Коммерциялық банктердің лизингтік қызметінің тиімділігі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 ЛИЗИНГТІК ҚЫЗМЕТТІҢ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1 Лизингтің мәні, міндеттері және ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Лизингтік операциялар мәне және олардың сыныптамасы ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3 Банктерде лизингтік операцияларды жүргізудегі әдістемелер ... ... ... ... ... ...26
2 ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ЛИЗИНГТІК ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІНЕ ТАЛДАУ ЖАСАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
2.1 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі
лизингтік қызметтер жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.2 Лизингілік операцияларды ұйымдастыру және оларды жүргізу техникасын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47
2.3 Коммерциялық банктердегі лизингтік төлемдерді есептеуді талдау ... ... ... .51
3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ЛИЗИНГТІК ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІН ДАМЫТУ МЕХАНИЗМІ ... ... ... ... ... ... ... .. 56
3.1 Бәсекелестік жағдайындағы лизингтің даму проблемаларын шешу жолдары мен перспективасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
3.2 Қазақстандағы коммерциялық банктердің лизингтік операциялары қызметін жетілдіру механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 75
КІРІСПЕ

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстанның әлемнің 50 бәсекелестік елдерінің қатарына кіруі Стратегиясы туралы ҚР Президентінің жолдауындағы негізгі міндеттердің бірі – Қазақстан экономикасын әрі қарай жаңарту және диверсификациялаудың тұрақты экономикалық өсудің негізгі ірге тасы ретінде көзделуі де жай емес. Бұл стратегия Қазақстан экономикасының тек шикізат бағытында дамуының жеткіліксіздігін, яғни шикізат емес сектордың дамуына көңіл бөлу қажеттігін айқындады.
Қазақстан экономикасының шикізаттық бағытта дамып отырғандығын ескеріп, ҚР Үкіметі оның бағытын өзгерту жолында республикамыздың 2003-2015 жылдарға арналған индустриалды-инновациялық стратегиясында еліміздің өндірістік секторындағы қызмет ететін негізгі құралдарды жаңарту міндетін белгілеген болатын.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев ұлттық экономиканы көтерудің басымды шаралардың біріне инвестицияларды пайдалану жатады және бұл орайда экономиканы құрылымды өзгертуде сонымен қатар көп жылдық дағдарыстан шығуда лизинг алдыңғы қатарлы және тиімді қаржыландыру түріне айналады деген болатын.
Осы жерде кәсіпорындарды орта және ұзақ мерзімді қаржыландырудың қазіргідей тиімді формасы лизинг бола алады. Лизинг қазіргі кезде қызмет жасайтын және жаңадан құрылатын лизинг алушылардың активтерін ұлғайтудың ең тиімді құралы болып саналады.
Әлемдік тәжірибеде бұл құрал шағын және орта бизнестің қолжетімді қаржыландыру көзіне айналған. Бастапқы кезде лизингтің дамуы үшін мемлекеттің қолдауы қажет екендігі белгілі. Мемлекет лизингтің дамуы үшін жасайтын қадамдарына салықтық жеңілдіктер және кеден бажынан босату сияқты шаралары бәсекеге қабілетті өндірісті дамытуға ықпал етері сөзсіз.
Лизингтің дамуы үшін қолайлы макроэкономикалық және нормативтік ахуалдың болуы қажет. Экономикалық қатынастар тұрғысынан алғанда лизинг бұл өндіріске капитал инвестициялауға байланысты банктің қаржылық қызметтерінің біріне жатады.
Қазақстандағы лизингтік қызметтер нарығы 2000 жылдан бастап қана белсенді дами бастады. Бұл жерде лизингтік мәмілелердің басым бөлігі Қазақстандағы ауылдағы әлеуметтік мәселелерді шешуге арналған агроазық-түлік бағдарламасы төңірегінде үкіметтің бастамасымен 100 пайыз мемлекеттің қатысуымен құрылған лизингтік компанияларға тиесілі. Қазіргі кезде Қазақстанда қаржылық лизинг сияқты қаржы нарығының бір секторы қалыптасып дамып отыр десе болады.
Коммерциялық банктерде бүгінгі күні өздерінің лизингтік компанияларын құру арқылы және лизингтік операцияларды жүзеге асыру арқылы мұндай үрдістің дамуына біршама өз үлестерін қосуда. Қазіргі кездегі Қазақстандағы жұмыс жасайтын 20-дан астам лизингтік компаниялардың 8-і отандық коммерциялық банктердің еншілес компаниялары болып саналады.
Лизинг бүгінгі әлемдік экономикалық дағдарыс жағдайында маңызы бар инвестициялық саясаттың құралы болып табылады. Лизингті дамытудың өзектілігі қазіргі кезде отандық кәсіпорындарды қаржыландырудың балама көзіне айналуымен сипатталады. Сондықтан да бұл қызмет түрі өзінің экономикалық табиғаты жағынан ұлттық экономикамыздың сауығуына және әрі қарай өркендеуіне үлкен үлес қосатын, ал екінші жағынан халықаралық деңгейде отандық өндірушілердің шетелдік серіктестермен жаңа байланыстар орнатуға, оны нығайтуға ықпал ететін қаржылық қызмет түріне жатады.
Лизинг – шетелден елімізге жоғарғы технологияларға ие құрал-жабдықтардың келуіне жол ашатын және кәсіпорынға қаржылық өтімділігін сақтай отырып, негізгі капиталға инвестиция жұмсаудың балама көзі.
Біздің ойымызша, отандық банктердің лизингтік компаниялары арқылы лизингті қаржыландырумен қатар банктер өздерінің де лизингтік операцияларын дамытуға көңіл аудару қажет.
Мұндай мәселелерді шешуде қазақстандық коммерциялық банктердің лизингтік қызметін дамыту және жетілдірудің маңыздылығы теориялық және тәжірибелік тұрғыдан арта түседі.
Ендеше, коммерциялық банктердің лизингтік қызметін дамыту барысындағы жоғарыда аталған мәселелердің бүгінгі күнге дейін оң шешімін таппай отырғаны және олардың отандық ғылыми жұмыстарда терең де жете зерттелмей келуі, осы дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдауға себеп болды.
Коммерциялық банктердің лизингтік операцияларын дамыту мәселелерін теориялық тұрғыдан оқып-білу, оның Қазақстандағы лизингтік қызмет көрсету нарығын дамытуға байланысты талаптарына қаншалықты жауап беретіндігі туралы өзекті мәселелер, өз кезегінде дипломдық зерттеу жұмысының мақсаты болып және оның басты міндеттерін анықтап отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – лизингтік қызмет көрсету нарығында нарықтық қатынастарға сай қызмет ететін коммерциялық банктердің лизингтік операцияларын дамытудың қажеттігі мен маңыздылығын теориялық және әдістемелік тұрғыдан негіздей отырып, ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктердің лизингтік қызмет көрсету нарығындағы тәжірибелеріне талдау жасау, сондай-ақ коммерциялық банктердің лизингтік операцияларын дамыту және жетілдіру жолдарын іздестіру болып табылады.
Зерттеу нысаны Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің лизингтік қызмет көрсету нарығындағы қызметі болып табылады.
Зерттеу пәні коммерциялық банктердің лизингтік операцияларының аясында қалыптасатын экономикалық қатынастар болып табылады.
Дипломдық зерттеу жұмысының көзделген мақсатқа жетуде мынадай міндеттерді шешуді қажет етеді:
 «банктердің лизингтік операциялары» ұғымын нақтылау;
 банктердің лизингтік қызмет көрсетулердің ерекшеліктерін көрсету;
 шетел тәжірибесіндегі коммерциялық банктердің лизингтік операцияларын зерделеу;
 ҚР-ғы лизингтік қызметтер нарығындағы коммерциялық банктер қызметтерінің жағдайына талдау жасау және проблемаларды айқындау;
 коммерциялық банктердің лизингтік операцияларын дамытуы арқылы экономиканың шағын және орта бизнестің дамуын қаржыландыру әдістерін жетілдіру жолдарын қарастыру;
 коммерциялық банктер қызметіндегі лизингтік тәуекелді басқару әдістерін қарастыру.
Диплом жұмысы тақырыбының зерттеудің әдістемелік негізін жалпығылыми таным әдістері: диалектикалық, қисындық әдістер, құжаттарды зерделеу құрайды.
Зерттеудің теориялық негіздері болып әлемдік экономикалық ғылым классиктерінің еңбектері, отандық және шетелдік ғылымдардың, экономистердің, банк мамандардың монографиялары мен баспасөз мақалалары, коммерциялық банктерде лизингтік қыметінің тиімділігін реттейтін заңнамалық және нормативтік-құқықтық, статистикалық құжаттар қолданылды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Осы жұмыстың ғылыми аспектілері отандық және шетел ғалымдарының жұмыстарын зерттеу, талдау және қайта ой-елегінен өткізу негізінде қалыптасқан.
Коммерциялық банктердің лизингтік операцияларының дамуының теориясы мен тәжірибесіне қатысты мәселелер осы күнге дейін шетелдік ғалымдардың еңбектерінде басты орын алуда, атап айтсақ, Т.Кларк, В. Хойер, М. Гордон, В.Д. Газман, В.М. Джуха, Е. Кабатов, Е.Н. Чекмарев, В. А Перов, П.А. Анреев, О.И.Лаврушин, К.Р. Тагирбеков, Г.Г. Коробовой, В.И.Колесников, О.М.Марков, В.М.Усоскин, Е.Ф.Жуков, Е.Б.Ширинская және өзгелер.
Қазақстанның қазіргі экономикалық дамуы банктердің лизингтік операцияларының дамуының теориялық және тәжірибелік аспектілері отандық экономист-ғалымдардың: К.Ә. Сағадиев, Қ.О. Оқаев, Ғ.С. Сейітқасымов, У.М. Искаков, Н.Н. Хамитов, Ж.О. Ихданов, А.С. Смағұлов, Т.Ә. Есіркепов, С.Б. Мақыш және т.б. еңбектерінде кездеседі.
Тақырыптың деректік көзі ҚР Президентінің заңдары мен заң күші бар жарлықтары, ҚР Ұлттық банктің нормативтік құжаттары мен актілері және әр түрлі әдістемелік нұсқаулары жатады.
Коммерциялық банктердің лизингтік қызметін зерттеу белгілі экономистердің еңбектерінде әр жақты құбылысты байқатып отыр. Сондықтан да, банктердің лизингтік қызметінің түсініксіз мазмұны және оның қаржылық-несиелік аспектілері, сондай-ақ оның қызмет етуі барысындағы орын алатын өзекті мәселелері және оларды ғылыми тұрғыдан оқып білу, бұл дипломдық жұмыстың тақырыбын анықтауға негіз болды.
Зерттеу әдістері. Қазақстан мемлекеті бүгінгі күні лизингтің дамуына үлкен көңіл бөлуде. Ең бастысы лизингтік қатынастардың дамуына қажетті заңдылықтар базасы жетілдіріліп, салық салуға байланысты жеңілдіктер жасалды. Осының негізінде коммерциялық банктерде лизингтік операцияларды жүзеге асырудың қазіргі заманғы қағидалары еліміздің алға қарай даму ерекшеліктері ескеріле отырып, алдыңғы қатарлы дамыған елдердің озық тәжірибесі оңтайлы пайдаланылған жағдайда тиімді әрі жүйелі түрде жүзеге асырылады деген болжамға негізделген.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңашылдығы:
- «лизинг» және «қаржылық лизинг» терминдерінің ұғымы авторлық көзқарас тұрғысынан нақтыланды және лизингтің жаңа функциялары мен белгілері ұсынылды;
- кешенді талдау арқылы қаржы лизингінің несиелік аспектілері жүйелендірілді;
- Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің лизингтік компанияларының қызметінің дамуына әсер етуші факторлар айқындалды;
- лизингтік мәмілелердегі тәуекелді басқару әдістерін жетілдірудің жолдары ұсынылды;
- Қазақстандағы лизингтік операциялардың болашақтағы даму бағыттары айқындалды.
Зерттеу жұмысының теориялық маңыздылығына қазіргі кездегі отандық және шетелдік экономистердің коммерциялық банктердің лизингтік операцияларын дамытудағы орын алатын мәселелері туралы және оның тиімді қызмет етуінің экономиканы модернизациялау мен диверсификациялаудағы рөлін сипаттайтын зерттеулері пайдаланылды.
Практикалық маңыздылығы дипломда жасалған қорытындылар мен ұсыныстар екінші деңгейдегі банктердің лизингтік компанияларының несиелік қызметтерінде болашақта пайдалануы мүмкін.
Жұмыстың жалпы бағыттары мен зерттеу логикасы дипломдық зерттеудің ішкі біртұтастығы мен құрылымын анықтайды. Практикалық базасы - зерттеу жұмысының ғылыми негізделген тұжырымдары мен ұсыныстары «БТА ORIX Лизинг» АҚ және «Темірлизинг» АҚ лизингтік компанияларының қызметтеріне енгізілді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Дипломдық жұмыс көлемі. Дипломдық жұмыс 76 беттен, оның ішінде 8 кесте, 18 сурет тұрады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. А.Смагулов «Лизинг» Учебник.г. Алматы,1998г.стр 15-30
2. Абашина А.М., Симанова М.Н., Талье И.К. Аренда и лизинг, М.1998 г.стр-356
3. Макеева В.Г. Лизинг. Учебное пособие. – М.: ИНФРА-М, 2003. С. 192.
4. Газман В.Д. Финансовый лизинг. Учебное пособие. – М.: ГУ ВШЭ, 2003. С. 392.
5. Речмен Д.Дж., Мескон М.Х., Боуви К.Л., Тилл Дж.В. Современный бизнес. Учебник. В 2 т. Т.2. Пер. с англ. – М.: Республика, 1995. С. 479.
6. Кисилиев И.Б. Лизинг-практика и становления // Деньги и кредит.2002г.
7. Крылов Э.И., Журавкова И.В. Анализ эффективности инвестиционной и инновационной деятельности предприятия. М.,2001г.стр-258
8. Валитов Ш.М., Кириченко Е.Г. “Лизинг как инструмент расширение возможностей реального сектора экономики” 2007 ж № 4 стр 47 – 55.
9. Иссык Т. “Проблемные аспекты развития лизинга в РК” Экономика и статистика 2003 ж №1с 28–32.
10. Оралбаева Ж.З. “Лизингтік келісімдердегі тәуекелдіктерді ескере отырып лизингтік қатынастарды басқару мәселелер” Аль Пари 2004 №4б 35–43.
11. Доспамбетов А.Б. “Развитие лизингового рынка в РК” Сборник научных трудов 2003 г с 185 – 193.
12. Иссык Т. “Новое о лизинге” Финансы и кредит 2004 г с 28 – 32.
13. “Анвар Сайденов «Операция Лизинг»», газета «Казахстанская правда» № 209-210 от 28.09.2002г, стр. 6
14. Адриасова И.В. Лизинг: быть или не быть? //Бизнес и банки, №2, 1998
15. Козлов Д. “Лизинг: новые горизонты предпринимательства”, // Экономика и жизнь, №29, июнь, 1997.
16. Гладких Р.А. “Лизинг как форма инвестиционной деятельности”, //Бизнес и банки,- М, №30, 1998.
17. Кожемяков А.“Лизинг в Центральной и Восточной Европе”, // Финансовый бизнес, - М, № 7, 1996.
18. Банковское дело” Справочное пособие Под ред К.Э.Н. Бабычевой Ю.А. Экономика 1994 г.
19. Антонова П.Г. «Денежное обращение, кредит, банки» Учебник.г. М.1995г.
20. Библиотека бухгалтера и предприинмателя // Аренда:учет и налогооблажение №12(125),декабрь 20002г.
21. Васильев Н.М., Катырин С.И., Лепе Л.И. «Лизинг как механизм развития инвестиций и предпринимательства», М.1999г.
22. ВласоваВ.М. Основы предпринимательской деятельности, г.Алматы, 1995г
23. Қаржы лизингі туралы 2000 жылғы 5 шілдедегі № 78-ІІ Қазақстан Республикасының Заңы (2014.07.03. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
24. Лизинговая сделка: механизм заключения и экономические расчеты // Вестник университета «Туран», №1-2(10).Алматы,2009г.
25. Оралбаева Ж “Қазақстандағы лизингтік қатынастар механизмін жетілдіру жолдары” Қаржы – қаражат 2004 ж № 2 б 91 – 96.
26. Методические рекомендации по расчету лизинговых платежей (утв. Минэкономики РК 16.04.2000г.).
27. Лизинг-как источник финансирования предпритиятия//«Евразийское сообщество» №4(40),2013г. Стр.31-35.
28. А.С. Сабитов Лизингтік операциялардың несиелік сипаты: өзара байланысы мен айырмашылықтары // ҚазҰУ хабаршысы. − 2010. −№5 (69). − Б. 41-44.
29. А.С. Сабитов Әлемдік тәжірибедегі лизингтік бизнестің қалыптасуы мен дамуы // «Әлемдік қаржылық дағдарыс салдарынан арылу және Қазақстан экономикасының даму болашағы» Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университетінің 10 жылдығына арналған халықыралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. − Астана, 2011. Т. III. −Б. 94-98.
30. А.С. Сабитов Қаржылық лизингтің несиелік аспектілері // «Қазақстан әлемдік экономикалық дағдарыс жүйесінде: дағдарысқа қарсы бағдарламаны жүзеге асырудың табиғаты механизмдері және оны талдау» Қазтұтынуодағы ҚЭУ халықыралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. − Қарағанды, 2011. −Б. 294-298.
31. «БТА Банк» АҚ «БТА ORIX Лизинг» компаниясының жылдық есебі 2012 жыл
32. Источник по данным статистического сборника «Услуги в Республике Казахстан в 2012 году». Алматы, 2013г.
33. Финансовый лизинг: взгляд на проблему // Весник университета «Туран» №3-4 (8).- Алматы,2013г.
34. Каренов Р. « Лизингтік қызметтер » Егемен Қазақстан – 2013, 2б.
35. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің статистикалық бюллетені № 1 (121), қантар 2012ж.
36. Қазақстан Республикасында қаржы тұрақтылығы туралы есебі, 2013жыл
37. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының, 2013 жылғы 27 қазандағы № 105
38. Экономические преимущества лизингового финансирования // Вестник университета «Туран», Алматы,2012г.
39. Туменбаев С. « Лизинг және еліміздегі лизингтік қатынастардың пайда болуы » Заң газеті – 2012, 8 мамыр, 5бет.
40. Алтынғазин. «Лизингтік жүйенің артықшылығы» Жас қазақ – 2013, 4 бет.
41. ҚР Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау комитетінің Экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2014 – 2016 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті
Қаржы және есеп ... ... және ... ... ... ... А.А.
«____» ______________2014 жыл
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
ТАҚЫРЫБЫ: «КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ЛИЗИНГТІК ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІ»
050900 Қаржы
Орындаған: ... ... ... курс ... ... ... ... аға ... ...... және ... ... менеджері: ... 2014 ... ... ... ... ... ... мәні, міндеттері және
ерекшелігі.......................................................7
1.2 Лизингтік операциялар мәне және олардың
сыныптамасы............................16
1.3 ... ... ... жүргізудегі
әдістемелер.......................26
2 ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ЛИЗИНГТІК
ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІНЕ ТАЛДАУ
ЖАСАУ.......................................................................
..............................................32
2.1 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі
лизингтік ... ... ... ... ... және ... ... техникасын
талдау......................................................................
....................................................47
2.3 Коммерциялық банктердегі лизингтік төлемдерді есептеуді
талдау.............51
3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ЛИЗИНГТІК ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІН
ДАМЫТУ МЕХАНИЗМІ.............................. 56
3.1 ... ... ... даму ... шешу жолдары мен
перспективасы...............................................................
.....................................56
3.2 Қазақстандағы коммерциялық банктердің лизингтік операциялары қызметін
жетілдіру
механизмі...................................................................
...............................64
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................72
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... Қазақстанның әлемнің 50 бәсекелестік
елдерінің қатарына кіруі Стратегиясы туралы ҚР Президентінің жолдауындағы
негізгі міндеттердің бірі – ... ... әрі ... ... ... ... ... өсудің негізгі ірге тасы ретінде
көзделуі де жай емес. Бұл ... ... ... тек ... ... жеткіліксіздігін, яғни шикізат емес сектордың дамуына
көңіл бөлу қажеттігін айқындады.
Қазақстан экономикасының шикізаттық бағытта дамып отырғандығын ескеріп,
ҚР ... оның ... ... ... ... ... ... индустриалды-инновациялық стратегиясында еліміздің
өндірістік секторындағы қызмет ететін негізгі құралдарды ... ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев ұлттық
экономиканы көтерудің басымды шаралардың ... ... ... және бұл ... ... ... өзгертуде сонымен қатар көп
жылдық дағдарыстан шығуда лизинг алдыңғы қатарлы және тиімді қаржыландыру
түріне ... ... ... ... кәсіпорындарды орта және ұзақ ... ... ... ... лизинг бола алады. Лизинг қазіргі ... ... және ... ... ... ... активтерін ұлғайтудың ең
тиімді құралы болып саналады.
Әлемдік тәжірибеде бұл құрал ... және орта ... ... ... ... ... ... лизингтің дамуы үшін
мемлекеттің қолдауы қажет екендігі белгілі. Мемлекет лизингтің ... ... ... ... ... және ... ... босату сияқты
шаралары бәсекеге қабілетті өндірісті дамытуға ықпал етері сөзсіз.
Лизингтің дамуы үшін қолайлы макроэкономикалық және ... ... ... ... қатынастар тұрғысынан алғанда лизинг бұл
өндіріске капитал ... ... ... ... ... ... ... қызметтер нарығы 2000 жылдан бастап қана
белсенді дами бастады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуге арналған агроазық-
түлік бағдарламасы төңірегінде үкіметтің бастамасымен 100 ... ... ... ... ... тиесілі. Қазіргі кезде
Қазақстанда қаржылық лизинг сияқты қаржы нарығының бір секторы қалыптасып
дамып отыр десе ... ... ... күні ... ... ... арқылы және лизингтік ... ... ... арқылы мұндай
үрдістің дамуына біршама өз үлестерін қосуда. Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... ... 8-і ... банктердің еншілес компаниялары болып саналады.
Лизинг бүгінгі әлемдік экономикалық дағдарыс жағдайында ... ... ... ... ... табылады. Лизингті дамытудың
өзектілігі қазіргі кезде отандық кәсіпорындарды қаржыландырудың ... ... ... ... да бұл қызмет түрі өзінің
экономикалық табиғаты жағынан ұлттық экономикамыздың ... және ... ... ... үлес қосатын, ал екінші жағынан халықаралық
деңгейде ... ... ... серіктестермен жаңа байланыстар
орнатуға, оны нығайтуға ықпал ететін қаржылық қызмет түріне жатады.
Лизинг – ... ... ... технологияларға ие құрал-
жабдықтардың ... жол ... және ... ... өтімділігін
сақтай отырып, негізгі капиталға инвестиция жұмсаудың балама көзі.
Біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... қатар банктер өздерінің де лизингтік операцияларын
дамытуға көңіл аудару қажет.
Мұндай мәселелерді шешуде ... ... ... ... ... және ... маңыздылығы теориялық және
тәжірибелік тұрғыдан арта түседі.
Ендеше, коммерциялық банктердің лизингтік қызметін дамыту барысындағы
жоғарыда аталған ... ... ... ... оң шешімін таппай
отырғаны және олардың ... ... ... ... де жете ... осы дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдауға себеп болды.
Коммерциялық банктердің ... ... ... мәселелерін
теориялық тұрғыдан оқып-білу, оның Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... жауап беретіндігі туралы
өзекті мәселелер, өз кезегінде дипломдық зерттеу ... ... ... оның ... міндеттерін анықтап отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... ... сай қызмет ететін коммерциялық банктердің лизингтік
операцияларын дамытудың ... мен ... ... және
әдістемелік тұрғыдан негіздей отырып, ҚР-ғы ... ... ... ... ... ... тәжірибелеріне талдау жасау, сондай-ақ
коммерциялық банктердің лизингтік ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейдегі банктердің
лизингтік қызмет көрсету нарығындағы қызметі болып табылады.
Зерттеу пәні коммерциялық банктердің лизингтік ... ... ... ... ... табылады.
Дипломдық зерттеу жұмысының көзделген мақсатқа ... ... ... қажет етеді:
– «банктердің лизингтік операциялары» ұғымын нақтылау;
– банктердің лизингтік қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... банктердің лизингтік
операцияларын зерделеу;
– ҚР-ғы лизингтік қызметтер ... ... ... жағдайына талдау жасау және проблемаларды айқындау;
– коммерциялық банктердің лизингтік операцияларын дамытуы арқылы
экономиканың шағын және орта ... ... ... ... жолдарын қарастыру;
– коммерциялық банктер қызметіндегі лизингтік ... ... ... жұмысы тақырыбының зерттеудің әдістемелік негізін жалпығылыми
таным әдістері: ... ... ... ... ... ... негіздері болып әлемдік экономикалық ғылым
классиктерінің еңбектері, ... және ... ... банк ... монографиялары мен баспасөз мақалалары,
коммерциялық банктерде лизингтік қыметінің тиімділігін реттейтін ... ... ... ... ... ... ... Осы жұмыстың ғылыми аспектілері отандық
және шетел ... ... ... ... және ... ... негізінде қалыптасқан.
Коммерциялық банктердің лизингтік операцияларының дамуының теориясы мен
тәжірибесіне ... ... осы ... ... шетелдік ғалымдардың
еңбектерінде басты орын ... атап ... ... В. ... М. Гордон,
В.Д. Газман, В.М. Джуха, Е. ... Е.Н. ... В. А ... ... О.И.Лаврушин, К.Р. Тагирбеков, Г.Г. Коробовой, ... ... ... Е.Б.Ширинская және өзгелер.
Қазақстанның қазіргі экономикалық дамуы ... ... ... ... және ... ... отандық
экономист-ғалымдардың: К.Ә. Сағадиев, Қ.О. Оқаев, Ғ.С. Сейітқасымов,
У.М. Искаков, Н.Н. ... Ж.О. ... А.С. ... Т.Ә. ... ... және т.б. ... ... деректік көзі ҚР Президентінің заңдары мен заң күші бар
жарлықтары, ҚР Ұлттық банктің нормативтік ... мен ... және ... әдістемелік нұсқаулары жатады.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... еңбектерінде әр жақты құбылысты байқатып отыр. Сондықтан да,
банктердің лизингтік қызметінің түсініксіз ... және оның ... ... ... оның қызмет етуі барысындағы орын алатын
өзекті мәселелері және оларды ... ... оқып ... бұл ... ... ... ... болды.
Зерттеу әдістері. Қазақстан мемлекеті бүгінгі күні лизингтің дамуына
үлкен көңіл бөлуде. Ең ... ... ... ... ... ... ... салық салуға байланысты жеңілдіктер
жасалды. Осының негізінде коммерциялық ... ... ... ... ... ... қағидалары еліміздің алға қарай даму
ерекшеліктері ескеріле отырып, алдыңғы қатарлы дамыған ... ... ... ... жағдайда тиімді әрі жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... ... «лизинг» және «қаржылық лизинг» терминдерінің ұғымы авторлық
көзқарас тұрғысынан ... және ... жаңа ... ... ... ... талдау арқылы қаржы лизингінің несиелік ... ... ... ... ... ... ... қызметінің дамуына әсер етуші факторлар айқындалды;
- лизингтік мәмілелердегі ... ... ... ... ұсынылды;
- Қазақстандағы лизингтік операциялардың болашақтағы даму бағыттары
айқындалды.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... және
шетелдік экономистердің коммерциялық банктердің лизингтік операцияларын
дамытудағы орын алатын мәселелері туралы және оның ... ... ... ... мен диверсификациялаудағы рөлін сипаттайтын
зерттеулері пайдаланылды.
Практикалық маңыздылығы дипломда жасалған қорытындылар мен ... ... ... ... ... несиелік
қызметтерінде болашақта пайдалануы мүмкін.
Жұмыстың ... ... мен ... ... ... ... ішкі
біртұтастығы мен құрылымын анықтайды. ... ... - ... ... негізделген тұжырымдары мен ұсыныстары «БТА ORIX Лизинг»
АҚ және «Темірлизинг» АҚ лизингтік компанияларының ... ... ... ... ... үш бөлімнен, қорытындыдан,
қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Дипломдық жұмыс көлемі. Дипломдық жұмыс 76 ... оның ... ... 18 ... ... ЛИЗИНГТІК ҚЫЗМЕТТІҢ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Лизингтің мәні, міндеттері және ерекшелігі
Нарықтық қатынасқа көшу жағдайында ... ... ... және ... ... ... ... үшін несиелік
ресурстарды, соның ішінде лизингті пайдалану қажет. Лизинг несиенің бір
түрі ... ... ... ... және ... аз мөлшерлі
шығынмен өндіруге және жоғалтулардан сақтауға мүмкіндік береді ... ... ... және қозғалмайтын мүліктерді сатып
алуға, күрделі қаржы жұмсамай ... ... Яғни ... ... ... мен қондырғыны, көлік құралдарын және т.б. сатып алуға
болады. Бұл шаруашылық етуші ... ... ... ... ... ... ... дамуына қажет ететін едәуір ақша
қаражатын үнемдеуге мүмкіндік береді. ... ... ... беретін
мүмкіндіктері мен әкелетін пайдасы болғандықтан, кәсіпкерлік үшін ... ... ... ... пен ... маңызды түрі болып
табылады. Лизингті белсенді енгізуде ... ... ... және оның құрылымдық қайта құрылуының, елдің сыртқы ... ... және ... ... отандық кәсіпорын өнімдерінің
бәсекелес қабілеттілігін арттырудың басты факторының бірі бола ... ... ... елдерде лизинг шарттарына өндірістік
құралдардың барлық түрлері, әсіресе, машиналар мен қондырғылар, ... мен құны ... ... алынады. Сонымен бірге лизингілік қызметтер
бұл ... кең ... және ... ... ... ... дамуына және қалыптасуына әсерлерін тигізіп, ұлттық шекарадан
шығуда.
Лизинг біздің елде 1989 жылы ... ... ... ... ... пайда болған. 1990 жылы бұрынғы Қазақ ССР Госснаб ... ... ... және ... 95» ... ... және ... мақсатты бес жылдық бағдарламасын іске асыратын ... ... ... ... ... ... операцияларды іске
асыратын коммерциялық банктік мекемелерді және ... ... ... ... ... ... және оларды шаруашылық етуші
субъектілерге белгілі шарттарға ... ... ... айналысатын
лизингілік фирмалар болды [2].
Лизинг дегеніміз – қаржылық жалдау бойынша жалға алушының ... ... және ұзақ ... ... ... берушінің есебінен
қаржыландыру жөніндегі операциялар. Ол меншік иесінің мүлікті иелену және
пайдалану ... тек қана ... ... ... ... ... бойынша
жалға берушіде сақталып қалады. Лизинг жалдаудың бір түрі деген анықтамамен
түсіндірілмейді. Өйткені лизинг ... ... және ... жиынтығы, ал жалдау сол қатынастардың құрамдас бөлігі ғана.
«Лизинг» ұғымын құрайтын жоғарыда аталған қатынастар жиынтығы ... ... ... ... ... ... лизингтің
дамуы үшін салық, кеден, қамсыздандыру заңдарына және басқа заң актілеріне
өзгерістер енгізу қажет. Лизингтің ... ... ... ... ... белгіленген дәйекті құқықтық негіз
болғанда ғана жүзеге ... ... ... ... негізінен,
инвестицияларды қаржыландыруға арналғандықтан, ... ... ... көзделуі тиіс.
Лизинг 1960 жылдары Европаға американдық ... ... ... ... ... ... кейбір авторлардың айтуынша
Англияда пайда болған, кейін Солтүстік Америкаға және одан ... ХХ ... ... ... ... ... келген. Әлемдік
тәжірибеде лизингтің дамуы лизингтің сауда саясаты ғана емес, ... ... түрі ... ... ... компаниялардың құрылуына әкелді. 1952
жылы Солтүстік Америка, Сан-Францискода “United States leasing ... ... ... лизингтік қоғам пайда болды. Осылайша АҚШ жаңа бизнес
түрінің отаны болды. ... ... ... деп ... ... Ол ... ... болашақта мүмкіндігі өте жоғары екендігіне
тез көзі жеткен [4].
АҚШ коммерциялық банктері 60 жылдардың басында лизингтік операцияларға
қатыса ... ... ... ... 1971 жылы ... ... басқару кеңесінің банктерге құрал-жабдықтарды, ... ... ... ... ... ... фирма құруға
мүмкіндік беретін шешім қабылдауына септігін тигізді [5].
Европалық лизинг әр ... ... ... ... ... елдерінің
заңдылықтарында оған анықтама беру үшін терминдер қолданылған. Мысалы,
Франция, ... ... ... ... ... ... ... терминология қолданылған: несие-жалға беру (credit-
bail), жалға беруді қаржыландыру (location finance), ... ... ... ... ... ... ... белсенді өсуіне
азаматтық, экономикалық, сауда, қаржылық заңдылықтар тұрғысынан ... ... ... кері ... тигізді. 70 жылдардың басында
немістер Европаның неміс халық елдерінде лизингтік келісім-шарттың құқықтық
статусын бекітті. Бұл ... ... ... ... ... өз ... Мысалы, алғашқы француз лизингтік компания “Локафранс” 1982 ... ал төрт жыл өте ... саны 50 ... 1987 жылы ... ... 57 ... ... мүлікпен операцияларға
(негізінен машина, құрал-жабдықтар, ... ... ... ... компания және жылжымайтын мүлікпен операцияларға (ғимараттар және
өндірістік құрылғылар) маманданған 94 ... ... ... ... оны ... ... бір бөлігі ретінде қарастыра отырып,
компанияға қызметіне көмек көрсетіп отырған. Лизингтік компанияның ... ... ... ... ... құру ... ... ең ірі лизингтік компаниялары болып “Локафранс”, “Слибай”,
“Локабай”, “Софимобай”, ... және ... ... ... ... ... 1963 жылы ... да, жалға беру
бойынша операциялардың неғұрлым жедел өсуі 70-80 ж.ж ... ... ... ... беру ... ... 80 жылдардың
екінші жартысында, елде көп ... орта және ... ... 2000 жуық ... компаниялар қызмет етті. Олардың ішінде
Ұлттық ассоциация “Асимаға” мүше 50 ең ірі ... ... ... ... 10 ең ірі италияндық фирмаға барлық операциялар көлемінің 80 ... ... ... ... “Локафит”, “Итализ”, “Гентрализинг”,
“Савализинг”, “Локат” 30 мыңнан астам кәсіпорындарға ... ... ... ... ... рыногының негізгі бөлігі “АҚШ-Батыс
Европа-Жапония” үшбұрышында шоғырланған. Батыс европада 75-80 % көлемінде
банктермен бақыланатын немесе олардың еншілес ... ... ... ... компаниялар жалға берушілер болып табылады.
Жапонияда лизингтік операциялар қызметтерді қаржыландырудан сату-сатып
алу, лизинг, қарыздан тұратын ... ... ... ... Бұл ... ... кешенді лизинг деген атқа ие болған [6].
Лизинг қызметінің ... ... ... тез дамыған рынок болып
табылады. Сарапшылардың бағалауы бойынша 1988 жылдың ... ... 250 ... ... ... ... ... ал 1979 жыл бұл
көрсеткіш тек 50 млрд. долларды құраған. 1990 жылдары машиналар мен ... ... ... ... ... ... %; ... Франция,
Швеция, Испанияда- 13-17%; Австрия, Дания, Норвегияда- 8-10 %; Жапонияда- 8-
10 % құраған [7].
Тарихта лизингке ұқсас ... ... ... ... ... ... белгілі болғанмен, шетелдік ... ... ... ... ... ... ... 1877 жылы “Белл
Телефон Компани” деген американдық компанияның телефондарды сатудың орнына
жалға бергендігін тілге тиек ... ... ... ... ... ... лизингтік компания 1952 жылы Сан-Францискода (АҚШ) құрылған.
Еуропада 1962 жылы “Дойче лизинг ... ... ... ... компания
Дюссельдорфта (Германия) пайда болыпты. 1972 жылдан бері ... ... ... ... Қазіргі уақытта халықаралық лизингтік институттарды
құру кең етек ... ... ... ... ... 17 ... қоғамынан тұрады [8].
Ресейде лизинг түсінігі екінші әлемдік соғыс кезінде енген, яғни 1941-
1945 ж.ж. ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын лизинг түрімен қоса, әлемде лизинг құрал-
жабыдықтарымен бірге астық лизингі, жұмыс күші ... және ... ... ... бұл ... қатынастардың болашағы
біздің елімізде өте жоғары.
«Лизинг» ұғымы шетелдік және ... ... және ... ... ... көлемде қарастырылады. Лизингтің қаржылық-
коммерциялық, құқықтық және ... ... ... ... алғанда, қазіргі уақытта, экономикалық және заң бойынша
әдебиеттерде ... ... аса ... бар. Бұл «лизинг» ұғымының
тар, аралық және жалпы мағынасы есебінен келесі ... ... ... ... 1- ... ұғымының негізгі қасиеттері бойынша мағынасы
| ... ... ... ... | ... | |
| |тар ... |Кең |
|1 |2 |3 |4 ... |Бір мағыналы |Екі ... |Көп ... ... ... ... |
|экономикалық |а) жалға алу |а) ... |а) ... алу ... және ... |ә) несие-жалға алу;|капитал салымдары ... |ә) ұзақ ... |б) ... ... |мен ... ... ... алудың |в) жалға ... |
| ... ... ... |
| |б) ... ... ... операциясы: |ә) жалға алумен, |
| |алу; |а) ... ... |
| |в) ... |қаржы-коммерциялық;|қарыз алумен, сатып |
| ... ... |ә) ... |алу немесе бұл |
| |г) ... ... ... ... |
| ... |б) сауда-жалға |қосатын мүліктік |
| ... ... ... алу|қатынастардың |
| ... ... ... |кешені. |
| ... ... | |
| |д) ... ... | | |
| ... | | |
| |е) ... ... | | |
| ... | | ... ... ... ... ... және ұзақ |Қысқа, орта және ... ... ... ... ... ... |а) 3 жылдан жоғары;|келісімдер: |келісімдер: ... ... |ә) 40/90 ... |а) 2 ... жоғары;|а) бір жылдан |
|мінездемесі. |(амортизациялық |ә) 2 ... 3 ... ... ... |периодтың 40 пен |дейін. |ә) алты ... ... |90% ... | ... |
| |б) ... ... | |б) ... сағаттар,|
| ... 75% ... ... ... |в) ... ... | |в) ... ... ... периоды, | ... ... ... ... ... | ... |
| ... | | |
| |г) ... | | |
| ... үшін | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... заңнамасында | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... Лизингтік |а) жылжымалы мүлік;|а) жылжымалы және |а) ... ... |ә) ... ... |ә) ... ... |құралдар. |мүліктер; ... ... | |ә) ... |б) ... ... ... | ... ... ... және ұзақ ... | |б) ... ... |
| | ... құралдары; |тұтынушылық |
| | |в) ... ... |
| | ... | |
| | |а) ... | ... Детальдық | ... |а) жер, ... ... |а) ... ... |мен ... |
| ... ... және ... мен |
| |ә) ... ... |жабдықтар, |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | |ә) ... |ә) ... мен |
| | ... ЭЕМ, |құрылыстар, |
| | ... ... мен |
| | ... ... ... ... | ... |фабрикалар, ... |
| | | ... |
| | | |б) ... |
| | | ... ноу-хау. |
|1 |2 |3 |4 ... ... |Екі ... |Үш ... |Көп ... |
|қатысушылардың |келісімдер: ... ... ... және |а) ... |а) ... |а) бес ... |
|құрамы. |қатыса ... ... |
| ... |лизинг берушінің |1. брокер (тәуелсіз |
| ... және ... ... ... ... ... ... ... ... |2. ... |
| ... жай ... ... ... |
| ... лизинг; |б) лизинг |3. ... иесі |
| |ә) ... ... ... ... беруші де |
| ... ... ... және |ол); |
| ... ... ... |4. қаржыландырушы |
| ... ... ... ... |
| ... ның ... ... |5. жалға алушы. |
| ... ... ... ... | |
| |жай ... | |б) алты және одан |
| ... | |көп ... |
| ... | ... |
| | | |1. ... |
| | | |2. ... ... |
| | | |3. |
| | | ... |
| | | ... |
| | | |4. ... |
| | | ... ... | | ... |
| | | |5. |
| | | ... | | |им ... |
| | | |6. |
| | | ... | | |ң ... ... |
| ... Кисилиев И.Б. Лизинг-практика и становления // ... и ... 12 ... |
- ... ... ... ... және құқықтық нысаны;
- келісім мерзімі;
- лизингтік келісім объектілерінің шеңбері;
- келісімге қатысушылардың саны және ... ... көп ... ... ... ... транспорттық құралдарды және ... ... ... алу немесе ұзақ мерзімді жалға алу деп көрсетеді. Бірақ
бұл жағдайда мазмұны жағынан «лизинг» ұғымының тар мағынасын ... ... ... ... мағынасын толықтай көрсете алмайды.
Лизингтің жалға беруден ... ... бар. ... гөрі лизинг алушы, тек объектіні ұзақ мерзімге қолдануға ... оған ... ... ... ... сатып алушының дәстүрлі
міндеттері жатқызылады, оның ішінде: меншік ақысын ... ... ... ... ... ... ... толтыру, оны
сақтандыру және оған техникалық қызмет көрсету, сондай-ақ жөндеу жүргізу.
Бірақ меншіктің иесі болып лизинг беруші қалады. Лизинг ... ... гөрі ... берушіге объектіні пайдалану құқығы үшін айлық төлемді
емес, оның ... ... ... ... ... объектісін жойылуы
немесе қолдану мүмкіндігі болмаса да оны қарызды толық өтеуден босатпайды.
Лизингтік келісім ... ... ... ... ... ... гарантиялық міндеттерден бас тартады және ... ... ... ... ... ... ... толық тұйықталған, өйткені лизинг беруші объектіні лизинг
алушының өтініші мен қызығушылығы есебінен сатып алатындығында. Сондай-ақ,
міндеттердің осылай ... ... ... ... ... ... иелігінде екендігінде.
Сондай-ақ бұл жағдайда келесіні естен шығармау қажет, жалға беру тек
жалға ... мен ... ... ... екі ... ... ... ал лизингтік келісімдердің көбі екі жақты, үш жақты және көп жақты
сипатты иеленеді.
Экономикалық қатастарда ... ... ... ... нысаны, капиталды салуды жүзеге асыру тәсілі. Егер ... ... ... ... ... деп ... болсақ,
онда оны негізгі ... ... ... ... ... болады. Бұл көзқарас тұрғысынан, лизинг, банктің ... ... ... мен ... ... ... бағытталатын
несиенің бір нысаны ретінде жатқызылады [9].
Меншік иесі ... ... ... ... ... ... ... ол толық құнын өтеп өз меншігіне құндылықты сатып алады
және ... ... ... ... ... бұл ... және үстіндегі
пайдасын қоса қайтарып алады.
Сондықтан, экономикалық мағынасында лизингті ... ... ... ... пайдалануға беру нысанындағы несие деп түсіндіріледі.
Несиелік қатынастың ... ... ... ... ... беруші және
қарыз алушы тұлға ретінде лизинг алушы болады, ал ссуда ... ... ... ... және т.б. ... ... ... лизинг, банктік операция сөзінің тар мағынасы болып табылмайды.
Ол сауда-саттық кәсіпорынның жанама операциясы ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ең алдымен бұл
лизингтік қоғамдардың арнайы жасаған құзырлықтары. Сондықтан, бұл кездейсоқ
жағдай ... ... пен ... ... нысандары – жалға алу, сатып
алушыға берілетін несие, қаржылық немесе коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... яғни
құнының азаюы нысанының ... ... ... ... несиемен ұқсас, бірақ арасында да міндетті ерекшеліктері бар.
Ең алдымен бұл ... ... және ... ... ... Коммерциялық несие кезінде тауарларды уақытша
қолдануға берілген кезде, сонымен қатар келісім ... яғни ... ... құқықтары беріледі. Меншіктегі тауарлар тұтыну ... ... ... ... бұл ... ... мүмкіндігі жоқ
болатындықтан, оны өтеу кейінге қалдырылады ... ... ... ... банк қарыз алушының меншігін
ссуда кепілі ретінде өз меншігіне алу құқығы бар болады. Қарызды ... ғана ... ... алушының меншігіне қайтарылады. ... ... алу ... ... ... және жалға алу төлемі
толық өтелгеннен кейін объект лизинг берушінің ... ... ... ... бойынша лизинг объектісінің қалдық құны ... ... және оның ... ... ... өту мүмкіндігі қарастырылады.
Жалпы алғанда лизингті қаржыландырудың бір әдісі екені келесіден
көруге ... ... ... ... ... ... қолдану мүмкіндігін
береді және оның құнын, яғни соңғыны нақты несиелендіру арқылы, ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімді
өткізу құралы және ... ... ... ... ... қатынастардың жаңа нысаны деп санайды. Оны сондай-ақ ұзақ мерзімді
пайдалану тауарларының экспорттың несиелендіру ... бірі ... ... ... және бір ... ... ... – жалға алу, қаржыландыру
нысаны, несиелендіру нысаны, тауарларды өткізу нысаны ... ... ... және ... ... ... ... «жалға алу-сату», «лизинг-сатып алу», «жалдау-сатып алу», «сату-қарсы
лизинг», «сатып алу-лизинг» сияқты қос сөздерді ... ... ... ... ... ... немесе қаржы-саудалық операция деп
түсіндірілсе, басқа жағдайларда сауда-жалға алушылық, ал ... ... ... ... ... ... ұғымының аралық мағынасын жақтаушылар Е. Кабатованың, Е.
Чекмарева, Ю. ... ... ... ... ... ... ... екі және одан да көп келісім-шарттардың
базасында, ең ... ... ... ... және ... ... ... жузеге асырылады деп түсіндіреді.
Бұл қатынастардың негізі(ұйытқысы) – ... ... ... құндылықты сатып алу-сату қатынасы. Е. ... ... ... ... тек ... ... беру ... сондай-ақ көп жағдайда
лизинг келісім-шарты аяқталғаннан кейін ... ... ... ... қатынас кешені аяқталады» [12].
Бұл көзқарас 1988 жылы Оттава ... ... ... ... тіркелді, оның мәні: «Халықаралық тәжірибеде лизинг деп үш
жақты ... ... ... яғни ... ... беруші)
клиенттің өтініші мен сұрауы бойынша оған бұл ... ... ... ... ... ... уақытша қолдануға береді,
сондай-ақ келісім-шарт мерзімі аяқталғаннан ... ... ... ... өз меншігіне сатып алу мүмкіндігін сақтайды».
Экономистердің басқа тобы лизингтің басты түсінігі ретінде өзге ... және ... ... ... ... ... ... қатынас кешенінің негізі ретінде қаржылық-несиелік операцияны
алдыңғы орынға шығарады. Осының негізінде К. Сусанян лизингті мамандырылған
компанияның делдалдық қызметі ... оның ... ... ... ... алып және оны қысқа, орта және ұзақ ... ... ... ... қорларға салынатын капитал салымдарының қаржылық арнайы ... ... ... ... лизингке қатысты заңнамалық актілерде,
«лизинг» ұғымымен ... ... ... ... ... алу бойынша
операциялар» ұғымы қолданылады.
Экономисттердің үшінші тобы лизингті сауда-қаржылық ... ... ... ... ... халықаралық және ішкі сауда
нысына машина-техникалық өнімді ... ... ... ... ... ... ... қойып, маркетингте қолданылатын
өндірістік-техникалық тауарларды өткізу каналдарының бірі деп ... ... ... ... ... ... мағынасы
«Основы внешнеэкономических знаний» тілашар-анықтамалықта ашылған, ...... мен ... ұзақ мерзімді жалға алу, жалға
берушінің тауарға меншік құқығының ... ... және ... және ... ... жаңа ... ... машиналарды, жабдықтарды, ЭВМ-ы, транспорттық құралдарды, оймалық
орындарды жалға ... ... ... ... үшін ... алады
да, олар бойынша келісімнің соңына дейін меншік құқығы ... ... кең ... ... ... ... мен құқықтық нысаны арқылы ашылады, яғни құндылықтарды
уақытша пайдалануға беру арқылы ... ... ... Бұл ... ... ... алу келісім-шартымен қатар, сондай-ақ
сатып алу-сату келісім-шартын және қарыздық ... ... ... үшін тек бұл ... ... ... және оларды
қалыптастыру барысында өзара байланысқан қатынастар пайда болады, ... ... ... схемасы (Сурет 1) мысалында көруге болады.
Қазіргі замаңғы лизингтік қызметтер ... ... ... ... ... және бұл ... ... нормалардың көптүрлілігі және әртүрлілігімен сипатталады.
Әлемдік тәжірибеде лизингтік келісім ... ... ... ... ... ... шекаралармен ерекшеленбейді және бірін-бірі
байланыстырып, бірігуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... арқылы, оның жаңа типін алуымызға болады.
Қолданылатын принциптеріне қарай, лизинг ... ... ... көзқарасымыз бойынша, келесілерін айқындауға болады:
• сызықтық, «жалпақ» сыныптама, ... тек ... ... ... түрлері көрсетіледі;
• көлемді, баспалдақты сыныптама, мұнда әуелі лизинг типтері (түрлері),
одан кейін ... ... бұл ... ... және ... сыныптарының сипаттары бойынша сәйкес келетін Е.
Чекмарева мен В. Богаровтың қалыптастырған, ... ... ... ... ... ... ... жақтаушысы болып
табылады, бұнда лизингтің көптеген түрлері ... ... ... ... 8 ... белгілері тұрғысынан айқындайды.
1
2
1 – лизинг беруші мен ... ... ... ... келісім-шарт;
2 – лизинг беруші кәсіпорын және жабдықтаушы-кәсіпорын арасындағы
сатып алу-сату келісім-шарты;
3 – ... ... мен банк ... ... ... ... - жабдықтаушы-кәсіпорынның лизинг алушыға техниканы беруі;
5 – лизинг берушінің ... ... ... ...... ... мен сақтандыру компаниясы арасында ... ... ... жарнасын төлеу;
7 – лизинг алушының периодтылығы бойынша лизинг берушіге төлемдер
айырысу;
8 – ... ... ... ... ... үшін ... - ... бюджетпен салықтық есептілікті жүргізу.
Ескерту. Валитов Ш.М., Кириченко Е.Г. “Лизинг как ... ... ... ... экономики” 2005 ж № 4 стр 47 –
55. алынған.
Сурет 1 - ... ... ... ... сипатты белгіріне келесілер жатады:
– келісім қатысушыларының құрамы;
– лизингке берілетін мүліктің типі;
– оның өтелу дәрежесі;
... ... ... көрсету көлемі;
– операциялардың жүзеге асыру секторы;
– салықтық және амортизациялық жеңілдіктерге қатыстылығы;
– лизингтік төлемдердің сипаты.
Біздің көзқарасымыз ... В. ... ... ... ... өкілі.
Жоғарыда көрсетілген екі сыныптаудың айырмашылығы келесіде:
1. Чекмаревада тек лизинг түрлері ғана көрсетілсе, ал ... ... ... және қаржылық түрін ажыратады, кейін олардың
әртүрлілігін көрсетеді, бірақ ... ... ... жеткізбесе де, оның
екі деңгейлі (баспалдақты) сыныптамасын жасайды.
2. Лизингтік операцияның сыныптамалық сипаттарының, типтерінің ... ... ... түрлі болып ... ... ... ... ... ... ... логикалық
және ойластырылуы жағынан жақсырақ. Богаровта жаңа жабдықтардың лизингі
бөлек көрсетілген. Біздің ойымызша, оны ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... ... көрсеткен,
ал түзу және қайтармалы лизингке Чекмаревадан гөрі басқа мағына берген[12].
3. В. Богаров «лизинг» ... ... ... ... кең ... ... сондықтан ол оперативтік лизинг құрамына келесі
түрлерді қосады: рейтинг – бір ... бір ... ... ... мерзімді
жалға алу; хайринг – бір жылдан үш жыл ... ... орта ... ... ... екі міндеті бойынша сыныптамалардың көрсетілген ерекшеліктері,
артықшылықтарын және ... ... ... ... жүйелеу және одан әрі жетілдіру кезінде еске алу қажет.
Жоғарыда қарастырылған барлық сыныптамалардың ... ... және ... ... ... ... ... құбылыс және қазіргі заманғы
шаруашылық тәжірибенің түсіндіретін көптеген жақтарын және ... ... ... ... ... мәне және ... ... бизнес кәсіпкерлік қызметтің ерекше саласын ... ... ... болса, мүмкіншілігіне қарай өндірісті
техникалық қайта жарақтандырудың, Қазақстан экономикасын ... ... ... ... ... тауармен қамтудың мықты тынысы болуы мүмкін.
Бүкіл әлемде көптеген ... ... үшін ... ... ... ... алғанды жөн көреді. Жалгерлік, бірінші кезекте кепіл
есебімен (кепілдік, ... ... ... ... нарық
қатынасына тән әр түрлі қаржылық механизмдер және қарыз міндеттемелері
бойынша есеп ... ... ... ... ... ... ... енгізіледі.
1998 жылы Оттавада қабылданған ... ... ... ... деп ... «Халықаралық тәжірибеде лизинг үш жақты
қатынастар кешенін білдіреді, мұнда лизинг ... ... ... ... мен нұсқауы бойынша оған өндірістік жабдықты ... ... ал ... ... ... соң ... ... алушы меншігінде қалдырылуы мүмкін».
Әр түрлі белгілеріне қарай лизингтік операцияларды келесі тәртіппен
топтастыруға ... ... ... ... ... ... ... тура лизинг, бұл кезде мүлік иесі өз еркімен объектіні ... (екі ... ... ... ... (үш ... немесе көржақты лизинг), бұл кезде ... ... ... жүзеге асырылады.
Тура лизингтің жиі кездесетін түрі – қайтымды лизинг, лизинг формасы
иесінен мүлікті сатып ... оны оған ... ... беретін лизинг.
Мүлікті типіне қарай :
- жылжымалы мүлік лизингі;
- жылжымайтын мүлік лизингі;
- бұрын пайдаланылған мүлік лизингі.
Өтеу ... ... :
- бір ... ... ету ... ... құны ... өтелетін лизинг;
- толық өтелмейтін лизинг.
Амортизация шарты бойынша :
- толық амортизация және соған сәйкес лизинг объектісінің құны ... ... ... емес ... ... объектісіне қарай :
- егер жалданатын затқа көрсетілетін барлық қызметті лизинг алушы ... ... таза ... ... ... ... бар ... – объектіге толық қызмет көрсету
лизинг ... ... ... ... ... бар ... өткізілетін нарық секторында ішкі және сыртқы (халықаралық)
лизингті қарастырады.
Сыртқы лизинг экспорттық және импорттық болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ал ... лизинг кезінде – лизинг
беруші болып табылады.
Салық және амортизациялық жеңілдіктерге қатысты лизинг ... ... ... ...... алыпсатарлық сипатта болады және жеңілдіктер
есебінен пайда табу мақсатында ... ... ...... ... инвестициялық жеңілдік және ... ... ... жеңілдіктеріне құқы бар, ал жалға алушы салық
төлеу үшін жарияланған кірістер есебінен жалдық төлемдерді алып тастай
алады.
Лизингтік төлемдерін сипатына қарай ... ... ақша ... ... ...... ... ақша нысанында
жүргізіледі;
- компенсациялық төлемімен жүргізілетін лизинг – төлем аталған жабдықта
өндірілген тауарларды жеткізу немесе ... ... ... нысанында
жүзеге асырылады;
- аралас төлемді лизинг.
Қазіргі уақытта лизингілік қызметтер рыногында лизинг көп түрлерге
бөлінеді және ... ... көп ... ... ... ... Лизингті жіктеудің бірнеше белгілері бар. Бұл лизингілік
операцияларды (Сурет 2) қызмет ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Лизингтің әрбір формасының өзіне тән ... бар және ол ... ... мәмілелерді жүзеге асырған кезде және рәсімдеген кезде
ескеріледі [13].
Ескерту: Иссык Т. ... ... ... ... в ... и статистика 2003 ж №1с 28–32. алынған.
Сурет 2- Лизингілік қызметтер нарығындағы лизингтің түрлері
Тек осындай ... ... ... нақты белгіге ие болады.
Бұл берілген мәміленің мәнін алдын ала анықтауда және лизингалушы үшін оның
потенциалды ... ... ... ... рөл ... 10 ... ... жіктеу белгісіне сәйкес 2 негізгі түрге
бөлуге болады:
қаржылық (капитализацияланған) ... ... ... ... – бұл ... ... ету уақытында төмендегі төлемді
қарастыратын келісімшарт түрін, жабдықтық амортизациясының толық құнын және
оның құнының 90% ... ... ... Бұл ... ... мынадай
сипаттама беріледі: келісімге қатысушылар құрамына мәміленің объектісін
өндіруші және жабдықтаушы болып табылатын 3 жақ ... ... ... ... ... ... алу мерзімі оның қызмет көрсету мерзімінің 80%-
ын құрайды. Бұл мәміленің объектілері өте ... ... ... ... ... лизингілікті өтеген жағдайда лизингілік келісімшарт
мерзімі аяқталғаннан кейін, оның бастапқы құнының 20%-ын құрауы керек.
Осы ... ... ... жауап бермейтін лизингілік
келісімдер идентификацияланады және ... ... ... саналады.
Сонымен бірге лизингте мәміленің объектісі болып машиналар мен жабдықтың
көп тараған, әйгілі түрлері табылады. Олар ... ... тозу ... ... болып келеді. Сондықтан лизингілік келісімшарттың мерзімі,
мүліктің қызмет көрсетуінің ... ... ... ... қысқа
болады. Бұл келісімшартты лизингалушы кез-келген уақытта бұза ... ... ... ... ... және ... құқығымен
байланысты тәуекелдерді енгізеді. Лизингалушының жалға берілетін мүліктерді
ұстау және оны иеленумен байланысты ... бір ... ... ... ... өтелінбейді. Сондықтан ол бұл мүлікті
бірнеше рет және ... ... әр ... ... ... беруге мәжбүр болады.
Оперативті келісімшарттардың қаржылық келісімшарттардан ... ... алу ... ... ... ал ... арқылы
қарастырылған лизингілік төлемдер мөлшерінің деңгейі қаржылық лизингке
қарағанда жоғары болады. Бұл мыналармен ... ... ... ... ... ... кім, ... және қандай көлемде жалға алатынын
білмей ... ала ... ... ... оның осы ... ... ... толық кепілдемесі болмайды және өзінің
лизингілік кызметінің бағасын көтеруге ... ... ... ... ... ... мәміленің
объектісін сақтандырады. Олардың техникалық қызмет көрсетуін және жөндеуді
қамтамасыз ... Бұл ... ... ... ... өтеу кезінде тәуекелді
минимизациялауға мүмкіндік береді, ал мүліктің қалдық құны ... ... өсіп ... ... және арендаторлар жағынан сұраныстың
болмау себебінен де өсуі мүмкін.
Лизингалушы, ... ... ... болдырмауға ұмтылады. Бұл
шығындар жалға алынған жабдықтарды, оның ... ... ... пайдаланғанда, онда өндірілген өнімнің бағасының төмендеуінен
осы жабдықтың бұзылуынан тұрып қалу мен жөндеуден ... ... ... ... ... ... егер ... алынған жабдықты
пайдаланудан түскен пайда оның бастапқы құнын өтемесе, ол ... ... ... ... жаңа ... бір рет ... ... маусымдық жұмыстарды орындау үшін қысқа ... ... ... да ол ... ... ... [14].
Лизингілік мәмілелерді тәжірибе түрінде жүзеге асыру
келісімшартпенен рәсімделеді. Ол лизингілік операциялардың мазмұны мен
түрін және ... ... және ... ... қатарында болуын
анықтайды. Бірақ лизингілік мәмілелердің барлық түрлері бірдей лизингілік
операциялардың ... түрі бола ... ... ... ... ... айтылған лизингтердің 2 түрінің біреуіне де ... ... ... ... олар ... сипаттары және іске
асу әдістері жағынан оларға жақын болып ... ... ... ... қаржылық лизингтің 2-ші түрі ретінде өзгеше қарастыруға болмайды.
Шаруашылық ету тәжірибесінің қажеттілігінен туындаған бұл ... ... ... экономика дамыған елдерде одан әрі дамуда.
Шетел тәжірибесінде ... ... әр ... ... алады. Бұл тіркестер олардың санын, яғни лизингілік келісімшарттардың
түрлерін одан әрі ... ... ... ... ... толық пайдалануға және мүмкін болатын шығындармен
тәуекелдерді ... ... және ... ... мен ... ... ... нақты
түрде негізделген.
Дамыған елдердің шаруашылық тәжірибесінде қазіргі уақытта лизингтің
төмендегідей ... ... ... ... қаржылық (капитал) лизинг (Financial lease)
- шұғыл (сервистік) лизинг (operating lease)
- қайтарым лизингі (sale and lease ... ... ... ... жақтың қатысуымен) (leverage lease)
- тікелей лизинг (direct lease)
- сублизинг (sub -lease)
Бұл келісімдердің барлық түрлері екі негізгі лизингтің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында
“Қаржылық лизинг туралы” заң лизингтің үш негізгі түрін ... ... және ... ... ... ... ... бір түрі) лизингтері.
Қаржы лизингі- бұл уақытша пайдалануға берген лизинг затының мерзімі
ішінде өзінің толық амортизациялық құнын ... ... ... ... ... ... Бұл ... жалға беруді уақытынан бұрын
тоқтатуға мүмкіндік бермейтіндіктен, ... ... ... ... ... ... ... сатып алуға және ұстап тұруға ... ... ... және ... талап етілетін ... ... ... бұл ... ... ... ... жалға беруші төлейді. Бұл мәмілелер көбінесе жалға берушінің
келісім- шарттың мерзімі аяқталғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді [16].
Шұғыл лизингтен айырмашылығы қаржылық лизинг мүліктің ... ... ... мәні бойынша ұзақ мерзіміді банктік несие
алғанда жасақталатын келісім шартқа ұқсас, ... ... ... ... ... ... құны мен ... табысына тұратын кезеңдік
төлем салуды, жалға алушыны келісім ... ... ... жағдайда банкрот
деп тануды қарастырады.
Қаржылық лизингтің объектісі болып жылжымайтын ... ... және ... және ... ұзақ ... құралдары
табылады.
Тәжірибе көрсеткендей, лизинг бойынша жасалатын мәмілелердің 85 %- ға
жуығы қаражат тарту лизингі операцияларының үлесіне ... ... ... ... активтер құнының 80 %- дай мөлшерінде бір немесе бірнеше
несие берушілерден ұзақ мерзімді несие ... ... ... ... ... өзі ... қамтамасыз ету құралы болып табылады (Сурет
3.).
7
1
2
3 4 ... банк пен ... ... ... несиелік келісім шарт жасалып, несие
беріледі; 2- лизинг компаниясы ... ... ... ... ... 3- жабдықтаушы лизинг компаниясына құрал-жабдығын
сатады; 4- лизинг компаниясы мен ... ... ... арасында
лизингтік келісім шарт жасалады; 5- жабдықтаушы құрал-жабдықпен
жабдықтайды; 6- ... ... ... ... үшін ... ... 7- ... компаниясы несие беруші банкке несие үшін
төлемдерін төлейді.
Ескерту: Газман В.Д. ... ... ... пособие. – М.: ГУ ВШЭ,
2003. С. 392. алынған.
Сурет 3- ... ... ... ... ... ұзақ ... лизингтің - қайтарым және
үлесті (үшінші жақтың қатысуымен) екі формасы қалыптасады.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... мен лизинг алушыдан басқа үшінші жақтың қатысуы (өндіруші
немесе ... ... ... ... ... негізгі мерзімінде, яғни жалға берушінің шығындарын өтеуге
қажетті мерзімде ... ... ... ... ... ... (бірақ іс
жүзінде бұл жағдай кездесіп тұрады);
- лизингтік мәміленің жалғасымды кезеңі (көбінесе мәміленің объектісінің
қызмет ету мерзіміне жақын ... ... ... ... ... ... ... лизинг алушы объектіні
қалдық құны ... ... ... қысқа мерзімге және жеңілдік ставка
бойынша жаңа келісім шарта жасақтауға ие ... ... ... объектісін қайтара алады.
Лизингтік мәмілені банк келесідей екі әдіспен қаржыландырады:
Қаржылық ... ... ... ... алу, оның ... сақтандыру жүйесі маңызды болып табылады. Өзінің мәні бойынша
бұл қызмет етуші ... ... ұзақ ... ... ... ... ... алушының қажетті мүлікті таңдауын, оны өндірушімен баға және
жеткізііп беру жөнінде келісуін, лизинг берушінің мүліктің құнын ... ... ... алуды қарастыратын төмендегі 4 сурет бойынша жүзеге
асады.
Ескерту: Газман В.Д. ... ... ... ... – М.: ГУ ... С. 392. ... 4 - Қаржылық лизингті жүзеге асыру механизмі
Шұғыл лизинг- бұл мүліктің қызмет ету мерзіміне ... ... ... ... және ... ... ... өтемеуімен
сипатталады.
Шұғыл лизингтің ерекше белгісі- лизинг алушының (жалға алушының)
келісім ... ... ... тоқтатуға құқығы бар. Бұл мәміле жалға
берілетін құрал-жабыдыққа түрлі қызметтер көрсетуді, яғни ... ... ... ... ... Осы жағдайларға қарап лизингтің
бұл формасын көбінесе –сервистік лизинг деп те ... Бұл ... ... құны ... ... ... ... бөлек
төленеді [17].
Кейде лизингтік компанияның лизинг операцияларын жүзеге асыру үшін
қаражаты жетпей қалатын жағдай да ... ... онда ол ... ... ... ... ... тартатын лизингтік операция деп атайды.
Шұғыл лизингтің негізгі объектілері тез тозатын құрал-жабыдықтар
(компьютерлер, көшіру және көбейту ... және ... ... ... және ... ... күрделі және үнемі сервистік ... ... ... құралдар (жүк және жеңіл автомобильдер, әуе
авиалайнерлері, темір жол және ... ... ... ... ... ... 5 ... әр түрлі сызба
түрінде берілген.
4
2
4 ... ... ... тапсырыс; 2- құрал-жабдық үшін төлем; 3- құрал-жабдықты
жеткізу;
4- лизингтік төлемдер.
Ескерту: Доспамбетов А.Б. “Развитие лизингового рынка в РК” Сборник
научных ... 2003 г с 185 – 193. ... 5 - ... ... ... ... ... лизингтің шарттары жалға алушыға неғұрлым тиімді.
Әсіресе, жалға алуды уақытынан бұрын тоқтату ... ... ... ... ... оны ... жоғары технологиялық және
бәсекелес қабілетті құрал- жабдықпен алмастыруға ... ... ... иесі ... ... тұлғаның меншігіне сата
отырып, бір уақытта мүлікті сатып алушыдан ұзақ мерзімді жалға алу ... шарт ... екі ... шарт ... ... ... Бұл
жерде сатып алушы ретінде көбінесе коммерциялық банктер, инвестициялық,
сақтандыру және лизингтік компаниялар әрекет етеді. ... ... ... ... ... иесі ғана өзгереді, ал оның
тұтынушысы өз меншігіне қосымша қаржыландыру қаражаттарын ала ... ... ... қала ... ... ... ... құқығын ала отырып,
мүліктің бұрынғы иесін несиелейді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... (Сурет 6).
1
2
1- құрал- жабдықтың құны, 2- жалгерлік төлемдер
Ескерту: Доспамбетов А.Б. ... ... ... в РК” ... трудов 2003 г с 185 – 193. алынған.
Сурет 6 - Қайтарым лизингі ... ... ... үшінші жақтың көбінесе, инвестор ... ... ... ... ... ... ... тағы да бір түрі. Бұл жағдайда лизингтік фирма алдын-ала құрал-
жабдыққа ұзақ мерзімді жалға беруді қарастыратын келісім ... ... ... ... ... есебінен мүліктің құнының бір бөлігін төлеп
қояды (Сурет 7).
1
2
6 1 ... ... ... 2- ... ... ... ... регресінсіз; 3-
құрал-жабдыққа төлем; 4 -ссуда бойынша төлемдер; 5- құрал-жабдықтар; 6-
жалгерлік төлемдер.
Ескерту: Доспамбетов А.Б. ... ... ... в РК” ... ... 2003 г с 185 – 193. ... 7- Үлесті лизинг операциясы
Алынған займды қамтамасыз ету құралы ретінде алынған мүлік және ... ... ... ... жалгерлік төлемдері қолданылады. Бұл
жағдайда лизингтік ... ... ... мен ... жабу ... ... салықтық жеңілдіктерді қолданады.
Лизингтің бұл ... ... ...... ... ... ... қазбалар, өндіруші салада қолданылатын құрал-жабдықтар және
т.б [19].
Тікелей лизингте жалға алушы лизингтік фирмамен құрал-жабдықты ... және оны ... ... беру ... келісім шарт жасайды. Көбінесе
жалға алу жөніндегі келісім шарт ... ... ... ... өз
өнімдерін лизингке беретін ірі өндірушілердің ... ... ... IBM, Xerox, GATX, және ... ... теңіз құрылысы,
автокөлік компаниялары жатады. Мысалы, ... ... ... ... және BMW ... өз ... әлемнің
көптеген елдеріне сататын танымал лизингтік компаниялардың құрылтайшылары
болып табылады (Сурет 8) .
1
2
1- құрал-жабыдық; 2- ... ... ... А.Б. ... ... рынка в РК” Сборник
научных трудов 2003 г с 185 – 193. алынған.
Сурет 8 - ... ... ... - ... ... ... үшінші тұлғаға лизинг
объектісін пайдалану құқығын берумен ... ... ... түрі ... ... Республикасының “Қаржылық лизинг туралы” заңына сәйкес
лизинг алушы лизингтік төлемдер бойынша өз ... ... ... ... Лизинг объектісін сублизингке беру кезінде лизинг ... ... ... ... (Сурет 9) [20].
1
2
1
2
1-құрал-жабдықтар; 2- жалгерлік төлемдер.
Ескерту: “Анвар Сайденов «Операция ... ... ... № 209-210 от 28.09.2002г, стр. 6
Сурет 9 - Сублизингтік процесс
Халықаралық лизинг-бір тарап ... ... ... әр ... ... ... ... бір түрі болып табылатын халықаралық сублизингте
Қазақстан Республикасының “Қаржылық ... ... ... реттеледі.
Халықаралық сублизингтің бір ерекшелігі ... ... ... кедендік шекарасынан тек қана сублизинг келісім шартының
мерзімі ішінде ғана ... ... ... негізгі жалға беруші
жалгерлік төлемдерді алу ... ие ... ... шартта үшінші жақ
банкрот болған жағдайда жалгерлік төлемдер негізгі ... ... ... ... ... ... ... жағдайда жалға алушы өз
қызметін тез арада тоқтатып, ... ... ... ... ... тоқтатуға және қайта құрумен ... ... ... Бір ... ... мен тапсырыстарды жүзеге асырғанда
шұғыл лизинг болашақта ... ... ... ... алу ... ... қажет болуынан босатады.
Лизинг беруші немесе құрал-жабдықтардың өндірушісі көрсететін түрлі
сервистік қызметті пайдалануы ағымдағы техникалық ... ... ... ... ... кететін шығындарды қысқартуға мүмкіндік береді.
Шұғыл лизингтің кемшіліктері: лизингтің басқа ... ... ... ... неғұрлым жоғары болуы, авансты немесе
алдын ала төлемді салудың ... ... ... ... ... ... ... айыппұл төлеуі.
Сонымен қатар, отандық және халықаралық тәжірибеде лизингтің ішкі ... ... ... қолданылады.
Ішкі лизинг- бұл оның қатынасушыларының бір елден ... ... ... ... экспорттық және импорттық болып бөлінеді. Экспорттық
лизингте шетел лизинг алушы болса, ... ... ... ... ... табылады.
1.3 Банктерде лизингтік операцияларды жүргізудегі әдістемелер
Лизингтік құрылымның ... ... ... ... және оның қызметін
кеңейту, лизингілік қызметтердің дүниежүзілік нарықтың ... және ... ... ... ... ... ... лизингілік бизнесті кеңейту үшін, оның рөлін жоғарылату үшін
лизингілік ... ... ... және осы ... ... қамтуда халықаралық институттар пайда болды. ... ... ... ... штаб ... ... 20 шақты
Еуропа елдерінің лизингілік ассоциациялары мен компанияларынан ... ... ... ҚР-да басқа ТМД сияқты коммерциялық банкілер ... ... ... ... лизингілік құрылымдар ашыла
бастады. Дегенмен лизингілік бизнестің шапшаң өсуі елде ҚР-ң ... ... ... ... 1992 жылы елде ... ... 120 коммерциялық банкілер және 20 лизингілік фирмалар болды.
Барлық жерде пайда болған ... ... ... ... ... үшін және оның ... ... мақсатында ҚР-ң Президентінің
24.04.95 жылы «Салықтармен басқа да ... ... ... ... Онда ... ... іске асыру кезіндегі болатын
салықтық жеңілдіктер шамасы қарастырылған.
1994 ж. қазан айында Республика ... ... атты ... бар ... ... коғам түріндегі ұлттық лизинг компаниясын құру
туралы қаулы қабылдап, 1995 ж. ... ... ... ... ... ... ... компаниясы шағын өндіріске, өндіруші және
өңдеуші өнеркәсіптерге, ғылым-сыйымды және капитал сыйымды өндірістерге
құрал-жабдық ... ... ... ... ... лизингке
автокөлік, компьютер және басқа да технологияларды ұсыну секілді көптеген
қызметтерді көрсете бастады. 1995 ж. ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібін машина жасау саласының
өнімдерімен қамтамасыз етуді шектеу туралы» қаулысымен «Аграрлық өнеркәсіп
кешеніндегі лизинг туралы ереже» ... Бұл ... ... ... оның
шарттары мен қызметі, лизинг объектісі мен субъектісі, лизинг келісімшарты,
оған қатысатын жақтардың құқықтары мен ... және ... ... ... ... ... ең маңызды құжаттардың
бірі болып саналады.
Лизинг кезінде салықтық жеңілдіктерді колдану ... ... ... және ... мәмілелер көмегінің ұлғаюына ықпалын
тигізді. Бұл лизингілік бизнестің масштабы бізде бар ... ескі ... ... ... әлі ... Мұның тағы
бір себебі лизингілік мәселелерде шаруашылық субъектілердің біліксіздігі,
олардың лизингілік операциялар ерекшеліктері және ... ... және ... ... ... жоқтығы болып табылады.
Оларда ... ... жиі ... формасы ретінде
қарастыратындықтан олар оның мәнін толық ... ... ... ... ... даму үрдісінде оларды кәсіпорынның
технологиясын, негізгі қорларды жедел жаңартуда нақты ... ... оң ... ... ... себептен лизингті қолдану саласындағы кемшіліктерді жоюға және оны
Қазақстан Республикасында дамытуға қажетті шарттарды ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы»
қабылданды. Бұл бағдарламада заңдық құқықтық шарттарды қалыптастыру,
мемлекеттік қолдау ... ... ... ... институционалдық
негізін қалау сияқты басты мақсаттар белгіленді. Аталмыш бағдарламаны
орындау ... 2000 ... ... ... ҚР ... ... туралы» заңы
қабылданып, елімізде лизингтің жан-жақты дамуына қажетті негіз қаланды.
Лизинг операцияларын тездету ... ... ... ... мынадай бірнеше құқықтық актілер: ҚР Премьер-министрінің
07.09.2000 ж. №115-р «ҚР заңдарын орындау», ... ... ... лизинг мәселелері бойынша қабылданған ... ... ... мен ... ... ... нұсқаулары және ҚР
Үкіметінің 29.03.2001 ж. №405 «2001 жылы ауылшаруашылығында лизингті ... ... мен ... ж. №597 ... мүлік лизингі туралы
келісімшартты мемлекеттік ... ... ... ... ... қабылданды.
“Қаржылық лизинг туралы” заң Қазақстан Республикасының Конституциясына
негізделеді және “Қаржылық лизинг туралы” Заң ... ... және ... да ... ... ... құқықтық
актілерінен тұрады.
“Қаржылық лизинг туралы” Заңда келесідей ... ... ... ... ... ... сатып алушы меншігінен алған және
келісім шартпен қаралған лизинг объектісін ... ... ... ... және ... бір ... уақытша иеленуге және пайдалануға
кәсіпкерлік қызмет үшін үш жылдан кем емес ... ... ... ... түрі. Бұл жағдайда лизинг объектісін беру келісм шарт
бойынша келесідей талаптарға жауап беруі қажет:
- лизинг объектісін лизинг ... ... ... ... ... ... ... тұрақты белгіленген бағамен беру;
- лизинг мерзімі лизинг объектісінің қызмет ету мерзімінің 75 % асуы ... ... ... ... (дисконттық) құны лизингтің барлық
мерзімінде лизинг ... 90 % асуы ... ... ... және ... ақша қаржаттарының есебінен
лизинг объектісін ... ... және ... алушыға лизинг
келісімшартының шарттары бойынша беретін лизингтік мәміленің қатысушысы.
Бір лизингтік ... ... ... ... бір ... оның басқа
қатысушысы бола алмайды.
Лизинг беруші-лизинг келісім шартына сәйкес лизинг ... ... ... ... ... қатысушысы.
Лизингтік мәміле- азаматтық құқытар мен міндеттерді белгілеуді,
өзгертуге немесе тоқтатуға ... ... ... іс-
әрекеттерінің жиынтығы.
Лизингтік қызмет- лизинг келісім шартының шарттарын орындау бойынша
лизинг ... ... ... оны ... ... ... ... өзінің
табиғи қасиетін жоғалтпайтын жылжитын және жылжымайтын мүліктер.
Сатушы- лизинг беруші лизинг объектісін сату –сатып алу және ... ... ... сатып алатын лизингтік мәміленің қатысушысы. Сатушы
бір уақытта лизинг объектісінің лизинг беруші ... ... ... лизингі).
Лизингтік мәміленің қатысушылары- жеке кәсіпкер болып табылатын ... және ... ... және ... ... ... ... заңды тұлға,
және лизинг объектісін сатушы ретінде қатысатын заңды және жеке тұлғалар.
Лизинг мерзімі- ... ... ... ... ... сәйкес
лизинг алушыға уақытша пайдалануға және иеленуге берілетін мерзім.
Заңда лизинг берушінің құқықтары мен міндеттері анықталған:
Лизинг ... ... ... ... ... және ... орнын толтыруды талап
етуге;
2. лизингтік келісім шартқа сәйкес лизингтік келісім ... ... ... ... ... жүзеге асыру;
3. лизинг алушының лизинг объектісін қайтаруын бойынша міндеттерін бұзған
жағдайда ... ... ... және ... ... толтыруын
талап ету;
4. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... етуге.
Лизинг берушінің міндеттері [24]:
1. сатушының меншігінен лизинг алушының келісілген ... ... ... шартының талаптарына сәйкес лизинг алушыға беру үшін алу;
2. сату, сатып алу ... ... ... ... жазбаша түрде сатушыға
лизинг объектісінің белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... объектісінің жаңа лизинг алушының иелігіне
және пайдалануына берілгенін жазбаша түрде мәлімдеу;
3. лизинг объектісін лизинг алушыға ... ... ... ... ... ... бірге заңда лизинг ... ... мен ... ... төмендегідей құқықтары бар:
1. лизинг келісім шартына сәйкес лизинг объектісіне ие болу және пайдалану;
2. лизинг объектісінің сапасы, оны ... ... және ... да
жағдайларға қатысты сатушыға талаптар қоюға;
3. егер лизингтік келісім шартта ... ... ... ... ... ... беруші лизингтік келісім шарттың талаптарын
бұзған жағдайда тоқтатып, өз ... ... ... ... ... ... ... дейін тоқтату;
4. егер лизингтік келісім шартта басқаша қаралмаса, лизингтік келісім
шартты ... ... бір ... ... жағдайда аванс бойынша төленген
лизингтік төлемдерді кері қайтаруын талап етуге;
5. егер ... ... ... ... ... лизинг объектісін
алмастыруды талап етіп, лизинг объектісінен бас тартуға, лизингтік
келісім ... ... ... егер ... ... жеткізілмесе,
уақытынан кешіктіріліп жеткізілсе немесе орнын ... ... ... ... ... ... ... шарттың талаптарын лизинг беруші орындамаған жағдайда
келтірілген шығынның орынын толтыруды талап етуге;
7. ... ... ... басқаша қаралмаса, лизингтік келісім шартта
қаралмаған ... ... ... ... ... ... ... азайтуды талап етуге;
Лизинг берушінің міндеттері:
1. лизинг келісім шартында қарастырылған тәртіппен ... ... ... ... өз ... ... лизинг келісім шартына сәйкес лизинг объектісін пайдалану;
4. ... ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып лизинг объектісін лизинг берушінің оған
берген жағдайында ұстап тұру;
5. егер лизингтік келісім ... ... ... өз ... ... ұстап тұру және техникалық ... ... оны ... ... жүзеге асыру;
6. егер келісім шартта және заңдылықтарды ... ... ... ... ... қатысын қамтамасыз ету.
Сатушының құқықтары мен ... ... ... мен ... сатып алу келісім шартына сәйкес белгіленеді.
Лизингтік келісім шарт лизинг беруші, лизинг алушы және сатып алушының
қатысуымен жасалса, онда ... ... мен ... ... ... сәйкес белгіленеді [25].
Лизингке қатысушыларының төмендегідей жауапкершіліктері бар:
1. лизинг беруші, лизинг алушы және сатып алушының жауапкершіліктері лизинг
келісім ... сату ... алу ... ... және ... заңдық актілерімен белгіленеді.
2. лизинг объектісін сатушы мен лизинг беруші арасында ... ... алу ... ... ... ... ... ішінде лизинг
объектісінің сапасы, оны жеткізу мерзімі және т.б. ... ... ... алдында жауапты болады. Бұл жағдайда лизинг алушы сатып
алушы үшін белгіленген Азаматтық кодексте қарастырылған құқықтар ... ... ие ... Сатушы лизинг алушының
талаптарына келіскен жағдайда лизинг объектісін лизинг алушыға ... ... ... ... ... ... түрде келісілуі
қажет.
Лизингтік қызметті жүзеге асырудың келесідей режимін қарастыруға
болады:
1. ... ... ... ... ... ... асырылатын лизингтік
қызметке Қазақстан Республикасының инвестициялық қызмет ... ... ... ... ... ... ... және
экономикалық режимі қолданылады.
2. Қазақстан Республикасының кедендік ... ... ... ... және ... ... ... режим қолданылатын
лизинг объектісінің тізбесі Қазақстан Республикасының үкіметімен
анықталады.
Лизинг түрлерінің ... және ... ... ... ... ... мазмұны және лизингілік
мәмілені рәсімдеу тәртібі қарастырылады. Лизинг субъектілерінің ... және оның ... ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді салымдардың, бухгалтерлік
есептің халықаралық стандарттарға сәйкес бухгалтерлік ... ... ... ... бірі саналатын лизинг жүйесі
шетелдік техникалық потенциалды қолдану және оны ... ... ... ... ... Бұл жағдай елімізде қалыптасып келе
жатқан инновациялық потенциалды ... мен ... ... ... ... таңда ел экономикасын иниовациялық даму
жолына өткізу мәселесі технология мен еңбек қатынастарын ... ... ... жаңалықтар енгізу арқылы тұрақты экономикалық өсуді
қамтамасыз етудің қажетті ... ... ... Сол ... ... ... инновациялық фактордың рөлін күшейту үшін
кәсіпорындарды түбегейлі ... және ... ... өнімдерді
шығаруға мүмкіндік беретін лизингті қайта құру тетігі қолданылу қажет [26].
2 ҚАЗІРГІ ... ... ... ... ЛИЗИНГТІК
ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІНЕ ТАЛДАУ ЖАСАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердегі лизингтік
қызметтер жағдайын талдау
ҚР коммерциялық ... ... ... бөлек лизингтік
компанияларды ашу арқылы жөн көрді. ... ... ... 20 ... компаниялар жұмыс ... ... ... ... ... ... ... «Темірлизинг».
Мемлекетіміздің жалпы лизинг көлемінің 51% көбі оларға тиесілі, ... ... ... ... компаниялар клиенттің бизнес түріне байланысты ешбір
шектеулер қоймайды. Клиенттік базаның ... ... (95%) ... және орта
бизнес кәсіпорындары иеленеді. Әртүрлі лизингтік компаниялардың ... ... және ... ... ... көп ... бірдей,
бірақ аванстық төлемақыларда, ... ... ... ... құнында кейбір айырмашылықтар бар.
Қазақстандық лизингтік компаниялардың айрықша ... мен ... ... ... ... көрейік [27].
ҚазАгроФинанс.
Несиелік саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің ... ...... ... ... ... ... – шектеу жоқ;
• лизингтік келісімнің орташа көлемі – 36,6 мың АҚШ доллары;
• лизингтің минималды мерзімі – 5 ... ... ... мерзімі – 7 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 6 ... ... ... ... түрі – ауыл ... ... ... операцияларды жүзеге асыру аумағы – Ақмола,
Ақтөбе, Алматы, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Қызылорда,
Павлодар, Солтүстік ... ... ... облыстары.
«ҚазАгроФинанс» АҚ қазақстандық нарықта 2003 жылы бастап жұмыс
атқарады. ... ... ... ауыл ... ... лизингі
арқылы ауыл шаруашылық мекемелердің қаржылық құралдарына қол жеткізуді
жүзеге асыру арқылы, ауыл шаруашылық ... ... мен ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өндірушілерге көмек
беру.
Центрлизинг. Несиелік ... ... ... ... ... ... ... сомасы – 13 мың АҚШ доллары;
• келісімнің максималды сомасы – 1678 мың АҚШ доллары;
• лизингтік келісімнің орташа көлемі – 295 мың АҚШ ... ... ... ... – 3 ... ... ... мерзімі – 7 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 4 ... ... ... ... түрі – транспорт (соның ішінде ... ... ... және ... ... өндірісі үшін жабдықтар, ауыл
шаруашылық техникасы, құрылыс техникасы және ... ... ... ... ... ... аумағы – Астана, Алматы,
Қарағанды, Қостанай ... ... ... ... ... ЖШС 2011 жылы ... компания
«БанкЦентрКредит» АҚ-ң еншілес фирмасы болып табылады.
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... және ... қолданылуда. Бірінші жобалар қатарында қаржылық
лизинг шарты бойынша Қазақстанға «Claas» фирмасының ауыл ... ... ... Жоба ... ... қаржыландырылады,
тәуекелділіктер немістің танымал ... ... ... ... ... бірі ... ... «Руланд-
Агролизинг» ЖАҚ болатын.
Алғашқы жарна алынатын мүлік құнының 30% ... ... ... ... ... ... жағдайында тапсырысты
қарастыру процедурасы 15 күнді құрайды. Пайыздық мөлшерлеме орташа жылдық
15% құрайды. ... ... өтеу үшін ... ... ... ... өтеудің жылдық немесе жарты жылдық төлемдер арқылы өтеуді
қолдануға ... бар, ... егер де ... ... ... ... болатын болса, онда лизингтік төлемдерді өтеу тәртібі
табыс ... ... ... ... саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің минималды сомасы – 5 мың АҚШ доллары;
• келісімнің максималды сомасы – 2013 мың АҚШ ... ... ... ... көлемі – 198 мың АҚШ доллары;
• лизингтің минималды мерзімі – 1 жыл;
• лизингтің максималды мерзімі – 5 ... ... ... ... ... ... – 2-5 ... лизингке берілетін мүлік түрі – транспорт құралдары, ... ауыл ... ... ... ... ... лизингтік операцияларды жүзеге асыру аумағы – Алматы, Атырау,
Шығыс Қазақстан, ... ... және ... қаласы.
«Альянс-лизинг» ААҚ 2010 жылы қалыптасты, ол Альянс ... ... ... Көбінесе шағын және орта бизнес ... ... ... қатар жеке кәсіпкерлерді қаржыландыруды
жүзеге асырады. Компанияның мәліметтері бойынша, лизингке берілген мүліктің
66% транспорт құралдары ... ... ... 23-25%, ... төлемдер ай сайын жүзеге
асырылады. Алғашқы жарна техника ... ... кем ... ... бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің минималды сомасы – 10 мың АҚШ доллары;
• келісімнің максималды сомасы – 500 мың АҚШ ... ... ... орташа көлемі – 180 мың АҚШ ... ... ... ... – 3 ... ... ... мерзімі – 5 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 3 жыл;
• лизингке берілетін мүлік түрі – ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыру ...... ... ... Қарағанды облыстары және Алматы мен ... ААҚ ... 2010 ... 2 ... ҚР шағын және
орта бизнесін қолдау және ... ... ... ... асыру
мақсатында ашылды, «Темірбанк» АҚ-ң 100% еншілес ... ... ... ... барлық аумақтарында іске асырылатын жобаларды
қарастырады. Компания үшін өтімді жабдықтар, арнайы техника, ... және ауыл ... ... ... беру аса ... ... ... және импорттық жабдықтарды мен техникасын әкелудің
икемді сызбаларын қалыптастырды. Қазіргі уақытта ... ... орау ... ... ... ... жабдықтарын,
автотранспорт, арнайы техника мен ауыл ... ... ... заты ... ... ... да болуы мүмкін.
Қазіргі таңда «Темірлизинг» ААҚ-ң автотранспорт құралдарының лизингтік
келісімдер көлемі артуда, ол тасымалдау саласындағы қызметтер ... ... ... ... лизингке сатып алу
экономикалық тиімді тәсіліне өтуіне байланысты.
«Темірлизинг» ААҚ-ң даму ... ... ... және
транспорт құралдарын жаңарту үшін капитал бөлігі қаржылық ... ... ... Бүгінгі күні «Темірлизинг» ААҚ шағын және орта
бизнес кәсіпорындарына ұсынылатын ... ... ... негізгі
қатысушыларының бірі.
Техника құнының 15-30% бірінші жарнаны құрайды, пайыздық мөлшерлеме
жабдық құнының жылдық 16-23% тең. ... ... әр ай ... ... ... ... Лизингке алынатын мүлікті сақтандыру міндетті
шарт болып табылады.
«АТФ-лизинг».
Несиелік саясат бойынша лизингтік қаржыландырудың базалық шарттары:
• келісімнің минималды ... – 94 мың АҚШ ... ... ... ... – 1906 мың АҚШ доллары;
• лизингтік келісімнің орташа көлемі – 208 мың АҚШ ... ... ... ... – 3 ... лизингтің максималды мерзімі – 5 жыл;
• лизингтік келісім-шарт жасаудағы орташа мерзім – 3-5 ... ... ... мүлік түрі – транспорт ... ... ... ауыл ... ... лизингтік операцияларды жүзеге асыру ...... ... ... ... ... ... ААҚ 2004 жылы қалыптасты. Лизингтік келісімдердің негізгі
заты өндірістік техника (41%) болып табылады.
«БТА Лизинг».
Несиелік саясат бойынша ... ... ... ... келісімнің минималды сомасы – 7 мың АҚШ доллары;
• келісімнің максималды ... – 886 мың АҚШ ... ... ... ... көлемі – 141 мың АҚШ доллары;
• лизингтің минималды мерзімі – 3 жыл;
... ... ...... 80% ... ... ... жасаудағы орташа мерзім – 7 жыл;
• лизингке ... ... түрі – ... құралдары, өндірістік
жабдықтар, ауыл шаруашылық техника, құрылыс техникасы, қызметтер және
т.б.;
• лизингтік операцияларды ... ... ...... ... Павлодар, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Батыс
Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан облыстары, Алматы және Астана қалалары.
«БТА ... ААҚ 2004 жылы ... ... ... ... ... ... есебінен жүзеге асырылады. Сонымен
қатар, «БТА ... ААҚ, ... ... құру және Даму ... ... ... ... жалғыз лизингтік компания болып табылады.
«БТА Лизинг» ААҚ-ң аудиториясы, негізгі қорларды қаржыландыруына
инвестициялар үшін ... ... ... ... ... және мемлекеттік бизнес құрылымдары да бар. Бұлар
арзан несиелер мен ... алу ... ... ... мен ... ... ... айтарлықтай алуан түрлі, лизингтік
компаниялар ірі және шағын бизнестің ... кең ... ... ... лизинг алушы өзінің мұқтаждықтары мен мүмкіндігіне сәйкес
келетін шарттарды таңдауына ... ... ... ... ... ... қызмет нарығы белсенді
дамуын бастады. ҚР-ның коммерциялық банктері бөлек ... ашу ... ... жөн ... Қазақстандағы негізгі капиталдағы
инвестициялардың ... ... ... ... 2012 жылы 1% ... Ол 2011 ... ... көрсеткіштен 4 есе жоғары. 2011 жылы 1300
лизингтік келісім-шарт бойынша 170 млн. АҚШ ... ... ... ... ол 2012 ... ... 2 есе ... 2 - Негізгі капиталға салынған ... ... ... ... |2011 ... жыл|2013 жыл|
|Негізгі капиталға салынған инвестициялар, млн. | | | ... ... |7797,4 |8449 |11480 ... ... млн. АҚШ ... |21,1 |85,2 |172,2 ... ... % |0,26 |1,0 |1,5 |
| ... ... по ... ... сборника «Услуги в |
|Республике Казахстан в 2013 году». Алматы, 2014г. ... ... ... ... да қалыптасу және даму кезеңін
өткеруде. Лизингті дамыту үшін ... ... ... мен ... ... құрған, мемлекет немесе ҚР заңдары
бойынша ... ... ... ... және шетел компаниялары тарапынан
қаржыландырылатын түрлі лизингтік компаниялардың ... ... ... ... ... басым көпшілігі лизингті қолданудың
тиімділігін арттыру үшін ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктер мен одақтарға бірлесу арқылы ірілену саясатын
жүргізуде. Лизингтік ... ... ... мен ... бір жыл ... ... лизингтік операциялар көлемінің артуына
себепші болып, соңғы жылдары лизингтік ... мен ... ... ... арта ... [28].
Тиімді жоба болған кезде лизинг алушы жабдықтарды алуға жəне сонымен
бір ... ... ... ... ... да ... ... бастау
мүмкіндігіне ие болады. Бұл, əсіресе жаңадан ... ұсақ жəне ... үшін ... болып табылады. Сонымен қатар, лизинг алушының
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... салықтардың бір бөлігін төлеу жəне ... ... ... ... ... компаниясы жүзеге асырады. Лизинг шартында
берешекті ... ... ... ... ... ... Жоғарыда
атап көрсетілген барлық жағдайларға банктің өзі лизинг ... ... ... ... болады. Бұл – банк үшін пайдалы, ... ... ... жəне банк қызметін сипаттайтын экономикалық
көрсеткіштерде оң көрсетіледі.
Республикамызда көрсетілген ... ... ... ... ... лизингтің даму деңгейі әлі күнге ... ... сай ... Бұл, ең ... ... ... тиімсіз әрекеттілігіне, лизингтік қызметтердің құрамы мен
түрлеріне ... ... ... осы ... ... мен тәжірибелерінің ... және ... ... ... ... ... төмендеуіне
тікелей байланысты болып отыр. Жалпы алғанда, шағын және орта ... ... ... бар ... ... ... ... Ал
жеткілікті потенциалы бар ірі жеке және мемлекеттік кәсіпорындар ... ... ... көп назар аудармауда.
Кесте 3 - 2009-2012 жылдары арасында Қазақстан ... ... ... ... мен ... (млн. теңге)
|Лизингтік қызметтер |2009ж. |2010ж. |2011ж. |2012ж ... ж.ж. |
| | | | | ... |
| | | | | ... есе) |
|Жеңіл автокөлік лизингі |49,7 |54,1 |81,4 |188,3 |3,8 ... да ... ... |45,8 |83,9 |97,0 |6,3 ... құралдарының | | | | | ... | | | | | ... ... |- |- |39,5 |36,4 |- ... ... |10,6 |24,9 |46,9 |78,2 |7,4 ... |4,0 |40,0 |27,1 |217,6 |54,4 ... ... | | | | | ... ... |48,8 |1585,6 |1804,6 ... ... | | | | | ... ... |7,2 |5,5 |27,9 |285,5 |39,6 ... да құрылғылар мен |20,5 |86,2 |52,5 |298,1 |14,5 ... ... | | | | | ... негізгі құралдар |5,4 |3,1 |1,9 |1,9 |2,7 ... | | | | | ... |161,7 |1855,2 |2165,8 ... |
| ... ... по ... ... сборника «Услуги в |
|Республике Казахстан в 2013 году». Алматы, 2014г. ... ... ... ... тəуекел кезінде (əдеттегі
кредиттеумен салыстырғанда) лизинг салынған капиталға қажетті ... ... ... ... ... лизинг беруші жабдықтардың заңды
меншік иесі болып қала береді, сондықтан есеп ... ... ... ... ... ете ... жəне шығындардың орнын жабу үшін оны ... ... ... ... ... ... жабдық міндетті түрде
лизинг компаниясына қайтарылады.
Лизинг беруші лизинг алуға пайдаланылуын ... ... ... ... ... ақша ... емес, тікелей өндірістік құрал-
жабдықтарды береді. Лизинг беруші Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... өнімге
қатысты кеден баждарын жəне салықтарды төлеуден ... ... ... ... ... ... нарығы кеңейеді. Лизинг жабдығына
қосалқы бөлшектерді ... ... жəне ... ... асырудан
кіріс ұлғаяды.
Қазақстанда 90-шы жылдардың басынан бері ... ... ... ... ... «Шетелдік инвестициялар туралы» Заң
қабылдады, онда ... ... ... ... ... үшін мемлекеттің
айтарлықтай қолдау көрсетуі, қолайлы экономикалық орта жасау көзделген.
Қазақстанда қазіргі кезде 20 жуық лизинг компаниясы ... ... ... ... бизнесі 2010 жылы лизингтік мəмілелердің жалпы
көлемінің 90% құрады. 2010 жылы ... ... ... құны 472 млн. ... жетті, мұның өзі 2009 жылғыға
қарағанда 49% жоғары. Жасалған ... ... 174 млн. ... ... ... 6 ай ... ... мəмілелердің көлемі 18 млн. ... ... ... ... ... өсуі 60% ... мəмілелерді қаржыландыру үшін ресурстарды тиімді тарту –
лизинг компаниялары табысының негізгі ... ... ... ... кең таралған көзі жалпы қаржыландыру көлемінің 85%
астамын ... банк ... ... ... ... ... ... қаражат есебінен қаржыландырылады. Банктердің жанынан құрылған
лизингтік компаниялардың басымдыққа ие ... ... ... ... ... ... компанияларын меншікті
капиталының 10% ... ... ... қатысты Ұлттық Банк
белгілеген шектеулері бар ... атап ... жөн. Осы ... ... ... қазіргі уақытта белгіленген лимитке
толығымен сайма-сай келуде.
Лизинг ... ... ... ... ... көзі болып табылатындықтан, 2009–2010 жылдары лизинг
компанияларының облигациялар эмиссиясына ... ... 2009 жылы ... ... ... ... «БТА ORIX Лизинг» компаниясы
шығарды, ал 2010 жылы «Альянс Лизингтің» эмиссияларының ... 2,5 ... ... Нарыққа қатысушылар облигациялардың қаржыландыру құралдарының
қосымша көзі ... ... ... оң бағалайды.
Коммерциялық кредит, əдетте мұндай кредиттер бойынша ставкалар жоғары
болмауы себепті лизинг ... үшін ... ... қаржыландыру
тəсілдерінің бірі болып табылады. Алайда, оның төменгі үлесі (2%) шетелдік
жеткізушілердің əлі де ... ... ... ... ... енді ... ... қазақстандық лизинг компанияларына қарайлап
отырғанын көрсетеді. Лизинг компаниялары тəжірибелерінің өсуіне байланысты
жуық ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылғы 8%-дан 2010 жылы 15%-ға ... ... ... лизинг операцияларының көлемі айтарлықтай өсті. Құрылыс, ... жəне ... ... техникасы сегментінде «Центр Лизинг», «АТФ
Лизинг», «БТА ORIX ... ... ... ... ... ... неғұрлым белсенді. Соңғы жылдары Алматы жəне ... ... ... қатар аймақтарда өз бизнестерін жүргізіп отырған ... ... ... білдіре бастады. Қазір негізгі клиенттер
құрылыс жүргізушілер болып табылады. Құрылыс ... ... ... ... ... үшін ... ... сатып
алуға мəжбүрлейді. Құрылыс дүрбелеңі бизнес тарапынан үлесі 2008 жылғы 25%-
дан 2010 жылы 29%-ға ... ... ... ... ... ... ... топтың ішінде жүк көлігінің үлесі 70% астамын қамтиды, ол ... 52% ... Осы ... ... ... ... ... бұл заңды құбылыс, өйткені, лизингтің осы объектісі ... ие. ... ... жəне ... ... ... ... үшін
автокөлік лизинг операцияларын жасаудың негізгі объектілері болып табылады.
Батыс Қазақстанда жаңа көмірсутегі кен орындарын өңдеу ... ... ... ... ... ... лизингті пайдаланатын ірі
инвесторларды тартады.
«Райффайзен Лизинг Қазақстан» жəне «Халық Лизинг» ... ... 5% ... ... ... ... ... портфелін
қалыптастырды. Каспийде қазақстандық ... ... ... ... ... ... сұраныстың (үлесі 6%), сондай-ақ теміржол
көлігі лизингіне сұраныстың (үлесі 9%) пайда болғанын атап айту ... өзі ... осы ... мемлекеттің сатып алуының жандануына себепші
болды. Осы сегментте «Райффайзен Лизинг Қазақстан» жəне «Альянс ... ... ... ... ... роль атқарады. Лизинг компаниясы
клиенттердің сенімді қазіргі заманғы жабдықты сатып алуы үшін ... ... ... ... ... немесе ақаулы болуы немесе
өнімділігінің жеткілікті болмауы тұтастай алғанда жобаның тəуекелдерінде
барлық уақытта көрсетіледі. Егер ... ... ... ... ... туындаса, онда бұл автоматты түрде лизинг ... де ... ... ... ... бойынша қиындықтар пайда болған жағдайда
лизинг компаниясына сенімді импорттық ... ... алу ... əрі ... ... ... ... айналысқан жеңілірек болатыны
айқын нəрсе. Қазақстанның негізгі бизнес ...... ... ... ... бар. ... лизингтік операциялардың үлесі
2008 жылғы 34%-дан 2010 жылы 37%-ға ... ... ал ... ... –10% ... сақталды.
Қазақстанда лизинг нарығы дамуының əлуеті əлі де жеткілікті түрде
ауқымды. Тіпті, лизинг инвестицияларының үлес ... ең ... ... ... жуық ... 2–3 жылда нарық бірнеше есе өсетін мүмкіндігі
бар.
Өндірістің əр ... ... ... ... мен ... ... өкінішке орай, болмауы банктерге əзірше оның тиісті
қызмет көрсету стандарттарын əзірлеуге жəне ... оған ... ... ... ... ... ... жүргізу
көптеген міндетті нысаншылдықпен қоса жүргізілуде. Оның ішінде:
• жылжымалы мүліктің қаржылық ... ... ... тіркеу туралы
талап,
• сатып алынатын жабдық шет елден келіп түсетін кезде сертификаттау
жəне стандарттау жөніндегі ... ... ... ... ... есепте дұрыс көрсету проблемалары.
Бұдан басқа да проблемелар бар: көптеген кəсіпорындардың қаржылық
қызметінің айқын ... ... ... төменгі деңгейі,
кредиторлар құқығын қорғаудың ... ... ... Кредит
операцияларының банктер үшін жоғары тəуекелділігі əлуетті ... ... ... қабілеттілігін барабар бағалауға мүмкіндік беретін толық əрі
шынайы деректерді алудың заңды мүмкіндігінің болмауы ... ... ... ... ... ... ... барлық
кəсіпорындардың болашақта қаржылық есеп пен есептіліктің халықаралық
стандарттарына ... ... ... олардың іскерлік жəне қаржылық
беделін бірегейлендірудің тиімді жүйесін құру ықпал етуі мүмкін.
Екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... «Альянс Лизинг» АҚ; «БТА ОRIX Лизинг» АҚ; «Халық
Лизинг» АҚ; ... ... ЖШС; ... ... ЖШС; ... ... ... АҚ; «Альфа Лизинг Компаниясы» ЖШС.
Қазақстандағы ЖІӨ-гі лизингтің үлесі туралы мәліметтер 4 кестеде
берілген.
Кесте 4 - ... ... ... ... ... ... |01.01.2013ж. |
|ЖІӨ-гі лизингтің |0,28 |0,40 |0,44 |0,52 ... % | | | | ... ... |1,01 |1,53 |1,52 |1,86 ... | | | | ... | | | | ... ... | | | ... % | | | | |
| ... ... по данным статистического сборника «Услуги в |
|Республике Казахстан в 2013 году». Алматы, 2014г. ... ... ... нарығының алдағы уақытта қарқынды дамуын
көрсететін барынша ... ... ... ... бар ТМД ... ... көлемінде лизингтік қызметтің ең аз үлесін алып отыр.
Қазақстандағы лизингтік ... даму ... 2002 жылы ... ... заңның қабылдануымен байланысты болды. Лизинг нарығы қаржы
нарығының ең бір тез ... ... ... біріне жатады. 2004 және 2012
жылдар ... ... ... ... 75 ... ... ... Источник по данным статистического сборника «Услуги ... ... в 2013 ... ... 2014г.
Сурет 10 - Лизингтік операциялардың жалпы көлемі, мың АҚШ ... ... ... ... ... үшін олар
лизингтік қарым-қатынасты дамытуға ұмтылатын жағдайлар жасауы ... ... ... əрі көп ... инвестициялар тартуға
қабілетті экономикалық тетік ... ... ал ... ... ... ... себепші болады.
Лизингтік нарықтың мұндай қарқынмен ... ... ... жоғары дәрежеде тозуы, жаңа ... ... ... ... құрылыстың дамуымен, сондай-ақ мемлекеттің қолдауымен
тікелей байланысты.
Бірақта, Қазақстанда біршама лизингтік операциялардың көлемі өскенімен,
лизинг негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... отырғандығы жасырын емес. Сарапшылардың бағалауынша лизингтік
операциялардың көлемі 2004 жылы 22 млн. АҚШ ... ... ал 2012 ... көлемі 1 600 млн. АҚШ долларына жуық шаманы құраған [29].
2012 жылы лизинг арқылы негізгі құралдарға ... ... 6,2 ( ... Ал ... ... ... 18 (, ... 38
(, Швецияда 28 ( және Ирландияда 25 ( құрап отыр. Халықаралық тәжірибеге
сүйенетін болсақ, ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
Лизингтік қызметті құқықтық жағынан қамтамасыз ету міндетті түрде
керек, бірақ лизинг даму шарты жеткіліксіз. Лизингтік ... ... ... ... ... ... экономикалық шарттарға тәуелді және ... кіші және орта ... ... ... ... үшін экономикалық өсуде соңғы үш жылда ... ... ... құру мен инвестиция тартудың негізгі
механизмінің бірі ... болу ... ... оның ... ... Лизинг дамуының оптималды шарты Қазақстанда жергілікті ... ... ... ... ... ... ... дейін әкелді.
Алайда Қазақстандағы лизинг секторының өсуі бүгінгі күні оның потенциалымен
саластыруға келмейді. Оның ... - ... ... шектеулік, сонымен
бірге лизинг механизмі арқылы кіші және орта кәсіпкерлікті қаржыландыру көп
инвестиция ... ... ... ... ... ... банктік құрылымдар арқылы
ұйымдастырудың ерекшеліктеріне тоқталайық.
Бүгінгі ... ... ... ... ... сырттан
қаражаттар тарту мүмкіндігі жылдан-жылға ұлғайып келеді ... ... ... ... ... ... бөлінген лизингтік
операцияларды ... ... ... ... ... ... (5
кесте).
Қазіргі уақытта экономика салаларына банктік сектордан бөлініп отырған
орта және ұзақ мерзімді несиелердің үлес ... ... ... ... әсер етеді деген қорытынды шығаруға болады. ... ... ... ұзақ мерзімді сипатта болатындығын
ескерсек, онда бүгінгі танда ... ... ... және ... ... нарықтың стратегиясы мен тактикасын
қалыптастыруда банктік несиелердің ... ... ... ... ... банк алдындағы төлемдік міндеттемелерін өз уақытында
орындауын және өтімділік деңгейін қамтамасыз етуін ... ... 5 - ... ... лизингтік операцияларды қаржыландыруы
|Көрсеткіштер |2009 ж. |2010 ж. |2011 ж. |2012 ж. ... ... ... |85,1 |170 |321 ... АҚШ долларымен | | | | ... ... саны |120 |440 |1300 |2700 |
| ... ... по данным статистического сборника «Услуги в |
|Республике Казахстан в 2013 году». Алматы, 2014г. ... ... ... ... несиелік қатынастарды
ұйымдастыру кезінде несиелеудің банкте ... ... ... ... ... ... Сондықтан да мұндай несиелік операцияларды
клиенттерге несие беру бойынша ... ... ... ... де
қарастыруы мүмкін. Бірақ кейбір жағдайларда лизингтік компаниялар ... беру және оны ... ... ... ... да ... лизингтік компанияларға берілетін несиелер бойынша баға белгілеудің
және олардың ... ... ... ерекше қағидалары көрсетілуі
мүмкін.
Бүгінгі таңда біздің елімізде лизингтік операциялардың дамуы ... ... беру ... ... сату үшін ... ... ... мәселесіне келіп тірелуде. Ал, коммерциялық банктер
айналыстағы бос ақша қаражаттарын ... ... ... бірі
болып табылатындықтан, лизингтік операцияларды банктік операциялардың бірі
ретінде қарастыру лизингтік бизнестің дамуы үшін тиімді ... ... ... ... ... және ... ең ... өндірісті
және оның реконструкциясын кеңейтумен айналысатын ... ... ... ... ... ие. Әсіресе, моральды және физикалық жағынан ескірген
негізгі қорларды пайдаланатын, сонымен ресурс сыйымдылықты ... ... үшін ... ... қатысушылардың құрылымын анықтауда 2013 жылдың ... ... ... ... ... төмендегідей
диаграмма құруға болады.
Ескерту: Источник по ... ... ... ... в
Республике Казахстан в 2013 году». Алматы, 2014г.
Сурет 11 − Лизинг нарығындағы банктердің үлесі
Қазақстан Республикасындағы екінші ... ... ... ... ... ... үшін біз ... қатарлы банктердің бірі «БТА Банк» АҚ-ы мысалға алдық.
Бүгінгі күні «БТА ORIX Лизинг» компаниясы ... 12 ... ... ... ... ... Қазақстандағы банктік лизинг
бизнесінің алғашқыларының бірі ретінде «БТА ORIX ... ... ... ... ... ... ... берушілер қауымдастығы құрылды.
Сонымен қатар 12-суретте «БТА ORIX Лизинг» компаниясы арқылы «БТА Банк»
АҚ экономиканың ... ... ... ... қаржыландыру
құрылымын көруге болады.
Ескерту: «БТА Банк» АҚ «БТА ORIX ... ... ... ... ... 12 − «БТА ORIX ... ... қаржыландырған лизингтік
келісім-шарттарының динамикасы, млн. АҚШ долларымен
«БТА ORIX Лизинг» компаниясының лизингтік қоржынының құрылымына талдау
жасасақ, онда негізінен құрылыс ... ... үлес ... Оның себебі, 2013
жылға дейін Қазақстанда құрылыс секторының қарқынды дамуымен түсіндіруге
болады. Сонымен қатар біршама ... ... ... (15,2%), ... ... (9,2%) және көлік (8,76%) салалары алады.
Ескерту: «БТА Банк» АҚ «БТА ORIX ... ... ... есебі
2012 жыл
Сурет 13- «БТА ORIX» Лизинг компаниясының лизингтік қоржынның құрылымы,
пайызбен (01.01.2013ж. )
«БТА ORIX Лизинг» компаниясының лизингтік ... ... ... оның ... 22 ... ... жүзеге асады. Олардың ішінде
лизингтік қызметті ... ... ... ... Алматы, Астана,
Атырау, Шымкент, Карағанды, Өскенмен қаласындағы бөлімшелер жатады. 2010-
2012 жылы ең көп жасалған ... ... ... филиалдарға
Алматы – 19,1%, Астана – 16,2%, Атырау – 15,3%, Қарағанды 15,7%, Өскемен ... ... ... АҚ «БТА ORIX ... ... арқылы бүгінгі күні қаржылық
және қайтарылмалы лизинг түрлері бойынша қызмет көрсетеді. Ең көп лизингтік
мәмілелер қаржы лизингі ... ... ... ... мен ... ... салу тетігін оңтайландыруға бағытталған ... ... да ... ... ... ... ... күні шағын және орта бизнес ... ... ... сатып алу мүмкін емес екендігі белгілі. Лизингтік компаниялар
мұндай жағдайда лизингке ... ... ... 90%-ға ... ... ... өз ... аз мөлшерін салуға тиіс.
Лизингке берілген құрал-жабдықтар мен ... көбі ... ... ... 2012 жылы ... ... мүліктердің
төрттен үші импортқа әкелінген заттар болып табылған. Оны ... ... ... 6 - «БТА ... ... жабдықтаушы елдер бойынша импортталған
лизингтің көлемі, млн. АҚШ долларымен
|Жабдықтаушы ел ... ... ... ... ... |
| ... ... |22 820 ... |4 500 ... |18 320 ... |1 800 ... |6 500 ... |53 000 ... |48 000 ... ... |8 730 ... |19 360 ... |4 200 ... – «БТА ... ... есептік материалдары негізінде құрастырылған |
Өзімізге белгілі қазіргі таңда лизинг ... ... ... ... нарыққа әйгілі, бірақ та оның ішінде бәрінің де қаржылық
жағдайы бірдей емес.
Бүгінгі күні «Темiрлизинг» АҚ ... ... ... ... ... иеленетін лизингтік компаниялардың біріне жатады.
«Темiрлизинг» АҚ Қазақстанның ... ... ... іске ... ... ... жасаған мәмілелерінің
негізгі бөлігі 78%, Алматы ... мен ... ... ... ... негізгі басымдық жобаларына арнайы ... және ауыл ... ... ... ... ... және ... құрал-жабдықтар мен
техникаларды жеткізудің қолайлы әдісін жасаған. «Темiрлизинг» АҚ-ның
бүгінгі ... ... ауыл ... өнімдерін қаптай, қайта
өңдеу, сауда құрал-жабдықтары, автокөлік, ... ... мен ... ... жабдықтаушы болып табылады. Сонымен қатар лизинг
заты ретінде ... ... да ... мүмкін.
Соңғы кезде «Темiрлизинг» АҚ-ның автокөлік құралдары бойынша лизинг
мәміле көлемі өскендігін, яғни еліміздегі ... ... ... ... көмегімен жаңарту арқылы ... ... ... ... ... ... болады. Сонымен қатар,
еліміздегі соңғы ... ... ... дамуы, соның ішінде тұрғын үй
құрылысының дамуы салдарынан лизинг көмегімен мамандандырылған ... ... ... ... ... 2012 ... жасаған
лизингтік мәмілелері ішінде ең үлкен көлемді ... ... ... үлесі 29% құрап, 2011 жылмен ... 7 ... ... ... мәмілелерінің түрлері бойынша құрылымы 7-
кестеде берілген.
Кесте 7 − «Темiрлизинг» АҚ-ның ... ... ... ... ... ... ж. |01.01.2013 ж. |
| ... АҚШ ... % ... АҚШ ... % |
| ... | ... | ... |3 895 558 |29 |4 172 506 |26 ... | | | | ... |574 417 |4 |357 163 |2 ... | | | | ... |2 932 188 |22 |4 665 731 |29 ... | | | | ... ... |2 870 665 |22 |3 936 909 |24 ... |2 910 519 |22 |3 074 109 |19 ... | | | | ... |104 062 |1 |42 360 |0 ... | | | | ... |13 287 409 |100 |16 248 778 |100 ... - ... ... есептік материалдары негізінде автормен |
|құрастырылған. ... ... ... ... ... өсу динамикасын
14 суреттен көруге болады.
Ескерту – «Темiрлизинг» компаниясының материалдары негізінде
құрастырылған
Сурет 14 – «Темiрлизинг» АҚ-ның лизингтік портфелінің өсу ... ... ... операцияларды ұйымдастыру және ... ... ... ... бұл ... ... келісімшарттың әр түрлі
модельдері кең ... Олар ... он ... ... ... ... жаңа түрлерін көрсетеді.
Ескерту: Финансовый лизинг: взгляд на проблему // Весник университета
«Туран» №3-4(8).- Алматы,2013г.
Сурет 15- ... ... жаңа ... келісімшартты ұйымдастыру және оны іске асыру әр елдің
заңдылық ерекшеліктеріне байланысты.
Лизингілік ... ... және ... қатысушыларына байланысты
лизингілік үрдістің 3 жақты немесе көп ... ... ... ... ... ... түрі ... (Сурет 16).
□ сақтандырушы – қайтарым негізінде өзіне лизингілік
келісіммен байланысты ... ... ... ... жақ;
□ кредитор лизинг берушінің келесіде лизингке беретін мүлікті
сатып алуды қаржыландыратын тұлға - банк;
□ делдал – осы мәміленің ... ... ... ... ... байланысты қызмет көрсетуші
тұлға.
Лизингілік үрдісте шартты ... 3 ... ... ... ... (1-4) ... ... қатарларын жасау үшін барлық дайындалған
жұмыстар жүзеге асырылады және мынадай құжаттарды рәсімдейді:
Лизинг ... алу үшін ... ... тапсырысы;
Лизингалушының төлем қабілеттілігі және лизингілік
жобаның тиімділігі жөнінде қорытындысы;
Лизинг ... ... беру ... лизинг берушінің
жабдықтаушыға жіберетін заказ-нарядты алғанын растау;
б) 2 данадағы шот;
в) ... ... қол ... ... ... ... лизинг: взгляд на проблему // Весник университета
«Туран» ... ... 16 – ... ... ... ... түрі
г) техникалық құжаттама;
д) кепілдеме талоны.
Лизинг алушы мен жабдықтаушы арасындағы келісімнің жалпы шарттары:
а) лизинг берушінің ... ... ... ... ... ... ... жабдықтаушының жауапкершілігі.
Лизингілік компания мен банктің лизингілік келісімдер
жүргізу үшін несие алу жөнінде жасасқан несиелік келісім-
шарт. ... ... (3-9) ... келісім бекітіледі және
ол бойынша келесі кұжаттар рәсімделеді:
Лизингке берілетін мүлікті сату-сатып алу келісімшарты.
Лизингілік ... ... ... ... ... ... ... қажетті орнына жеткізіп беру мерзімі, қаржыландыру
сомасы және лизингілік келісімнің заты;
- келісімшарттың іс-әрекет ету мерзімі;
- лизинг ... ... ... ... ... ... ... кепілдеме;
- жабдықты пайдалану;
- жөндеу, модификация және күтіп ұстау;
- кездейсоқ жағдайлар, шығындар;
- ... ... ... ... ... (ай ... квартал сайын немесе лизингілік
төлемдердің алдын алатындар);
- ставкалар (жабдықтың ... ... ... ... және ... есебінен ұсыныстарды дайындау бойынша шығындар);
- салық салу және баждар;
- мәміле объектісін сақтандыру;
- ... ... мен ... ... құқықтары және міндеттері;
- лизингілік келісімшартты бұзу тәртібі;
- арбитраж және дауларды шешу;
- кешіктірілген жағдайлар (келісімшарт тек кепілдеме ... ... ... ... ... алу ... ... жақтардың және қабылдау құқығын ... ... ... ... ... ... қалдық құнының кепілдемесі;
- банктың кепілдемесі.
7. Эксплуатациялауға лизинг объектісін қабылдау ... Ол ... ... ... объектісін нақты жеткізіп беру, оны құру және
мүлтіксіз жұмыс ... ... ... ... ... ... мәміле объектісінің жұмыс істеуіне зиян келтірмейтін және лизинг
алушының лизингілік төлемдерді төлеудегі міндеттеріне әсер етпейтін белгілі
кемшіліктер ... ... ... ... Бұл ... ... хаттамасында көрсетілген кемшіліктерді жоюға міндеттенетін
мерзімді көрсетеді;
- алғашқы лизингілік жарнаны төлеу күні ... ... ... ... ... мәміленің іс-әрекет етуінің алғашқы
мерзімімен сәйкес ... ... ... ... ... ... ... алушы және
жабдықтаушы қол қояды.
8. Лизингке ... ... ... ... ... ... сақтандыру келісімшарты. Үшінші
кезеңде (10-12) лизинг объектісін өзіндік пайдалану басталғаннан кейін,
келесі процедуралар орындалады.
Лизингілік төлемдерді ... ... ... ... ... ... (не ... объектісін қайтару, не лизинг объектісін
ары қарай пайдалануға жаңа лизингілік ... ... не ... ... бойынша лизинг объектісін сату-сатып алу келісімшартын жасау;
12. Лизинг берушінің ... ... ... және ... ... ... мәміле объектісін сатушыға сапасы комплектілі
болуы, жеткізіп беру мерзімі, ... ... ... мәміленің
объектісінің сынығы жөнінде және сату-сатып алу ... ... да ... ... ... ... қоюға құқы болған жағдайда
құқықтар сөзсіз лизинг алушыға өтеді. Лизинг беруші ... ... ... ... ... ... ... өзіне ала алады.
Лизингілік келісімшарттың іс-әрекет ету мерзімі барысында лизинг алушы
лизингілік келісімшартта көрсетілген техникалық қызмет көрсету және ағымды
жөндеуді қосқанда ... ... ... ... ... ... егер ... өзге жағдайлар қарастырылмаса, мәміле
объектісін иелену және қолдану құқығын іске ... ... ... және ... ... (егер объектіні ... ... ... ... ... [32].
Егер келісімнің шарттарын лизинг алушы орындаса, лизингке берілетін
мүлікке ... ... жеке ... ... ... салынбайды.
Төлету тек келісімшарт бойынша талап етілген құқықтарға салынуы мүмкін. ... ... ... жаңа меншік иесі лизингілік келісімшарттан
шыққан лизинг берушінің ... ... мен ... ие болады. Лизинг
алушы банкрот болған жағдайда, келісімшартта көрсетілген пайдалану және
аукцион құқы және міндеттері ... ... ... 3-ші ... ... ... түсініктер, ең алдымен, мүлікті уақытша
пайдалануға беру, берілген ... ... ... ... іске ... ... рәсімдеу кезінде жасалынатын мүліктік арендалық келісімшарт
сипатымен анықталады. Бұл келісімшарттардың ... ... ... ... оның ... әр ... ... Лизингілік қызмет нарығында
іскерлік белсенділіктің жоғарылауы көбінесе лизингтің ... ... бұл өз ... олар ... шаруашылық субъектілердің
білмегендігінен белгісіз болып қалады.
Лизингтің тиімділігі, пайдасы болып мыналар ... ... ... ... ... ... және қондырғыны
сатып алуда үлкен қаражаттарды жұмсамау және ... ... ... кәсіпорын қаражаттарының капиталдық салымдарға ... ... ... үшін ... ... яғни ... ... алуға кеткен
шығындарды келісімшарттың барлық мерзіміне біркелкі тарату. ... ... ... ... ... өтеу кезінде лизинг беруші мен лизинг алушы өзара
уақыты мен өлшемі туралы келісуге болады;
- лизингке алған ... ... ... ... ... ... жасауға болады;
- негізгі қондырғыларға ... ... ... бар;
- баланстық артықшылықтар, яғни лизингілік төлемдер баланста ... ... ... ... ... бұл ... ... сыртқы
қарыздарының көрсеткішіне есепке алынбайды;
- салықтық жеңілдіктер және инвестициялық ынталандыру;
- сақтандырудың тиімділігі;
- пайдаланушыға кепілдеме беру ... ... ... ... төлем қабілетсіздігінен зиян келтірудегі тәуекелін
төмендету. Мұнда лизингілік мүліктің меншік иесі ... ... ... Коммерциялық банктердегі лизингтік төлемдерді есептеуді талдау
Лизингке алынған мүлікті пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... арқылы төлейді. Лизингтік төлемдер арқылы
лизинг ... ... ... ... алу ... орнын толтырады және
үстінен ... ... ... ... лизингтік келісім-шартта
төлемдердің мөлшері, әдісі, нысаны және мерзімділігі тіркеледі.
Лизингтік төлемдердің жалпы ... ... ... ... мүліктің толық құнына сәйкес (немесе оған жақын) келетін
сома;
– лизинг келісім-шарты негізінде мүлікті ... ... ... ... ... ... үшін ... сома;
– лизинг берушінің коммисионды сыйақысы;
– егер лизингтегі ... ... ... ... ... ... төленетін сома;
– лизинг келісім-шартында қарастырылған, лизинг берушінің басқа ... ... ... ... ... алушының өндірген
өнімдерінің (қызметтердің) өзіндік құнына қосылады.
Лизингтік ... ... ... ... ол ... байланысты болады. Төлем нысанына байланысты бөлінуі:
– ақшалай төлемдер, ... ... ... ... жүзеге асырылады;
– компенсациялық төлемдер, есептесулер не тауарлармен, не қарсы қызметтер
жүзеге асыру арқылы ... ... ... ... төлемдермен қатар тауарлар мен қызметтер арқылы
төлемдер жасау мүмкіндігі.
Лизингтік төлемдерді есептеудің нысаны бойынша:
– тіркелген жалпы сома ... ... ... минималды төлемдер;
– анықталмаған төлемдер.
Тәжірибеде ең көп кездесетіндері:
1. Қатысушылармен расталған және лизингтік мәміле бойынша төленетін,
лизингтік төлемнің ... ... ... Көбінесе, бірінші лизингтік
төлем қабылдау күні ... ... ... түрде ай сайын, квартал
сайын, жылына екі рет немесе жыл сайын төленетін төлемдер графигі жасалады.
2. ... ... яғни ... жасасқан кезде, лизинг
келісім объектісінің құнынан 15-20% ... ... ... салым төлейді,
ал қалған 80-85% эксплуатацияға енгізілгеннен ... 3-5 жыл ... ... ... ... – бұл ... алушының жалға алу
мерзіміндегі ... ... және ... ... ... ... мүлікті соңғысының сатып алуы үшін төленуі тиіс сома . Сондай-ақ
жалға алушының лизингтік мүлікті нарықтағы ... ... ... ... болуы тиіс.
4. Анықталмаған жалға алу төлемі тіркелмеген сомаға қойылады, ал кейде
табыс, сатулар, қолданыстағы құралдар, ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын және төлемдік ... ... ... ... ... өтеудің әртүрлі тәсілдер анықталуы
мүмкін, оның нәтижесінде төлемдердің ерекшеленуі:
– тең бөліктермен (тең ... ... ... ... (прогресивті төлемдер), негізінде лизинг алушының
тұрақсыз қаржылық жағдайында қолданылады, яғни әуелі аз мөлшердегі
төлемдер, ... ... ... ... және өндірілетін өнімнің
қарқынды өсуіне байланысты ыңғайлы болуына байланысты болады;
– кемімелі ... ... ... ... төлемдер),
негізінде лизинг алушының тұрақты қаржылық жағдайында ... ... ... ... ... ... ... қарызының көп бөлігін өтеу
кезінде қолданылады.
Есептеудің ыңғайлы нысанын таңдаудың негізінде лизингтік төлемдердің
жалпы сомасының көлемі ... Бұл ... ... ... ол таңдалған
лизингтік төлемдерді есептеу методикасының ... ... ... ... ... ... кез-келген лизингтік төлемдерді
есептеудің методикасын қолдану ... ... ... ... – лизингтік
келісімді меншікті инвестицияларды жүзеге асыру үшін құралдарды үнемдеу
факторы ... ... құны ... ... жарты жылдық, кварталдық, айлық) жалға
алу төлемдерінен ... бұл сома ... ... өмір
ұзақтығына, оның бағасына, ... алу ... ... компанияның
мүмкін болатын тәуекелділігіне, төленетін ... ... ... Жалға алу төлемдерінің көлеміне, сондай-ақ келісім-
шартта қарастырылған, амортизациялық аударымдар ... ... құн, ... пайыз, лизингтік компанияның көрсететін қызметі бойынша шығындары
(лизинг объектісін тасымалдау, ... оған ... ... ... ... ... ... бойынша көмек көрсету және т.б.) әсерін
тигізеді.
Тең ... ... алу ... ... ... ... ... төлемдер санына қатынасы арқылы келесі формула арқылы анықталады:
Ам= (Ц+П+Н+С+О)/Т, (1)
Мұндағы:
Ам - жалға алу мөлшерлемесінің айлық мөлшері;
Ц – жалға алу ... ... алу ...... ... ... ... – мүлік салықтары;
С – сақтандыру төлемдерінің сомасы;
О – жалға алу мерзімінің аяғындағы ... ... ...... алу ... айлар саны.
Кейбір жағдайларда жалға алу мөлшерлемелері тек жалға алу мерзіміне
байланысты ғана емес, сондай-ақ заттың интенсивті ... ... ... ... мен ... компаниялар, көбінесе, қаржылық
лизингті қолданады. Бұл ең көп таралған және қарапайым лизинг нысаны, оны
келісім-шарттардың орташа ... ұзақ ... ... ... ... көп
бөлігінің амортизациясымен сипаттайды. Келісім-шарттың аяқталуынан кейін
жалға ... ... ... ... жалға берушіге қайтару,
келісімді ұзартуға немесе жаңасын жасасуға, лизинг объектісін қалдық құны
бойынша ... алу. Өз ... ... жалға алушы лизингтік компанияға
алдын-ала ескереді, мысалы, келісім аяқталуына ... ... жыл ... ... ... лизинг сатып алуды ұзақ мерзімді несиелендіру
деп айтуға болады, ерекшелігі қарапайым сатып алу-сату кезінде ... ... ... ... өтуінде. Жалға алушының тапсырысы
негізінде банк жабдықты сатып ... ... бұл ... оның құзырлығына
береді. Орташа және ұзақ мерзімді (көбінесе 3-7 жыл) ... ... ... мерзімі аяқталғаннан кейін қалдық құны бойынша
объектіні сатып алу бабы ойластырылады. Жалға ... ... ... ... ... және жөндеу шығындары жүктеледі. ... ... ... ... ... ... ... мүлік лизингі деп
атайды, өйткені ... ... ... ... ... құны ... және
лизингтік операция бойынша табыс алынады.
Жалға алу төлемінің екінші ... ... ... ... ... ол жалға алу мерзіміне сай аналогиялық ... ... ұзақ ... ... ... ... мөлшеріне тең
болуы қажет. Келісімде оны ... ... ... ... – әр ... әр ... ... жарты жыл ішінде бір рет және т.б.
Қаржылық лизинг келісімі бойынша лизингтік ... ... ... 8 - ... ... ... ... млн. теңге.
| |Жабдық құны | ... | |
| | ... ... ... | ... | ... ... | | | |(4+5+6) |
| | | | | ... | |
| ... ... | ... ... | |
| ... |құны | ... ... |
| | | | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |100 |12 |10 |1 |23 |
|0 | | | | | | ... |88 |12 |8,8 |- |20,8 |
|1 | | | | | | ... |76 |12 |7,6 |- |19,6 |
|2 | | | | | | ... |64 | | | |63,4 |
|3 | | | | | | |
| ... ... по ... статистического сборника «Услуги в |
|Республике Казахстан в 2013 году». Алматы, 2014г. ... құны 100 млн. ... ... 3 жыл ... ... береді.
Жабдықтың толық қалпына келтірілуі үшін амортизациялық аударымдар нормасы
(На) – 12%. ... ... үшін ... ... ... пайыздық
мөлшерлеме – 10%. Қосымша шығындар бойынша ... ... ... Қызмет көрсету кезінде банк қосымша қызметтер ұсынбайды. Лизингтік
төлемдер тең бөліктермен әр ... 1 ... ... ... ... 2007 жылдың 31 желтоқсанында аяқталады. ... ... ... клиенттің таңдау құқығы бар: жабдықты қалдық құны ... алуы ... ... алу ... жаңа ... жасасуы мүмкін.
Банктің лизингтік бөлімі лизингтік төлемдерді есептеудің тәсілдерін
ойластыруы ... ... ... ... байланысты мерзімді
төлемдердің графиктерін жасайды. Жыл (квартал сайын, ай ... ... ... ... ... ... кезінде, жабдықтың орташа
жылдық құны анықталады, оның ... ... ... және ... ... ... пайыз есептелінеді.
Лизингтік мүлік құнының тезірек қайтарылуы, мысалы, аванстар төлеу
арқылы, ... ... ... ... ... пайыздар төмен болады,
және керісінше, егер лизинг алушы алғашқы төлемдерді кейінге қалдыратын
болса, онда ... ... құны ... ... ... және несие
бойынша есептелетін пайыздар арқылы өседі.
Тәжірибеге сүйенетін болсақ, ... ... ... ... ... ... ... тәсілдермен есептелетін болса,
нәтижесі де әртүрлі болады.
3 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ... ... ... ҚЫЗМЕТІНІҢ ТИІМДІЛІГІН
ДАМЫТУ МЕХАНИЗМІ
3.1 Бәсекелестік жағдайындағы лизингтің даму ... ... мен ... ... жақын арада лизингілік бизнес лизингілік
құрылымның ... ... кең ... ... өзі ... кезде,
негізінен, лизингілік компаниядан және фирмалардан тұрады. Бұл ... ... және ... ... ... ... сонымен қатар шетел инвесторларының қатысуымен де құрылған. ҚР-ң
экономикалық даму индикаторларын және дүниежүзілік ... ... ... өсуі негізінде жасалынған зерттеулер көрсеткендей,
біздің елде қаржылық лизингпен айналысатын лизингілік компаниялар санының
ұлғаюы және ... ... ... ... мәміле жасалатын региондық
компаниялардың өсуі күтілуде.
Лизингілік ... ... ... ... ... ... Бұл компаниялар, негізінен, шетел және ... ... мен ... ... ... және серіктестік жағдайында
мәліметтерді жеткізумен айналысады. Олардың иесі біздің есебіміз ... ... ... көлемінде шамамен 20%-ын құрайды.
Мүліктерді, жабдықтарды және т.б. жалға берумен айналысатын шетел
фирмаларының қатысуымен бірлескен ... ... ... ... ... үлесіне барлық лизингілік операциялардың 30%-дайы келеді.
Ұсақ лизингілік компаниялар санының өсуі, ондағы операциялардың көлемі
лизингілік операциялардың жалпы көлемінде 20-30% ... ... ... ... ... ... дамыған жеке аудандарында лизингілік қызметте
өндіріске арналған қозғалмайтын мүліктермен, ... және ... ... ... жаңа ... элементтер де
пайда болатыны анық.
Лизингілік құрылымды дамыту және қалыптастыру үрдісінде көп түрлі
лизингілік компаниялардың ... ... ең ... ... ... ... пайдалануда шаруашылық субъектінің өсіп ... ... Бұл ... кәсіпорындарын техникалық және
технологиялық қайта жабдықтауда және осы мақсат үшін ... ... ... ... үшін керек. Сонымен қатар батыс инвесторлары үшін
жабдықтарды нарықта қайтадан нық ... ... ... ... ... ... ... ақшаны тікелей аудармай-ақ және өздерінің
айналым ... ... ... ... ... жолы ... Осыған байланысты лизингтің шетел жабдықтарын ... ... ... тікелей несие алу мүмкіндігіне қарағанда жоғары
болып келеді. Бұл жағдайда мемлекет ... ... ... ... ... ... ... лизингілік компанияларға
олардың қызметтеріне көмек (қолдау) көрсету және ... ... ... ... ... ... ... бойынша шаралар
қабылдауға мәжбүр ... ... ... ... ... ... дамуы мен
кеңейтуі үшін еліміздің ... ... ... жж. ... ... Онда келесі мақсаттар алға қойылған:
-Қазақстан Республикасында лизингтің сәтті дамуына арналған заң шығару
– заңға сүйену жағдайды тудыру;
-Қазақстан ... ... ... ... ... ... Республикасында лизингтің ... ... ... ... ... ... халықаралық қарым-
қатынасының дамуы;
Осы бағдарламаны іске асыру барысында еліміздегі ... ... ... жою қарастырылған, атап айтқанда: ... ... ... ... ... қысқа
мерзімділігі, мемлекеттік қолдаудың және лизингті ... ... мен ... ... жеңілдіктерді қолданумен ынталандыру.
Бұл бағдарламаны өндіру үшін шартты түрде екі ... ... ... ... ... үшін заң ... ортасын құру ұйғарылады,
оның барысында жұмыс істеп тұрған және ... ... жаңа заң ... ... Бұл ... ... лизинг институтын қосу
үшін құжаттар пакеті өңделген. Оның құрамында Қазақстан Республикасының
«Қаржылы лизинг туралы ... ... ... типті келісім –шарт, лизингті
қызметті рецензиялау туралы ереже, күші бар заң ... ... ... мен ... ... ... ұсыныстар, лизингті қызметті
салық салу, кеден, валютаны ... ... ... ... ... әдістемесі мен бухгалтерлік есеп берудегі лизингті операцияларды
бейнелеу ... ... ... ... ... ... қолдауымен лизингтің жаңа
институтын ұйымдастыру жобаланды. Бұл – еліміздегі лизингтің даму жөніндегі
үйлесімді орталық. Бұл ... ... ... іске ... етуге және аймақтарда демеуші лизингті орталықтарды құрудағы
үйлестіруші кеңестік-әдістемелік оқыту ... ... ... бұл ... ашу ... әлі де іске ... жоқ.
Бағдарламаның екінші кезеңі Қазақстан ... 2000 ж. ... ... ... ... Заң ... есте ... Лизингті
келісімдерді реттеуге арналған бұл Заң, ... ... ... ... ... ... ... басты
нысан.
Бүгінгі таңда лизингтің заң шығару – заңға сүйенген ... ... ... ... ... ассоциациялары
жарғысында Қазақстан Республикасы 1998 ж. 31 желтоқсандағы ... ... ... ... кіші және орта ... ... ... туралы мемлекеттік бағдарламада бұл жөнінде айтылған.
Дегенмен ҚР жағдайында лизингілік бизнес бір ... және ... үшін ... салу, ынталандыру, басқару құқықтық аумақта лизинг бойынша
адресті іс-әрекеттерден тұратын бағдарлама қажет. ... бұл ... ... ... ... мұндағы барлық міндеттер тек өзара ортақ
мақсаттармен ғана ... ... ... олардың бір-бірімен шартталғанымен
және белгілі ... ... ... ... Осы ... ... ... заңдылықты құқықтың қамсыздандыруының өзара
байланысын қарастыратын жүйелік тәсілді ... ... ... ... қатар лизингті де мемлекеттің және ... ... екі ... ... ... ... ретінде
пайдаланған дұрыс.
Лизинг бойынша операциялар жасау тәжірибесінде жаңа дәстүрлі емес және
спецификалық сияқты өндірісті техникалық, технологиялық жаңарту ... Бұл ... ... ... ... ... ... элементтері қарыздық міндеттер бойынша және басқа қаржылық
механизмдер арқылы іске ... ... ... және ... ... ... ... қажеттілігін жүзеге асыруда
көптеген проблемалар туындайды. Олардың шешілуі ... ... ... үшін өте ... Ол үшін келесі негізгі мақсаттарды шешу ұйғарылады:
- заңдылық нормативтік базаны қамсыздандыру;
- экономикалық базаны қамтамасыз ету;
- лизингілік институттарды дамыту;
- мемлекеттік ... және ... ... ... ... лизингілік құрылымының персоналдарын даярлау және қайта дайындау;
- ақпараттық және ғылыми-методикалық қамтамасыз ету;
- лизингілік ... ... ... ... ... қазіргі жетілдіруде қазіргі жағдайда лизингті дамыту
проблемаларын ... ... ... ... дамытуда және
ұйымдастыруда төмендегідей басты бағыттарын анықтау қажет:
1. Халықаралық тұтыну тауарларын ... ... ... ... ... ... өнімдерді өндіру;
-экспортқа бағытталған өнімдер өндіру.
2. Ауылшаруашылық аумағында фермалық шаруашылықты, өндірістің дәстүрлі
түрлерін есепке алып дамыту
-жаңа технологияны игеру негізінде өнімділікті және ... ... ... жоғарылату;
-қайта өңдейтін өндіріс сандарын көбейту.
3. Инновациялық қызмет аумағында ғылыми ... ... ... ұйымдастыру.
4. Минералды шикізаттарды игеру және пайдалану.
5. Тұрғындардың қызмет көрсету саласын жетілдіру және кеңейту.
Мақсаттарды заңдылық нормативті базалармен шешу үшін ... ... ... мен ... ... дұрыс. Сонымен бірге
лизингілік қызметтерді дамытуға және ... ... жаңа ... нормативті актілерді жасау керек.
Экономикалық базаны жасау лизингілік қызметті оперативті ұйымдастыруды
қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... салаларда лизингті қолдану мүмкіндіктерін анықтау,
лизингті пайдалану ... ... және ... ... тарту
мүмкіндіктерін зерттеу, сонымен ... ... ... ... ... ... анықтау мақсатымен ҚР-ң экономикалық
жағдайларына талдау ... ... ... ... қолдау, сонымен ... ... ... және ... ... ... рационалды пайдалануға
және тартуға сыртқы экономикалық лизингілік қызметті жүзеге асыру үшін
қолайлы жағдайлар ... ... Бұл ... ... ... ... байланыстарды орнатуда кіші және орта кәсіпорындарға жәрдем
көрсету және лизингті қолданып ... ... ... бизнесті
ұйымдастыру;
- лизингілік қызметтер үшін шетелге несиелік бағытта квотаны ұсыну;
- шетел технологиясын, жабдықтарын лизингілік компанияның қатысуымен
ноу-хауды комплексті жабдықтауды ... ... және орта ... ... ... ... ... сақтандыру ерекшеліктері жөніндегі
қағиданы әзірлеу, лизингілік құрылымдардың персоналдарын даярлау, ҚР-да
лизингілік қызметтердің нетижелі жұмыс ... ... рөл ... ... ... ... ... ету үшін
келесілерді іске асыру керек:
лизингілік компаниялардың персоналдарын даярлау үшін ... ... оқу ... және ... оқу ... ... ... бойынша бағдарламаны кіргізудегі жұмыстарды дайындау;
квотаны анықтау және ... ... ... ... өткізу үшін
топтарды қалыптастыру.
Ақпараттық және ғылыми-әдістемелік қамсыздандыру лизингілік
қызметтердің ... және ... ... ... ие. Сондықтан
ақпараттық қамтамасыз ету ... ... ... және ... кең ... ... қажет. Олар әрбір лизингпен
айналысатын субъекттіге іс-әрекет ету, ... ... ... үшін ... ... ... қолданбалы материалдар пакетін
және лизингілік ... ... ... үшін ... және басып шығаруды дайындау. Бұл лизингілік қызметке ... және ... ... ... ... ... ... ҚР-
да, шетелдерде лизингілік шараларды жүзеге асыру ... ... ... ... және де ... ... ... үрдісін
тездетеді. Лизингілік қызметте мемлекеттік реттеу органдарының жүйесі ... ... ... ... елде ... бизнес қалыптасқан және
дамыған уақыттары. Бұл жерде Президент пен Үкіметтің экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... ... ... билікті және
мемлекеттік басқаруға сәйкес органдарды шығаруда мемлекет тарапынан қолдау
қажет.
Келешекте ... ... ... ... сегментін игеруге
неғұрлым көбірек ұмтылулары қажет. Ол үшін лизингтік ... ... ... ... етілетін перспективті ... ... ... ... құру ... шағын кәсіпкерлік
сегментіне тән тәуекелділіктерді төмендетуге мүмкіндіктері болуы ... ... ... ... ... қатынастар орнатудың
міндетті шарттарының бірі ... ... ... ... ... Осы ... ең алдымен осы механизмнің міндеттері мен
параметрлерін анықтау керек. Яғни, бір жағынан өмірлік ... ... ... ... ... ... жол ... ал
екінші жағынан өте қатаң талаптар қою арқылы барлық жобалардың тым қатты
сұрыпталуын болдырмауды ... ... Бұл ... ... ... ... ... үшін қаралатын жобалар санын
тәуекелділіктерді жоғарылатпай көбейтуге, яғни ... екі ... ... ... ... ... ... шығудың бір жолы, біздің ... ... әр ... ... тарту арқылы қаржыландырудың көптеген
схемаларын құру. Бүгінгі таңда, ... ... ... ... ... немесе өмірлік қабілеттілігі неғұрлым жоғары
жеткізушілерді тартудың өте үлкен потенциалы бар. ... ... ... экономиканың кейбір нақты салаларын дамытуға үлкен қызығушылық
танытып отыр.
Сонымен бірге, лизингтік ... ... ... тиімді
басқаруды ұйымдастыру арқылы өз тәуекелділіктерін төмендете алады. Яғни,
лизингтік компания өз қасиетіне тән емес қызметтерді де ... ... ... Ол үшін ... ... лизингтік келісімді бекіту үшін қажетті
көптеген экономикалық және ... ... ... ... ... атқаруы қажет. Себебі, біз жоғарыда айтып кеткеніміздей, көптеген ... ... ... беру үшін ... ... ... ... мүлдем жоқ. Бірақ осындай схема бойынша әрбір ... ... ... үшін де ... ... ... ... лизингтік
компания өз шығындарын азайту үшін халық ... ... мен ... ... ... ... қажет. Содан кейін ол
белгілі бір жеткізушіні таңдайды және сол ... ... ... ... ... ... толық есептейді.
Осындай жұмыстар атқарылғаннан кейін лизингтік компания белгілі бір
құрылғыларды лизингке беру үшін ... ... ... ... ... жетілдірудің бұндай жолын лизингтік компаниялардың
қосымша қызметтерін дамыту стратегиясы деп те ... ... Бұл ... ... ... ... үш ... бөліп қарастыруға болады.
І-кезең дайындық жұмыстарын жүргізу, яғни шағын ... ... ... ... және ... ... Осы ... кезеңінде
лизингтік компаниялар өте көп жұмыстар атқаруы қажет. Ол үшін ең алдымен
құрылғыларды өндірушілерден немесе т.б. көздерден ... ... мен ... ... үшін ... ... ... ақпараттар жинақтау
керек. Осы жинақталған ақпараттардың ішінен белгілі бір ... ... ... таңдалады. Содан кейін таңдалған құрылғыларды лизингке
беру бойынша схемалар құрастырылады. Бұл ... ... ... ... оптимизациялау сияқты факторлар да ескерілу
қажет. Осы кезеңнің негізгі мақсаты лизингке алынған ... ... ... ... көрсетілетін қызметтерге деген төлем
қабілеттілігі бар ... ... ... Міне ... ... ... жіберілген қателер қаржылық шығындар әкелуі мүмкін.
Егер осындай бағалау білікті түрде ... онда ... өз ... лизингке берілген құрылғылар есебінен отандық ... ... мен ... ... тола ... яғни ... немесе
қызметтерді сату және өткізу процестері жылдамдатылады.
Әрине, бұндай қызмет (қосымша қызметтер көрсету) лизингтік компанияның
міндетіне жатпайтындығы белгілі. Сондықтан ... ... шешу ... ... ... сүйену қажет болады. Бұл ... ... ... ... ... да мүмкін. Себебі, олар өз
құрылғыларының нарығымен, оның ... ... ... ... ... ... олар ... компаниялар үшін мейлінше толық ақпараттар
бере алады. Осы ... ... ... мен ... ... өндірушілердің бір-біріне жақындасуы да үлкен қозғау салуы мүмкін.
Осындай схеманың ... ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыру идеясы жатыр.
Құрылғыларды сатушылар немесе өндірушілер үшін ... ... ... ... өз ... өз атынан болмаса да жарнамалау, ұсыну
мүмкіндіктерін тудырады [31,32].
Осындай механизмді пайдалану кезінде лизингтік ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым тиімді деп
ойлаймыз:
- құрылғының стандарттылығы;
- құрылғыны өндіріс процесінде бірнеше рет ... ... яғни ... құны ол ... ... ... тез
төмендемеуі қажет;
- құрылғының өтімділігі.
Осындай сипаттамалардың барлығы мүліктік тәуекелділіктерді төмендетуге
және ... ... бір ... ... ... ... ... Сонымен бірге, белгілі бір сұранысқа ие құрылғылар
түріне нарықтық бағалардың, яғни, транспорттық, техникалық ... ... ... ... ... ... да әсер ... керек.
Сонымен, осы кезеңде жүргізілетін жұмыстарды жүйелеу үшін лизингтік
компанияларда лизингке берілуі мүмкін әр ... ... ... ... ... ... қажет. Сонымен бірге құрылғыларды сатып алу-
сату туралы бекітілетін келісімдерде көрсетілген шарттарды ... ... ... туралы тиімді шешімдер қабылдау және лизингтік
компания үшін оның шарттарын жақсарту мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды жүзеге
асырудың кезеңі басталады.
ІІ-кезеңді лизингке алушыларды таңдау кезеңі деп те атауға болады. Осы
кезеңде лизингтік компанияның алдында ... ... үшін осы ... ... ... ... жарнамалау міндеттері тұрады.
Себебі, лизинг біздің отандық нарық үшін қаржыландыру құралы ... ... кең ... ... ... ... ... компания жарнамалау
жұмыстарын жүргізу кезінде осы құралдың экономикалық мәніне ерекше көңіл
аудармай, ... ... ... үшін ... ... мән ... ... Яғни, біздің айтайын дегеніміз, жарнамалау
кезінде лизингтің барлық егжей-тегжейіне ... ... ... ... ... ... алушылардан өтініштер жинақталады. Өтініштер
жинақталынып ... ... ... ... ... экономикалық
қызметіне төлем қабілеттілігі тұрғысынан талдау және бағалау жүргізеді.
Бірақ осы кезеңнің өзіндік ерекшеліктерінің бірі, егер ... ... ... шын мәнінде өте жоғары болса және жобаның
инвестициялық тартымдылығы ... ... онда ... ... ... және осы ... лизингтік қызметтерге деген сұранысты
кеңейтуге мүмкіндіктер туғызады. Осы ... ... ... неғұрлым
перспективті клиенттерді таңдау. Таңдау әр түрлі белгілер ... ... ... ондай белгілерге маңыздылығының біртіндеп
төмендеп ... ... ... ... ... ... төлемдер саны (лизингтік маржа);
- кәсіпорынның ағымдық экономикалық жағдайы;
- кепіл немесе кепілдемелердің т.б. ... ... ... ... мен ... және ... клиенттер анықталғаннан кейін лизингтің құны бекітіледі
және сәйкесінше лизингтік келісімшарт толтырылады да ... ... ... ... Міне ... ... нақты
атқарылғаннан кейін III-кезең басталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... кезеңі деп те аталады.
Негізінен лизингтік процесті ұйымдастыру бойынша ... ... ... ... ... және егер олар ... жасалынса, онда үшінші кезеңде
кездейсоқ қиыншылықтар пайда болмайды. Лизингке ... өз ... ... өзінде де, алғашқы екі кезеңде жасалынған жұмыстарды
қайта қарау туралы ... ... ... ... өз ... жағдайда лизингтік компания лизингке ... ... ... ... бұл кезеңде лизингтік операциялар
бухгалтерлік есеп пен қорытынды есепте ... ... ... ... төлеу іске асырылады және лизинг мерзімі аяқталғаннан
кейін мүлікті одан әрі қарай пайдалану бойынша қатынастар анықталады [35].
Сонымен, осындай ... ... бір ... үшін ... ... ... лизингтік компанияларда осы құрылғыларды басқа
региондарға ұсыну ... ... ... ... ... ... ... компаниялардың қосымша қызметтер атқаруын
дамыту механизмі арқылы біз лизингтік қатынастарды жетілдіруге ешқандай
ерекше ... ... ... ... біз ... ... ... жоғары қаржыландыру құралы ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін
ерекшеліктердің бірі ретінде лизингтік ... ... ... басталу керектігін құптаймыз. Себебі, бұл жағдай лизингтік
қызметтің осы ... ... ... ... негізгі мәселені шешуге
көмектеседі [36].
Әсіресе, шағын кәсіпорындар біліктіліктерінің жеткіліксіздіктерінен
жобаның инвестициялық мүмкіндіктерін тиімді ... ... бұл ... үшін ... тәуекелділікті тудырады. Сондықтан да біз ... ... ... ... және ... процестеріне неғұрлым
белсенді түрде қатысу қажет деп ойлаймыз. Яғни, олар ... ... ... бөлігін өздеріне алуы немесе ... ... ... ... ... Бұл ... біздің көзқарасымыз
бойынша, тәуекелділікті құрылғыны жеткізушіге берген неғұрлым тиімді,
себебі ол өз ... ... ... толық таныс және сонымен
қатар, «тәуекелділікті, оны ... ... ... ... ... ... қағиданы ескерсек, онда жеткізушілер тәуекелділікті басқаруды
лизингтік келісімге қатысушы басқа тұлғаларға қарағанда неғұрлым ... ... Ал, ... ... қызметтерді лизингтік компаниялардың
өзіне алуы ... ... ... ... ... ... жоғарлату арқылы орны жабылады.
Бұл схема белгілі-бір түрдегі шағын кәсіпорындарды қаржыландырудың
базалық ... ... ... ... ... көрсетілген схемаға оған
әсер ететін әр түрлі себептерге, факторларға байланысты өзгерістер енгізуге
болады. Мысалы, құрылғылар мен жеткізушілерді ... ... ... ... ... ... тәуекелділіктердің белгілі-бір
бөліктерін өздеріне алатын сақтандыру ... ... ... қатысушылар
да тартылуы мүмкін. Сонымен, лизингтің көмегімен жасалатын қаржыландыру
схемасы ... ... және ... ... тұлғаларға тікелей
байланыста болады.
Лизингке алушылардың келесі бір типі орта және ірі ... ... Осы екі ... бір ... ... ... ... қызметтерге деген сұраныстарының ұқсастықтары әсер етті.
Айырмашылықтары тек қана қаржыландыру ... ... ... ... ... жұмыс істеу лизингтік компаниялардан өте
кеп мөлшердегі қаржылық ресурстарды және арнайы қаржылық ... ... ... жоғары мамандарды талап етеді. Осы ... ... ... неғұрлым перспективті механизмдерінің бірі
біздің ойымызша лизингтік холдингті дамыту болып табылады.
Қазақстан Республикасында лизингтіњ дамуының ... ... ... ... ... ресурстарының әлемдік бағаларына
тәуелді және бұл тәуелділік көмірсутекті ... ... ... ... алдағы орта мерзімді ел экономикасын ... ... ... ... Қазақстанда мұнай экспортынан түскен
табыстың ауқымды мөлшерінен көлемі 3 млрд АҚШ долларынан асатын ... ... ... ... ... ... тұрақсыздығынан
қорғаудың тағы да бір тетігі өзіндік өндірістің дамуы болып ... ... ... ... 80%-ы ... ... бірнеше
жылда оларды алмастыру қажеттігін ескерген жөн. Осы ... ... ... жалға алудың басқа түрлерімен салыстырғанда кешенді сипаты бар ... ... және ... операциялар элементтерін
біріктіретін лизинг болмақ.
Лизингтің маңызды артықшылығы осы ... түрі ... кең ... ... ... ... Осылайша, ол
лизингалушылардың, атап айтқанда, жұмыспен қамтамасыз ету, елдегі бәсекені
дамыту мен ... ... ... ... рөл атқаратын шағын,
орташа, қайта құрылған кәсіпорындардың активтерін өсіруде ... ... аса ... ... ... ... ... лизингтік операциялары
қызметін жетілдіру механизмі
Елдегі лизинг дамуы үшін жағымды заңды базаны құру барлық ... ... ... ... ал ... ... орындарын құру мен бюджетке
салықтық ... ... ... ... ... ... төмендетуге жағдай жасайды.
Кез-келген инвестициялық қызмет түрі сияқты банктік – лизингтік
қызметте тәуекелмен ... ... ... ... ... барлық деңгейінде белгілі бір шешімдерді қабылдау үдерісі соңғы
нәтижелердің белгісізділік жағдайында іске асырылады. Тәуекелдерді басқару
мәселесі ... ... ... үшін тән. ... да мәселенің
лизингтік қатынастар орнату кезінде де ... мәні өте ... ... ... ... ... күрделі
несиелік-инвестициялық жоба екендігін білдіретін теориялық алғышарттарды
есепке алу керек. Жобалық ... ... ... басқару
сертификациялаудың американдық үлгісіне жақындауы тиіс, онда орындаушылар
әрекетін тікелей басқаруды (менеджерлердің жеке ... оның ... ... ... ... басым қоятын еуропалық әдістемеден
айырмашылығы) кіргізіп, бүкіл үдерістер құжатталады және айқын жазылады.
Мұндай ... ... ... қаржыландыруды тарту кезінде басым
болуы ... атап ... ... ... ... әрекет алгоритімін
және көрсеткішін (лизингтің өзінің мәні бойынша жобалық қаржыландыру түріне
жататынына көңіл аударамыз) сипаттайтын ... ... ... айқын
кепілдігіне ие болатынына қызықты. Қаржылық институттар көзқарасы бойынша,
қаржыны қайтаруды ... ... ... мен ... ... ... ... операцияларды одан әрі кеңейту үшін, оған
қатысушылар сақтандырудың қосымша салығын емес, тараптардың өзіне жүктелген
міндеттемелерді ... ... ... айқын түсінушілігі қажет.
Екінші жағынан, сақтандыруға негізделген лизингтік төлемдерді ... ... ... ... үшін ... ... және ... нарықты
тарылтады. Лизингтік компания өзінің қаржылық тәуекелдігін сақтандыру
таңдауын жасауы тиіс және ... ... кең ... бар бола ... ... және ... тәуекелділік жағдайында жұмыс істеп, өз
қызмет аясын да тарылтады [34].
Жалпы зерттеу барысында ұсынылатын ... ... ... ... ... ... сай келетін блок-сұлбасын 17суреттен
көруге болады.
Осы ... ... ... – тәуекелдің барлық түрлеріне лизингтік
қатынастардың ерекшеліктерін ескере отырып, толық сипаттама беру.
Лизингтік мәміле барысында туындайтын ... мен ... ... беретін көрсеткіштерге мыналар жатады:
– EL (Expected Loss) – күтілетін шығындар;
– UL (Unexpected Loss) – ... ... PD ... of Default) – ... болу ... (орташа
жылдық);
– EAD (Exposure at Default) – тәуекелге ықтимал қаражаттардың
шамасы (төленбеген лизингтік төлемдер сомасы).
Мұндағы басты міндет лизинг берушінің немесе ... ... ... ... ... Алтынғазин. «Лизингтік жүйенің артықшылығы» Жас қазақ – 2011,
22.04-28.04, 4 бет.
Сурет 17- Банктік лизингтік ... ... ... ... кезде тәжірибеде лизинг берушінің ішкі ... және ... ... ... оның рейтингін сапалық
және сандық бағалау әдістері қолданылады. ... ... ... ... ... белгілі бір ... ... ... қазіргі кезде олардың жоқтығына байланысты есептеуде
қиындықтар туғызады [34].
Лизингтік мәміледен туындайтын несиелік тәуекелді төмендету ... ... ... ... сатысында лизинг алушының ... ... ... ... ... тексеру;
– құрал-жабдықты сатып алу құнының нақтылығын тексеру;
– лизингтік мәмілені дұрыс құрылымдау;
– лизингтік құжаттарды ... және ... ... ... ... тіркеу және сақтандыру;
– лизингтік қоржынға ағымдық мониторинг ... ... ... орындалуын қадағалау.
Банктің қызметіндегі лизингтік тәуекел несиелік тәуекелдің бір түрі
ретінде қарастырылады. Банк ісінде лизингтік тәуекел - ... ... ... ... ... қосымша шығын жұмсау салдарынан
пайда алмау немесе өзінің ресурстарының бір ... ... ... ... ... келесідей төрт топқа бөлуге болады:
1) Лизинг затын қайтармау тәуекелі бұл лизинг келісімшартының бұзылу
барысында ... ... ... ... ... алған затын қайтаруына
байланысты міндеттемені орындамауын білдіреді.
2) Көзге ... және ... ... ... бұл лизинг
объектісіне энергия құрылымын ... ... ... орналастыратын
аумақтың талабына сәйкес келтіру ... және т.б. ... ... ... ... ... бүліну, құнын жоғалту тәуекелі – әр түрлі сақтандыру
шаралары қолданылатын ықтимал оқиғалардан туындайтын шығыстар.
4) Валюталық ... бұл ... ... ... ... немесе
ұзақ мерзімге валюталық несиемен берілетін лизинг объектілеріне
байланысты ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары операциялар
қатарына жатқызғандықтан ... ... ... ... ... мәселелердің бірі болып табылады [36].
Тәуекелді сақтандыру – бұл ... бір ... ... ... ... ... ... лизингке алушы лизинг
объектісінің толық ... ... ... ... ... ... тәуекел деңгейін төмендетеді. Лизинг объектісін лизингке алушы тұлға
сақтандырған жағдайда, ол ... ... ... ... сақтандыру сыйақысын төлеп отырады, ал лизингке ... ... ... ... жағдайда ол сақтандырумен ... ... ... ... сомасына кіргізіп отырады. Жалпы әлемдік
тәжірибеде, лизинг ... ... 40 ... лизингтік
компаниялар, 60 пайызы лизингке алушылар ... ... ... ... ... ... ... шаралары жүзеге
асырылады:
– техногендік тәуекелдер (өрт, ... ... ... т.б. ... зардап шегуі);
– оқыс оқиғалар салдарынан туындайтын тәуекелдер (жер сілкінісі, су
тасқыны және т.б.);
– қарсы болатын ... бір ... ... ... ... бұзақылық, біреудің мүлкін қасақана бүлдіру);
– сақтандырылған мүлікке ұшатын объектінің немесе оның сынықтарының
құлау тәуекелі;
– жер ... ... ... ... туындайтын
тәуекелдер.
Демек, несие беруге байланысты лизингтік тәуекелді сақтандырудың ең
маңыздысы бұл ... ... ... ... табылады. Сақтандырудың
ерекшелігі қарыз алушының мүддесін қорғай ... бір ... ... ... ... кепілдік беріледі.
Қазіргі кезде, лизинг қатысушылары арасында тәуекелді үлестіретін
келісім-шарттық механизмдерін және ... ... ... ... коммерциялық банктер ... ... ... ... қамтамасыз етудің сақтандыру принциптерін
пайдалану қажет деп санаймыз. ... ... ... ... қазіргі кезеңінде несиелік немесе лизингтік ... ... ... ... ... ... ... сызбасымен жүргізу тиімді. Мұнда инвестор
ретінде лизингтің үш ... ... ... ... ... ... ... лизингтік мәмілеге банктердің қатысуы олардың өз ... ... ... басқаруға арналған әдістерін дұрыс ... ... ... ... ... халықаралық ... ... емес ... ... ... және жергілікті басқару
органдарының көмегімен арнайы жобалар жасау арқылы ... ... ... үшін қолайлы жағдай жасай отырып, ... мега ... ... ... рөл ... ҚР- ... даму жөніндегі АҚШ агенттігінің қаржылық қолдауымен 2003 ... ... ... жоба өз ... ... Бұл ... негізгі
мақсаты лизингтік қатынастарды реттейтін заңдылықтарды жетілдіру ... ... ... және ... ... беру, қаржылық
және кәсіпкерлік орталарда лизинг ... ... ... ... лизингтік сектордың ресурстық базасын кеңейту бойынша көмектер жасау
болып табыладыТәжірибе көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... ... ... белсенді түрде пайдалану
қажеттіліктерін айтып қана қоймай, ... ... осы ... ... ... да өте көп ... бөлу ... Соған байланысты еліміздегі
лизингтік қатынастарды ... ... ... ... бар. Ол ... 18 ... ... Туменбаев С. « Лизинг және еліміздегі лизингтік ... ... » Заң ... – 2010, 8 ... 5бет.
Сурет 18 - Лизингтік қатынастарды басқару деңгейлері.
Қазіргі кезде осы жобаның ... және ... ... ... ... Ал ... ... іске асыру үшін Халықаралық ... ... ... ... отырып, Орталық Азияда
лизингті қаржыландыру Қорын құру бойынша жұмыстар жүргізілуде. Лизингтік
қатынастарды мега ... ... ... үшін ... ... ... көңіл бөліну қажет [38].
Лизингтік қатынастарды басқарудың нарық талаптарына сәйкес ... ... ... үшін ең ... ... ... ... ретінде неғұрлым маңызды роль атқарады. Еліміздегі
лизингтік қызметтер нарығының қалыптасқаннан бергі ... ... ... ... және ... ... ... бекітілгені белгілі. Солардың негізінде лизингтік қызметтер
нарығын ұйымдастыру қағидаларын анықтайтын база құрылған. Бірақ ... ... ... ... ... ... актілердің
қабылдау уақыттарына жасалатын талдаулар, ... ... ... ... ... ... еткендігін көруге болады, яғни,
бүгінгі күні мемелекет лизингтік қатынастарға заңнамалық ... ... ... ... ... ... жоқ. Сондықтан да,
біздің қазіргі таңда ҚР-ғы ... ... ... ... ... тетіктерін сапалық жағынан келесідей бағыттар бойынша
қажет екендігін ұсынамыз:
1. Лизингтік ... әр ... ... ... ... ... инвестициялау тетігі ретінде оның әлеуметтік-
психологиялық аспектілерін ... ... ... қосымша
заңнамалық нормативтік базаны қалыптастыру қажет. Ол үшін ... ... ... уақытта жұмыс істеп жатқан ... ... ... ... яғни ... ... оларды қолданысқа енгізу керек.
2. ҚР-да лизингтік қатынастарды құру қағидаларын толық қалыптастыруға
жауап беретін құқықтық реттеу тетіктерін жасау және оларды ... ... ... . Бұл ... ең алдымен « қаржылық лизинг » түсінігінен белгілі
бір ерекшеліктері бар « оперативті ... » деп ... жаңа ... өту үшін ... ... базаны қалыптастыру керектігі айта
кеткен жөн. ... ... ... ... ... кейбір
объектілерді әсіресе, құрылысты жүргізуге қажетті құрылғыларды оперативті
лизинг негізінде пайдалану қаржылық ... ... ... ... ... да ... ... лизингтік қатынастарды оперативті
лизинг арқылы дамытуға көп көңіл бөліну ... ... үшін ... ... пайдалану қағидалары мен тәртіптерін түсіндіретін және
реттейтін заңнамалық актілер қабылдау қажет.
3. Соңғы ... ... ... нарықтағы өзекті мәселелердің
бірі бұрын пайдаланылуда болған мүліктерді лизингке беру тәжірибесін ... ... бұл ... ... ... ... ... Заңында
қарастырылғанына қарамастан,қазіргі ... бұл ... ... ... ... күні ... тарапынан осы сектордың жұмысын
ынталандыру және ... үшін ... ... ... ... ... ... нарықтың дамуы,өтімділігі
неғұрлым ... ... ... ... ... ... болуына
әсерін тигізді.
Лизингке беруші субъектілердің қызметтеріне бақылау ... ... ... ... тәртібін қолдану қажет.Ол үшін
«Қаржылық лизинг туралы» ҚР-ның Заңының 10-бабына өзгертулер енгізу ... ... ... ... нақты жұмыс істемейтін лизингтік
компаниялардан «тазартуға»мүмкіндіктер береді. ... ... ... ... ... қатынастарды басқару жүйесін реттейтін
заңнамалық негіздерге осындай түзетулер мен толықтаулар енгізу ... ... ... ... ... әсер ... ... беруші
субъектілердің қызметтерінің ерекше қарастыра ... ... ... ... ... ... ... нақты және қызмет көрсетуші
секторларының құрылымынан тұрақты аралық звено ... ... атап ... ... ... ... ... қатынастарды тиімді етіп
басқаруды қамтамасыз ету үшін келесідей тетіктерді жетілдіруге көңіл бөлу
керек ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі болашақтағы қаржылық ... және ... ... ... ... іске ... қажет. Лизингке беруші
ең алдымен, лизинг объектісін жеткізушімен ... ... ... ... ... ... Лизингтік қатынастар сызбасы лизинг объектілерінің
бағасын және лизингтік келісімдерді бекіту кезіндегі
пайда болатын тәуелділіктерді ... әсер ... ... ... ... ... қажет.
• Лизингтік қатынастарды іске асыру нәтижесін ең ... ... ... ... табылады. Олар лизингтік қатынастарды
тиімді ... ... ... отырып, қосымша экономикалық
тиімділіктерді алуды көздейді. Бүгінгі күні ҚР-да лизингтік
қатынастарды іске ... ... ... ... өте ... ... ретінде, яғни лизингке беруші
субъектілердің ұсынған қызметтерін тек « тұтынушылар » ... ... ... ... ... ... жетілдірудің бір
жолы ретінде лизингтік компаниялардың қосымша қызметтерін ... ... Осы ... сәйкес лизингтік келісімді бекіту
лизингтік компаниядан басталу керектігі ... Ол үшін ... ... ... ... және бағалау үдерістеріне неғұрлым
белсенді түрде қатысуы қажет деп ... ... олар ... ... ... бөлігін өздеріне алуы немесе мүмкіндіктері болған
жағдайларда басқаларға беруі ... ... ... ... лизингтік
компаниялардың өзіне алуы лизингке алушылар тұрғысынан ... ... ... ... ... орны ... Бұл ... – бір түрдегі лизингке алушыларды қаржыландырудың базалық үлгісі
болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі заманға сай ... ... ... ... ... ... ... зерттеу мынадай тұжырымдар
мен ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді:
1. ... ... ... ... ... ... басыңқы шараларының бірі инвестицияларды пайдалану
деп айтқан. Бұл орайда экономиканы құрылымды өзгертуде және ... ... ... ... және тиімді каржыландыру түріне ... Ел ... ... бәсекеге қабілетті 50 мемлекет қатарына
енуі бағдарламасын жүзеге асыру үшін кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... көрсету қажет екенін бәріміз де жақсы
түсінеміз. Дегенмен, оны физикалық тозған ... ... ... ... ... ... ... емес.
2. Бүгінгі таңда біздің елімізде лизингтік бизнестің дамуы лизинг
шартымен пайдалануға беру ... ... сату үшін ... ... жинақтау мәселесіне келіп тірелуде. Ал коммерциялық ... бос ақша ... ... ... ... бірі
болып табылатындықтан, лизингтік операцияларды банктік операциялардың бірі
ретінде қарастыру лизингтік ... ... үшін ... ... ... ... Соңғы жылдарда мемлекет банктердің нақты секторды, соның ішінде кіші
бизнес пен ауыл ... ... ... ... ... ... ... шаралар қабылдап отыр. Бұл мәселелерді шешудегі
салмақты үлес қаржылық лизингке келеді, лизингтің арқасында кәсіпорындар,
кепілдік ... ... ... да, өндірісті техникалық қайта
қаруландыру үшін қажетті қаржылық және материалдық көмекті ала ... ... ... ... ... мәмілелерді қаржыландыруда әлі де
болса, ынталанушылық байқалтпай отыр, мұны ... ... ... ... ... ... несиелік саясатын ескеретін көп жоспарлы
қызметін атқарып отыр, оның құрамына қаржылық лизинг мәселелері ... ... ... банктердің белгілі бір бөлігі бұрынғыдай
өндірістік ... ... емес ... ... алуды қалайды. Ал
өндірістің түрлі салаларындағы лизингті ұйымдастырудың және ... ... ... ... оған қызмет көрсетудің сәйкес
стандарттарын жасауға және оларда өзінің қатысуының тиімділігін ... ... ... ... ... лизингтік бизнесті дамытуда кешенді
бағдарлама жетіспейді деуге ... Оның ... ... ... мүмкін:
– құрамында мамандарды дайындайтын, көрсетілетін ... ... ... лизингтік нарықтың инфрақұрылымын
дамыту;
– лизигтік келісім-шарттарды несиелеуде ... кең ... ... ... ету (3 жылдан жоғары);
– кепіл жүйесін дамыту;
– қазіргі кезде қолға алынған ... қоса ... ... ... тартуды қадағалау (халықаралық лизингтік
келісім-шарттарда валюталық бақылаудың болмауы).
Осындай бағдарлама коммерциялық банктердің қысқа мерзімдегі, ... ... ... ... ұзақ ... ... тұрақты пайда алуға ... ... еді. ... ... ғана ... лизингтік бумнан алшақтандыратын еді.
7. Айтылғанмен қатар, қаржы саласында қызмет ететін ірі ұйымдар мен
компаниялар үшін келесі ұсынысқа ... ... ... деп ... ... ... орын алғысы келетін лизинг берушілердің өз ... ... тек ... бизнесін ғана емес, барлық операциялардың
сапалы болуын қамтамасыз етеді. Оның себебі, консалтингтік ... ... ... және ... да ... ... ... компаниялардың қызметтері сапалы, операциялары жылдам,
тұтынушы үшін қолайлы, банк және оның клиенті үшін қатынастың нығаюына ... ... ... ... ... қызметтер нарығын жоғарыда көрсеткендей белгілі бір
белгілері бойынша сегменттерге бөліп қарастыру, ... ... ... ... ... Осы лизингтік келісімдерді
қандай сегментте болсын жүзеге ... ... ... ... ... ... деп ойлаймыз.
Сонымен қатар, лизингтік несиелеу ... ... ... ... мынадай ұсыныстар жасауға болады:
1) лизингке берілетін барлық жылжитын мүліктердің түріне 3 немесе 4-
тен ... емес ... ... ... ... мүмкіндігін заңды түрде қарастыру;
2) 2-3 жылға дейінгі мерзімде ... ... ... ... ... байланысты алынған пайдалар бойынша лизингті берушілерге
(банктерге ... ... ... ... компанияларына)
табысқа салынатын салықты төлеуден босатуды ... ... ... ... ... табылатын, Қазақстан аумағына уақытша алып
келген тауарларға қатысты кеден бажынан және салықтардан лизингті
берушілерді босату;
4) ... ... ... ... ... ... ... ассоциацияның тез арада құрылуына
қолдау көрсету.
8. Қорытындыда лизингті несиеге арзан айырбас еместігін айта ... ... ... ... жаңартуда несиені пайдаланғаннан
гөрі тиімді ... ... ... ... ... үшін ... қорды
лизинг арқылы, ал айналымды кеңейтуді қысқа мерзімді, тәуекелі жоғары несие
арқылы қаржыландыру аса қолайлы болып табылады.
Лизингілік ... ... ... ... ... ... ... дилерлік және брокерлік болып бөлінеді. Брокерлер
мәміленің шарттарын ... ... ... ... меншік құқығына ие
болмайды. Олардың функциялары (қызметтері) мәмілені жасауға ... ... ... мәміле бойынша консалтингалық қызмет
көрсету және оның лизингілік ... ... ... табылады.
9. Лицензияны алу тәртіптері және шарттары лизингілік қызметтерді
лицензиялау жөніндегі жағдаймен ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Олар жыл сайын компанияның
балансын жариялауға және ... ... ... ... ... ... ... міндетті.
Лизингілік компанияның төленген жарғы капиталы 100000 американдық
долларға ... ... кем ... ... ... ... таза
активтер мөлшерін жарғы капиталында ... ... ... кем емес ... ... ... компаниялар өзіндік және заемдық қаражаттардың қатынасын
1/5 кем емес қатынасында қолдауға міндетті. Егер олар ... онда ... ... ... ... капиталдың 1/10
бөлігі мөлшерінде резервтік қорды қалыптастырулары керек. Бұл ... жабу және ... ... ... таза ... ... ... үшін қажет. Резервтік қор ұлттық банкте сақталады ... ... ... ... ... ... жалға алу бойынша лизингілік ... ... ... ... ... әр ... болуы мүмкін. Бұл, ... ... ... қызмет ету мерзімімен байланысты, яғни
машиналар мен жабдық-тардың амортизация ... ... ... ... ету ... ... мәліметтер үрдісінің
динамикасы, саудалы капиталдар рыногындағы пайыздық ставкалар деңгейі және
оның өсімінің бағасының төмендеу тенденциясы да ... ... ... алу ... бір ... 1 ... (рентинг), 1 жылдан 3 жылға
(хайринг) және 3 жылдан 20 ... және одан көп ... ... ... ... ... пайдаланғаны үшін төлемдер ... ... ... ... ... ... ... Лизингілік мәмілені іске асыру ... ... ... ... консалтингалық қызметтер сақтандыру төлемдерінен құралатын
төлемдер төленетін тұлғалар қатысады. Бірақ бұл ... ... ... табылмайды. Бұларға сонымен қатар лизинг берушіге ... ... ... үшін төлейтін санкцияның айыппұл сомасы да
кірмейді.
11. Лизингілік төлемдер осы берілген жабдықтарда өндірілген өнімдерді
сатқаннан ... ... ... Бұл ... тек ... ... ... сонымен қатар қарсы қызметтер және тауар түрінде толығымен немесе
бөлек-бөлек төленеді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... 15-30
2. Абашина А.М., Симанова М.Н., Талье И.К. ... и ... ... Макеева В.Г. Лизинг. Учебное пособие. – М.: ИНФРА-М, 2003. С. ... ... В.Д. ... ... ... ... – М.: ГУ ВШЭ,
2003. С. 392.
5. Речмен Д.Дж., Мескон М.Х., Боуви К.Л., Тилл Дж.В. ... ... В 2 т. Т.2. Пер. с ... – М.: ... ... 479.
6. Кисилиев И.Б. Лизинг-практика и становления // ... ... ... Э.И., Журавкова И.В. Анализ эффективности инвестиционной и
инновационной деятельности предприятия. М.,2001г.стр-258
8. Валитов Ш.М., Кириченко Е.Г. ... как ... ... ... ... ... 2007 ж № 4 стр 47 – 55.
9. Иссык Т. ... ... ... лизинга в РК” Экономика и
статистика 2003 ж №1с 28–32.
10. Оралбаева Ж.З. “Лизингтік ... ... ... лизингтік қатынастарды басқару мәселелер” Аль Пари 2004 ... ... А.Б. ... ... ... в РК” Сборник научных
трудов 2003 г с 185 – 193.
12. ... Т. ... о ... ... и ... 2004 г с 28 – ... ... Сайденов «Операция Лизинг»», газета «Казахстанская правда»
№ 209-210 от 28.09.2002г, стр. 6
14. Адриасова И.В. ... быть или не ... ... и ... №2,
1998
15. Козлов Д. “Лизинг: ... ... ... ... и ... №29, ... ... Гладких Р.А. “Лизинг как форма инвестиционной деятельности”,
//Бизнес и ... М, №30, ... ... ... в ... и ... ... //
Финансовый бизнес, - М, № 7, 1996.
18. Банковское дело” Справочное пособие Под ред К.Э.Н. Бабычевой ... 1994 ... ... П.Г. ... ... ... ... Учебник.г.
М.1995г.
20. Библиотека бухгалтера и предприинмателя // ... ... ... ... ... Н.М., ... С.И., Лепе Л.И. ... как механизм
развития инвестиций и предпринимательства», М.1999г.
22. ВласоваВ.М. Основы предпринимательской деятельности, ... ... ... ... 2000 ... 5 ...... Заңы (2014.07.03. берілген өзгерістер мен
толықтырулармен)
24. ... ... ... ... и экономические расчеты //
Вестник университета «Туран», №1-2(10).Алматы,2009г.
25. Оралбаева Ж “Қазақстандағы лизингтік қатынастар ... ... ...... 2004 ж № 2 б 91 – ... Методические рекомендации по расчету лизинговых ... ... РК ... ... ... финансирования предпритиятия//«Евразийское
сообщество» №4(40),2013г. Стр.31-35.
28. А.С. Сабитов Лизингтік операциялардың ... ... ... мен ... // ҚазҰУ хабаршысы. − 2010. −№5
(69). − Б. 41-44.
29. А.С. Сабитов ... ... ... ... ... дамуы // «Әлемдік қаржылық дағдарыс салдарынан арылу және
Қазақстан экономикасының даму ... ... ... ... халықаралық сауда университетінің 10 ... ... ... конференциясының материалдары. −
Астана, 2011. Т. III. −Б. ... А.С. ... ... ... ... ... //
«Қазақстан әлемдік экономикалық дағдарыс жүйесінде: дағдарысқа
қарсы бағдарламаны жүзеге асырудың табиғаты механизмдері және оны
талдау» ... ҚЭУ ... ... ...... 2011. −Б. ... «БТА ... АҚ «БТА ORIX Лизинг» компаниясының жылдық есебі 2012
жыл
32. Источник по данным статистического сборника «Услуги в ... в 2012 ... ... ... ... лизинг: взгляд на проблему // Весник университета
«Туран» №3-4 (8).- Алматы,2013г.
34. Каренов Р. « ... ... » ... ... – 2013, ... ... ... Қаржы министрлігінің статистикалық
бюллетені № 1 (121), ... ... ... Республикасында қаржы тұрақтылығы туралы есебі, 2013жыл
37. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының, 2013 ... ...... ... ... ... ... // Вестник
университета «Туран», Алматы,2012г.
39. Туменбаев С. « Лизинг және ... ... ... ... » Заң газеті – 2012, 8 мамыр, 5бет.
40. ... ... ... ... Жас ... – 2013, 4
бет.
41. ҚР Ұлттық ... ... ... және ... ... бақылау мен
қадағалау комитетінің Экономиканы және қаржы жүйесін ... 2014 – 2016 ... ... ... іс-қимыл
жоспары.
-----------------------
Импортты
Жаңалану лизинг
Тез лизинг
Тура лизинг
Ішкі лизинг
Таза лизинг
Толық лизинг
Қаржылық
Оперативті
Лизинг
Қаржыландырушы
(банктік) мекеме
Мемлекеттік жергілікті
мекемелер
Сақтандыру компаниясы
8
9
6
3
Лизингтік фирма
(лизинг беруші)
7
5
4
Жабдықтаушы ... ... ... алушы)
Леверидж лизинг
Қызметті лизинг
Халықаралық
лизинг
Транзитті
Экспортты
Қайту лизинг
Лизинг «пакеттегі»
Рентинг
Хайринг
Банк
Жабдықтаушы
Лизинг компаниясы
(лизинг беруші)
Өндірістік кәсіпорын
(лизинг ... ... ... ... ... ... ... алушы
Мүлікті сақтандыру
Лизингтік төлемдер
Лизингтік келісім шарт
Лизинг беруші
Ссуда
Банк
Ссуданы қайтару
Лизинг беруші
(Лизинг компаниясы)
Жабдықтаушы
(Өндіруші)
Лизинг алушы
(Өндірістік ... ... ... ... ... ... бөлім)
Жалға алушы
Жалға беруші
Делдал
Тұтынушы
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1800
2004
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Жылдар
мың АҚШ долларымен
Лизингтік компаниялар
Банктер
15%
85%
0
10
20
30
40
50
60
2002
2003
2004
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Жылдар
млн. АҚШ долларымен
18 556 284
19 287 ... 435 ... 522 ... 859 ... ... то
қ
сан
2012
ж.
Лизинг
Стандарт
Жабдықтаушы
Компенсациалы
Қор тарту
Нақты
Шартты
Келісімшарт
Л
И
З
И
Н
Г
А
Л
У
Ш
Ы
Л
И
З
И
Н
Г
Б
Е
Р
У
Ш
І
С
А
Қ
Т
А
Н
Д
Ы
Р
У
Ш
Ы
К
О
М.
ЖАБДЫҚТАУШЫ
Б
А
Н
К
1
6
2
7
8
9
10
11
4
12
9
5
31
7
7
Сыртқы факторлар: инфляция, бәсеке, саяси және экономикалық дағдарыстар
т.б.
Лизингтік катынастардағы
тәуекелдіктердегі әсер
ететін ішкі және ... ... ... ... ... стратегиялар, өндірістік потенциал, шаруашылық
және экономикалық байланыстар, қаржылық жағдай математикалық есептеу
әдістерін талдау
Тәуекелдерді талдау
Тәуекелдің ... ... ... ... және ақша ... резервтеу
Серіктестіктерді таңдау туралы қосымша ақпарттар жинау
Тәуекелдердің деңгейіне әсер ету әдістерін талдау
Тәуекелдерді бөлу
Сақтандыру
Қажетті қаржылық ресурстар көлемі анықталды
Тәуекелге қатысты шешімдер қабылдау
Лизинг ... ... ... ... ... және сатып алу-
сату келісімшарты жасалады
Лизингтік қатынастарға қатысушылар арасында, олардың міндеттемелерін
анықтау және бөлу
Лизингтік келісімшарт объектілерінің және ... ... ... ... ... етудің түрлерін анықтау
Тәуекелге тікелей ықпал ету
Пайда болған шығындар және оларды азайту бойынша қабылданған ... ... ... ... ... ... ... шығындар мөлшерін бақылауға,
сондай-ақ кездейсоқ оқиғалардан сақтануға ықпалы
Халықаралық
ұйымдар деңгейінде ... ... ... ... ... ... ... БАСҚАРУ
Мегадеңгей
Макродеңгей
Медиадеңгей
Микродеңгей
Мемлекеттік деңгейде басқару
Лизингке беру-
ші субъектілер
деңгейінде
басқару
Лизингке алу-
шы субъекті-
лер деңгейін-
де басқару
Тұрақты құқық-
тық базаны жа-
сау арқылы,ли-
зингтік қатынастардың
дамуын ынталандыру
Лизингтік қатынастардың
Тиімді моделін
қалыптастыру
Лизинг объектісін ... ... ... тиімділікке
қол жеткізу
Кестенің жалғасы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктің лизингтік қызметі, оның инвестициялық тәжірибесі формаларының бірі ретінде86 бет
Коммерциялық банктер. Коммерциялық банк туралы ұғым және оның типтері32 бет
Коммерциялық банктердің активті операциялары27 бет
Лизингтік операциялар туралы ақпарат43 бет
Өндiрiстiк құралдар нарығының инфрақұрылымы6 бет
«Dala Group» компаниясының қарыз қаражатын қалыптастыру механизмін жетілдіру жолдары14 бет
«Казагрофинанс» акционерлік қоғамының қаржы лизингін талдау57 бет
«Лизинг- инвестицияның қысқа мерзімді қаржыландырудың әдісі ретінде»22 бет
Агроөнеркәсіп кешенінің нарықтық экономикасы26 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы шаруашылық инфрақұрылым саласының ролі35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь