - ... ... ... ... Нәтижелер және таңдау туралы қосымша ақпараттарды алу – нақты болжам
жасауға мүмкіндік береді, яғни салымдар ... ... ... ... ... болған жағдайда қаржылық менеджерге
үнемі тәуекелділік шешімдерді қабылдауына тура келеді.
Банк ... ... ... ... ... басқарудың
маңызды міндетті операцияларды жүргізу ... ... ... ... тез арада төмендетуді қарастырады.
Банк операцияларына байланысты тәуекелділік балансталған ... ... ... ал олар ... және ... ... бөлінеді.
Пассивті операциялар тәуекелділігі. Бұл тәуекелділік түрімен ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердің
Пассивтік операциялар – бұл ... ... ... ... ... ... ... яғни пассив пен активтің арту
формасын білдіретін операцияларды сипаттайды [5].
Бұл анықтамалар бірін-бірі толықтырады десе ... ... ... операцияның толық түсінігін бере алмайды.
Пассивтік операциялар көмегімен банктер нарықтан ... ... ... ... ... ... болады:
• коммерциялық банктердің бағалы қағаздарды алғашқы эмиссиялауы;
• банк пайдасынан капиталдарды немесе қорларды ұлғайту және құру;
... да ... ... несиелер алу;
• депозиттік операциялар.
Пассивтік операциялар айналыстағы ақшалай қаражаттарды банктерге
тартуға ... ... ... ... ... екі формасы
негізінде банктік ресурстардың бірінші ірі тобы, яғни ... ... ... екі формасы негізінде екінші ірі топ – заемдық немесе
тартылған ресурстар құрылады.
Сонымен ... ... екі ... ... ... меншікті қаражаттары;
- банктің тартылған қаражаттары.
Банктің меншікті қаражаттары қатарына меншікті капиталы мен оған ... ... ... ... банктердің меншікті капиталының рөлі
мен шамасы, басқа қызметпен ... ... және ... ... ... ие. Банктің меншікті капиталы арқылы, оның
барлық қаражаттарға деген қажеттілігінің 10 % - ы ... Шын ... және ... ... ... ... ең төменгі мөлшерде
шекарасы болады [6].
Банктің меншікті қаражаттары – ... ... ... ... ету ьұрақтылығын қамтамасыз ететің әр түрлі қорлар ... ... ... ... ... ... жататындар:
- банктің жарғылық капиталы;
- банктің резервтік капиталы;
- қосымша капиталы және пайда есебінен құрылған басқа қорлары;
- ... ... ... ... ...... заңды тұлға ретінде міндетті түрде
құрылуын және өмір ... ... ... ... ... ... мөлшері Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... капиталы, оның
құрылтайшыларының қосқан жарналары немесе пайлары сомасынан тұрады.
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... банктің акционерлік капиталы деп ... ... ... ... ...... ... жарналардан құралады.
Қазақстанда екінші деңгейлі банктер мынадай екіұйымдық ... ... пай қосу ... яғни ... ... серіктестік
формасында;
- акционерлік банк;
- шетел капиталының қатысумен.
Банктің меншікті қаражатының түріне резервтік қор жатады.
Резервтік қор – банк қызметінде пайда ... ... ... ... мақсатында құрылған ақшалай қаражаты.
Резервтік қор банктің тұрақты қызмет етуін қамтамасыз етеді. Резервтік
қордың шамасы заңды түрде жарғылық ... ... бір ... ... 25 % ... құрылатын болса, оның мөлшері жарғылық қормен
теңескен жағдайда жарғылық капиталға толығымен аударылады. Резервтік ... ... ... банк ... жатады. Кейде банкте пайда болмаған
жағдайда резервтік қор ... ... ... бар ... ... төленеді.
Қосымша капиталдар негізгі құралдардың тозуына байланысты аударылған
аударымдар есебінен және белгілі мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... қорларды қайта бағалау қоры ұлттық валюта
мен шетел ... ... ... ... ... ... қайта бағалау қоры шетел валютасында жарғылық капиталды
қалыптастыру барысында маңызды.
Келесі қорға жекелеген ... ... ... тәуекелді төмендету
мақсатында құрылатын арнайы резервтер жатады. Мұндай резервтерге: несиелік
тәуекелді жабуға және ... ... ... ... ... жатады.
Бөлінбеген пайда – акциялар бойынша девидендті төлегеннен кейін және
резервтік қорға аударғаннан қалған пайданың бөлігі [8].
Банктің тартылған ... ... ... оның ... ... 90 % - ға ... ресурстарға деген қажетін
қанағаттандырады. Олардың рөлі ... ... ... ... және ... ... бос ... тарта отырып, коммерциялық банктер
халық шаруашылығының қосымша айналым қаражаттарына деген сұранысымен ... ... ... ... ... ... сомасында тартылған қаражаттар үлесі
олардың ... ... ... ... ... байланысты, сондай – ақ ескі банктік
жүйе үшін дәстүрлі емес, ... бос ... ... ... болуы, тартылатын қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті десе
де болады.
Әлемдік банктің тәжірибеде барлық тартылатын қаражаттарды ... ... ... екі ... ... топ – депозиттер;
II топ – депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ішінде ең көп ... ... ... банк үшін ... – бір ... ... көзі болып табылады.
Депозит – бұл клиенттердің (жеке және ... ... ... бір шотқа салған және өздері пайдалына алатын қаражаттары.
Депозиттік емес тартылған қаражаттар – бұл ... ... ... өз ... ... емес банктік ресурс ... мен ... ... ... олар персоналдық емес, яғни банктің ... ... ... ... ... ... ... банктің өзінен туындайды.
Депозиттік емес тартылған ресурстармен көбіне ірі коммерциялық банктер
айналысынды. Өйткені, депозиттік емес қаражаттар ірі ... ... да, ... ... сауда операциялар сипаиына жатқызуға
болады.
Қазіргі банктік тәжірибеде салымдардың, депозиттердің және депозиттік
емес ресурстардың шоттарының әр ... ... Бұл ... жоғарғы
бәсекелестік нарықта банк қызметтеріне деген клиенттер топтарының сұранысын
қанағаттандыруға және ... ... мен ... бос қаражаттарын
банктік шоттарға тартуға ұмтылуына жағдай жасайды [9].
Пассивті операциялардың тәуекелділігі активті операцияларды әртүрлі
ресурстармен қамтамасыз ... ... ... ... қарастырады. Көбіне
көп мұндай тәуекелділіктер салымшының ... ... ... ... ... ... сақтану үшін банктерге
активті және апссивті депозиттік операциялар арасындағы қатынасты ... ... ... ... ... мен ... ... жоғарғы
тәуекелділік пен жеке қаражарттары арсында тұтастай ... ... ... қатысты коэффциенттерді есептеудің әдістерін жасақтау.
Активты операциялар тәуекелділігі. Бұл ... ... ... ... ... және протфелдік тәуекелдерге
байланысты болады.
Активтік операциялар – бұл ... ... алу және ... ... ету ... ... бар ... жүзеге асыратын операцияларды білдіреді. Бұл екі ... ... ... ... ... тартылған қаражаттарды
пайдаланудағы ерекшелігін сипатайды [10].
Банк ... ... ... ... ... ... ... операцияларды жүргізу мүмкіндігін төмендететін жүйе шегін
жасақтайтын немесе тәуекел жағдайларды ... ... ... жылдам қабылдау және сол немесе басқа тәуекелділік ... және қол ... ... ... табылады.
Тәуекелділікті басқарудың негізгі әдістеріне мыналарды ... ... ... ... ... Ішкі ... есептері (салалық, аймақтық, сақтандыру);
- Банк қызметінің қаржыларын жүйелік ... ... ... және ... ... ... қабілеттілігін және т.б. ... және ... бөлу ... жүргізу;
- Диверсификация саясатын жүргізу (жалпы банк операцияларының сақтау
кезінде ... көп ... ... несиенің кіші сомасын
кеңейтілген түрде бөлу);
- Бірлестіру негізінде ірі ... беру ... ... ... ... ... ... Депозитті сертификаттарға кіріспе;
- Банк операцияларының қайта есептеу жүйесін кеңейту;
- Несие және депозиттерді ... ... ... кіріспе
- Нақты персоналды гарантияларды қолдану
Қарастырылғандар және басқа ... ... ... ... ... банктерге өзінің ойламаған қауіп-қатерге
апармауға мүмкіндік береді.
Несиелік тәуекелділіктің өзіндік амортизаторы ... ... ... өтем ... толтыру үшін коммерциялық банктерде туындайтын
резервтік қор ретінде қызмет етеді.
Қазіргі уақытта барлық коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... шығаруды жүзеге асырады.
Шығару көзі – бюджетке салықты төлеуден кейінгі банк қарамағындағы қалатын
пайда, бұдан ... ... ... ... ... пайданы 25%-ке дейін
резервік қорды рұқсат етілмеген.
Коммерциялық банктердің төлем ... және ... ... ... ... ... банктермен
қабылданған ликвидтілік және төлем қабілеттілігі нормаларының сақтау туралы
Орталық банктің тарапынан бейімделуді қарастырады ... табу үшін ... ... ... ... ... жүйесін құруға тура келеді. Бұл мақсатта банктің саясаты ... ... ... үшін ... ... ... ... алуға
мүмкіндік беретін мәліметтер базасы құрылады. Мәлімет базасын құру көздері
негізінде нақтыланатын және ... ... және ... ... ... ... бойынша айналым қалдықтарының ... ... есем ... ... мәліметтерді ж.т.б. қарастырады.
1.2 Несиелік тәуекелдер туралы түсінік
Кез-келген банктің қызметінің табыстылығы банктің берген ... яғни оның ... ... зиян зиян шегуіне итермелейді.
Сондықтан да банктер несиелік тәуекелділікті басқару шараларымен ... ... ... ...... ... ... алған несиесі бойынша
қарызын немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына
байланысты банктің зиян ... ... ... тәуекелділікті басқару – бұл банктің негізгі қызметі болып
табылады, ... ... ... – бұл ... ... Тәуекелділік мөлшерін дұрыс бағалау және банктің өз дейгейіне
қарап тәуекелділікке бару.
2. Кез-келген ... ... ... ... ... ... тәуекелділіктің көлемін көрсетілген мөлшерде
алу және кез-келген уақытта өзгеруге бейімдеу.
Күшті банкті құру үшін несиелерді басқару тиімдігі ... ... ... сәйкес келесідей несиені басқарудың құпиялары тапсырмалары
бар:
1. ... ... ... дұрыс қалыптасуы.
2. Портфельдік тәуекелділікті оптимальды түрде басқару.
3. Тиімді несиелерді бақылау.
4. Жоғарғы мамандығынан персоналдармен қолма-қол есептесу.
Активтердің сапасы басқарудың сапасына ... ... ... ішкі және ... ... ... ... факторларды
басқару мүмкіндіктері шектеулі, бірақ ... банк ... ... ... алдын алу керек. Бірақ несиелік ... ... ... ... ішкі ... ... ... саясаты анықталды:
1. Жалпы жағымды операциялар ... ... ... ... ... ... ... талданып шығарылады.
2. Банктің персоналдардың практикалық іс-әрекеттері нәтижесінде ... ... ... ... ... ... қиын процесс.
Процесс көбіне «тұтастай қарыз» деп аталатын неселеу ... ... ... ... несиелік тәуекелділіктерді басқару
ісінде маңызды ... ... ... ... ... ... ... қаржылық шектеулер, нарықтың ауытқуы,
қалыпсыздықтың жеке ... ... ... ... ... ... басқа қаржылық ақпараттар сенімді болып келеді және құқықтық
құрылымы қарызды өтеу бойынша міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... тәуекелділіктерді басқарудың
жасақталу процесін қарастырады. Көбінесе ... ... ... ... [13]:
- қабылданған несиелік саясаттың және ... ... ... ... қатынасы шектеулерінің жетіспеушілігі;
- Жоғарғы неселік талдау;
- Жабаланған кепілдеме құны;
- Клиенттердің жеке ... ... ... ... ... ... құжаттардың нашар бақылануы;
- Несиелік процестердің тиімді аудиттеу және бақылай ала білмеуі.
- ... есем ... ... және тағы ... келген банктік несие белгіленген мөлшер шегінде (лимит) беріледі.
Несиенің мөлшерін банк мекемесі ... ... ... отырып, материалдық
қорлардың құралу қажеттілігін зерттеу негізінде шығындарды, өндіріс көлемі
мен өнімнің өтімділігін, ауыл ... ... оның ... ... ... да ... ескере отырып анықтайды.
Қарыз алушыға берілетін несиенің мөлшері әр ... ... ... ... ... ... алушыға берілетін несие шамасы
қарыз алушының жасаған ... ... ... та бұл ... ... ... қайтарудағы нақты мүмкіндіктермен, сондай-ақ банктің нақты
есебімен сәйкес келмеуі ... ... ... ... ... ... ... соның
ішінде:
- қарыз алушының төлем айналымындағы алшақтық шамасына;
- несиені қамтамасыз ететін нақты ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне;
- несиелік тәуекел дәрежесіне және банктің клиентке деген сенім
дәрежесіне;
- ... бар ... ... және ... авторизациялау – несиелік тәуекелді төмендету мақсатында
жүргізілетін анықтамалар және тексерулер процесін ... ...... бойынша мәселе туындай қалған жағдайда,
қарыз ... ... ... ... ... ... ... жүйесі болып табылады [15].
Несиелік портфелді басқару – бұл банк қабылдауға дайын болып отырған
тәуекел түрлерінің барлығын айқындауды және ... ең ... ... ... талап ететін жоғарғы жетекшілер қызметі болып табылады.
Несиелік портфелді басқаруды іске асырудың ортақ ... ... ... ... ... мен ... ... үшін несиелеудің ішкі банктік
лимитін белгілеу;
- несиелік рейтингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз алушылардың
тәуекел деңгейін көрсететін несиелік ... ... ... ... әр ... ... бойынша несиелеуді диверсификациялау;
- төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау;
- жоғарғы ... ... бар ... ... ... ... ... баға белгілеу саясатын дайындау.
Несиелеу лимиттерін белгілеу – несиелік ... ... ... ... ... және ұзақ ... өміршеңдік қабілетті
жақсарту үшін пайдаланылатын басты тәсіл.
Проблемалық несиелерге [17]:
- несиелік келісімшартта көрсетілген уақытта қайтарылмаған, ... және ... ... ... ... ... ... немесе кепілдемемен қамтамасыз етілген несиелер
бойынша сақтандыру ... ... және ... банк алдындағы міндеттемелері орындалмағандар;
- несиелерге есептелетін пайыздық несиелік келісімшартта көрсетілген
күннен 30 күн ... ... ... ... ... проблемалық несиелерге қарсы шараларға мыналар жатады:
- қарыз алушының қызметін қайта құру;
- несиені қайтару кестесін өзгерту;
- пайыз (сыйақы) төлеу ... ... үшін ... ... ... мөлшерлемесі – несиенің
бағасын білдіреді. Оның ... ... ... ... ... төлем
мен сыйақы маржасының қосындысынан құралады.
1.3 Несиелік тәуекелдерді басқарудың негізгі элементтері және оны
талдаудағы шетел ... ... ... ... өтемеу тәуекелі – бұл қарызгердің
кредиттік келісімдегі мерзім мен ... сай ... ... ... ... ... [16].
Кредиттік тәуекел бірқатар себептерге байланысты пайда болады:
- қарызгердің жауапкершіліксіздігі;
- қарызгердің өз кінасынан емес, адекватты болашақ ақша ... ... банк ... ... ... ... іскерлік және
экономикалық ортадағы болжанбаған жағымсыз өзгерістер;
- саяси тұрақсыздық;
- қарызгердің іскерлік репутациясындағы олқылықтар;
- кредитке берілген кепілдеменің сапасына ... мен ... ... және ... ... ... тәуекел банктегі жағдайдың нашарлауы немесе оның басты
клиенттерінің банкротқа ұшырауы нәтижесінде де пайда болады.
Кредиттік тәуекелдің үш ... ... ... болады:
1) бұрмалау тәуекелі;
2) шетелдік кредиттер тәуекелі;
3) ішкі қарыздардың төленбеу тәуекелі;
Бұрмалау тәуекелі – бұл ... ... ... ... бұзу
ықтималдығы, ал ол өз кезегінде банкке айлакерлік шығын әкелу, ұрлау немесе
басқа да ... ... ... ... зиян ... ... ... банкте кездесетін кредиттік тәуекелдің ең ... түрі ... ... Банк ... ... қызметкерімен
жасалынған айла немесе шығын әкелу банк жағдайын қатты әлсіретуі мүмкін,
ал кейде тіпті банкротқа ... да алып ... – бұл ... ... 1991-1994 жж. банктердің үмітсіз
қарыздануының ең көп тараған себеп-салдары. Осы кезеңде ... ... және ... ... ... ... ... еткен қаржы секторы ел экономикасының ең бір күшті криминалдық
саласына айналып кетті, оған ... ... бөлу ... ... ... мемлекеттік органдарда коррупция мен пара алушылықтың
кең етек ... ... ... ... тұрақсыздығы
кезіндегі қаржы салаларындағы бақылаудың жоқтығы әсер етті. Бұл ... ... ... ... мен ... банкінің өзі болды, ал олар
негізінен макроэкономикалық тұрақтылықты, ақша ... ... ... ... депрессивті жағдайдан шығаруды қамтуы қажет емес пе?!
Республиканың Ұлттық банкінің тегін немесе жеңілдік ... ... ... ... ... ... ... кезінде де инфляция
дейгейінен табыстылығы ... ... ... және ... ... ... қаржылық операциялардың дамуына негізделген осы
кезеңдегі банктік жүйенің кредиттік саясатының стратегиясы оған тек ... ... ... ... ... [18].
Тексеру кезінде жеке қорларды толтыруға, егінді ... ... ... жүргізуге бөлінген мақсатты ... ... ... ... ... анықталған. Бұл кредиттер басқа
банктердің ... ... ... ... ... әсем ... алуға кеткен.
АҚШ-та бұрмалаушылық 1980 жж. басында банктік сферада тараған, оған
барлық банктік банкроттықтың жартысынан жоғары үлесі келген. Бұл ... ... және ... ... ... туыстарына, достарына,
іскерлік серіктестеріне қарызгердің хал-жағдайын және қаржылық жайын толық
зерттемей, «достықң кредиттерді беруде ... ... ... кредиттер «мерседестерң және «вольволарң, көп қабатты
коттедждер, престижды аудандардан көп бөлмелі пәтерлер алу, демалу, қыдыру
үшін шетелдік жол ... шығу ... ... ... ... бәрі ... ... кетуінің, оның ұзаққа созылуының,
халық үшін реформалардың ауыр тиюінің басты себептерінің бірі ... ... мен ... ... ... деп ... ... шығарған және
де шығаруда да, халықты барлық елдерде сондай керемет жағдайлары ... деп, яғни ... ... ... ... және де ... ... жақсы жүруде деп сендіреді.
Бірақ, алайда, бұл қорыта келгенде, бірінен соң ... ... және ... ұшырап жатқан екінші деңгейдегі банктердің өзіне де
ауыр тиюде. Егер де 1995 жылдың ... елде 200 ... ... ... ... саны – 75.
Шетелдік кредиттердің тәуекелі 70-ші жылдары дамуша елдердің жаппай
тоқырауымен байланысты келген. АҚШ-та ол бірқатар ірі ... ... ... ... ... төленбеуі қарызгердің төлем қабілеттілігіне әсер
ететін барлық факторларды есепке алудың ... ... ... ... кезде өздері берген кредиттің немесе
қарыздың барлық сомасы толық қайтарылатынына сенімді болады және де ... көп ... олар ... ... процент сомасын уақытында, кредит
толық төленгенше алып отыруға сенімді ... ... ... ... сондықтан да өздерінің тәуекелге баруын шектеуге тырысады немесе
анықталмаған ... ... ... ... ... олар ... және кредит түрімен байланысты тәуекел дәрежесін олар ... ... ... және де кредит мерзімінің барлық бойында (тәуекел
дәрежесі көбінде уақытпен алмасуы) анықтағылары келеді [19].
Қазақстанның банктік ... ... ... ... ... ... қорларының жеткіліксіздігі, төлемсіздік, дебиторлық және
кредиторлық қарыздарға тән болатын көптеген ... ... ... жайттың орын алуы банктен кредиттік портфельдің сапасына ... ... ... ... Ішкі және ... ... ... болатын салаларға деген кредиттік ... ... ... ... ... байланысты тұлғалар тобына немесе
өнімін ... ... ... ... ... және тағы ... кредит
бергендегі тәуекелдерді ескеру керек.
Банкпен ерекше қатынастарда байланысты ... ... ... белгілі бір банктің кез келген қызметтегі тұлғасы немесе ... ... ... ... жақын туыстары;
- осы банктің ірі акционері болып табылатын жеке немесе заңды тұлға,
болмаса банктің ірі ... ... ... сондай-ақ олардың жақын
туыстары;
- жоғарыдағы пунктердің ішінде көрсетілген тұлғалар ірі ... ... ... осы банк ірі ... ... ... ... заңды тұлға, осы
заңды тұлғаның қызметтік тұлғалары олардың жақын туыстары.
Заңды тұлғаның ірі мүшесі ... осы ... ... дауыс құқығы бар 10
%-тен артық акцияға (қатысушының салымдары) тікелей немесе жанама түрдегі
иегерлер табылады. Өзара ... ... ... бір ... ... ... болатын тұлға олардың әрбіреуімен ерекше қатынаста
байланысты болатын тұлға деп танылады. Егер де ... ... кем ... ... ірі ... ... ... ол өзара байланысты заңды
тұлғалардың тобы болып табылады [20].
Заңдық күші бар ҚР Президентінің ... ... және ... ... ... 40 бабына сай, банктерге ерекше қатынастағы ... бар ... ... ... ... тиым ... ... деген:
- ерекше қатынастағы байланысы жоқ ... ... ... банк ... өз мақсаттары, ерекшеліктері және тәуекелдері
бар келісімдер жасалмайды;
- банктік операцияларды орындағаны үшін ... және ... ... ... ... клиенттерден талап етілетіннен төмен қамтуды
алу.
23.05.1997 ж. ҚР ... ... ... ... ... ж. ... мен өзгерістерді ескере отырып, пруденциалдық
нормативтер ... ... сай ... банк банк ... жалпы сомасының
% түріндегі бір қарызгерге деген тәуекелдің ... ... ... ... ... талаптар қояды. Бір қарызгерге деген тәуекелдің
максималды мөлшерін есептеу кезінде ... ... осы ... қарыздың және кредитің барлық сомасы, сондай-ақ ... ... ... ... ... деген тәуекелдің максималды мөлшері, банктің тәуекел
мөлшерінің (кредит бойынша банк қарызгері міндеттемелерінің жалпы ... ... ... арқылы анықталады. Яғни:
1 қарызгерге деген максималды мөлшер = банк ... ... ... ... бойынша максималды мүмкін болатын
тәуекелдің мәні ... ... ... ... ... ... тұлғалар болып табылатын қарызгерлерге
0.10. Банкпен ерекше қатынастағы байланыстары бар қарызгерлерге деген
тәуекел сомасы ... жеке ... ... асып ... ... қарызгерлер үшін 0.25 (оның ішінде 0.10 ... ... ... пайдасының негізгі бөлігін ссудалық операциялардан
алатынын айтып ... ... ... ... ... зор. ... ... ссудаларды төлемеуі банктерге үлкен зиян
келтіреді және де ... ... ... ... жиі
кездесетін себептерінің бірі болып табылады.
Кредиттік тәуекелді минимизациялау үшін банкке қызмет процесінде
төлемдерді ... ... ... ... әсер ... ... аса ... аударуы қажет:
а) рынок конъюктурасындағы жағымсыз өзгерістерге сезімтал келетін
қандай да бір саладағы банктің кредиттік ... ... ... ... қиындық көріп жүрген клиенттерге қатысты ... және ... ... және ... да банктік келісім-шарттың
(контрактінің) үлес салмағы;
в) банкке таныс емес, аз зерттелінген, жаңа, әрі дәстүрлі емес рынок
салаларындағы банк ... ... ... қағаздар портфелін қалыптастыру, кредит беру сияқты банктің
саясаты мен стратегиясына жиі өзгерістер енгізу;
д) ірі, жаңа ғана ... ... ... ... үлес салмағы;
е) қысқа уақыт ішінде жаңа ... ... өте көп ... ... ... өтуі қиын ... құны тез ... құндылықтарды кепілдеме
ретінде алу.
Кредиттік тәуекел берілген кредиттің түрі мен жылдамдығына байланысты
болады, ...... және ... ... байланысты – мемлекеттік, банктік, ... ... мен жеке ... ... ... ... қарай –
ауылшаруашылық, өнеркәсіптік, коммуналдық, персоналдық; пайдалану бағытына
қарай – тұтынушылық, өнеркәсіптік, жеке ... ... ... ... ... ... қаржылық қиыншылықтарды жоюға, аралық,
бағалы қағаздармен операцияларға, импорттық және экспорттық; беру ...... ашық ... ... ... ипотекалық, маусымдық,
овердрафт және т.б. Беру мерзіміне қарай кредиттер қысқа, орташа және ұзақ
мерзімді болады.
Кредиттік тәуекел ... ... ... болады. Мөлшеріне
байланысты банк клиенттері үш топқа ... ... орта және ірі. ... орта ... өте ... сондықтан да олар рынок қажеттіліктеріне,
контрагентке тез бейімделе алады. ... ... ... ... әрі ... ол өз ... оларға жоғары пайда алуға, өзінің
іскерлік белсенділігінің бағыттарын тез және ... ... ... ... ... ... кемшілігі, олар әдетте шағын ғана жеке
капитал ... ал ол ... ... ала ... ... және
экономикалық сипаттағы өзгерістер, қатаң бәсекенің орын тебуі жағдайында
көбінде банкротқа ұшырауға алып ... ... ... ... ... өте ... Олар ... қажеттілігі мен
нақты тұтынушы қажеттілігіндегі өзгерістерге тез бой ... ... ... ... жиі ... бірақ жеткілікті жеке капиталы
болады, соның арқасында сыртқы қоршаған ... ... ... ... бере алады.
Банкирлер кредиттік тәуекелден басқа кредиторларға қарағанда ... ... ... олар ... ... қорлармен қамтамасыз еткен өз
салымшылары мен басқа да жақтардың ақшаларын өз ақшаларына ... ... ... ... ... ... орын алуы, осы қорларды ... ... ... алу ... ... ... ... қабілеттілік банктің кредиттік қабілеттілігіне байланысты болады,
салымдарды өз уақытында қайтару қабілеттіліктерімен, яғни ... ... ... біз ... қалай түсінеміз, соған
бйаланысты. Банк үшін мұның ... ол өзі ... ... ... ... ... қабілеттіктеріне байланысты болады.
Тағы бір айта кететін нәрсе, банктер кредитпен ... ... ... дұрыс бағалау үшін қажетті техникалық ... ... ... ... ... ... саласындағы кәсіпорындарға
ссудалар бермеуі тиіс.
Жоғарыда айтылғандарға ... ... ... ... ... ... қызметі тиімді болуы үшін коммерциялық банк
басшыларына тәуекелдерді анықтау, олардың пйада болу ықтималдықтарын талдау
олардың әрекетінен ... зиян ... ... ... өз ... ... жасауы қажет.
Несие үшін төлейтін сыйақы (мүдделендіру) ...... ... Оның ... ... ... ... ресурстарға төлем
мен сыйақы маржасының қосындысынан құралады.
Әлемдік банктік ... ... ... ... ... ... ... сапасындағы коэффиценттер:
- k1 = ... ... ... / ... ... орташа сомасы.
- k2 = Несие бойынша ... ... ... сомасы
Екі коэффицент те (k1 және k2) банктердегі активтердегі
активтердің сапасын бағалау үшін ... ... ... ... ... банктері үшін 0,5 - 1,0 %; ал k2-кі 0,7 -
1,5 %. ... ... ... ... ... бар ... k1
коэффиценттінің деңгейі 1,5 - 2,0 %. ... ... 1980 ... мен ... ... мүлікті несиелеу сферасындағы дағдарысқа
байланысты ипотекалық ... ... ... шығындануы кезеңінде k1-дің
мәні 1% -ға жуық болған. Ал қазіргі кезде американдық банктерде k1 ... - 0,6 %-ды ... ... ... (RAM) = Таза ... ... ... несие бойынша зиян / Активтер
Тәуекелге шағылған маржа (RAMrisk adjustet margin), бл ... ... ... ... ... (GMgross interest margin)
Халықаралық ... ... ... ... RAM ... де шетелік банктер оны несиелік тәуекел деңгеін бағалауда
кеңірек қолданады. Бұл жерде статистикалық ... оның ... ... құрайтынын куәландырады.
Таза пайыздық маржа = Таза пайыздық табыс (NII) /Активтер(NIM)
Жалпы ... ... = Таза ... ... + басқа да табыстар/
/Активтер
2. Проблемалық несиелер / несиелердің жалпы сомасы
1. Бір қарыз алушыға келетін несие / Банктік ... ... ... ... ... ... алушыларға келетін
несиенің сомасы банктің меншікті капиталының 25%-нан аспауы тиіс. Бұл ... ... ... ... Банкпен тығыз байланысты қарыз алушыларға берілетін несиелер /
/ банктің меншік капиталы
Несиелік тәуекелділікті басқару, реттеудің негізгі әдістеріне мыналар
жатады:
- несиелік портфельді ... ... ... ... ... ... талдау;
- несиелік тәуекелді жабуға арналған резерв құру;
- несиелік портфельдің оңтайлы (банк үшін) құрылымын талдау және қолдау;
- Несиелердің қамтамасыз етілуін және ... ... ... ... қайтарылмауынан зиян шегу- кез-келген банк ... ... ... ... ... жою ... емес, бірақ ең төменгі
мөлшерге болады. ... ... ... ... ... болу себептерін айқындауға көмектесетін, сол ... ... ... ... ... жүйе ... жасайды. Бұл жүйеге сәйкес
күмәнді несиелердің пайда болуына әсер ететін ... ... ... емес ... ... ... ... несиелік
процесспен байланысты, яғни несиелік өтінішке, несиелік құжаттарға және
т.б. жаалатын талдауды қамтитын барлық ... ... ... тәжірибе несиелік процестегі проблемелық
несиелерді анықтауды 25 белгіні ... ... ... ... ... таяу ... ... алушының қаржылай тұрақсыздығы;
- қарыз алушы туралы ақпараттардағы алақтық және қарама-қайшылық.
Қарыз алушының жетекшілері мен басқармасына қатысты белгілер:
- ... ... ... тұрақсыздығы;
- басшылардың моральдық сапасының төмендігі;
- серіктестіктер ... ... ... ... мүшелері
арасындағы билік үшін күрестің болуы;
- басшылардың жиі ауысуы;
- басшылардың ... ... ... алушының басшысының несиелік процесті жеделдетуге банк қызметкеріне
қысым ... ... ... ... өндірістік қызметін көрсететін «белгілер»:
- қарыз алушының жабдықтаушылары мен сатып алышылар ортасының өзгеріссіз
болуы;
- қарыз алушының өз алашақтарына ... ... ... ... ... саласының сол уақыттарда проблемалық салаға жатуы.
- Балансты жүргізудің қысқаруы, яғни актив және пассив баптарының толық
берілмеуі.
2 ... ... ... ... МЫСАЛЫНДА НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕР ЖӘНЕ
ОЛАРДЫ АЗАЙТУ ӘДІСТЕРІН ... ... ... АҚ ... ... ... ... АҚ тәуекелді басқару жүйесінің ұйымдастыру үшін қажетті
шарт банк ... ... ... ... ... табылады.
Осыған байланысты, тәуекелді басқару жүйесін басқару жүйесін ұйымдастыру
жөніндегі қазіргі тұжырымдама мен ... ... ... кеңесімен
бекітіледі. Тәуекелді басқару жөніндегі комитеті банктің директорлар
кеңесіне тікелей есеп береді, ... - ... ... жетекшісі
банктің басқарма төрағасына есеп береді және банктің басқармасымен тікелей
жұмыс істейді.
Несиелік тәуекел ... ... ... ... ... саясатының жағдайы бойынша мәселелерді жасақтау және мониториг
жүргізу;
2. Несиелік рейтинг саясатын жасақтау;
3. Жаңа несиелерді алу үшін критерийлер жасақтау;
4. Несиені беруге ... ... ... ... ... ... ... қоржынды бағалау, соның ішінде қарыз бойынша
шығындар тәуекелділігін, бір ... ... ... ... ... сызу;
8. Барлық қарыздарды қадағалау саясатын жасақтау;
9. Сенімді қарыздарды қайтару саясатын жасақтау;
10. Несиелерді тоқтатып, шектеу ... ... ... стандарттарын жасақтау;
12. Несиені беруді қайта қарау;
13. Несиелер құнынанықтау ... ... ... Заң ... ... ішкі банктік құрылымдық саясатын қайта
қарау;
15. Несиені ұлғайту және ықшамдау саясатын жасақтау;
16. Қарыздық әкімшілік жұмыстарын бағалау критерилерін ... ... ... ... бас ... бірі ... тәуекелді басқару комитеті арқылы жүзеге асады, ол ... және ... ... ... ... ... Тәуекелді
басқару комитеті мәжілістері айына бір рет, ... ... ... ... осы ... ... талабымен жүргізіледі.
Тәуекелді басқару комитеті мәжілісіне материалдарды дайындау ... ... ... ұсыныстар мен жобалар негізінде тәуекел -
менеджментінің басқармасы жүзеге асырады. Жауапты ... ... ... мониторинг жөніндегі есептемелер мен көрсеткіштер жүйесін,
тәуекел түрлері бойынша бағалау әдістері, ... ... ... ішкі ... мен ... жетілдіреді.
Тәуекелді басқару жөнідегі ... ... ... ... ... ... ... комитеті мәжілісінде
қарастырылады.
Тәуекелді басқару жөніндегі комитеттердің мәжілісінде банктің ағымды
ішкі есептемелері, банк қызметінің ... ... ... ... есептемелері мен басқа да көрсеткіштері де талқыланады.
Сонымен ... ... ... банк үшін ... ... ... проблемалық мәселелер талқылануы мүмкін.
Тәуекелді басқару комитеті қазынашылықпен ... ... ішкі және ... ... ... ... ... әсер ету деңгейінің бағасын талдауын ай сайын 25- күнге дейін
жүзеге асыуы тиіс. Тәуекелді басқару ... ... ... ... ... жөніндегі мейрам жоспарының орындалуы туралы есепті құрады.
Актив пен пассивтерді басқару ... ... апта ... ... ... ... жөніндегі қысқаша есептемені ұсынумен
байланысты ағымды мәселелер, олар бойынша ... мен ... ... Сонымен қатар, қазынашылықпен күн сайын таңертеңгі
1000 банк жетекшілеріне ағымды және ... ... ... ... ішкі активтермен коэффиценттердің орташа айлық ауқымы, актив пен
пассив ... ... ... есептемелер ұсынылып отырады.
Актив және пассивтерді басқару бойынша комитеттің атқаратын қызметтері
1. Қаржылық рәуекелдер бойынша шектеулер ді жасақтау;
2. Пайыз ... ... ... ... бойынша шектеулерді жасақтау;
4. Балансталмаған операциялар тәуекелдері бойынша саясатты ... ... ... ... ... ... ... жасақтау;
6. Банкті қаржыландырудың негізгі көздерін анықтау;
7. Банк капиталы құрылымының басқару тәуекелі;
8. ... ... банк ... сақталуын қадағалау.
Банктің барлық бөлімшелерінің ... мен ... ... осы ... ... ... және ішкі саясатқа лимиттің
орнатылуын қадағалайтын тәуекел - ... ... ... ... болып банк операциялары бойынша заңды түрде басқарудың қорытындысы
табылады: несиелер беру, ... ... және ... басқадай
операциялары. Бекітілген сомадан ... ... ... ... пакеті Заңды басқару мнен тәуекел-менеджмент ... ... ... мен ... ... үшін ұсынылады.
Әрбір бөлімшелер мен филиалдарда жеке тәуекел - ... ... ... ... ... ... барлық қызметкерлерінің
жауапкершілікті түсінуі ... олар өз ... ... ... ... ... ... қатар, олардың қызметі банктегі және ... ... ... ... үшін ... ... кешенін
дайындау, тәуекелдерді бағалау және талдау. Болашақта, банк ... ... мен ... ... - ... ... ... сатыда, тәуекелдерді басқару мақсатында өкілетті органдар
талабымен орнатылатын лимиттерді ... және ҚР ... ... ... ... процесін банк қазынашылығы жүзеге асырады. Бұл
кезеңде банктің ішкі ... ... ... және ... басқару
органдарымен бекітіледі. Келесі сатыда ... ішкі ... ... ... және ... ішкі әдістемелері негізінде лимиттер
орнатылады. Ішкі әдістемелерді ... - ... ... ... ішкі ... ... түрлері бойынша бағалау әдістерін, оның
сипаттамасын қамту қажет.
Жалпы, тәуекелдерді сәйкесінше ... ... ... ... ... нарықтық тәуекелдер;
- өтімділіктің жоғалуы мүмкін тәуекелдері;
- операциялық тәуекелдер;
- макроортаның сыртқы тәуекелдері
Коммерциялық тәуекел келесідей негізгі категорияларға ... ... ... ... ... ... топтық тәуекелі.
Несиелік тәуекел. Операцияларды жүргізген кездігі ... ... ... ... бастапқы шарттарын клиентпен бұзу
салдарынан шығындардың қалыптасуы мүмкін тәуекелі.
Несиелік ... ... ... тәуекелдер мониторингімен
бақылауына жауапкершілік алады, оның ... ... ... ... ... жауапкершілігі;
2. Банктің несиелік қызметі бойынша маңызды процедураларын ... ... ... ... бағалау талдауы;
4. Несиелер бойынша ұсынылатын қамтамасыздықты бағалыу;
5. Банктің несиелік портфелінің сапасын бақылау;
6. Несиелік лимиттердің ... ... ... ... ... ... жүргізілген несиелік операциялар
молниторингін жүргізу.
Басқадай бөлімшелердің рөлі:
Тәуекелдің бұл түріне клиенттермен, ... ... ... ... және ... ... ... болып келеді. Банк
филиалдары мен оның әрбір бөлімшелері банктің несиелік саясатына ... ... ... тартады.
Несиелік тәуекел монирторингі, бақылау және анализ процестері бойынша
несиелік басқару ... ... ... ... ... есеп
береді.
Банктің несиелік портфелінің топтық тәуекелі. Банк портфелінің тым
шоғырлануы нәтижесіндегі қаржылық шығындар ... ... ... ... келесідей түрлергі бөлінеді:
а) қаржылық құралдар;
б) «макроэкономикалық» бөлім;
в) контрагенттік тобы;
г) ұлттық және шетел валюталары;
д) қаржы құралдарының мерзімділігі.
Несиелік басқару, ... және ... да ... ... портфелдерінің шоғырлану тәуекеліне ұшырамауын қамтамасыз етуге
жауапты, және банк ... ... ... лимиттерді
жасауға кіріскен.
Басқадай бөлімшелердің рөлі:
Банктің әрбір бөлімшелерімен филиалдары жергілікті нарықты тәуекелдің
осындай түрінің мониторингін жүзеге ... ... Олар осы ... және ... ... ... процедуралар мен шешімдерді,
лимиттерді қадағалау қажет.
Қазынашылық, Несиелік басқару және басқа да өкілетті ... ... ... ... Басқармасына тәуекел мониторингі, бақылау
және талдауы бойынша есеп береді.
Нарықтық тәуекелдер. Нарықтық жағдайлардың ... ... ... ... ... ... филиалдарының директорларымен бөлімше жетекшілері нарықтық
тәуекелдердің ... мен ... ... алады. Қаржылық құралдардың
операциясын жүзеге асыратын филиалдармен ... ... ... ... және ... ... мониторингі мен бақылау, өзгерістер,
баға есебімен жүргізіледі.
Нарықтық тәуекел келесідей негізгі категорияларға бөлінеді:
- пайыздық тәуекел;
- ... ... ... ... тауарлық тәуекел.
Сыйлық ставкасының жағымсыз өзгерісі салдарынан шығындардың қалыптасуы
мүмкін тәуекелі, оның құрамында:
- Банктің тартылған міндеттемелері бойынша ... ... ... қалыптасу тәуекелі;
- Сыйақыны есептеу тәуекелдерінің ... ... ... ... тарифтік саясат пен бизнес дамуы, депозиттік
саясат жөніндегі комитеттер отандық бөлімшелер арқылы банктің ... ... ... мен ... ... ... ... Лимиттің дұрыс орнатылуын банктің пайыздық саясатын реттейтін
қазынашылық қадағалайды. Қазынашылық пайыздық айырманаң сақталуын ... ... Бұл ... ... ... ... банк
бөлімшелерінің «шығындар тәуекелін» ... ... ... ... ... орталықтандыру және реттеумен айналысады,
актив пен пассив топтары бойынша ... ... ... ... ... жауап тартады..
Тәуекелдің мұндай түріне, пайыздық пайыздық тәуекел алатын қаржылық
құралдар мен операцияларды жүргізетін ... ... ... ... түседі. Олар пайыздық ставкалардың лимиттерін сақтау ... ... ... мониторингімен бақылау, талдау
процедуралары бойынша есептемелерді ... ... ... тәуекел. Банк өз қызметін жүзеге асырған кездегі шетел
валюталарының курстық өсіруі мен ... ... ... ... ... банктің валюта бойынша қайта бағалауынан туындайды.
Валюта саясаты жөніндегі комитет қазынашылық ... ... ... лимиттер мер валюталық тәуекелді басқару жүйесін
жасақтайды. Қазынашылық валюталық ... ... ... ... ... ... нарығының күйін талдайды және апта сайын ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, қазынашылық айына бір рет валюталық ... ... ... ... ... ... көрініс
табады [23].
Банктің филиалдары мен жеке бөлімшелерінің қызметін нәтижелеріне
айырбас курстың айытқуы әсер етуі ... ... олар ... валютасындағы
қаржылық құралдар мен операцияларды жүргізеді.
Қазынашылық, валюталық тәуекел мониторингі мен ... ... ... ... түрдегі есептемелерді тәуекел- менеджментінің
басқармасына тапсырылады.
Тауарлық тәуекел. Бұл ... ... Банк ... ... ... ... нәтижесіне шығынға ұшырайды. Тауарлы тәуекел банктің өз
меншігіне тауардларды ... ... ... ... иесі ... қалыптасады.
Бюджеттік комитет негізгі құралдарды иеленуде лимттерді көрсету мен
қарастыру қызметтерімен айланысады. ... банк ... ... ... ... ... мен бюджеттің бақылау
бөлімшемесі жүзеге асырады. Сонымен қатар, тауарлы тәуекел бойынша Несие
комитетімен ... ... осы ... ... ... ... ... әкімшілік - шарашылық бөлімшемесі банк меншігіндегі негізгі
құралдарымен жұмыс ... ... ... Осы ... ... ... ... қолданылмайтын негізгі құралдарды байылауна жауап
тартады.
Банк филиалдары мен бөлімшелеріне бюджеттік және ... ... ... ... ... лимттерді қадағалауда жауапкершілік
арттырылады. Тауарлы тәуекел мониторингі мен бақылау, ... ... ... бөлімшемелер тәуекел - менеджмент басқармасына ... ... ... ... Банктің өз ... ... ... тәуекел. Өтімділік шығынсыздығының
тәуекелін сонымен қатар бекітілген және ... ... ... мен ... ... ... Өтімділік мониторингі тәуекелінің
жауапкершілігі өтімділік саясатының жасақтайтын және сәйкесінше лимиттерді
өндіретін жүйеге жүктеледі. Банк ... банк ... ... жөніндегі
саясаттың жүруін, өтімділік тәуекелінің лимиттері сақталуын қадағалайды.
Қазынашылық банктегі ... ... мен күн ... ... ... және банк ... мен ... өкілетті
бөлімшелеріне апта сайын есеп беріп жүреді [24].
Қаржы ресурстарын тарту және ... ... банк ... ... өтімділік тәуекелінің орнатылған лимитін ... ... ... ... ... мен ... талдау
процедуралары бойынша есептемелерді қазынашылық ... - ... ... ... Ішкі ... ... ... түрдегі
дамуымен ішкі бақылау ұйымына қойылатын талаптардың банкпен ... ... ... бақылауының әлсіздігіне байланысты қалыптасатын
шығындар тәуекелі. Операциялық тәуекел ... ... ... ... ... Операциялық тәуекел ... ... ішкі ... жоқ болу ... жеке тәуекел;
- алаяқтық тәуекелі;
- абыройын төмендету тәуекелі;
- құқтық тәуекел;
- басқару тәуекелдері;
- бухгалтерлік есепті жүргізудегі қателіктер тәуекелі;
- салық тәуекелі.
Бухгалтерлік есепті жүргізудегі ... ... ... есеп
қателіктері нәтижесіндегі шығындардың тәуекелі (соның ішінде, ... ... ... ... түрінде). Бухгалтерлік есеп бөлімшелері
банктік есептемелер мен есебін дұрыс жүргізуге жауапты болып ... есеп ... ... ... ... ... нормативтік
құқтық актілері мен есеп саясаты табылады.
Бөлімшелер мен филиалдар есеп саясатының талаптарын сақтауға жауапты,
ондағы ... ... ... ... ... ... алдын-алу
және шкі аудит қызметі тексеріс жұмыстары арқылы бухгалтерлік есепті
жүргізуге қателіктер тәуекелін ... ... ... ... ... қателіктері немесе оларды дұрыс
жүргізбеу нәтижесінде шығындардың тәуекелі. Салықтық тәуекелдерді алдын-алу
бойынша негізгі жауапкершілік бухгалтерлік есеп ... ... ... ... филиалдары салықтық тәуекелі алдын-алу
мақсатында ҚР Салық заңның талаптарын сақтауға жауапты.
Ішкі ... ... ... ... ... ... ... сәйкесінше ақпарат көздерін тәуекел-менеджмент басқармасына
ұсынумен айналысады.
Макроортаның сыртқы тәуекелдері. ... ... ... сонымен қатар форс-мажорлы жағдайлардың ... ... ... ... мұндай түрі келесідей
категорияларға бөлінеді: мемлекеттік тәуекел; ... ... ... ... ... ... ... емес несие беру процесінде
ескерілуге тиіс. Банктің қарыз қоржынын және несие қызметін ... ... ... ... ... ... анықтаудың аса маңызды
құрамдастарының бірі болып табылады [25].
Несиелік ... ... ... және оның ... ... сыртқы да және ішкі де көптеген факторлар ... ... ... төмендегі түрлерге бөлеміз (1 кесте):
Кесте 1 – Банктің несиелік тәуекелінің факторлары
|Сыртқы ... |
| - ... ... | - ... ... ... |
| - тұрақсыз экономикалық және саяси | - қарыз алушының несиеге ... ... ... қойылатын |
| ... ... |
| - ... ... | - ... ... ... |
|саясаттың қолайсыз өзгеруі ... ... ... |
| - ақпаратты бұрмалау тәуекелдері | - ырықтандырылған несие саясаты |
| - ... ... ... ... | - ... ... ... |
|тәуекелі | |
| - ... ... ... емес | - банк олар жөнінде жеткілікті |
|пайдалану тәуекелі ... жоқ жаңа және ... |
| ... ... өзіндік |
| ... |
| - ... ... | - ... ... қарыз алушыларға |
| ... ... ... |
| | - ... ... ... |
| ... және өңірлік үрдістері |
| ...... ... ... тәуекел құрамынан тәуекелдердің мына түрлерін ерекше бөліп
атауға болады, олар:
... ... ... ... ... ... шарттық қарыздың
негізгі сомасын толықтай және уақытылы қайтару, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... білдіреді;
– төлемдерді кешіктіру тәуекелі ... ... ... ... уақытылы төлемеу қаупін білдіреді және ол банктің ... ... әкеп ... Кешіктіру тәуекелі өтемеу тәуекеліне
айналуы мүмкін;
– несиені қамтамасыз ету тәуекелі тәуекелдің ... түрі ... және ... өтемеу тәуекелі пайда болғанда ғана қарастырылады.
Несиелік тәуекелдің несиелік операциялардың кірістілігіне ықпалын
бағалау үшін ... ... ... ... ұсынамыз (Кесте
2).
Кесте 2 – Несиелік тәуекелдердің ... ... ... ... ... ... маржа |Таза пайыздық кірістің ... |
| ... ... ... Таза ... маржа |Таза пайыздық маржа мен несиелер |
| ... ... ... |
| ... ... ... Несиелер бойынша шығасылар |Кешіктірілген несиелердің несиелік |
|коэффициенттері ... ... ... ... ... ... |Резервтік капиталдың несиелік |
|коэффициенті ... ... ... ... ... ... ... алынбаған пайыздар сомасының |
|шығарылған пайда коэффициенті ... ... ... ... |
| ... ... ... өсу |Соңғы кезеңде берілген несиелердің ... ... ... берілген несиелерге |
| ... |
| ...... ... ... осы коэффиценттерді есептеу берілген несиелердің тиімділігін дұрыс
өлшеуге ... және банк бас ... ... ... ... баға
береді деп санаймыз.
Банкте тәуекел-менеджмент ... құру ... ... мүмкін
операциялардың ашықтығы мен оларды уақытылы анықтауға ықпал етуі тиіс.
Банктердің басым ... ... ... қаражатымен жұмыс
істейтіндіктен, ішкі тәуекел-менеджмент жүйесінің болуы тәуекелдермен бетпе-
бет келуді барынша төмендету және ... ... ... ... ... тиіс деп ойлаймыз.
Қазіргі уақытта банктердегі тәуекел-менеджмент бөлімінің функциялары
айтарлықтай кеңейгенін атап өту ... ... ... ... ... қызметіне несиелеумен байланысты барлық салымшылардың, яғни
заңды және жеке тұлғалардың сондай-ақ банк ... ... ниет ... ... индоссанттардың және авалистердің қаржылық
жағдайын талдау ... ... ... ... қызметкерлер мен
дилерлерді қаржылық талдау жүргізумен ... ... ... ... ... ... функциясын осылай кеңейтті. Сонымен
бірге актив операциялар жүргізетін құрылымдық ... ... ... ақпаратты оны тәуекел-менеджменті қызметі талдап
өңдегеннен кейін алады ... ... ... ... ... жүйеге біріктіру
тәсілдемесін жасауға және әрбір элемент ... ... ... ... жеке ... ... ... береді (Кесте 3):
Кесте 3 – Тәуекелдерді басқару жүйесі
|Тәуекелдерді басқару жүйесінің элементтері ... ... ... ... ... ... ... немесе толықтай | ... ... ... | | ... ... ... |1. Ықтимал ысыраптың |1. Сақтандыру. ... ... ... ... көп ... |2. ... ... Тәуекелі жоғары |және барынша аз шамасын|3. Ішкі ... ... бас ... ... ала есептеу |күшейту. ... ... ... жол |2. ... |4. ... ... ... анықтау. |мониторингін енгізу |
| |3. ... ... | |
| ... ... | ... ... объектілері ... ... ... |1. ... тәуекелі |1. Пайыздық тәуекел |
|2. Валюталық тәуекел |2. ... ... |2. Қор ... ... Несиелік тәуекел | |3. ... ... ... ... ... | |4. ... ... |
| | |5. ... |
| | ... |
| ... – Автор зерттелген әдебиет көздерінің негізінде ... ... ... ... ... ... алынады:
– банк басшылығы біліктілігін, басшылық жасау және әкімшілік ету
қабілетін ... ... банк ... ... және ... ішкі ... және ... сондай-ақ ішкі және сыртқы аудиторлардың ұсыныстарын
сақтауға;
– банк басшылығы ... ... ... банк ортасының
өзгеруіне бейімделуін (тактика мен стратегияның ... ... банк ... тиісті ішкі жұмыс ережелерінің әзірленуі және
олардың орындалуы үшін толықтай жауап беруге;
– банк ... ... ... ... ... етумақсатында қызметкерлерді оқытуға;
– банк басшылығы пайдакүнем іс-әрекеттердің кез ... ... ... ... қатынастар байланысты тұлғаларға жеңілдікпен қарыз
беруге қатысты сынға ұшырайды.
2.2 «Халық банкі» АҚ ... ... және ... ... ... ... тәуекел - бұл мүмдеттеме ... ... ... ол банк ... ... ең маңыздысы болып
табылады. Тәуекелдің бұл түрі несиенің ... ... ... ... несиені өтеу мерзімі түрінде көрініс табады.
Несиелік тәуекел кредитордың сенімсіздік ... ... ... ... ... қарызгердің қандай да бір ... ... өтеу ... құру ... ... күрделілігі
немесе сенімсіздігі кезінде қалыптасады, сонымен қатар оның иесі ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді қалыптастыратын себептерге банкке қарым жасауын
немесе криминалдық құрылымдар тарапынан ... ... ... ... органдарын жатқызуға болады.
Соған қоса, ішкі себептер болуы мүмкін: персоналдардың төменгі деңгейі
білімі, коллективтегі ... ... ... ... өз ... ... ... банк қызметкерінің
сатылуы.
Әр түрлі тәсілдермен құралдарды қолдана ... ... ... ... өмірлік сатыларында басқарылады:
Банктің саясаттың негізгі жайларын жасақтау, ... ... ... ... банк мақсаты мен ... ... ... ... ... бағыттау, несиенің ... ... ... және т.б. ... ... ... мен стратегияның талдануы қарызгерлердің алуан типтеріне,
кәсіпкерлік қызмет саласына несиелерді ... ... мен ... жүзеге асыруды ұйғарады. Осы сатыларда несиені ұсыну бойынша
өкілеттіктер, бір қарызгерге ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және етуге қойылатын талаптары
анықталады.
Несиелік ... ... ... өнімнің өмірлік циклындағы
бастапқы сатысында басталады - потенциалды ... ... онда ... шешімін табады:
- қарызгердің моральды және этикалық абыройы қаншалықты жақсы
анықталуы мен ... ... ... ... қоса оның ... ... саласындағы мүмкіндігімен қабілеттілігі, басқару маркетингі;
- несиелік ұсынымның қаншалықты дайындалғандығы және дәйектігі, ... ... ... ... ... ... несиенің мақсаты мен оның бағалық сипаттамалары несиелік портфель
тәуекелінің диверсификациясы көзқарасында банк үшін ... ... ... оңды ... несиелік өнімнің өмірлік циклының маңызды
сатысын ... ол ... ... басқару көз қарасының тұрғысынан
клиенттің несиелік қабілеттілігі, сонымен қатар ... ... ... ... және ... ... ... несиелік қабілетті
бағалаудың алуан түрлі сызбаларының ... ... ... жүйе бес «Си» ... ... ... ... келесідей критерийлер бойынша бағаланады:
- сипаттама, абыройы;
- қаржылық мүмкіндіктер;
- капитал, мүлік;
- қоршаған орта ... ... ... ақшалай ағындардың сапасы, оны құру мүмкіндігі,
қамтамасыз етілуі.
Несиелік қабілеті туралы оңды қорытынды келесі сатыға ... ... ... ... несиені қамтамасыз ету, оны өтеу параметрлері
бойынша банк көзқарасы анықталады [28].
Одан ... ... ... ... ... ... ... пунктері құжатталады және құқтық негізгі иеленеді.
Несиелік банктік өнімді реализациялау кезінде архивті және оперативті
несиелік мониторинг - келісімдердің шарттарын ... ... ... ... ... ... мониторинг құжаттық топтама ... ... ... ... ... ... ... несиелік
қабілеттілік динамикасы туралы материалдар, қоршаған орта ... ... ету және т.б. ... ... мониторингтің мақсаты
проблемалық несиелерді ... ... ... Олардың индикаторлары
несиемен тығыз байланысты, бірақ көбінесе ... ... ... ... ... ... төмендеуі;
- өтімділік коэффициентінің төмендеуі;
- сатылым көлемдерінің төмендеуі;
- оперативті қызметтің шығындары;
Сонымен қатар:
- ... ... ... ... ... сай ... спекулятивті қорлардың жинағы;
- маңызды клиенттерден айырылу;
- қарызгердің іскерлік серіктестерінің мінез-құлқы.
“Халық банкі” АҚ ... ... ... мөлшер шегінде беріледі
(Кесте - 4). ... ... банк ... қарыз алушымен бірлесе отырып
материалдық қорлардың құралу қажеттілігін зерттеу негізінде шығындарды,
өндіріс көлемі мен ... ... ауыл ... өнімдер, оның
қайта өнделуін және басқа да шығындапрды ескере отырып анықтайды.
Кесте 4 - 2012 жылға арналған “Халық банкі” АҚ ... ... ... ... несие |
| ... ... |
| ... млн ... ... ... ... соның |2525,465 |69,5 ... | | ... ... сенімділік дәрежесі (несие | | ... |2447,27 |67,7 ... ... ... ... | | ... ... |78,225 |22 ... ... ... ... |1074,50 |29,7 ... ішінде: | | ... ... ... | | ... мен ... ... |11,6 ... ... ... ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... ... және | | ... ... |441,63 |12,2 |
| | | |
| |214,90 |5,9 ... бір ... ... ... |13,005 |0,04 ... ... | | ... ... ... |1,435 |0,04 ... ... ... ... | | ... ... (күнделікті | | ... ... ... | | ... ... ... ... |0,2 ... ... ... ... ) | | |
| | | |
| |4,25 |0,16 ... |3613,05 ... |
| | ... |
| ... ... ... АҚ Атырау филиалы 2013 жылғы есебі |
Несиелік тәуекелді басқару тәсілдері ... ... және әр ... ... ... тәуекелдің факторлық тарапын бейтараптандыру;
- қарызгер, орта және жобаның несиелік қабілетін бағалау;
- несие мөлшері мен потенциалды ... ... ... ... қабылдау өкілеттілігін шектеу;
- жобаны қаржыландыру мен байланысты әдістер;
- менеджмент құрылымында несиелермен жұмыстар;
- келісімдерде көзделген қарыздық шарттардың қорғаныс ... ішкі ... ... ... ... ... ... өтеуге көмектесетін арнайы фирмалардың арқылы
қызметтері;
- заңды жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... ... тәуекел концентрациясын төмендету ... ... ... ... ... ... ... диверсификациясы;
- альтернативті ақшалай ағындарды салық, кепіл, сақтандыру ... ... ... ... құру;
- бір қарызгерге берілетін несие мөлшерін шектету;
- дисконтты несиелерді ұсыну;
- секьютеризация- үшінші тұлғаға жеңілдікпен қамтамасыз ... ... ... АҚ ... басты бағыттарының бірі несиелендіру болып
табылады. 14 жыл ... ... ... банк ... ... несиелеуден
тәжірибе жинақтап, машықтанды. Қазіргі заман банктері сияқты Халық банкі”
АҚ тұтыну несиесін береді. «Тұтынушы заемы» өніміне сипаттама ... ... ... ... туралы бұл ереже «Халық банкі» АҚ филиалдарының
жеке тұлғаларға тұтыну мақсатында займның ... және ... ... ... ... ... ... медициналық тексеріс, туристік жолсапарлар және тағы да
басқалар).
2. ... ... ... бойынша заем Қазақстан Республикасының
резиденттеріне, сондай-ақ резидент еместеріне қолданылады.
3. ... ... ... ... көлемі филиалдың сұранысымен
зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан расталуы тиіс.
4. «Тұтынушы заемы» өнімі бойынша банк ... мына ... ... Егер ... ... ... ... кейін және заем
бойынша сыйақы берілген соң, оның айлық кірісі ... ... 40 ... ... Заемшының соңғы жұмыс орнындағы жұмыс мерзімі 6 айды ... Егер ... ... ... ... ... және заем ... төлеу алынған кіріс көлемінің 40 % құрайтын ... онда ... ... ... ... Директорының келісімімен заемшы
ЗТМО –мен берілген дәлелдеу анықтамасының негізінде тұрақты жалақысы бар
қосалқы заемшымен заем ала ... ... ... ... ... ... туысы – жұбайы, ата-анасы, ағалары, апалары, балалары бола алады.
6. 600.000.00. теңгеге ... заем осы ... 3 және 4 ... ... ... кредиттік администраторымен келісе
отырып, Қатынастар менеджерімен дербес түрде беріледі.
7. 600.000.00. теңгеден жоғары заем ... ... ... филиалдың
несие беру комитетінің қарауымен, сұрастырылған заем көлеміне ... ... ... өнімі бойынша 500.000.00 теңгеге дейінгі ... ... осы ... ... ... ...... қамтамасыз ету болғанда беріледі.
9. «Тұтынушы заемы» өнімі бойынша заем тек қана теңгеде ... ... ... ... бойынша заем филиалдағы заемшының
ағымдағы шотына заем сомасын аудару арқылы ұсынылады (соның ішінде
карт-шотқа).
11.Заемдық қамтамасыз ету ... ... ... жер учаскелері,
автокөліктер (шетелдік автокөлік болған жағдайда ... ... ... кем ... ... ТМД мемлекеттері шығарған автокөліктер үшін 5
жылдан кем емес). Егер де заемшы «Тұтынушы заемы» ... ... ... ... ... пен автокөліктен басқаны ұсынатын болса, онда
бұл Орталық банктің несие беру комитетімен ... ... ... 5 - ... ... АҚ ... ... өнімінің жағдайлары
| ... ... ... ... (кепілдікпен) |
| ... | ... ... ... ... мерзімі |2 жылға дейін |5 ... ... ... ... ... 19 % ... | ... ... |50 000 ... ... | ... максималды|500.000.00 теңгеге |1.500.000.00 теңгеге дейін |
|сомасы ... | ... ... ... емес ... |5% ... |3 % (заемды ұйымдастыру және |
| ... және ... ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | ... түрі ... емес ... мүлік (тұрақ, |
| | ... |
| | ... ... салу үшін |
| | ... ... үй қорына жататын); |
| | |3. ... ... 5 ... |
| | ... ... |
|Заемды жабу ... ... | ... ... |Мерзімінен бұрын бөлшектеп және толық жабуға рұқсат ... ... ... ... жабу үшін ... |
| ... ... | ... ... ...... |
| | ... ... және бұзылудан |
| | ... |
| | |2) егер ... ... мүлік- |
| | ... ... ... |
| | ... |
| ... ... ... АҚ Атырау филиалы 2013 жылғы есебі ... 6 - ... ... АҚ ... ... ... және алу үшін
«Тұтынушы заемы» өнімі бойынша заемшымен ұсынатын қажетті құжаттар тізімі
|1 |Арыз (түпнұсқа) |
|2 ... ... |
|3 ... ... тіркелгендігін дәлеледйтін құжат- көшірме |
| | ... ... ... ... ... қосымша құжаттар тізімі|
|4 |Кепіл затына құқық беретін құжаттың көшірмесі |
|5 ... ... ... ... ... немесе |
| |заемшының нотариалды куәландыдылған «Некеде тұрмайды...» туралы |
| ... |
|6 ... ... |
|7 ... ... ... ... ... алу және ... есеп алу |
| |туралы Заемшының келісімі |
|8 ... ... ... ... құны туралы тәуелсіз сарапшының|
| |қорытындысы |
| ... ... ... АҚ ... ... 2013 ... ... |
«Халық банкі» АҚ «Автонесиелеу» өніміне сипаттама келесідей (Кесте-
7):
1. «Автонесиелеу» ... ... бұл ... ... банкі» АҚ
филиалдарының жеке тұлғалармен автокөлікті алу мақсатында займның ... ... ... ... ... ... ... заем Қазақстан Республикасының
резиденттеріне, сондай-ақ резидент еместеріне ... ... ... ... ... көлемі филиалдың сұранысымен
зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан расталуы тиіс.
4. ... ... ... банк ... мына ... ... Егер заемшының негізгі қарызынан құтылғаннан кейін және заем
бойынша сыйақы ... соң, оның ... ... алынған кірістің 40 %
құрайтын болса;
2. Заемшының соңғы жұмыс орнындағы жұмыс мерзімі 6 айды ... Егер ... ... ... ... ... және заем бойынша
сыйақы төлеу алынған кіріс көлемінің 40 % ... ... онда ... ... ... ... ... келісімімен заем ала
алады. Қосылқы заемшы ретінде заемшының тек жақын ...... ... ... ... ... бола ... 600.000.00. теңгеге дейінгі заем осы ... 3 және ... ... ... Филиалдың кредиттік
администраторымен келісе отырып, ... ... ... ... 600.000.00. теңгеден жоғары заем Орталық банктің немесе филиалдың
несие беру ... ... ... заем көлеміне қарай
беріледі.
8. «Автонесиелеу» өнімі бойынша заем тек қана теңгеде беріледі.
9. «Автонесиелеу» өнімі ... заем ... ... ... заем ... ... ... ұсынылады (соның ішінде карт-шотқа). Егер
автокөлік автосалондарда сатып алынатын болса, заемшының ағымдағы шотынан
салонның ағымдағы шотына аударылады, заемшы ... ... ... ... ... ... ... керек
10. «Автонесиелеу» өнімі бойынша заем ... ... ... ... және ... ... ақшаға аудару үшін жалпы ұсынылып
отырған несиенің 2% көлемінде комиссиондық сыйақы төлейді.
11. Негізгі ... ... ету ... ... ... Бұл
жағдайда шетелдік автокөліктің пайдалану мерзімі 7 жылдан кем болмауы
керек, ТМД мемлекеттері ... ... үшін 5 ... кем ... 7 - «Халық банкі» АҚ «Автонесиелеу» өнімінің жағдайлары
|Заем ... ... | ... мерзімі|5-7 жыл ... ... 15 % ... | ... | ... |450 000 ... ... | ... | ... ... ... алынған немесе шығару мерзімінен 3 айға |
|максималды |дейін пайдаланған болса, сатып алу ... 90 % ... ... |Автокөлік нарығында сатып алынған болса, сатып алу бағасының |
| |85 % ... ... ... ... ... немесе шығару мерзімінен 3 айға |
|салым |дейін пайдаланған болса -10 % |
| ... ... ... ... ... - 15% ... ... ... және қолма-қол ақшаға аудару үшін 2%; |
| ... ... ... ... кезде қолма-қолсыз |
| ... ... - ... ... және ... ақшаға |
| ... үшін 1 ... түрі ... ... ... мүлік ... жабу ... ... | ... |Заемды алғаннан кейін 6 өткен соң бөлшектеп немесе толық жабу |
|бұрын жабу |көзделген. Мерзімінен бұрын жабу үшін ... жабу ... |
| |1 % ... жабу ... 6 айда ... ... ... |автокөлік айдан кетуден және бұзылудан сақтандырылады |
| ... ... ... АҚ Атырау филиалы 2013 жылғы есебі ... ... ... қабілетін несиелік тәуекелді азайту әдісі
ретінде бағалау
Клиентердің ... ... ... ... банкке клиентердің несиелік
қабілетін бағалау мәселесі жеткілікті түрде ... ... Ең ... ... қабілет» терминін анықтау қажет. Ең кең
таралған анықтамасы- «төлем ... ... ... ... ... екі ... қарастырылады:
1. Қарызгер көзқарасы бойынша- несиелік келісімді жасау ... ... өз ... өтеу ... ... ... бойынша- несиенің мөлшерін дұрыс анықтау.
Клиентердің несиелік қабілетін анықтағын кезде, мынадай ... ... ... жасау үшін қарызгердің құқтық мүмкіндігі;
-оынң моральды тұлғасы, абыройы;
-қарыздық материалдардың қамтамасыз етілуі;
-қарызгердің табыс табу қабілеті.
Клиенттің ... ... ... дейінгі кезеңдердегі
әдебиеттерде көп көңіл бөлінген болатын. И. Ададуров пікірінше «нгесиенің
басты және ... ... жеке ... ... қабілетін тудырмау
қажеттілігі болып табылады». Сонымен қатар, несиелік келісімнің моральді
негізін істі, жетекшілікті басқару, шаруашылық ... ... ... алдын-алу, өндірісті өз уақытында қайта құру
факторларымен тікелей байланыстырады [28].
Клиентердің несиелік қабілеттінің ... ... ... ... ... ... жатады. Жеке мамандар осы факторға ерекше
шешімді мәнді ұсынған. Осылайша, Н.Бунге ... ... ең ... ... ... ... ... [30].
Сонымен қатар, сол уақыттың бірқатар экономистері несиені ұсыну туралы
мәселесін қарастырған кезде, қарызгердің табыс табу қабілеттілігін ескеру
қажет.
Төлем қабілеттілік - бұл жеке ... ... ... ... өзінің
борыштарын өтеу қабілеті мен ... ... ... ... бұл ... ... өтеу ... Осыған сәйкес, банк
белгілі бір қарызгерге несие беру үшін, оның несиелік қабілеттілігіне көз
тжеткізу қажет. ... және ... ... ... айырмашылық
бар. Кәсіпорын әдетте өз қарызын, өзінің өнімдерін реализациялаудан ... ... өтеу ... ... ... ... өтеу тәсілдерінен басқа
оның үш көздерін қамтиды. ... ... ... банкпен несие бойынша қарызға алынған мүлікті реализациялаудан
түскен түсім;
- басқадай банктер және кәсіпорынның кепілдері;
- ... ... ... ... ... қарызгердің төлеу мүмкіндігі болмаған
кезде, олардың толықтай немесе бөлшектеп өтелуіне үміттену ... ... ... ... айтылғандай, қарызгердің несиелік қабілеті көптеген
факторларға тәуекелді келеді. Мұның өзі қиыншылықты ... ... ... ... және ... ... Осыған несиелік мқабілеттіліктің
күйі үшін ... жеке ... ... ... ... Қарызгердің несиелікқабілетін анықтайтын барлық факторларының,
себептер мен міндеттемелердің ... ... ... Қарызгердің
несиелік борышын өтеу ... ... үшін ... ... ... Сонымен қатар, тәжірибе жүзіңнде қолданылатын қабілеттің ... ... ... ... ... ... ... анықтамасындағы қосымша күрделіліктер санмен
өлшеуге және ... ... ... ... ... ... алдымен, қарызгердің моральды тұлғасына, абыройына қатысты.
Сонымен, маңызды күрделеліктер несиелік борышты өтеу ... ... ... ... ... көлемінің бірдей
емес динамикасымен және қалдықтардың бағасымен туындалады.. Сандық және
сандық емес мәліметтермен ... ... ... қабілеттінің
біріңғай, жүйелік бағасын алу мүмкін емес. Несиелік қабілетін дәйекті түрде
бағалау үшін мамандандырылған ... ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалау тәсілдері бірін- бірі толықтырып
отырады; сондықтан ... ... ... қолдану қажет. ... ... ... ... бар:
- қаржылық коэффиценттердің жүйесі негізінде;
- іскерлі тәуекелдердің талдауы нәтижесінде.
Олардың әр қайсысы бірін-бірі толықтырады. Егер іскерлік тәуекелдің
талдауы келісімді ... ... ... ... қабілетін бағалауға
мүмкіндік беретін болса, онда қаржылық коэфициенттер жүйесі ... ... ... ... болжайды. Клиенттің ақшалай ағындар талдауы оның
несиелік қабілетін бағалайды, оның ... жаңа ... ... ... несиелік қабілетін коммерциялық банкпен бағалау тәсілдеріне
нақтылы түрде тоқталып ... ... ... ... коэффициенттерінің бес тобы
қолданылады (А,Б,В қосымшаларда ... ... ... ... коэффициенттері;
- қаржылық левераж коэффициенттері;
- табыстылық коэффициенттері;
- қарызды қамтамасыз ету ... ... ... екі түрі бар: ... ... ... және ... (оперативті) өтімділіктер (Кқө).
Ағымды активтер бұл клиент кассасындағы қолма-қол ақшалар мен оның
банктердегі шотындағы ақшалар, дебиторлық нетто- борыш, ... ... ... ... ... да ағымды активтер. Сонымен қатар,
дебиторлық ... ... ... ... қалдықтарын сенімсіз қалдықтарды
жабумени ... яғни ... ... ... ... ... Тауарлы материалдық құндылық қорлары ... ... ... ... ... ... өтімді бөлігі, оған қолма қол
ақша, оның жүзеге асыратын бағалы қағаздар және дебиторлық борыш ... ... ... өтеудің жақын арадағы мерзімдері,
төмендеген талаптар, басқа да ағымды міндеттемелер.
Ағымды өтімділік коэффициенті, басқаша ... ... ... ... Ол банк ... қысқа мерзімдік ... үшін ... ... ... ... не ... бар, не ... клиент шотына келіп түседі. Сондықтан
коэффициент деңгейі ... 1 ... өзі ... ... ... банктік тәжірибе қарызгердің ненсиелік қабілетін бағалаған
кезде ағымды өтімділік коэффициентінің келесідей ... ... І, ... кл.-2,0; ІV кл.-1,5;
V, VІ кл.- 1,25. Неғұрлым коэффициент жоғары болса, соғұрлым клиенттің
қаржылық тұрақтылығы жоғары. Бірақ, оныңең ... ... (3-4) ... деңгейінің себептерін анықтау белгісі болып табылады.
Қарқынды өтімділік ... ... өз ... өтеу ... ақшалай құралдарды босату мүмкіндігін көрсетеді. Ол клиенттің
табыс табу қабілетіне бағытталады. ... ... ... ... үшін оның нормативтік деңгейі 0,6-ға тең.
Қаржылық левераж коэффициенттері
Олар клиенттің өзіндік капиталы мен тартылған ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлері қолданылады.
Борыш, барлығы ... және ... ... ... ... ... бюджеттің жалпы қарыз (қысқа және ұзақ мерзімді) ... ... ... ... ... ... нормативті деңгейлері
келесідей:
I-кл.-0,25; II-кл.-0,33; III-кл.-0,55; IV-кл.-0,45; V-кл.-0,50; VI-кл.-
0,60.
Осындай коэффициенттің ... ... да ... барлығы (3)
Акционерлік капитал
Нормативтік деңгейлер: I-кл.-0,66; II-кл.-1,00; ... ... ... ... ... ... материалдық құралдар
Жеке материалдық құралдар акционерлік капитал мен материалдық емес
активтер арасындағы айырмашалақ ... ... ... ... ... ... ... фирмалардың жылжымайтын мүліктерінің
баланстық және нарықтық құны арасындағы айырмашалық болып табылады («good
wiu»). Сондықтан осы ... ... ... ... ... маңызды
болып келеді.
Ұзақ мерзімді қарыздық міндеттемелер ... ... ... I-кл.-0,5; II-кл.-0,7; III-кл.-0,8; IV-кл.-1,0;
V-кл.-1,5; VI-кл.-1,5.
Коэффициент мәліметтері қарызгердің тартылған көздерден тәуелділігін
неғұрлым көрсететін болса, оның ... ... ... ... ... Бірақ, түпкілікті қорытынды тартылған ... ... ... Оны ... үшін ... ... тобы
қолданылады.
Табыстылық коэффициенттері. Олар табыстылық және ... ... ... ақша ... ... Табыстылық коэффициенттері (табыстылықтың ... ... ... табыс 5)
Таза сатылымдар
Таза табыс ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттері (активтер мен капитал табыстылығы)
Таза табыс ... ... + ... ... ... ... ... табыс ... жай ... ... ... ... жай ... ... ... ... коэффициенттері
Таза табыс ... ... ... ... ... дивиденд (13)
Бір акцияның орташа нарықтық құны
Бір акцияның ... құны ... ... ... ... ... ... құралдардың тиімді қолданылуын
көрсетеді. Егер қаржылық левераж коэффициенттері клиенттің ... ... ... ... онда ... ... ... төмендемейді.
Қарызды қамтамасыз ету коэффициенттері.
Олардың бірнеше түрлері бар. Соның ішінен екеуіне тоқталып өтейік
Кпө = ... бен ... ... ... ... ... деңгейлері: I-кл.-7,0; II және III-кл.-5,0; IV-кл.-4,0; V-
кл.-3,0; VI-кл.-2,0. Бұл жоғарғы класстық клиенттердің ... ... 7-5 есе ... болуы қажет.
Шетелдік тәжірибеде коммерциялық банк тәжірибелік қолданыс ... ... ... ... тәсілдерінің ерекшеліктері туралы
мәселелерін шешеді. Содан соң, коэффициенттер ... ... ... ... яғни ... есептеледі. Банктің қызметкерлері
өз тәсілдерімен «есептің логикасын» тексереді.
Соның нәтижесінде, банк өз ... ... ... ... оны ... алады. Ол несиелік қабілеттіліктің негізгі
және қосымша көрсеткіштер базасында есептелген, ... ... ... ... ... ... мәнін оның нормативтік
деңгейімен салыстыру жолымен орнатылады. ... ... ... ... ... жиналған статистикалық ақпарат базасында
жасақталады.
Балдық рейтинг қарызгердің ... ... ... ... ... 100-150 балл;
II-класс- 151-250 балл;
III-класс- 251-300 балл.
Несиелік қабілеттілік класы туралы нақты мәні ... ... ... ... ... ... ... мынадай жағдайларда банкпен
көңілге алынады:
- пайыздық ставкалардың шкаласын жасақтау
- несиелік келісімдегі несиелеу шараларын анықтау
- несиелеу режимін анықтау:
а) несие ... ... ... ... ... ... несие өтеу сызбасы
д) несиелік сызықтың мөлшері мен түрлері және т.б.
- несиелік портфельді құрайтын несие сапасын ... ... ... ... ... ... тағы да ... көңіл бөлу қажет. Осындай
коэффициенттер пайдалы, өйткені сандық көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... Олардың шектеулерін алдын
алуға болмайды, себебі олар:
- қалдық туралы мәліметтер негізінде іс-әрекет жайын сипаттайды;
- айналым ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
- қарызгердің атағын, экономикалық конъюктураның ерекшеліктерін, соның
ішінде инфляция санын, капитал салымдарын есепке алмайды.
Сонымен, ... ... ... ... ... мен ... ... салымдары қаржы салымдары 10 пайыздан төмен,
ал материалдық айналым құралдары активтердің ½ бөлігінен төмен.
Ақшалай ағындарды талдау ... ... ... ... ... тәсілдердің кемшілікті алдын алуы мүмкін. Егер
коэффициенттерді ... ... қор және ... ... ... айналымы туралы мәліметтердің есебімен анықтайтын болса.
Сәйкесінше ... ... ... кезінде несиелік қабілеттің бағалары
сенімді болады. Мұндай тәсіл клиенттің ... ... ... ... ... бір кезкңдер құралдардың ағыны келесіде элементтерді қамтиды:
- табыс
- амортизация
- болашақ шығындардың резервтерін құру
- құралдарды босату:
а) қорлардан
б) дебиторлық борыштан
в) ... да ... ... ... ... қарыздың өсімі
- басқа да пассивтерден артуы
- жаңа несиелерді алу
- акционерлік капиталдың нығаюы.
Құралдардың шығындары мыналарды қамтиды:
- құралдарды мыналарға қосымша ... ... ... ... ... да ... ... қорлар
- несиелік борышты қысқарту
- пассивтерді төмендету
- акционерлік капитал шығындары
- қаржылық шығындар ... ... ... ... ... ағындары мен шығындары арасындағы айырмашылық жалпы
ақшалай ағынның көлемін ... ... және ... ... актив пен пассив, негізгі қорлар мөлшерінің өзгерістері ақшалай
ағындарының мөлшерін әртүрлі әсер етеді. Осы әсерді анықтау үшін ... мен ... ... ... бойынша салыстырады. Дебиторлық және
басқа да пассивтердің өсімі құралдардың шығынын (-), ал ... ... ... (+) ... ... ... ... мен басқадай
пассивтердің өсімін құралдар табысы (+), ал олардың төмендеуін – шығын ... ... ... ... байланысты құралдардың ағындары мен
шығындардың анықтамасында ерекшеліктер кездеседі. Ақшалар ағындарды талдау
үшін үш жылғы мәліметтер алынады. Егер ... ... ... ... ... бұл оның ... ... несиелік қабілетін дәлелдейді.
Жалпы ақшалай ағын көлемінің ауытқуы клиенттің ең ... ... ... ... мен ... ... ... негізінде оның несиелік қабілет класы анықталады. Осы қатынасының
нормативтік деңгейлері ... ... ІІ ... ІІІ ... ... V-кл.-0,2; ; VІ-кл.-0,15;
Ақшалай ағындай талдауы кәсіпорын басқаруының әлсіз ... ... ... ... ... Мысалы, құралдардың шығыны қорларды
басқарумен, ... ... және ... ... ... ... және ... байланысты болуы мүмкін.
Анализ нәтижесінде алынған мәліметтер несиелендіру шартын жасақтау ... ... мен оны ұзақ ... беру ... ... шешу ... ағымдар талдауы өткен кезеңнің мәліметтері мен ... ... ... ... ... ... мәліметтер екіншілерін
бағалау үшін қолданылады.
Ақшалы ағымдар талдауының аталған кәсібі жанама деп аталады. ... ... ... де ... ... ... негізінде несиелік қабілеттілікті бағалау.
Іскерлік тәуекел ... ... мен осы ... ... ... ... Осындай тәуекелдің аналмзі несиені
өтеудің болжамдауына мүмкіндік береді. Осыған орай, ол банк клиенттерінің
несиелік қабілеттілік бағаларының тәсілдерін толықтырады.
Іскерлік ... ... қор ... жеке ... Осындай факторлардың жиынтығы келесідей:
- жабдықтаушылардың сенімділігі
- жабдықтаушылардың диверсификациясы
- жабдықтаудың маусымдылығы
- шикізат пен ... ... ... экология факторлары
- құндылықтар бағасының деңгейі және олардың тасымалы
- жүк ... ... ... пен материалдың экспорты мен импортына шектеу енгізудегі
тәуекелдер.
Іскерлік тәуекел ... ... ... үшін заңдылық негіздерінің
кемшіліктерімен ... ... ... ... ... сала ... нәтижелерге әсерін ескеру қажет.
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДЕ НЕСИЕЛІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ АЗАЙТУ ... ... ... ... ... ... әдісі негізіндегі олардың қазіргі
жағдайы
Тәуекелдердің реттеудің негізгі міндеті банктің ... ... ... ... қауіпсіздік және ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің тиімді басқарылуы бір қатар проблемаларды шешу
қажет, яғни тәуекелді қадағалауынан (мониторинг) оның құнды ... ... ... банктің сыртқы ортасының динамикалық сипатынан үнемі
өзгеріп отырады. Бұл жағдай банктің нарықтағы өз ... ... ... ... қатар тәуекелдерді басқару облысында өз
саясатын бағыттауға мүмкіндік береді.
Әр банк өзініңң тәуекелдерін төмендету ... Бұл ... ... ... ... үшін ... Тәуекелдерді төмендету – бұл шығ,ындарды
төмендетуге күресі, яғни басқаша айтқанда тәуекелдерді басқару. ... ... ... ... ... алдын-алу, олардың
мүмкіндік салдары мен ... ... ... ... ... жасақтау.
Осыларға байланысты, әр банк ... жеке ... ... ... яғни ... ... ... саясаты.
Тәуекелді басқару стратегиясының мақсаттары мен міндеттері сыртқы
экономикалық ортаның ... ... мен ... ... ... ... ісіндегі сыртқы орта өзгерістерінің негізгі себептері
болып мыналар бабылады: инфляция өнімі, банк саны мен оның ... ... банк және ... ... ... ... банктер
арасындағы шарттарды реттеу; орталық тбанктің қалыптасуымен банктер
парасындағы ... ... ... ақшалай және несиелік нарықтарды
кеңейту; банктік қызметтердің жаңа ... ... ... бәсекелесті арттыру, несиелік ресурстар қажеттілігін ... ... жеке ... ... мөлшерін төмендету.
Банк өзі дұрыс бағалайтын және тиімді басқаратын тәуекелдерді таңдау
қажет. Нақты тәуекелді таңдап, банк оларды ... ... Бұл ... ... ... ... қажет етеді.
Тәуекелдердің банктік басқару негізіне келесідей принциптер жатады:
-шығындардың ... болу ... ... ... олардың төмендеуін ... мен ... ... міндеті, саясат
нақтылығы және тәуекелдерді басқару механизмі;
-банктің барлық бөлімшелері мен қызметкерлері бойынша ... ... ... ... ... ... тәуекелдің
қалыптасуын алдын –алу немесе оны төмендету. Осындай тәсілдер тәуекелдерді
реттеу ... ... ... ұйымы
Тәуекелдерді басқару тәжірибелік менеджменттің бөлімі болып
табылатындықтан, ол ... ... ... ... және ... Ал ... қарсы жағдайларда тәжірибе жүзінде жүзеге асырылмай тын
статистикалық, бюрократтық және технологиялық құбылыстар қалыптасуы мүмкін.
Тәуекелді басқару жүйесіндегі маңызды элементтер:
-банктің ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша нақты және құжатталған принциптер, ережелер;
-банктің коммерциялық бөлімшелеріне ... ... ... ... құру; бұл бөлімшенің жетекшісі- несиенлер ... ... есеп ... яғни ... ... ... мүшелердің алдында;
-нарықтық және несиелік тәуекелдер лимитін ... және ... ... тәуекелдері туралы ақпарат көздерімен қамтылу
анықтамасы. Ережеге сай, ... ... ... ... бойынша күн
сайын көрсетіледі;
-тәуекелдердің барлық типтері үшін басқарудың арнайы топтары құрылады;
-тәуекелдерді басқару және бақылау жүйесінің барлық ... ... ... ... ... банктердегі тәуекелді басқару жүйесі ... ... ... шектетіп қоймай, оны мысалдарына швейцариялық банктер
еліктей бастады. Швейцария банктеріндегі стандарттар басқа да, ... үшін ... ... қызметін атқарады.
Осыған орай, тәуекелдерді басқарудың жетекшілікті түрі ... жол ... ... қажет. Тәуекелдерді басқарукдың жаңа
үлгілері мен тәсілдерін жасақтау сатылы түрде жүзеге асуы ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқарудың екі комитетін иеленеді:
несиелік тәуекел жөніндегі комитет және банк ... мен ... ... тәуекел комитетімен жасалатын саясатты жүзеге ... ... ... ... бөлім, бағалы қағаздар ... ... мен ... банктік қызметінің талдауы актив ... ... ... ... комитетімен жасақталған саясатты
жүзеге асыруда жауапты болады.
Бірінші комитеттің құрамына әдетте ... ... банк ... ... және операциялық бөлімінің жетекшілері, бас
экономист немесе ғылыми зерттеу бөлімінің жетекшісі, ... ... ... бөлімшелердің жетекшісі, жоғарғы деңгейлі банктің бір немесе
бірнеше жетекшілері.
Екінші комитеттің ... ... ... және ... ... ... ... немесе ғылыми зерттеу бөлімінің жетекшісі, қаржылық бақылау
қызметі мен бухгалтерия жетекшілері, ... ... ... ... аталған комитеттер:
-тәуекелдерді басқару бойынша банктік нұсқаулықтарды құру қажет;
-тәуекелдерді басқару саясатының мақсаттарын анықтап, оларды ... ... ... ... мен көлеміне, оларды бағалау тәсілдеріне және реттеу
процесіне ... қою ... ... ... ... банк бизнестің ең табысты ... ... ... ... ... таза табыстың негізгі ... ... жеке және ... ... ... жеке және
заңды тұлғаларға ... ... Банк ... ... ... және ... шоттардағы клиент ақшаларынан; банкаралық несиеден,
бағалы қағаздарды шығару жолымен банкпен уақытша қолдалынатын құралдар
арқылы ... ... ... ... ... ең негізгісі болып
табылады. Несиелерді тиімді басқарудың маңызды элементтері болып жақсы
дамыған ... ... ... ... ... несиелерді тиімді
бақылау табылады.
Несиелік саясат несиелерді басқару процесінің негізін құрайды. Ол
банктік қызметкерлермен ... ... ... анықтайды.
Несиелік саясат дұрыс қалыптасса, банктің барлық деңгейлерінде жақсы мәнге
иеленетін ... банк ... ... ... ... ... ... тәуекел- қарызгермен несие бойынша пайывздар мен ... ... ... ... үшін қарызгерлердің құрамын дұрыс
талдау, несие беру шараларын талдау, ... ... ... ... ... өтеу ... ... Осындай операция- несиелерді
ұсыну процесін тиімді жүргізуін кепілдендіреді.
Несиелік тәуекелдерді басқару- бұл процесс және күрделі ... ... ... деп ... ... ... ... Ол қарыздық міндеттемелерді өтеу с атысы ... ... ... ... ... алдында несиелік тәуекелді басқару ісіндегі күрделі қиыншылықтар
тұрады. Үкіметтарапынан бақылау, саяси ... ішкі және ... ... ... ... ... ... бизнес және
өндіріс саласындағы тұрақсыздық қарызгердің қаржылық күйін нашарлатады.
Сонымен ... ... ... көбінесе сенімсіз болып келеді, ал құқтық
құрылым қарызды өтеу ... ... ... мүмкіндік
бермейді.
Банктер, көптеген жағдайларға несиелік тәуекелді басқарудың сенімді
процесстеріне ... ... ... ... ... ... портфельдік концентрация қатынасында шектеулердің жоқ болуы;
- жазбаша бекітілген құжаттың жоқ болуы;
- ... ... ... ... ... ... ... саласының нашар талдауы;
- қарызгерлердің ұаржылық талдауы;
- қарыздың арттырылған құны;
- клиенттермен ... ... ... ... ... ... ... қарыздарды бақылаудың жоқтығы;
- несие сапасының төмендеу шарасы бойынша қарыз-құнын арттыру
мүмкінсіздігі;
- құжаттық ... ... ... қарыздық құралдардың аса тым пайдаланылуы;
- толық емес несие құжаттамасы;
- активтер мен стандарттар біліктілігінің жоқтығы;
- несиелік ... ... ... және ... кемшілшіктер ненсиелік портфельдің әлсіздігіне көшіріледі,
соның ... ... тым аса ... ... ... несиелік
портфельдер, ненсиелік шығындар, төлем қабілетсіздігімен өтімсізділік.
Несиелік саясат: Негізгі ахуалдар мен процедуралар.
Несиеліс саясат несиелерді ... ... ... негізін
құрайды. Дамыған және жазбаша бекітілген несиелік ... ... ... ... табылады. Бұл саясат қарызды ұсынуда жауап беруші,
банктік қызметкерлерімен қолданылатын объективті стандарт пен ... ... ... осы ... ... ... ... қабылдайтын
Директорлар Кеңесі мен Заңды тұлғалар іс- әрекетінің негізі анықталады,
осыған байлангысты, банктегі ... ... ... мен ... ... ішкі аудиторларға бақылауда мүмкіндік береді.
Банк ісінің негізгі ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ету және осы саясат негізінде бұл құралдарды несиелеу.
Басқадай қызметтер көмекші және туынды ... ... ... салымшылар
талаптарын қанағаттандыру үшін жетекшілік көлемдегі құралдар болуы қажет.
Коммерциялық банктердің ... ... ... рөлі банктік
операциялардағы орталығы ... ... ... ... ... яғни ... ... кімге сенімді ұсыну мәселесін шешу.
Банк қандай ... ... әр ... ... ... ... осы ... кімге ұсынатынын және қандай жағдайларда екенін
анықтау қажет. Осындай маңызды шешімдер банк ... ... ... ... мен ... да міндеттемелер және жеке капитал
арасындағы аптималды қатынастарды қолдау ... ... ... ... ... ... артуына әкеледі. Несиелік саясаттың мақсаттары
құқтық ... ... ... тәуекел деңгейін, несиелік портфель
балансын қамтуы қажет.
Несиелік саясат ... ... ... ... ... және бұл ... ... оның қызметінің диверсификациясын қолдау үшін маңызды болып
келеді.
Несиелік тәуекелдерді басқару - бұл процесс және ... ... ... нарықтар» деп аталатын несиелеу ... ... Ол ... міндеттемелерді өтеу сатысы түрінде жалғасын табады.
Несиені ұсыну процесінің басы жоғарыда айтылғандай, банктің несиелік
саясаты банктің несиелік ... ... ... мен ... ... ... ... несиені ұсыну процесіндегі
эксперт пен сатушы ... ... ... ... ... несиелік бөлімнің қызметкерлері осы қарызгерден
ақпарат алып, шешім қабылдау процесін ... ... саң ... ... ... не үшін қажет екендігін анықтайды. Нақты себебі
үнемі аталған қарызгермен сай ... ... Оны ... ... банк
қызметкері несие құрылымын мерзім бойынша анықтай алады.
Несиенің өтеу көздерінің талдауы
Содан соң банк қызметкері несие өтеу көздерінің бастапқы және ... ... ... ... ... ... ... алуда
немесе одан бас тартуға мүмкіндігін анықтау үшін банк қызметкері клиенттің
әлсіз және ... ... ... ... клиенттің тапсырмасын оның
қаржылық есептілігі ... ... ... ... қатар, қолма- қол
ақша қозғалысын, клиенттің іскерлік стратегиясын, жетенкшілік білімін, ол
туралы ақпарат көздері мен жұмыс ... ... ... Ең ... ... клиентпен нұсқаулы мақсат үшін арнайы жасақталған. Несиенің
мақсаты мен оның ... ... ... ... өтеу ... ... несиенің әр түріне алуан түрлі болып
келеді. Бұл айырмашылық ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді несиелер үшін аса
зор маңызы ... ұзақ ... ... ұзақ мерзімді несиелер үшін өте
маңызды, себебі өтеу көздері болып инкестициядан түскен ... ... ... ... ... ... циклдың немесе активті айналым
циклының бөлшекті талдауын жүргізу қажет.
Банк ... ... ... ... қажет: пайыздық ставка,
қамтамасыз ету, кепілдер және ерекше мақалалар. Несиеніңғ құрылымы несиені
өтеу мерзімдері мен ... ... ... мен ... ... ... құрылымының қорытынды сатылары болып, оның қолдауы, құжаттарды
дайындау және олар ... есеп құру ... Осы ... ... ... пен банк ... нақты түрде анықталу қажет.
Коммерциялық банктердегі несиені ... ... ... ... немесе несие қолдау процесінің шегінде жүреді. Бірінші жағдайда,
несиелер ... ... ... ... оның мүшелері банк жетекшілері
мен оның несиелік бөлімінің жетекшілері болып табылады.
Екінші жағдайда, несиені қолдаутөменнен жоғары ... ... ... ... ... ... несиені қолдау құнына ие
жетекшілерге дейін.
Бірінші тәсілді ... ... ол ... ... ... ... етеді, себебі ол кезде несиелік комитет
мүшелері иеленетін тәжірибе ... ... ... ... әрбір
мәжілісте бірнеше рет ұсынылатын тапсырыстарды талдау үшін комитеттік жүйе
жеткілікті уақытты бермейді деп ұйғарады.
Несиелік комитет мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... банктерде сайлау процестері қол көтеру
түрінде, немесе «иә» және ... ... ... ... ... Кейбір
банктерде клиенттің әрбір мүшесінің дауысы тізімге алынады.
Банктің ауқымы мен оның операцияларының ... ... ... орталықтандару деңгейін анықтайды. Ережеге сай, банк неғұрлым
кіші болса, соғұрлым орталықтандыру деңгейі үлкен; ... банк ... ... ... ... үлкен.
Әртүрлі орталықтандырылмаған жүйеде, әртүрлі деңгейлі несиелік
өкіңлеттіктер несиелік саясат бөлімдерінің ... ... ... банк ... мен ... ... мен қолданылады. Осы өкілеттікті
дұрыс қолдануын қадағалау маусымдық есептерді құру арқылы жүзеге асады.
Несиелік құжаттама тәуекелден қорғанысын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... келісім- шарт – бұл
банк пен қарызгер ароасындағы келісімі, ... ... ... бойынша әрбір
жақтың құқтары мен міндеттемелері ... ... ... несиені өтеу көздерін қадағалауда мүмкіндік бермегенмен, ол
қарызгердің ... ... ... ... ... шарттарын қамтиды.
3.2 Банктің несиелік қоржынының диверсификациясы
Несиелік тәуекел банк қызметінің ... ұзақ ... ... ... ... ... және баланстан тыс серіктермен қарым-қатынасы және ... қоса ... ... Бұл ... ... ... ... және тәуекелділік, яғни жалпы ... ... ... ... ... ... ... игеру арқылы
саралайды: географиясын қамтамасыз ету, ... ... ... заем жинаушы түрлері (жеке тұлға, коммерциялық, корпоративтік
ұйымдар, ... ... ... несиелік тәуекелдер және несиелік қоржынды ... ... ... агенттері өздерінің іші ақпараттары ... ... ... ... ... ... ... институттарын
салыстыру үшін рейтингтік ... ... ... ... ... дәрежесі бойынша кең қолданылады. ... ... ... ... ... банк ... ... және акционерлік капиталдың қоржыны инвестициясын тәуекелдің
жоғарғы дәрежесінің көрсетуі ... ... ... ... нығайту, критериялар ... ... және ... ... ... ... қызметін қоса алғанда қаралады.
Несиелік қоржынды қараудағы ең ... ... ... ... ... Соның ішінде банктік несиелеудің
барлық ... ... ма, ... ... ... ие ... ... Егер банктің ... ... ... банк ... ... ... ... солай осы сигментке де әсер етеді. Банк осы ... ... ... ... себептермен бірге игеріп, қызмет етеді.
Бағалау қызметі банктің жеке ... ... ... агентство көптеген ірі банк несиелерін ... ... ... ... олардың түрлері мен
мерзімдері талданады.
Түгелдей ... ... ... ... ... ... құрылымы, әртүрлі активтерді төменгі тәуекел ... ... ... ... активтеріне қатынасы;
• Бағалы қағаздардың кірісін белгілеу;
• Корпоративтік акциялар;
• Несиелік ... өтеу ... ... ... ... сала бойынша, валюта және территориялық белгілері
бойынша ... ... ... ... Проблемалары несиелер: көптеген ірі проблемалы несиелер,
мерзімін асырып ... ... ... ... ... ... ... активтер категориялары;
• Несиелерді сақтау типтері ... ... және ... ... және баланстан тыс позициялары ... ... ... және ... ... ... ... асырып алу және
активтердің одақтасуы. Банк несиелері бойынша ... ... ... келесі көрсеткіштерді игеруді бастайды:
... ... ... үмітсіз болып табылады;
• мерзімі өтіп кеткен несие ... ... ... қалыптасуы;
• несие беру алдында резервтің қаншалықты ұзақ ... ... және ... сонымен қатар, шетелдік
ғалым - ... ... ... ... Мысалы,
Фридерик Мишкин тәуекелділік туралы «Анықталмаған ... ... ... және ... ... және ... категориялар ... ... [30]. ... ... ... ... екіншісінде «Бұл тәуекелділіктің ... ... ... ... болуы мүмкін».
Жоғарыдан үздік классификацияларды Роджер Лерой ... ... ... ... ... ... «тәуекелділіктің көптеген
түрлері бар жүйелік төлем ... ... ... ... ... Д.М. ... екі ... - тәуекелділіктің ішкі орта және банк ... әрі ... ... ... және ... ... операциялық
тәуекелділік; тәуекелділік персоналдарға байланысты [32].
Қазақстандық банктер үшін де дүниежүзілік ... ... ... түрі оның ... ... ... активтерді жинақтау мен банк ... ... ... классификациясы 8 кестеде көрсетіледі [33]:
Кесте 8 - Тәуекелділік ... ... түрі ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |Банктік қарыз қоржынның |
|тәуекелділік |банк қарызы ... ... |
| ... өз ... ... мүмкіндігін |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ставканың |Ойда болмаған пайыздық |Пайыздық тәуекелді-лікті |
|өзгеру ... ... ... ... ... алу ... ... ауыспалы ставка |
| | ... ... |
| | |Тез ... |
| | ... ... |
| | ... фьючерлік |
| | ... ... ... ... ... алу |Пайыздық ставкаға |
|тәуекелділік ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... фьючерлік |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ескертпе |
| | ... қоса алу. |
| ... ... построение и оценки интегрированной системы|
|риски – Менеджмент в финансы инст. Банки Казакстан 2002г. №5 23 стр. ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Халықаралық тәуекелділіктердің ... ... ... (9 ... 9 - ... ... классификациясы:
|Тәуекелділік |Қысқаша анықтама ... ... ... | ... ... |
| | | ... ... |Мүмкіншілігі жоқ немесе| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... курс ... |Тәуекелділіктің ... | | ... |
| | | ... ... ... ... |Елдер |Тәуекелділікті ... ... ... |арасындағы |потенциалды |
| ... ... ... ... ... |
| ... валютада төлем |айырмашы-лық |Тәуекелділік |
| ... | ... |
| ... | | |
| ... | | ... |Нарықтық барлық |Сериялардың ... ... ... ... |соқтығысы |потенциалды |
| ... ... ... ... ... |негізінде ... ... |сол ... |
| ... ... ... |азай-тып, |
| ... ... ... |
| ... | ... |
| ... ... построение и оценки интегрированной |
|системы ...... в ... ... Банки Казакстан 2002г. №5 23 стр.|
Статистикалық саралауда келесі пункттер ерекшеленеді:
• Негізгі
... ... ... ... ... ... ... экономикалық элементтер мен
салыстырғанда субъективті. Олар елдерді терең ... ... ... ... өте жиі ... ... уақытта болжамдауға
қиынға түседі. Саяси факторлар ... ішкі орта және ... ... несие берушілер және инвесторлар ... ... ... ... ... ... ... бұл тәуекелділік өзінің қиын есебін ұсынады. Біз ... ... ... екі ... жол қарастырамыз:
Бірінші жол экономикалық, ... және ... ... іскерлік климатын бағалауды ұсынады, іскерлік ... деп ... (BERI) ... ... нақты елде саяси тәуекелділіктің жалпы ... ... ... жолы банк қызметкерлерінің
Institutional Investor журналына ... ... ... мен
елдердегі ... ... ... ... ... ... әр елдің бағалау шкаласы 100-ден 0-ге ... ... ... ... ... ... және олар еш ... банктен несие ала
алады.
Коммерциялық банктер де аумақтық тәуекелділікті ... ... Оның 4 ... ... ... ... қоржынның сапалық сараптамасы;
2. Реттеуші міндеттерін орындау;
3. Елдерде несиелеу ... ... ... ... ... калькуляциясы.
Банктік заемдардың бағалау және несиелеу екі кезеңнен ... ... банк ... ... ... ... Екінші
кезең, несиелік қоржынның сапасын бағалайды.
Банк нақты жылда өзінің несиелік ... аз ғана ... ... ... ... көрді.
Саралау нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... қоржынды
нәтижесінде диверсификация тәсілін пайдалану нәтижесінде ... ... да, бұл ... ... ... ... тәуекелділіктің диверсификациясына берілмейтін ... бар. ... бұл ... ... ... өтемсіз
тәуекелділік евронарық қызметтерімен байланысты, ал ... банк - ... ... соқтығуы, яғни басқа
банктердің ... ... ... ... ... евро ... берудегі тәуекелділіктің төмендеу
тәсілдерін яғни бір ... заем ... ... ... ... ... ... ерекше салыстыру ( 10 кесте).
Кесте 10 - Синдикатталған ... ... ... түрі ... көзі ... төмендеу |
| | ... ... |Осы ... заем |Дебиторлық берешектің |
|тәуекел-ділік ... өз ... ... және |
| ... ... ... сумманың |
| ... ... ... ... өз қарызын |Дебиторлық берешектің |
|тәуекел-ділік ... ... ... ... және |
| | ... ... |
| | ... ... ... сай ... |Сәйкестік активтерді |
|өзгеру ... ... ... ... ... |
|тәуекелділігі |бойынша несиенің | |
| ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ... заем |
|тәуекелділігі ... ... ... осы |
| ... енгізу. |тәуекел-ділікті әкелу |
| | ... |
| ... ... А.В., Риск-менеджмент и управление ресурсами |
|коммерческого банка Банки казахстана-№11 2002г. 45 с. ... ... ... категориялар синдикатталған несиелеумен
айналысатын ... ... Бұл ... Англия Банкінен шыққан,
әдетте олар ... ... ... ... ... ... 0 % ... тәуекелділігі:
• Қолма-қол
• Үкіметтік қарыз және ОЭСР елдерінің орталық ... ... ... және ... ... елдердің орталық
банкі және олардың ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... 20 % актив тәуекелділігі:
• Банк заемының дамуы
• өтеу ... 1 ... кем емес ... 50 % ... ... жеке ... ... үй алуға қарыз
• бағалы қағаздар холдингі
4. 100 % актив тәукелділігі:
• банктен тыс жеке ... ... жеке ... ... ... ... ... Зауыттар және жылжымайтын мүлік, басқа ... ... ... банк ... тыс ... қолдауға
капитал бөлуі керек. ... ... тыс ... ... және синдикатталған несиелер. Көп ... ... үшін ... ... ... ... ... басқару келесідей сатыларды қамтиды [35]:
- алынған несиенің сапасын бағалау критерийлерін таңдау;
- пайыздық тәуекелмен байланысты несиенің ... ... ... ... несиені бағалау, яғни оны сәйкесінше ... ... ... ... ... ... портфельдің құрылымы әдістеріне әсер ететін
факторлардың талдауы;
- резервтік қор ... ... ... ... сапасын жақсарту шараларын жасақтау.
Банктің несиелік портфельді басқаруда негізін қалаған сәт жекеше
несиенің сапасының бағалау критерийлерін ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың даму шарасы
бойынша несиенің сапасын бағалау ... ... ... ... ол 10 ... ... ... Олардың қатарына мыналар
жатады: несие ... мен ... оның өтеу ... ... және ... ... қабілеттілік деңгейі; қарызгердің банкпен қарым- қатынас
сипаты; оның банкпен ... ... ... ... ... мен
саны.
Қазақстанда несие сапасын бағалау критерийлерінің саны шектеулі ... ҰБ ... екі ... ... қолданылады: несиені қайтаруын
қамтамасыз ету дәрежесі және бұрын- соңды берілген несиелерді ... ... ... ... басқарудың бастапқы сатысының мазмұнына ... ... ... ету ... ... ... банкі
несиенің үш тобын бөліп көрсеткен болатын.
Бірінші топ «қамтамасыз етілген несиелер» деп ... Оған ... ... ... ... ... оның нақты құны несиелік борышқа
тең болады.
Екінші топ- «жеткіліксіз қамтамасыз ... ... ... ... ... несиелерді қамтиды, бірақ оның нарықтық ... топ- ... ... несиелер. Олар қамтамасыз ету
дәрежесін иеленбейді, немесе ... құны 60 ... ... ... ... ... ... соңды берілген несиелердің өтеуін
сипаттайды. Осыған байланысты несиелердің 5 тобы айрықшаланады:
- мерзімінде қайтарылатын ... 30 ... ... ... кешіктірілген несиелер;
- 30 және 60 күн аралығындағы ... ... ... 60 және 180 күн ... ... ... несиелер;
- 180 күннен астам мерзімге дейін кешіктірілген несиелер.
Осы аталған критерийлер ... ... ҰҚ ... ... 5 ... ерекшелендіру ұсынады, ол несиелік
портфельдің басқарудың екінші сатысына сай келеді.
Тәуекелдің («стандартты несиелер») І ... ... ... а) ... ... көлемінің өтеуі бойынша несиелер; б) 30 күнге дейін
кешіктірілген қамтамасыз етілген ... ... бұл тобы ... ... ... несиелік тәуекелден шығындауына резерв құралады.
ІІ топқа («стандартты есем несиелер») мыналар жатады: а) 30 ... ... ... қамтамасыз етілгендер; б) 30және 60 күн
аралығындағы мерзімге дейін кешіктірілген қамтамасыз ... ... ... ... ... жататындар:
а) 30 күнге дейін кешіктірілген қамтамасыз етілмеген несиелер;
б) 30және 60 ... ... ... кешіктірілген қамтамасыз
етулі несиелер;
в) 60және 180 күн аралығындағы мерзімге дейін кешіктірілген қамтамасыз
етулі несиелер. Осы топ бойынша 30 пайыз мөлшеріндегі ... ... ... ... ... ... ... 30 және 60 күн аралығындағы мерзімге дейін ... ... ... 60 және 180 күн ... ... ... кешіктірілген
жеткіліксіз түрде қамтамасыз етілген несиелер. Бұл ... 75 ... ... ... ... ... ... жататындар:
а) 60 және 180 күн ... ... ... кешіктірілген
қамтамасыз етілмеген несиелер;
б) 180 күннен астам мерзімге дейін кешіктірілген несиелер.
Төртінші сатыда банк қызметкерлері несиелік ... ... ... мөлшерінде анықтайды, яғни бір топтың барлық ... және ... ... көлемі туралы мәліметтерін алады.
Бесінші сатыда банктің ... ... ... ... Ол үшін әр топ ... ... сомасы тәуекелдің сәйкесінше
пайызына көбейтіледі. Мысалы, Қазақстандағы коммерциялық ... ... ... ... (млн. ... топ ..... 1500,0
2-ші топ ..... 2300,0
3-ші топ ..... 800,0
4-ші топ ..... 700,0
5-ші топ ..... 1300,0
Барлығы ... ... ... ... ... отырып, осы
коммерциялық банктің несиелік портфелінің жиынтық тәуекелін аламыз:
(1500x 2%) + (2300x 5%) + (800 x30%) + (700 x75%) + (1300 x100%) ... млн. ... ... ... ... ... ... төмен болса, мысалы,
5200 млн. теңгені құраса, онда банк ... ... ... факторларды талдау қажет. Мұндай талдау банктің несиелік
портфелін басқарудың алтыншы ... ... ... ... ... ... ... несиені қайтарудың қамтамасыз
етілудің нашарлауымен байланысты болуы мүмкін.
Жетінші сатыда несиелік ... ... ... ... ... ... Жоғарыда көрсетілген мысалға сәйкес банк резервтік
қорды 2200 млн. ... ... ... ... ... ... толықтай қалыптасуын растау қажет.
Несиелік тәуекелді басқарудың соңғы сатысында банк ... ... ... мен оның ... ... ... банктің несиелік саясат облысындағы ... ... ... ... ... ... ... мен несиелік
ресурстарды салу саласындағы өзгерістер, қосымша кепілдерді алу, несиелік
келісім ... ... ... ... процесті ұйымдастыру
элементтерін жақсарту.
Несиені қосымша көздерінің есебінен өтеу банктің механизм ... оған сай ... ... ... қамтуын білдіреді. Мұндай
механизм сақтандыру ... ... ... ... туралы келісім түріндегі
құқтық қамтамасыз етуін иеленеді.
3.3 Несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің алуан ... ... ... ... ... ... ... өз уақытында
және толықтай өтеуін, сәйкесінше қарыздық құралдары пайдаланудағы пайыз
сомаларын білдіреді. ... ... ... ету- бұл ... ... ... қызметі, ол ұйымдық, экономикалық және ... ... ... ... көздері бастапқы және туынды болып екіге ... ... ... ... ... ... ... деп жылжымайтын
мүліктен түскен түсім саналады.
Банкпен несиелерді өтеудің бастапқы жәене туынды көздерінің ... ... ... ... ... ... есебінен өтеу несиелік
келісіммен, мерзімді міндеттемелермен реттеледі. Өтеу ... ... ... ... ... ... ... Қолма- қол ақшалармен
несиені өтеген кезде, клиент өз ақшасын сәйкесінше ... ... ... Егер ... ... ... ... онда несиені өтеу
мерзімі ұзартылу мүмкін. ... ... бұл ... ... өтеу механизмі
клиенттің банк алдында өзінің ... ... ... ... көрінеді.
Заңды құжаттар кезіндегі қосымша көздерді пайдалану ... ... мен ... уақытты талап етеді. Қосымша көздер бастапқы көздерін
нығайтады.
Осыған сәйкес, банктің ... ... ... табылатын қаржылық
тұрақтылықты кәсіпорын сенімділік негізінде несиеленуі мүмкін.
Несиені қайтаруын қамтамасыз ететін құрылғылар
Ережеге сай, ... банк ... әсер ... құралдарын пайдаланады,
сонымен қатар оларды коммерциялық құпия түрінде ... ... ... ... ... ... ережелер байқалады. Төменнде осы
ережелердің негізгілері көрсетілген.
Банк өзінің қабілетін іс ... ... ... ... ... келесідей бірнеше пунктер мыналарды дәлелдейді: қайтарылуын қамтамасыз
етуші жүйені мынадай жағ,дайда қалыптастыру қажет, яғни ол несиені қайтару
меозімі басталғаннан ... ... ... ... шешім қабылданғанға дейін
жұмыс жасау қажет. Бұл ереженің мәні мынада: банк өзіне сенімді клиенттерді
таңдайды. Бұл мерзім ... ... ... соғұрлым тәуекел деңгейі төмен
болады. Қазір қазақстандық ... ... ... 3-6 айға шектеуге
ұмтылады. Банк клиенттермен несиелік ... ... ... ... ... ... бірнеше ай мерзімде бағалауға мүмкіндік туады.
Банк әртүрлі клиенттердің несиелендіру ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
ұмтылады. Қарызгермен жұмысын банкте ... ... ... оларды несие алудағы кәсіпорын ... ... ... қатарына жарғы, тіркеу туралы куәлігі, қаржылық ... ... ... ... ... өтеу ... тиімділігі жатады.
Несиелік хабарламалар айналым құралдарын есептейтін арнай тәсілдердің
қолданысымен қарастырылады.
Несиені қамтамасыз ету өтімді ... ... ... ... ... мүмкін. Ол белгілі бір банктің кепілдемесі және тапсырмасы ... ... ... ... ... ... байқау, тауар мен мүліктердің бар болуын тексеру процесстері
жүзеге ... ... ... ... оңай қадағалауға болады, егер
оны ұсынудың шараларының бірі банктегі қарызгердің шотын ашу ... ... ... банк ... ... ... сақтандырады. Бұл жағдайда банк, қарызгер және
сақтандырушы арасындағы үш жақты келісім тиімді келеді (немесе төрт ... ... ... ... ... ақшаның иеленуші тұлғасы
болса). Банк несиелік келісімге ... ... ... ... қамтамасыз ететін процесіндегі қарыздық құқты
жүзеге асыру
Қарыздық ... ... ... сатылары. Қарыз несиенің қайтарылуын
қамтамасыз етуші тәсіл ретінде мынаны білдіреді. Яғни, кредитор ... ... ... ... ... және ... мүліктің
құнынан түсетін пайыздарды алады. Қарыз несиенің қайтуындағы ... ... ... ... және ... талаптардың бірқатар ретін сақтау
қажет.
Экономикалық талаптарға жататындар: қарыздық объектісін дұрыс таңдау,
оның ... ... ... ... ... ... ... келесідей түрде
болады: қарыз беруші мен қарыз ... ... мен ... нақты
анықтамасы, қарыз түріне сәйкес қарыздық құжаттарды дұрыс ... ... ... ... ... ... орай, қарыздық құқты
жүзеге асырудың маңызды сатысы.
Қарыздық объектіге қойылатын жалпы талаптар келесідей:
- қарыз берушінің осы қарыз құралына меншік құқығының бар ... осы ... ... басқа да кредиторлар тарапынан наразылықтың
жоқтығы;
- клиент міндеттемесін қанағаттандыратын қарыз ... ... ... ... ... ... банктер әртүрлі мүліктерді қолданады:
- жылжымайтын мүлік;
- өтімді тауарлар;
- әртүрлі бағалы қағаздар;
- ақша құралдар;
- басқа да мүліктер;
- мүліктік құқтар.
Қарыз ... ... ... ... талап оның өтімділік деңгейі
болып табылады. Сапаның жоғарғы дәрежесіне ие ең ... ... ... болып табылады. Осыған байланысты белгілі бір шарттарды сақтау
талап ... ... ... ... ... қарыз ретінде қабылдау
үшін, осы шоттар несие беруші банкте ашылу қажет.
Тауарлы - ... ... ... ... ... ... жиынтығын қолдануға болады. Оларға келесілер жатады: жүзеге асыру
қарқыны, бағаның салыстырмалы ... ... ... ... дәрежесі, сақтан.дыру мүмкіндігі.
Банктерде қарыздарды бақылайтын арнайы мамандандырылған бөлімшелерді
құру қажет. Осы бөлімшенің міндеттеріне мүлікті экономикалық және ... ... ... Бұл қызмет қарыздық құжаттамаларды ... түрі ... ... ... ... ... ... келісім
жобасын дайындайды. Қарыздың құнын бағалаудың құнын анықтаудан ... және ... емес ... ... ... ... ... өздерінің несиелік саясаты негізінде
олармен қолданылатын маржаның шегін ... ... бұл да ... ... ... ... яғни ... мүмкіндіктерден нақты несиелік
келісім - шарттарына толықтай жауап беретін қарыздың түрін таңдау.
Біріншіден, бұл ... ... ... ... ... ... ... Мұндағы жағдайда қарыз ... ... ... мен құқтар туындайды. Яғни, олар келесідей:
- қарыз құралын сақтауын қамтамас ыз ету шараларын қабылдау;
- бұл құралды оның ... ... ... бойынша банк қарыз құралын пайдалану құқығына иеленедің.
Осылайша алынған мүліктік пайда шығындардың ... ... ... ... ... ... келелді. Бұл, бір жағынан, ... ... үшін ... ... жоюымен байланысты. Бұл
салағак бағалы тастар және алтыннан ... ... ... ... ... ... иелену тәсілі бойынша қарыздың
нұсқаулары арасында жүреді:
- сату ... сату ... ... беру ... ... ... берушінің міндеттемесін мерзімге дейін өтеуін
қарастыру қажет, ... ... ... ... ... осы ... аудару.
Үшшінші жағдайда, қарыз ұстанушы жалға берген келісімнің жасалғандығы
туралы қарыз берушіге хабарлауы ... ... ... қарызды сақтау және қолдану тәсілі бойынша
қарыздық нұсқаулар арасында жүргізу қажет:
- қатты қарыз;
- айналымдағы тауарлардың қарызы.
Қарыз ... ... ... қарыздық құқты жүзеге асырудың
ажырамас сатысы. Ол несиелік келісімнің қорытылуына сәйкес жүреді. Осы
сатыдағы банктік ... ... ... болып мыналар табылады:
- қарызгердің жетекшілік құқығынтексеру;
- қарыз объектісін сақтау сапасын, құнын, орны мен ... ... ... ... ... банк ... тапсырысын
қабылдамау мүмкін, егер осындай талаптар орындалмайтын ... ... ... үшін ... Қарыз берушінің келісім шартты нақты орындауын қадағалау;
Б) Өз уақытында қарыз құны және құрамы туралы ... ... жеке ... қадағалау.
Егер қарыз қаражаты қарыз берушінің иегінде қалдырылатын болса, онда
келісімдегі қарыз берушінің банкке ұсынатын ... ... ... ... ... Осы мерзім өткеннен кейін бұл нәтиже өзгермесе,
арбитражды сотқа бару ... сот ... ... ... ... сатылу
керектігін анықтайды.
Банк арбитражды сотқа барлық қажетті құжаттарды ұсыну қажет:
- айыпты арызы;
- несиелік ... ... ... ... (қарыздық міндеттеме).
Кепілдемелер
Банктік несиенің қайтарылуын қамтамасыз ететін құралы кепілдер болуы
мүмкін. Банктер кепілдердің түрін екі ... ... ... ... ... алу үшін ... банктердің міндеттемелері
бойынша кепіл рөлін атқарады;
- ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін
өздерінің қарызгерлер міндеттемелері бойынша кепілдер қабылдайды.
Өз клиенттері мен операциялары жасау үшін ... ... ... ... түрін ұсынады, солардың ішіндегі ең кең таралғандары:
- төлем;
- келісімді орнаты, аванс қайтарылуына;
- тендерлік және кедендік;
-жобаларға берілетін кепілдер;
- ... ... ... ... ... ... қызметкерінің бағасы келісім сомасынан жылдық пайызды
құрайды.
Оларды алу үшін банкке арыз, техникалық- ... ... ... тән қамтамасыз етуді тапсыру қажет. Осы қамтамасыз ету болып мыналар
табылады: Клиент шотындағы ақшалай ... ... ... ... ... ... активтері; саның ішінде жылжымайтын мүлік;
кепілді келісім- ... ... ... ... Банктер кепілді қызметтер
нарығының жалғыз қатысушылары емес. Осыған орай, ... ... ... ... ... оңай ... ... банктік комиссиялардың деңгейі сақтандыру сыяқыларына қарағанда
төмен; екіншіден, сенімді банктер ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде кең таралған банктік
кепілдер. Келісімді кепіл туралы ережелердің талдауы мынадай ... ... ... ... ... тәуелсіз банк- кепілдің өз
бетінше бір ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету ретінде қолданады. Кепілі болып банк табылады.
Кепілдің екі түрі бар: қамтамасыз етілмеген және ... ... ... ... бір ... ... ... негізінде қабылданады.
Кепілдеме келісім болып табылады және қарызгер кредиторлары арасындағы
келісімдер ... ... ... ... бір ... сипат алады.
Кепілдік келісім қорытындысы азаматтық- құқтық қатынастар тұрады.
Тапсырыс ... мен ... бір- ... ... ... ... қалыптасады. Тапсырыс берушінің міндеті «қарызгердің
міндетінің орындалуына жауап ... ... ... жалпы ереже бойынша
қарызгермен орындалмаған ақшалай міндеттерді өзі ақшалай түрде өтеуі қажет.
Бұл ... ... ... ... ... мен тапсырыс беруші кредитор
алдында жауап береді. Тапсырыс ... ... ... толық көлемде
жауапты, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекелдер және несиелік ... ... ... рейтингалық агенттері өздерінің іші ақпараттары ... ... ... жұмыс жасайды. Әрбір елдің институттарын
салыстыру үшін ... ... ... индикаторды актив
сапасында тәуекелдің дәрежесі бойынша кең қолданылады. ... ... ... ... ... банк ... ... және акционерлік капиталдың қоржыны инвестициясын тәуекелдің
жоғарғы дәрежесінің көрсетуі ... ... банк ... ... ұзақ ... ... ... акциялардың ... және ... тыс ... ... және ... қоса алғанда бағаланады. Бұл ... ... ... ... және ... яғни жалпы несиелік саясат және
банк практикасы ... ... ... ... арқылы
саралайды: географиясын қамтамасыз ету, мезгілдер, ... ... заем ... түрлері (жеке тұлға, коммерциялық, корпоративтік
ұйымдар, банктер ... ... ... ... ... ... критериялар және
несиелеу лимитін және ... ... ... ... қызметін қоса алғанда ... ... ... жіктеуде келесі ... ... ... ... ... ... тәуекел үлесін
қоса алғандағы жоғарғы тәуекел ... ... ... ... ... ... ... акциялар;
• Несиелік қоржынды өтеу мерзімі ... ... ... сала ... ... және территориялық белгілері
бойынша бөлу;
• Несиелік тәуекелдің ... ... ... ... ірі проблемалы несиелер,
мерзімін ... ... ... ... несиелер және
тағы басқа проблемалы активтер ... ... ... типтері бойынша ... және ... ... және ... тыс ... ... Саясатты сақтау және жетістіру.
Саралаудың басты элементтері мерзімін ... алу ... ... Банк ... бойынша резервтерді саралауды
рейтингалық агентства келесі көрсеткіштерді игеруді ... ... ... ... ... ... ... мерзімі өтіп кеткен несие бойынша резервтің қаншалықты
ұзақ ... ... беру ... ... ... ұзақ ... тәуекелдерді басқару және бақылауда тәуекел-менеджмент
қызметі маңызды рөл ... Бұл ... ... ... бағалау, бақылау және мониторинг шараларын енгізуді жүзеге
асырады. Тәуекел-менеджмент ... ... ... ... ... ... мен ... келісу, кредиттік тәуекелді азайту үшін
шаралар қолдану бойынша тәуелсіз нұсқаулар ... ... ... ... ... ... ... сыртқы
заңнамалық/реттеу, сол сияқты ішкі ... мен ... ... ... ету ... тікелей қатысады.
Несиелік тәуекел – қарыз алушының банктен алған несиесі ... ... оған ... ... өз уақытында қайтара алмауына
байланысты банктің зиян шегуін сипаттайды.
Несиелік тәуекелділікті басқару – бұл банктің ... ... ... несиелік тәуекелділікті басқару – бұл банктің іскерлігін
көрсетеді.
Активтердің сапасы ... ... ... ... Несиелік
тәуекелділік ішкі және сыртқы факторларға байланысты. Сыртқы факторларды
басқару мүмкіндіктері шектеулі, бірақ кейде банк ... ... ... ... алу ... Бірақ несиелік тәуекелділікті басқарудың ... ... ішкі ... жатыр.
Жалпы жағымды операциялар арқылы клиенпен жұмыс жасау. Осы операциялар
меморандумде қаралып, талданып шығарылады.
Банктің персоналдардың практикалық іс-әрекеттері ... ... ... Несиелік тәуекелділіктерді басқару жүйесі қиын процесс.
Процесс көбіне «тұтастай қарыз» деп аталатын неселеу нарығын анықтаудан
басқалады.
Коммерциялық банктердің алдында несиелік ... ... ... ... ... ... ... сыртқы жағдайлардың,
өндірістегі қиындықтар, ... ... ... ... жеке ... ... ... жағдайына әсер
етеді. Бұдан басқа қаржылық ақпараттар сенімді ... ... және ... ... өтеу ... ... орындалуына негіз болады.
Қазақстандық банктер негізігі несиелік ... ... ... қарастырады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Анализ деятелности коммерческого банка. Под ред. С.И. Кумок.-М., Вече,
1994г.
2. «Роль и место страхования в ... ... ... ... ... семинара по управлению рисками и банковскому
страхованию, Москва, 5 февраля
3. Лаврушин О.И. Основы банковского ... М. ... – М, ... ... И.Р. ... риски. // Экономика и жизнь.-1994.-N 41
5. Овчаров А.О. Методы управления ... ... ... ... ... ... К.К. «Рынок и бизнес: страхование рисков», Алматы – ... ... Ю.А., ... Н.А. ... страхования банковских рисков»,
Москва «Элит» - 2003
8. Новиков И.А. Стратегия управления ... ... ... ... ... ... Л.П. ... рисков на надежность банков, автореф. на соиск.
учен. степени канд. эконом. наук, Алматы 1999
10. Виниченко И.О. Риск процентной ставки, ... ... М. ... ... Д.В. ... ... ... банковских и экспортных
коммерческих кредитов.-М.: Издательство "Ист Сервис".- М.:1994
12. Корнилова Л.П. Причины возникновения и ... ... ... Алматы, 1998-2
13. Полищук А.И. Новые банковские услуги и ... ... ... ... Бор М.З., ... В.В. ... банков. Организация, стратегия,
планирование, М. ИКЦ «ДИС», 1997
15. Белых Л.П. Устойчивость коммерческих банков. Как ... ... ... ... ... банковского сектора Республики Казахстан» // Рынок
ценных бумаг Казахстана, по материалам аналитического обзора компании
«Standard & ... 2006, ... ... ... Т. ... ... Б.м. Дело лтд., ... Тренев Н.Н. Управление финансами. –М., Финансы и Статистика, 2000г.
19. Жуков Е.Ф. Деньги, кредит, банки. М-2001г.
20. Черкасов В.Е. ... ... в ... ... ... “Халық банкі” АҚ Атырау филиалы 2013 жылғы есебі
22. «Қ.Р. Халық банкі ... 1995 ... 1 ... Қ.Р. ... ... ... и ... интегрированной системы риски –
Менеджмент в финансы инст. Банки Казакстан 2012г. №5 23 ... ... ... бойынша Қазақстан тәжірибиесі. Банки Казакстана
2012/№7
25. Сатубалдин М.С. «Проблемы страхования банковских рисков в ... // ... ... 2005, ... ... М.С. ... ... рисков: проблемы и пути
решения» // Алматы – ... ... опыт ... ... рисков» // ... 2012, ... ... қаржы тұрақтылығы, 2013 жыл
29. Сборник нормативных правовых актов Национального ... ... по ... на 1 ... 2013 г., Алматы
30. Мишкин Ф. Экономическая теория денег, банковская дело и ... М., ... ... 1999 г.
31. Роджер Л. Миллер, Девид Д. Ван Вуз. Современные деньги и ... М., ... 2000 ... Михайлов Д.Н. Современные тенденции развития мирового рынка ... ... ... ... и ... интегрированной системы риски –
Менеджмент в финансы инст. Банки Казакстан 2002г. №5 23 стр.
34. Смирнов А.В., Риск-менеджмент и ... ... ... ... ... 2002г. 45 ... Соколинская Н.Э. Экономический риск в деятельности коммерческого банка
М. 1999г. 78 с.
Қосымша А
Тиімділік ... | ... үшін ... ... ... ... | ... ... ... ... қарыздардың нетто қалдығы |
|айналымдылығы |Бір күндік таза ... ... |1. Күн ... ... ... ... ... қор ... ... |Бір күндік таза сатылымдар ... | |
| |2. ... ... бойынша: |
| |Бір ... таза ... |
| ... ... қор көлемі |
| | ... ... |Бір ... таза ... ... ... ... ... ... ... |
|айналымдылығы | ... ... |Бір ... таза ... ... ... актив қалдығы ... ... ... рейтингісі
|Көрсеткіштер |Көрсеткіштер |І нұсқа |ІІ ... |
| ... | | |
| | ... ... |Классы |Балы |
|1. Тез |40% |1 |40 |3 |120 ... | | | | | ... | | | | | ... ... |30% |2 |60 |3 |90 ... | | | | | ... | | | | | ... ... |30% |3 |90 |2 |60 ... | | | | | ... | | | | | ... |100% | |190 | |270 ... көрсеткіштермен клиенттің несиеқабілеттілігінің рейтингісі
|№ |Клиенттер |Рейтинг ... ... ... |аты |бойынша | ... | ... | |ің ... |
| | | ... ... |Балл бойынша | |
| | | ... | |
| | | |қ ... / ... ... | |
| | | ... |ақша | | |
| | | ... ... | | ... | |100 |80% |0,76 |25 |І ... | |120 |70% |0,30 |20 |ІІ ... | |160 |50% |0,25 |15 |ІІІ ... ... тәуекелді бағалаудың балдық моделі
|Бағалау критерийі ... ... ... ... ... ... ... түрі |10 ... ... ... |0-5 ... ... транспорттау түрі |0-3 ... ... ... ақпараттардың жеткіліксіздігі |0 ... ... ... ... ... ... ... |10 ... ... ... |8 ... ... жоқ |0 ... ... негізінде несиеқабілеттілік класстарын анықтаудың
кесте жасақталынады:
|Тәуекел мүмкіндігі ... ... | ... ... ... жоқ ... |100 ...... ... ... |80-100 |ІІ ... Орташа тәуекелділік |50-79 |ІІІ ... ... ... |30-49 |ІV ... ... ... |0-29 |V ... ... ... ... ... тәуекелдері
Ликвиттік тәуекелділік
Активті операция бойынша
Инфляциялық тәуекелділік
Портфельді
Жасалынатын
Диверсификациялық тәуекелділік
Несиелік
Жеткізу және реттелу
Меншікке қатынасы бойынша
Қайта балансталған ... ... ... ... ... байланысты тәуекелділік
Өнеркәсіптік
Төлем қарыздарын өтеуі
Елдік тәуекелділік
Тәуекелділіктің күтпеген апаты
Банк операциясының сипаттамасы
Коммерциялық банктердің түрлері
Банк клиенттердің құрамы
Валюталық тәуекелділік
Ішкі
Сыртқы
Саяси
Экономикалық
Банктер және банктік ... ... ... ... бойынша
Көлемі
бойынша

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржы» пәні бойынша оқу-әдістемелік кешен188 бет
Дипломалды практика бағдарламасының орындалуы туралы есебі52 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»66 бет
Базель келісімінің құрылуы6 бет
Банк тәуекелдерін басқару және оларды бағалау27 бет
Банктік тәуекелдер27 бет
Банктік тәуекелдер, банк тәуекелдерін басқару30 бет
Банктік тәуекелдерді басқару87 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь