Қор нарығының қазіргі замандағы жай-күйі және халықтың жинақтарын инвестицияларға айналдырудың негізгі механизмдері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ҚОР НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҢ ЖИНАҚТАРЫН ИНВЕСТИЦИЯЛАРҒА АЙНАЛДЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ МЕХАНИЗМДЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... 6.29
1.1 Қор нарығы мәні және оның сыныптамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Халықтың жинақтарының мәні және олардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
1.3 Қор нарығының түрлері және оның ісін мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... .21
1.4 Халықтың жинақтарын инвестицияларға айналдырудың негізгі механизмдерінің құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26

2 ҚОР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНДАҒЫ ЖАЙ.КҮЙІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҢ ЖИНАҚТАРЫН ИНВЕСТИЦИЯЛАРҒА АЙНАЛДЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ МЕХАНИЗМДЕРІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ..30.59
2.1 Қазақстан қор нарығын және бағалы қағаздар қызметін және ондағы биржалық сауданы жүргізу механизмін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
2.2 Қор нарығындағы қатысушылар және биржалық тауарды саудаға түсіру
2.3 Халықтың жинақтарын инвестицияларға айналдырудың негізгі механизмдерінің қазіргі жағдайына талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44
2.4 Қазақстандағы халықтың жинақтары банктердің инвестициялық ресурсы ретіндегі қызметін жүзеге асырылуына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 51

3 ҚОР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНДАҒЫ ЖАЙ.КҮЙІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҢ ЖИНАҚТАРЫН ИНВЕСТИЦИЯЛАРҒА АЙНАЛДЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ МЕХАНИЗМДЕРІН ДАМЫТУДЫҢ БОЛШАҚТАҒЫ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60.83
3.1 Бағалы қағаздар нарығындағы қор нарығы және оның шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
3.2 Қазақстанның бағалы қағаздар нарығын тұрақтандырудағы негізгі міндеттердің бірі қор нарығы және биржалық сауданы дамыту перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
3.3 Қазақстан банктеріндегі инвестициялық ресурсы ретіндегі халықтың жинақтары қызметін жаңғырту тетіктері мен басымдықтары ... ... ... ... ... ... ... 76

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...84

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...86

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қор нарығы - қаржы нарығының бір бөлігі, бағалы қағаздар нарығы, яғни бағалы қағаздар сатылатын және сатып алынатын, ал олардың бағасы сұраныспен және ұсыныспен айқындалатын нарық (ұйымдасқан және биржадан тыс нарық). Ағылшын әдебиетінде "қор нарығы" деген ұғым "қор биржасы" деген ұғыммен бірдей, қор биржасының негізгі атқарымы бағалы қағаздарды инвесторларға сату жолымен жария компанияларға, мемлекетке және жергілікті билік органдарына капитал тарту мүмкіндіктерін беру. Қазақстан заңнамасында "қор нарығы мен "бағалы қағаздар нарығы" деген ұғымдар мәндес. Қор нарығындағы акциялар, облигациялар, олардан туындаған бағалы қағаздар, опциондар, фьючерстік келісімшарттар, т.б. Айырбасқа түседі. Қор нарығының атқарымына бағалы қағаздардың эмитенттері,инвесторлар және бағалы қағаздар нарыгының кәсіпқой қатысушылары қатысады. Қазақстанда мемлекеттік бағалы қағаздардың шығарушысы (эмитенті) — Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі, ол бағалы қағаздар нарығында басымдыққа ие мемлекеттік бағалы қағаздарды, мемлекеттік қарызхат облигацияларын қазынашылық вексельдер, т.б. шығарады. Акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектеулі қоғамдар корпоративтік бағалы қағаздар шығарады. Дивидендтік, пайыздық немесе алып-сатарлық табыс алу мақсатымен қор нарығында бағалы қағаздарды сатып алушы жеке және заңи тұлғалар инвесторлар ретінде әрекет етеді. Қор нарығының кәсіпқой қатысушылары — бағалы қағаздармен операциялар жасауға лицензиясы бар заңи және жеке тұлғалар — қор биржалары инвестициялық қорлар мен компаниялар, дилерлік және брокерлік ұйымдар, тіркеушілер, депозитарийлер, т.б.
Қаржылық нарығының айрықша бөлігі, ол – бағалы қағаздар нарығы. Ал қаржылық инвестициямен осы бағалы қағаздар нарығы тікелей байланысты. Бүгінгі күні елімізде көптеген акционерлік қоғамдар, сақтандыру компаниялары, инвестициялық және мемлекеттік емес зейнетақы қоры, сонымен қатар басқы кәсіпорындар мен ұйымдар тіркелген. Осы жоғарыда аталған кәсіпорындар мен ұйымдардың барлығыда еліміздегі бағалы қағаздар нарығының потенцианалды қатысушылар қатарына жатқызылады. Олардың кейбіреулері эмитент, яғни айналымға бағалы қағаздар шығарушылар болып табыласа, ал екіншілері инвестор ретінде қызымет атқарады. Кәсәпорындар мен ұйымдар жаңа технология еңгізу, өндірісті жаңғырту (модернизациялау), қайта құру (реконструкциялау) әрқашан ірі капитал салым керек етеді. Ал мұндай жұмыс атқару үшін өндірушілерде әр уақытта капитал бола бермейді. Сондықтан да кәсіпорындар мен ұйымдар қарыз капиталы нарығына несиелер мен заимдарының қаражаттарын, айналымға акциялары мен облигацияларын шығарса, онда еліміцде бағалы қағаздар нарығы пайда болады.
Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. Қор нарығы бойынша шетелдік, ресейлік, қазақстандық ғалымдардың көптеген ғылыми еңбектері бар. Биржа саудасы, оның қатысушылары, биржа саудасының жүргізілу механизмі ресейлік ғалымдар А.А. Галанов, Я. Миркин, Е.Ф. Жуков, М.В. Романовский, Т.С.Селеванова, Б.Б. Рубцов еңбектерінде көрініс тапты. Шетелдік экономистер Д. Кидуэлл, Э. Найман биржалық сауда және шетелдік қор нарығының даму сипатын көрсетті. Шетелдік және ресейлік экономистермен қатар, көптеген қазақстандық ғалымдардың да бағалы қағаздар нарығы бойынша ғылыми еңбектері аз емес. Қор нарығы және биржалық сауданың теориялық және тәжірибелік тұстарын зерттеуде Г.Т. Абдрахманова, У.М. Искаков, Д.Т. Бохаев, Э. Рузиева, Б.А. Көшенова, А.А. Ильясов, А.А. Адамбекова, А.А. Арыстанов, Г.Н. Шалгимбаева, Г.С. Сейтқасымов ғалымдардың еңбектері қарастырылды.
Диплом жұмысын жазуда Қазақстанда дамымай отырған қор нарығы проблемасының маңыздылығы “Қор нарығы және Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар мен биржалық мәселелер ” тақырыбын таңдауға себепші болды.
Аталған мәселелердің маңыздылығы мен тақырыптың осы күнге дейін толыққанды зерттелмегендігі дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдауға, оның мақсаты мен міндеттерін айқындауға мүмкіндік берді.
Зерттеу жұмысының мақсаты ретінде Қазақстан Республикасы қор нарығы және биржалық сауданы ұйымдастырудың теориялық-әдістемелік және тәжірибелік жақтарын зерттей отырып, бағалы қағаздар нарығының даму бағыттарын анықтау болып табылады. Аталған мақсатқа жету барысында зерттеудің алдында келесідей міндеттер анықталған:
- қор нарығы және биржалық сауданы ұйымдастырудың теориялық пен тәжірибелік мазмұнын қарастыру;
- Қазақстан қор нарығындағы сауда жасаудың үлгілерін, оны құрушы факторларды зерттеу;
- бiрыңғай халықтың жинақтары банктердің инвестициялық ресурсы ретіндегі қызмет мүмкiндiктерiн күшейтуге байланысты сұрақтарды қарастыру;
- Қазақстандағы халықтың жинақтары банктердің инвестициялық ресурсы ретіндегі қызметтерiн талдау негiзiнде депозит әрекет ету тетiктерiне талдау жүргiзу;
- Қазақстан қор нарығындағы сауда жасаудың жағдайына талдау жүргізу;
Зерттеу жұмысының пәні Қазақстан Республикасының Қор нарығы және биржалық сауданы ұйымдастырудың теориялық және экономикалық қатынастардағы ролін қарастыра отырып, Қазақстан қор биржасының дамыту процесстері болып табылады.
Зерттеу нысаны болып Қазақстан Республикасының Қор нарығы және ондағы биржалық сауданы жүргізілуін талдау саналады.
Зерттеудің теориялық және әдiстемелiк негiзiн отандық және шетел ғалымдарының және мамандарының ғылыми еңбектерi, монографиялары, ХҚЕС құрайды. Дипломдық жұмыс негізгі ережелері, ҚР заңнамалық актілері мен нормативтік-құқықтық құжаттарына, соның ішінде: «Акционерлік қоғамдар туралы», «Бағалы қағаздар нарығы туралы», «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы», «Аудит туралы» Заңдарына сүйенеді.
Зерттеу әдістері. Зерттеу салыстыру әдістерін қолданумен және сараптаушылық бағалауды ескерумен жүйелік және факторлық талдау қағидаларымен жүргізілді.
Зерттеудiң нәтижелерiнiң ғылыми жаңашылдығы бағалы қағаздардың есебінің, аудитінің теориялық және әдiстемелік негіздерін әрі қарай дамыту және акциялар мен облигациялардың есебі мен аудитінің әдістемесін жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау болып табылады.
Қорғауға шығарылатын негiзгi ережелер. Дипломдық зерттеу үрдісінде қорғауға шығарылатын келесi маңызды ғылыми нәтижелер пайда болды:
1. Қор нарығы және Қазақстан Республикасында бағалы қағаздармен биржалық мәселелерін жетілдірудің әдістемелік аспектілері усынылған;
2. Қор нарығын ұйымдастыру жүйесінің ерекшеліктері анықталып, акцияларды шығару мен олардың қозғалыстары есебінің әдістемесі әзірленді;
3. Халықтың жинақтары банктердің инвестициялық ресурсы ретіндегі қызметтерiн жаңғыртудың жағымды және жағымсыз жақтары көрсетілді;
4. Халықтың жинақтары банктердің инвестициялық ресурсы ретіндегі қызметтерiн ел экономикасын қаржыландыруға қатысу мүмкіндігі үлгісі жасалды.
5. Қор нарығы және Қазақстан Республикасында бағалы қағаздармен биржалық мәселелеріне байланысты проблемаларды шеу жолдары ұсынылған.
Практикалық маңызы. Зерттеу нәтижелерін іске асыру қор нарығы және Қазақстан Республикасында бағалы қағаздармен биржалық мәселелері бойынша қазақстандық заңнаманы жетілдіруге мүмкіншілік береді, жұмыстың қорытындысы мен ұсыныстары бағалы қағаздар нарығының кәсіби емес қатысушыларының қор нарығындағы операциялармен байланысты мәселелерді шешуге ыкпал етеді.
Практикалық маңызы - дипломның нәтижелері бойынша ғылыми жаңалықтар және іс-тәжірибелік ұсыныстар мен нұсқаулар Қазақстан қор енгізілді.
Диломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Сандық материалдар кестелерде, суреттерде және қосымшаларда келтірілген.
Диломдық жұмыс көлемі. Диломдық жұмыс компьютерде терілген 74 бетте, оның ішінде 18 кесте, 16 сурет, 2 қосымшада баяндалған.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Биржевая деятельность: Учебник / Под ред. проф. В.А.Галанова. - Москва: Финансы и статистика, 1996. - 20с.
2. Адамбекова А.А. Рынок ценных бумаг в Казахстане (учебноометодическое пособие) - Алматы: Институт математики Министерства Образования и Науки РК 2003. - 220 с. "Бағалы қағаздар рыногы туралы" Қазақстан Республикасы Заңының жобасы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы. 2003 жылғы 29 желтоқсан N 1424
3. Биржевое дело: Учебник / Под ред. В.А.Галанова, А.И.Басова. - М.: Финансы и статистика, 2001. – 14с.
4. Бердникова ТБ. Рынок ценных бумаг и биржевое дело: Учебное пособие. - М.: ИНФРА -М, 2002 - 70с. (Высшее образование ).
5. Бороздин П.Ю. Ценные бумаги и фондовый рынок. _ Москва: 1994. - 60с.
6. Алехин Б.И. Рынок ценных бумаг: Введение в фондовые операции. с.: Совмен, 1992 - 160 С.: ил.
7. Алексеев М.Ю. Рынок ценных бумаг. - М.: Финансы и статистика, 1995 г.;
8. Балабанов В.С. Рынок ценных бумаг: Коммерческая азбука /В.с.Балабанов., И.Е.Осокин., А.И.поволоцкий. - Москва: Финансы и статистика., 1994. - 128с. ил.
9. Сейткасимов г.с., Ильясов АА. Формирование фондового рынка. Учебное пособие / Экономика. Алматы, 1996. - 28с.
10. «Тауар биржалары туралы» Заң N2172, 1995ж. 7 cәyip 1 бал. «Ведомости Верховного Совета КазССР». 1995. N 3-4.
11. Ценные бумаги и фондовый рынок /Сейткасимов г.С. и др. Алматы: Экономика, 1998. - 84с.
12. Шалгимбаева г.н. Рынок ценных бумаг: Механизмы государственного регулирования. Алматы, Қаржы -қаражат. 1997. - 17с.
13. Абдрахманова ГТ, Жумабаева З.С. РЦБ: особенности функционирования в Казахстане. - Алматы: LEM, 2002 r. - 21 Ос.
14. Бункина М. Деньги, банки, валюта. Учебное пособие. Москва: «ДИС», 1994.
15. 13.Ефремов И.А. Операции коммерческих банков с ценными бумагами. Москва: Ист-Сервис, 1995. - 341 с.
16. Искаков УМ., Бохаев Д.Т, Рузиева Э.А., Финансовые рынки и посредники: Учебник. - Алматы: Экономика, 2005. - 98с.
17. Карагусова Г. Что нужно знать о ценных бумагах: Вопросы и ответы. - Алматы: Қаржы -қаражат, 1996. - 28с.
18. Карагусов Ф. Ценные бумаги и регулирование их обращения в Республике Казахстан. - Алматы: Қаржы - қаражат, 1995. - 46с.
19. Көшенова Б.А. Бағалы қағаздар нарығы: Оқу құралы. Алматы: Экономика. - 1999. - 134б.
20. 0бщая теория денег и кредита. / Под ред. проф. Жукова Е.Ф.. - Москва: Банки и биржи. ЮНИТИ. ]. 995. - 350с. 22.Миркин Я.М. Ценные бумаги и фондовый рынок - М.: Перспектива, 1997.
21. Мусатов В.Т Фондовый рынок: Инструменты и механизмы - Москва: Международные отношения, 1991. - 92 с.
22. Рынок ценных бумаг: Учебник. / Под ред. В.А. Галанова, А.И. Басова. 2-е изд., перераб. и доп. - М: Финансы и статистика, 2002. - 256с.
23. Рынок ценных бумаг: Учебник. / Под ред. Е.Ф.Жукова - М: ЮНИТИ -ДАНА, 2005. - 123с.
24. Қазақстан Қор нарығының Жаршысы, Астана, 2011 жыл
25. Рынок ценных бумаг. Круглый стол в сенате парламента РК./ Аргументы и факты Казахстан. N2 6 (7]. 3) от 7 февраля 2010г.
26. Агадилова Н.Г. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу: қажеттілігі, алғышарттары және мәселелері // Қаржы-қаражат журналы, 2011, -№5. - 67-72 бб., 0,44 б.т.
27. Искаков УМ., Бохаев Д.Т, Рузиева Э.А., Финансовые рынки и посредники: Учебник. - Алматы: Экономика, 2010. - 298с.
28. Карагусова Г. Что нужно знать о ценных бумагах: Вопросы и ответы. - Алматы: Қаржы -к.аражат, 2006. - 28с.
29. Сундетов А.Г.Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығының үлгісі: теориясы және мемлекеттік реттеуді қолданудың тәжірибесі // ҚазЭУ Хабаршысы, 2011, -№5. - 72-76 бб., 0,44 б.т.
30. Кырыкбаева Р.А. Бағалы қағаздар нарығының халықаралық үлгілері және Қазақстан нарығында мемлекеттік реттеуді жетілдірудің бағыттары // Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігі: ұлттық экономиканы жеделдетілген жаңғырту және корпоративтік құрылымдардың дамуы: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция. Алматы: әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, 2011. - 2 бөлім. – 208-211 бб., 0,3 б.т.
31. ҚР Ұлттық банкінің хабаршысы. №1-5 2011ж.
32. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2011 жылғы 25 желтоқсандағы № 164 қаулысымен мақұлданды Ќаулысы
33. Балабанов В.С. Рынок ценных бумаг: Коммерческая азбука /В.с.Балабанов., И.Е.Осокин., А.И.поволоцкий. - Москва: Финансы и статистика., 1994. - 128с. ил.
34. Карагусов Ф. Ценные бумаги и регулирование их обращения в Республике Казахстан. - Алматы: Қаржы - қаражат, 1995. - 56с.
35. Қазақстанның қаржы тұрақтылығы туралы есебі, 2011 жыл
36. «Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2011-2013 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 15 желтоқсандағы № 1589 Қаулысы
37. ҚР Қаржы министрлігімен 2012 жылдың 15- қарашадағы №338 бекітілген Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары
38. Государственной программе развития и совершенствования бухгалтерского учета и аудита в Р К на 2012-2014 годы
        
        ҚОР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНДАҒЫ ЖАЙ-КҮЙІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҢ ЖИНАҚТАРЫН
ИНВЕСТИЦИЯЛАРҒА АЙНАЛДЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ ... ҚОР ... ЖӘНЕ ... ... ИНВЕСТИЦИЯЛАРҒА АЙНАЛДЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ
МЕХАНИЗМДЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ........................6-29
1.1 Қор ... мәні және ... ... ... мәні және ... Қор ... ... және оның ісін ... Халықтың жинақтарын ... ... ... ... ҚОР ... ҚАЗІРГІ ЗАМАНДАҒЫ ЖАЙ-КҮЙІ ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҢ ... ... ... ... ... қор нарығын және бағалы қағаздар ... және ... ... ... ... Қор ... ... және биржалық тауарды саудаға түсіру
2.3 Халықтың ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... банктердің инвестициялық ресурсы
ретіндегі ... ... ... 51
3 ҚОР ... ... ... ... ЖӘНЕ ХАЛЫҚТЫҢ ЖИНАҚТАРЫН
ИНВЕСТИЦИЯЛАРҒА АЙНАЛДЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ ... ... ... БАҒЫТТАРЫ...................................................60-83
3.1 Бағалы қағаздар нарығындағы қор ... және оның ... ... ... ... ... ... негізгі
міндеттердің бірі қор нарығы және ... ... ... Қазақстан банктеріндегі инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Қор нарығы - қаржы нарығының бір
бөлігі, бағалы қағаздар нарығы, яғни ... ... ... және ... ал олардың бағасы сұраныспен және ұсыныспен айқындалатын нарық
(ұйымдасқан және биржадан тыс ... ... ... "қор ... ұғым "қор ... ... ... бірдей, қор биржасының негізгі
атқарымы бағалы ... ... сату ... ... ... және ... ... органдарына капитал тарту мүмкіндіктерін
беру. Қазақстан заңнамасында "қор нарығы мен "бағалы қағаздар нарығы" ... ... Қор ... ... ... олардан туындаған
бағалы қағаздар, опциондар, фьючерстік келісімшарттар, т.б. ... Қор ... ... бағалы қағаздардың эмитенттері,инвесторлар
және бағалы қағаздар нарыгының кәсіпқой қатысушылары қатысады. Қазақстанда
мемлекеттік бағалы ... ... ...... ... министрлігі, ол бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... ... ... ... вексельдер, т.б. шығарады. Акционерлік қоғамдар мен
жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... ... ... ... алып-сатарлық табыс алу ... ... ... қағаздарды сатып алушы жеке және заңи тұлғалар инвесторлар
ретінде әрекет ... Қор ... ... ...... ... ... лицензиясы бар заңи және жеке тұлғалар —
қор биржалары инвестициялық қорлар мен компаниялар, дилерлік және ... ... ... ... нарығының айрықша бөлігі, ол – бағалы қағаздар нарығы. ... ... осы ... қағаздар нарығы тікелей байланысты.
Бүгінгі күні ... ... ... қоғамдар, сақтандыру
компаниялары, инвестициялық және мемлекеттік емес ... ... ... басқы кәсіпорындар мен ұйымдар тіркелген. Осы жоғарыда аталған
кәсіпорындар мен ұйымдардың барлығыда ... ... ... нарығының
потенцианалды қатысушылар қатарына жатқызылады. Олардың кейбіреулері
эмитент, яғни айналымға бағалы ... ... ... ... ... ... ... қызымет атқарады. Кәсәпорындар мен ұйымдар жаңа
технология еңгізу, ... ... ... ... құру
(реконструкциялау) әрқашан ірі капитал салым керек етеді. Ал ... ... үшін ... әр ... ... бола бермейді. Сондықтан да
кәсіпорындар мен ұйымдар қарыз капиталы нарығына несиелер мен заимдарының
қаражаттарын, айналымға ... мен ... ... онда ... қағаздар нарығы пайда болады.
Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. Қор ... ... ... ... ... көптеген ғылыми еңбектері бар. Биржа
саудасы, оның қатысушылары, биржа саудасының жүргізілу механизмі ресейлік
ғалымдар А.А. ... Я. ... Е.Ф. ... М.В. ... Б.Б. ... ... көрініс тапты. Шетелдік
экономистер Д. ... Э. ... ... ... және шетелдік қор
нарығының даму сипатын көрсетті. Шетелдік және ресейлік ... ... ... ... да ... ... ... бойынша
ғылыми еңбектері аз емес. Қор нарығы және биржалық сауданың ... ... ... ... Г.Т. ... У.М. ... ... Э. Рузиева, Б.А. Көшенова, А.А. Ильясов, А.А. Адамбекова, А.А.
Арыстанов, Г.Н. ... Г.С. ... ... ... ... жазуда Қазақстанда дамымай отырған қор нарығы
проблемасының маңыздылығы “Қор нарығы және ... ... ... мен биржалық мәселелер ” тақырыбын таңдауға себепші болды.
Аталған мәселелердің ... мен ... осы ... ... зерттелмегендігі дипломдық жұмыстың тақырыбын таңдауға, оның
мақсаты мен міндеттерін айқындауға мүмкіндік берді.
Зерттеу жұмысының мақсаты ретінде ... ... қор ... ... ... ... ... және тәжірибелік
жақтарын зерттей отырып, бағалы қағаздар нарығының даму бағыттарын анықтау
болып табылады. ... ... жету ... ... ... ... анықталған:
- қор нарығы және биржалық ... ... ... ... ... ... Қазақстан қор нарығындағы сауда жасаудың үлгілерін, оны құрушы
факторларды зерттеу;
- бiрыңғай ... ... ... ... ресурсы
ретіндегі қызмет мүмкiндiктерiн күшейтуге байланысты сұрақтарды қарастыру;
- Қазақстандағы халықтың жинақтары банктердің инвестициялық ресурсы
ретіндегі қызметтерiн ... ... ... ... ету тетiктерiне
талдау жүргiзу;
- Қазақстан қор нарығындағы сауда жасаудың жағдайына ... ... ... пәні ... ... Қор нарығы және
биржалық сауданы ұйымдастырудың теориялық және ... ... ... ... ... қор ... дамыту процесстері болып
табылады.
Зерттеу нысаны болып Қазақстан ... Қор ... және ... ... ... ... саналады.
Зерттеудің теориялық және әдiстемелiк негiзiн отандық және шетел
ғалымдарының және мамандарының ... ... ... ХҚЕС
құрайды. Дипломдық жұмыс негізгі ережелері, ҚР заңнамалық актілері мен
нормативтік-құқықтық ... ... ... «Акционерлік қоғамдар
туралы», «Бағалы қағаздар нарығы туралы», «Бухгалтерлік есеп және қаржылық
есеп беру ... ... ... ... сүйенеді.
Зерттеу әдістері. Зерттеу салыстыру ... ... ... ... ... ... және факторлық талдау
қағидаларымен жүргізілді.
Зерттеудiң нәтижелерiнiң ғылыми ... ... ... ... ... және әдiстемелік негіздерін әрі қарай дамыту
және акциялар мен ... ... мен ... ... жетілдіру
бойынша ұсыныстар жасау болып табылады.
Қорғауға шығарылатын негiзгi ережелер. ... ... ... ... ... маңызды ғылыми нәтижелер пайда болды:
1. Қор нарығы және ... ... ... қағаздармен
биржалық мәселелерін жетілдірудің әдістемелік аспектілері усынылған;
2. Қор ... ... ... ... ... ... мен ... қозғалыстары есебінің әдістемесі әзірленді;
3. Халықтың жинақтары банктердің инвестициялық ... ... ... ... және жағымсыз жақтары көрсетілді;
4. Халықтың жинақтары банктердің инвестициялық ресурсы ретіндегі
қызметтерiн ел ... ... ... ... ... Қор ... және ... Республикасында бағалы қағаздармен
биржалық мәселелеріне байланысты проблемаларды шеу ... ... ... ... нәтижелерін іске асыру қор нарығы және
Қазақстан ... ... ... ... ... бойынша
қазақстандық заңнаманы жетілдіруге мүмкіншілік береді, жұмыстың қорытындысы
мен ұсыныстары бағалы қағаздар нарығының ... емес ... ... ... ... мәселелерді шешуге ыкпал етеді.
Практикалық маңызы - дипломның ... ... ... жаңалықтар
және іс-тәжірибелік ұсыныстар мен нұсқаулар Қазақстан қор ... ... ... ... үш бөлімнен, қорытындыдан,
қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Сандық материалдар кестелерде,
суреттерде және ... ... ... ... Диломдық жұмыс компьютерде терілген 74 бетте,
оның ішінде 18 кесте, 16 сурет, 2 қосымшада баяндалған.
1 ҚОР ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
1.1 Қор нарығы мәні және оның сыныптамасы
Қор нарығы - қаржы нарығының бір бөлігі, бағалы қағаздар нарығы, яғни
бағалы ... ... және ... ... ал олардың бағасы сұраныспен
және ұсыныспен айқындалатын нарық (ұйымдасқан және биржадан тыс нарық).
Ағылшын әдебиетінде "қор ... ... ұғым "қор ... ... ... қор биржасының негізгі атқарымы бағалы қағаздарды инвесторларға
сату жолымен жария компанияларға, мемлекетке және ... ... ... ... ... беру. Қазақстан заңнамасында "қор
нарығы мен "бағалы қағаздар нарығы" деген ұғымдар мәндес. Қор нарығындағы
акциялар, ... ... ... ... қағаздар, опциондар,
фьючерстік келісімшарттар, т.б. Айырбасқа түседі. Қор нарығының атқарымына
бағалы қағаздардың эмитенттері,инвесторлар және бағалы ... ... ... қатысады. Қазақстанда мемлекеттік бағалы қағаздардың
шығарушысы ...... ... ... ... ол
бағалы қағаздар нарығында басымдыққа ие мемлекеттік ... ... ... ... қазынашылық вексельдер, т.б. шығарады.
Акционерлік қоғамдар мен ... ... ... корпоративтік
бағалы қағаздар шығарады. Дивидендтік, пайыздық немесе алып-сатарлық табыс
алу мақсатымен қор нарығында бағалы қағаздарды сатып ... жеке және ... ... ... ... ... Қор ... кәсіпқой
қатысушылары — бағалы қағаздармен операциялар жасауға лицензиясы бар заңи
және жеке тұлғалар — қор биржалары ... ... мен ... және брокерлік ұйымдар, тіркеушілер, депозитарийлер, т.б.
Бағалы қағаздардың биржалық ... және ... тыс ... ... ... ... ... қағаздар нарығының кәсіпқой
қатысушылары — ... ... ... биржада осы биржаның ... осы ... ... ... ... ... енгізілген акциялар
сатып алынады және сатылады; әрбір биржа бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... тауар ретінде, яғни
өзіне тиесілі ... және онда ... ... ережелері бар нарығы болуы
керек. ... ... ... ... ... тауарлар ерекше тауарлар
болып табылады. Себебі бағалы қағаздар – бұл тек меншік титулы, табыс алуға
құқық беретін, ... ... ... ... құқығы жоқ құжат. Бағалы қағаздар
нарығының оқшаулануы олардың осы сапасымен анықталады [1].
Бағалы қағаздар нарығы басқа ... ... ... ... ... циклдардың толықтылығы мен аяқталғандылығын жоғары деңгейімен
ұсынады. Онда бағалы қағаздар баға кешенін қолдану ... ... ... ... ... бұл жай ... ... қағаздар нарығы басқа нарықтардан өзiнiң айырықша ... Ол ... ... - ... қағаздар. Олар бiрiншіден, ... ... ... ... яғни олар бойынша табыс алу құқы
және табыс төлеу мiндеттемесi пайда болады. Бұдан бұрын ... ... өз құны аз ... өте ... ... ... ... болады.
Бағалы қағаздардың көрсетiлген құны (номиналы) өте ... ... ... ... ... ... ... белгiлі-бір мөлшерiн
көрсетедi. Егер бағалы қағаздарға нарықтық сұраныс оның ұсынысынан жоғары
болса, онда оның ... ... ... ... жоғары болады
(керiсiнше де болуы мүмкiн). Бұндай ... ... ... ... ... «жалған капитал» екеннін көрсетеді [2].
Бағалы қағаздар ақша капиталының ... ... ... ... жүретiн «символы» болғандықтан оны ... деп те ... ... қатар, бағалы қағаздар «қордың
инструментi немесе құралы» болып та есептеледi. Себебi тек сол ... ... ... қол ... немесе сол құндылықтар бiр
субъектiден екiншiге ауысуына болады. Сонымен бағалы қағаздар ... ... яғни ақша және ... материалдық құндылықтардың нақты
қызметін көрсетедi.
Әлемдік тәжірибеде ... ... ... және ... ... ... ... Капиталдық бағалы қағаздар капитал нарығында, ал ақшалық
бағалы қағаздар ақша нарығында айналысқа түседі. Бұл ... ... ... ... ... ... қатынастардағы капитал нарығында бағалы қағаздар ... көп ... ... ... қарыздық және инвестициялық бағалы
қағаздар бола алады. Бұндай түрдегі бағалы қағаздарды эмитенттердің ... ... ... муниципалитеттер, корпорациялар, ... және ... 1 - Қор ... ... ... ... үлгісі
Жалған капитал [4]. - нақты капиталдың қағаз белгісi, яғни ... ... ... бiр ... ... ... капиталдары).
Бағалы қағаздар нарығының құралдарына бағалы қағаздар жатады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... белгiленген мүлiктiк құқықты куәландыратын құжат бағалы қағаз
болып табылады. Бұл бағалы қағаздың жүзеге асырылуы мен ... тек ... ғана ... ... ... – бағалы қағаздар нарығында айналыста болатын ерекше
тауар, алайда oл заттай тауар немесе қызмет немесе ақша ... ... ... ... бiрқатар өз ерекшелiктерi бар. Олардың ішіндегі ең
басты ерекшелiгi - оны әр ... ... ... айырбастауға ( өтеу, сатып-
сатып алу, эмитенттi қайтару, құқықты қайта табыстау және т.б. жолдармен)
болады. Oл eceп айырысуда ... ... ... де бола ... ... жыл сақтауға да немесе мұра бойынша мерзiмсiз беруге де болады, ... ... ... ... да болады.
Бұл бір жағынан қолайлы, ... ... ... ... ... ... ... бар бірқатар функцияларды орындайды:
• экономиканың салаларына, аумақтар мен елді мекендерге, халыққа,
мемлекетке және т.б. ... ... ... қайта
бөледі;
• өз иесіне мынадай нақты қосымша құқықтар ... ... ең ... бір ... ... ... ... қатысуға;
• капиталдан табыс алуды және (немесе) капиталдың өзін қайтаруды
қамтамасыз етеді.
1-кестеде Қазақстандағы бағалы қағаздарды жіктелімі ... 1- ... ... ... ... ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... |
| ... |
| ... |
| ... ... міндеттемелері бойынша |үлестік |
| ... |
| ... ... ... ... ... бойынша |аймақтақ |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ( 1 ... ... |
| ... мерзімді (1 жылдан 10 жылға |
| ... |
| ... ... (10 ... жоғары) |
|Базистік активі бойынша |негізгі |
| ... ... ... ... ... ... (жүйелі) төлеммен |
| |бір ... ... |
| ... % ... |
| ... % ... ... алу тәсілдері бойынша |инвестициялық |
| ... ... ... ... ... |
| ... емес ... бойынша номинал |ұлттық валютаның номинал ... |
| ... ... ... ... |
| |қос ... |
| ... ... ... бойынша ... |
| ... ... Республикасында қолданылатын барлық бағалы қағаздар мынадай
санаттарға бөлінеді:
Негізгі бағалы қағаз – ... ... ... да бip ... ... ... ... мүлікке әр түрлі ресурстарға және
т.б. берілген мүліктік құқық жатады.
Туынды ... ... - бұл ... да бiр ... активке арналған
бағалы қағаз: базистік активтер бағаларына пайыздық ... ... ... ... ... ... ... астық және
т.б.) негізгі бағалы қағаздар (акциялар, облигациялар және т.б.) жатады.
Туынды бағалы ... ... ... (тауарлық, валюталық,
пайыздық, индекстік және т.б.), варранттар, құқықтар және ... ... ... ... ... ... кәсiпорын таратыылғанда өз иесiнiң мүліктің бір
бөлігіне ие болу құқығын бекiтiп бередi, өз ... ... ... ... ... береді, пайданың бір ... ... ... ... ... құқық береді. Үлестік бағалы қағаздарға
акциялардың барлық ... ... ... ... ... қағаз - қарыз иелepi мен ... ... ... ... Олар оны ... алy және ... бір ... төлеу
мiндеттерiн өз мойындарына алады. Борыштық бағалы қағаздың ... ... ... ... ... ҚP
Ұлттық банкiнiң ноталарын жатқызуға болады.
Бағалы қағаздардың меншiк құқығын ... ... ... ... ... ... бағалы қағаз- олардың барлық ... ... ... ... ... тiзiлiмiнде болады, ал осы ... ... ... ... ... өтуі оларды сәйкестендіруді
қажет етедi.
Ордерлiк бағалы қағаз - oл бойынша құқық бағалы ... ... ... ... және осы ... қағазда табыстау жазуын
индоссаменттi ... ... ... Оның ... ... ... ... бағалы қағаз - осы қағазбен куәландырылған құқық оны ұсынатын
адамға тиесілi болады. Осы бағалы қағазға бекiтілiп берілген құқықты ... үшiн ... ... ... ... ... жатыр.
Құжаттандырылған – ... ... ... - ... жазу жолымен эмитенттеледi.
Нарықтық бағалы қағаз – бағамдық айырмашылық ... одан ... ... ... ... қағаз - дивидендтер, купондар, пайыздар түрiнде
осы бағалы қағаз бойынша ағымдағы ... aлy ... ұзақ ... ... ... ... - мерзiмнен бұрын өтелуi мүмкін.
Қайтарылымсыз - айналыс ... ... ... алынбайтын бағалы
қағаз.
Қазақстан Республикасының заңына сәйкес бағалы қағаздың мынадай
түрлерi айналысқа түседi:
... ... ... акциялар;
• облигациялар;
• коносаменттер;
• ипотекалық куәлiктер;
• туынды бағалы қағаздар;
• жай қоймалық куәлiктер;
• қосарлы қоймалық куәлiктер (қоймалық + ... ... ... ... ... ... эмитенттің бағалы қағазы;
• Заң актілерiмен белгіленген тәртiпте бағалы қағаздардың ... ... да ... қағаздардың Қазақстан нарығындағы қаржылық құралдарына қарай
оның ... ... ... 2 - ... бағалы қағаздар нарығының негізгі сегменттері
Акция - акционерлiк қоғамның ... ... ... ... ... Оны ... ... емес, тек акционерлiк қоғамдар ғана
шығарады. Бұл арада корпорациялар қалыптастыратын капитал ... ... ... ... (оның iшiнде облигация ретiндегi)
мiндеттемелер төленбегеннен кейiн екiншi кезекте орны ... ... ... ... болып табылады. Акционерлер өздерi салған акция
сомасының мөлшерiнде ғана ... ... ... ... ... ... ... жағдайда акцияға инвестияланған ақшаны қайтарып
алудың кеплдігі болмайды.
Акцияларды былайша жiктеуге болады:
1. Акция бip акционерден eкіншісіне берілк ... ... ... ... ... акция – оның (атаулы акциясының) иелері мiндеттi түрде
акционерлердің тізіміне ... ... ... ... ... Әдетте, АҚ олардың
иелерiн бiлмейдi. Бұл акцияның нақты иeci ғана ... ... ... ... Табысты алу құқығына қарай:
• жай;
• артықшылықты.
Облигация - бұл оны, номинал құны ... ... ... ... тұлғадан осыларды өз ... алу ... ... ... Облигация, сонымен бipгe өз иесiне оған
тiркелген номинал құнынан немесе басқадай мүлiктiк ... ... ... ... ... - бұл ... ... мiндетемесiн растайтын құжат, ол
оның активтерiне қарсы қойылады. Оның ... ... ... ... болмайды. Облигацияны шығару - капитал ... ... ... ... ретiнде облигацияны өтеудiң кепілдiгiне
эмитент тарапынан ... ... ... жатады. Oл облигация
ұстаушыға - эмитет банкротқа ұшыраған жағдайда өз мiндеттемесiн орындамаса
мүліктің бір ... ... ... ... ... бередi.
Мемлекеттiк бағалы қағаздар (МБҚ) - орталық және жергілікті үкімет
органдары ... ... ... қағаздар. Олар iшкi және ... ... ... ... ... МБҚ ... ... оның ұстаушысының мүліктік құқығын
айғақтайды. Оның қарыз алушыларына ҚР ... ҚР ... ... ... ... ... ... нарықта мемлекеттің
еурооблигациясы айналыста болады.
Қазақстан Республикасында олардың ... ... ... ҚР ... ... ҚР ... ... арқылы өтедi. Барлық МБҚ
құжаттандырылмаған формада шығарылады.
Нарықтық - МБҚ, алғашқы ... ... ... ... ... емес - ... сатылмайтын, белгiлi бip мерзiм өткеннен кейiн
эмитентке қайтарылуы мүмкін мемлекеттiң бағалы ... – МБҚ ... ... ... ... ... бiрақ
номинал құны бойынша өтеледi. Нарықтық және номинал құндардың арасындағы
айырмашылық осы бағалы ... ... ... құрайды.
Купондық - белгiлi бiр пайызды ... ... құны ... әpi ... - ... ... төмен бағамен шығарылады, бiршама
пайызды есептеумен номинал құны бойынша өтеледi.
Бағалы қағаздар нарығында басқа елдің мемлекеттiк және ... ... ... ... ... - бұл қарыз алушының еуронарықта ұзақ мерзiмдi қарызды
aлy барысында ... ... ... Оның мазмұнында борыш
сомасына, оны өтеудің күнi мен ... ... ... ... ... мерзiмде пайызды алуға құқық беретiн купондар болады (Кесте 2)
[7].
Коносамент - тауар иесiнiң ... Oл оның ... онда ... ... ететiн және оны тасымалданғаннан кейін алатын ққұқығын
айғақтайды. Ол ұсынбалы ... ... ... ... мүмкін және бiрнеше
түпнұсқа данада ... Жүк ... ... коносамент бойынша
берiлгеннен кейiн басқа коносамент даналары өз күшін жояды.
Тұрғын үй сертификаттары – жалпы ... ... ... ... ... ... кез ... бағалы қағаз немесе мiндеттеме. Oл
эмиссия проспектiсiнде анықталатын ... ... ... ... ... ... ... есебiнен қаржыландырылатын
құрылысты ғимаратты меншiкке беру жолымен, оларды өтеудi эмитенттен талап
етуде анықталатын шарттарды ... және ... ... ... бар ... мен азаматтарға орналастырылады [8].
Туындыларға мыналар жатады: варранттар, фьючерстiк келiсiмшарттар,
еркiн айналыста болатын опциондар және т.б.
Варрант өз иесiне ... ... ... ... ... ... ... ала тiркелген бағамен нақты мерзiм iшiнде сатып алуына ... ... ...... ... ... шығаратын компания.
Қоғам оны акцияның немесе облигацияның эмиссиясымен ... ... ... ... ... бағалы қағаздардан бөлiнедi және варрантта
көрсетiлген бағалы ... ... ... ... ... ... ... болады. Варрант бөлiнiп ... ... ... ... құны ... құнына кемiтiледi [9].
Фьючерс - тараптардың бекiту ... ... ... ... ... және ... ... биржалық (базистiк) активтiң
стандартты биржалық келiсiм шартын бiлдiретiн туынды бағалы ... - ... ... ... ... туынды бағалы
қағаз. Онда қатысушылардың бipi айтылған баға бойынша бiршама уақыт ... ... сату ... ... ... алу құқығына ие болады, ал
басқа қатысушы ақшалай сыйақы (опцион бойынша сыйақы) үшiн ... ... ... ... анықталған келiсiмшарт бағасы бойынша сатуға
немесе сатып алуға мiндеттенедi.
Опционның иесі оны сатып ... ... ... одан бас ... қазақстандық депозитарлық қолхаттар (ҚДК) бар. Олар мемлекет
заңдарына сәйкес шығарлған ҚР ... ... ... эмитенттердiң
эмиссиялық бағалы қағаздарының белгілі бip ... ... ... туынды эмиссиялық бағалы қағазды білдіреді.
Қор нарығы нарықтың ауыстырылмайтын қаржылық ... ... ... ... құралдардың негізгі үлес салмағы сонда айналыста болады
және ол ресурстардың бір субъектіден ... ... ... ... ... ... ... екі түрлі түсінік қалыптасқан.
Біріншісі жаңа латынның «bursa», яғни ... ... ... ... ... ... ... «bourse» сөзі де әмиян және студенттік
шәкіртақы мағынасын береді; неміс тілінде «bursе» және ... ... да сол ... ... ... бельгиялық Брюгге қаласында тұрған Вандер Бурсе атты
голландық көпестің атынан пайда болды ... Ол ... үйде үш ... бар таңба болған. Оның үйі орналасқан жер стаушылардың жиналуына
ыңғайлы алаң ... ... олар ... ... ... ... ... жастайтын, сондықтан көпес мүмкнідігін жібермей өз
істерін жасайтын, сондықтан көпес мүмкіндігін ... өз үйін ... ... ... ... берген.
Қазіргі заман талаптарына сай сырт көрінісі өзгергенмен, бұл ... сол ... ... заң тұрғысынан қарайтын болсақ, биржадағы операциялар қомақты
табыс көзін әкеледі, бірақ ол өз ... ... мен ... ... тек қана өзін өзі ... ... шығынсыз мекеме болып
қана отыр. Құқықтық қатынастардың тәуелсіз агенті бола отырып, биржа ... ... ... ... ... ... асып
түскен уақытта, сол ақша қаражаттары сауда ... ... және ... ... ... айырма биржа қызметкерлеріне сыйақы беруге, сауда
алаңдарын кеңейтуге, жаңа құралдарды сатып алуға, жаңа ... және ... ... ... мен ... ... бағалы қағаздарды оны қалыпты
ұстап тұру және тағы басқа қызмет көрсетуден түсетін түсімдерді ... ... ... ... ... ... қабылдау және жыл
сайынғы биржа мүшелерінің ... ... ... ... ... үшін ... сауда ережесі бұзылғандығы үшін
төлемдерден айыппұлдардан ... ... ... ... ... ... ... қор нарығы –
акционерлік қоғам формасында бағалы қағаздардың ... ... және ... өзін – өзі ... ... ... емес ... Қор нарығы ҚР мемлекеттік органдарына тәуелді емес.
Оның қызметі ... ... ... және ... да қызметтің түрлеріне сәйкес
келмейді. Ол лицензия негізінде әрекет етеді және басқа биржалар қызметін
атқара алмайды. Қор нарығы ... ... ... жүргізе алатын
қосымша құрылымдық бөлімшелерді ашуға ... бар, ... ... филиалдар
мен өкілдіктерді де аша алады [11].
Үшіншіден, биржаның арбитраж қызметі, немесе биржалық сауда ... ... ... ... ... ... ... Биржаның бұл
қызметінің маңызы аса зор. Бір ... ...... іс - ... ... ... анықтау шарасы болса, екінші жағынан мәміледе
жіберілген қате ... ... ... ... және ... ... ... кемшіліктерді түзету тәсілі.
Төртіншіден,биржалық мәміленің орындалуына кепілдік беру ... ... және есеп ... ... қолдану арқылы орындалады. Ол
үшін биржа қолма – қол ақшасыз есеп ... және ... ... тараптары мен міндеттерін есептеу жүйелерін қолданады. Сонымен бірге
олардың орындалуын ұйымдастырады.
Бесіншіден, ... баға құру ... – ол екі ... ... ... мақсаты – нарықтық дәл бағаны анықтау болса,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... таратып айтсақ, биржа биржалық тауарлардың барлық
түрлеріне баға қалыптастыруға және оны ... ... ...... Биржада сұраныс пен ұсыныстың шоғырландырылуы, сондай – ақ көптеген
мәмілелердің жасалуы бағаға нарықтан тыс факторлардың ... ... ... ... пен ... сай ... әсер ... Биржалық баға
биржаның ең маңызды қызметі ... баға кесу ... ... Баға кесу депбиржаның күнбе күнгі қызметінде валюта немесе
бағалы қағаздардың, биржалық тауарлардың бағасын белгілеуді ... құру ... ... жағы – ... болжау. Биржада тауар
сатушылар мен сатып алушылардың шоғылландырылуы, биржалық ... ... ... ... ... тауарлардың ірі партияларының түсірілуі
биржалық тауарлар бағасын өкілетті нарықтық бағаға айналдырып, ол ... ... баға ... негізі ретінде алынады. Нәтижесінде биржа
баға құру қызметін атқарып, ол еңбек ақы ... ... ... және т.б. ... баға ... базасы болады. Биржада мәмілеге келген
датадан соңғы бірнеше айдан кейін жөнелтілетін ... ... ... ... жөнелтілетін датаға (күнге) дейін күнбе – күн баға
болжалып отырады [16].
Алтыншыдан, биржаның хеджирлеу немесе биржалық саудаға ... ... ... ... ... ... үшін мәміленің
арнаулы түрлерін және олардың ... ... ... ... ... мен ... ... тауарды өздері таңдауға және бір уақытта тиісті
биржалық саудаға не клиент, не қатысушы ретінде қатынасуға ... ... ... биржаға деген сенімді арттырады. Биржаның хеджерлеу қызметі
фьючерстік шарт механизмін қолданылуға ... Бұл ... ...... бір ... әрі тауар сатушы, әрі сатып алушы болуы тиіс.
Бұл жағдайда тауар бағасының өзгеруі бейтараптанады. ... бір ... ... сол ... ... ... ұтылысын көрсетеді, керісінше
де болады. Мұндай жағдайда хеджер, мысалы, жай нарықта сатып алушы болып,
ал фьючерстік ... ... ... ...... ... ... қол
жеткізеді. әдетте тауар өндірушілер өз ... ... ... ал ... ... ... ... өніміне бағаның өсуінен сақтанады.
Жетіншіден, биржаның саудагерлік қызметі – ол биржадағы коммерциялық
әрекет. Оның мақсаты – биржалық тауардың сату және ... алу ... ... ... ... алыпсатарлық қызметі оның хеджерлеу
қызметімен тығыз байланысты. ... ... ... ... ... ... ... – ол биржадағы кәсіби қызметкер болуы шарт
емес. Ол «арзан ... ... ... ... ... табуды көздеген кез
– келген компания болуы мүмкін.
Сегізіншіден, биржа ақпараттық қызметін орындау барысында биржадағы
баға, биржада ... ... ... ... конъюктура, әртүрлі
нарықтар бойынша болжам және тағы басқа іс - ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі биржрлардың
ақпараттық қызметінің айтарлықтай жаңалықтары соншалықты мол, ... ... ... ... 30% - ке ... ... ... сатудан табады [8].
1.2 Халықтың жинақтарының мәні және олардың түрлері
Қазақстан өзiнiң 18 ... ... ... ... ... Елде ... ... климат, нарықтық
экономиканың принциптерi жəне болашақта экономиканы ... ... ... ... тұрақтылықтың едəуiр үлесi ... ... ... ... ... ... бiржақты дамуы,
республиканың халықаралық нарықтағы мұнайдың баға коньюктурасына байланысты
екенiн ... ... ... ... мұнайды сатудан түсетiн
қаражаттарды тиiмдi, ... ... ... ... ... ... ... бəсекелес тауар өнiмiн ... ... ... ... тиiс. Сонымен қатар дамыту алғы ... ... емес ... болуы маңызды [1].
Осыған байланысты Қазақстанда кiшi жəне ... ... ... ... ... жəне ... отандық, шетелдiк нысандарының
құқықтарын теңестiру жұмыстары қалыптасуда. Бұл мəселеге ... ... ... тиiмдi банк жүйесiнiң қалыптасуы үлкен рольге ие.
Қазiргi жағдайда Қазақстанда ... ... ... жəне ... негiзi, ұлттық қаржы институттары яғни тұрақты
екi деңгейлi банк ... ... Ол ... iшкi ... ұлғайтуда негiзiгi көзi болып табылатын яғни ... ... ... ұзақ жəне ... бар қарыздарды қамтитын несиелеу
саясатын ұсынады. ... ... ... ... дамуы, елдегi қаржы жүйесiнiң ерекше құрылымы ретiнде қызмет
етушi Қ.Р. ... ... ... ... ресурстарының бар болуымен
қамтамасыз етiледi. Қазiргi жағдайда банк ұйымдары, несие қызметiн көрсету
нарығында нақты монополист болып табылады.
Ақшалай ... ... ... бiрi ... ... банктердiң, депозит атты заңды жəне жеке тұлғалардың уақытша бос
ақша қаражаттарын тарту бойынша яғни пассивтiк операциялары ... бұл ... ел ... «ұзын» ақшалардың жалғыз көзi
болып қызмет етуде.
Депозит (depositum) латын сөзiнен банктерге депозиттiк ... ... ... ... ... ... ... банк есеп
шоттарына салынған белгiлi ақша қаражаттары (бағалы қағаздар) [2].
Жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өту ... ... ... ... алып келдi. Сонымен қатар ... ... ... бар болуы кезiнде тиiмдi жəне мобильдi болады.
Нарықтық экономика жағдайында банктердiң депозиттiк операциялары рольi
өсуде. Бұл ... ... ... жəне ... ... ... ... коммерциялық басталымдағы банктiң қалыпты қызмет етуiн қамтамасыз ету
үшiн қажет.
Банк ... ... ... ... белгiлi депозиттiк операциялардың
бастапқы нысаны болып тиындар ауласына, алтын тиындарды жақсы ... ... ... ... ... иесi ... үшiн белгiлi
соммада төлемдердi төледi, ал ... ... ... ... ... ... ... бердi. Сол кезде ... ... ... ... ссудалық операцияларды жүргiзуге, сəйкесiнше
пайда алуға жəне ақша ... ... ... ... ... Тарихи
тұрғыда ақша иелерi тиынды сақтаушыдан пайыздарды ... ете ... ... иесiне тиынның бастапқы соммасы қайтарылды. Содан кейiн ақшаны ... одан ... алу жəне оның бiр ... ақша ... ... ... ... [3].
Экономикалық теория ережелерiне сəйкес тұрғындардың, заңды тұлғалардың
депозиттерi өтiмдi нысанда сақталатын жəне банк ... ... ... ... ... ... - бұл клиенттердiң (жеке жəне заңды тұлғалардың) банктегi
белгiлi бiр шотқа салған жəне өздерi пайдалана алатын ... ... ... ақша ... үшiн ... ... ... ала алады. Ақша
салымдарының қолма-қол ақшадан артықшылығы, оның өз иесiне белгiлi ... ... ... ... ... ... қабiлетi барлығынан көрiнедi[2].
Депозиттiк-қарыздық операцияларды жүзеге асыра отырып ... ... ... ... ... ... бұл қызметi екi жаққа да
пайда əкеледi. Салымшылар үшiн өздерiнiң ... ... ... ... ... активтер қызметiн атқара отырып, оның ... ... ... алушылар өздерiнiң ақша қаражаттарына уақытша туатын қажеттiлiктерiн
қанағаттандыра ... ... ... ... төлейдi. Банктер
салымдарға төлейтiндерiне қарағанда, қарызға бiршама ... ... ... ... ... ... ... банктер
клиенттерiнiң ақшаларының сақталуын қамтамасыз етсе, ... ... ... ... ... ... ... субъект ретiнде кез келген қаржы институты өзiнiң
жарғылық қызметiн ... ... үшін ... ... яғни ... мен технологияны сатып aлy; айналыс капиталын қалыптастыру,
резервтер құру, еңбекақы төлеу, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... Мұндай шығындар өз қаражат есебiнен де,
нeгiзгi бөлiгiн әр түрлi жеке және ... ... ... ақшалары немесе
депозиттерi құрайтын қарыз есебiнен де қаржыландырылады.
Ақша - ... ... ... ... ... шаруашылық
жүргiзушi субъектілердiң және т.б. жинақтар ... ... ... ... ... ... ... деп түсiндiредi.
Оған орналастырылған қаражат көздерi әр түрлi. Бұл ... ... ... ... ... шоттарындағы
қаражат және уақытша пайдаланылмайтын жұмысшылар мен қызметкерлердiң
еңбекақысы.
Бүгінгі ... ... ... сан ... ... ... бар. Олар ... бойынша айтарлықтай сараланған. Алайда, ... ... ... ... бipiнe - ... ... негiзгi көзi ретiндегi депозиттiк базаларды кеңейтiп,
салымшыларды көптеп тарту жатады.
Бүгiндерi коммерциялық ... әр ... ... ... ... ... тәжiрибесiнде олардың мынадай түрлерi бар:
1. Талап етiлгенге дeйінгі депозиттер немесе чек ... ... ... ... ... ... беруiне құқық бередi. Бұл түрдің
қолайлығы чектердiң қауiпсiз болуымен және оны ... беру ... ... қарапайымдылығымен түсiндiрiледi, сондай-ақ oл алғашқы ... ... ... ... aлуғa ... ... Чек ... тұратын есептiк операциялар мен өткiзулердi ... ... ... сондықтан да банктердің көбici осы қызмет көрсетулер үшiн белгiлi
бip төлемдi белгілейдi. Оның ... ... бip ... ... жазылған
чектер санының және депозиттер мөлшерiнiң өзгеруiмен ... ... ... ... коммерциялық мақсаты үшiн, мысалы, ссуданы 60, 90, 120 ... ... ... ... ... ... көзқарасынша
жеткіліктi болып табылатын баланс қалдығын салымшы бip ай бойы ... ... бұл ... ... алудан банктер жиi бас тартады.
Чек депозитiнiң негiзгi типтерiнiң бipiнe өз ... бар ... ... ... ... жарнаны және ақшаны өндiрiп aлy қандай да бip шектеусiз, кез келген
уакытта бөлшек немесе толықтай жүзеге асырылады;
- ақша ... ... ақша ... ... ... ... ... банк комиссиялық сыйақыны пайдаланғаны үшiн шот иесiне ... ... ... ... ... жазылған чек үшін белгiлейдi;
- шот иесiнiң шотындағы қалдықтың бұрын ескертiлген ... ... ... шартымен шотты пайдаланғаны үшін клиенттен комиссияны
өндiрiп алудан бас ... ... оған ... ... ... ... бұл шартты бұзатын болса, ол шотты жүргiзумен және әpбip
чектi өндiрумен байланысты ... ... ... ... ... талап етілгенге дейiнгi депозит бойынша банк ең аз шамадағы резервтi
орталық банкте ... ... ... ... ... ... ... дейiнгi депозиттердiң тағы бip түpi - банк пен клиент
арасындағы келiсiмнiң негiзiнде қаражат ... ... ... ... шот бойынша есептен шығару ... ... ... ... шот. Бұл да ... ... ... білдiредi. Қарыз алудың
контокоррентiне қарағанда овердрафтықта кездейсоқтық сипат бар. Овердрафтта
қолма-қол шоттың болуы қосымша депозит ... ... ... ... овердрафтпен құрылған шот жеке және заңды тұлғалардың уақытша
шығындарын өтеу мақсатында ... ... ... өз клиенттерiнен талап етiлгенге дейiнгi салымның
пайыздық табыс әкелмейтiн формадағы өтемақы ... ... ... ... ... ... (бұл банктiк қызмет көрсетулердiң ... ... аса ... Бiрқатар жағдайларда өтемақы балансы несиенi, сондай-
ақ банк ссудасы бойынша пайыздық төлемдердiң бip бөлiгiн ... ... ... секiлдi қызметтердiң төлемiн білдіреді.
Талап етiлгенге дейiнгi депозитке мыналар жатады:
- банк шотындағы ... ... ... оның ... ... ... мәні бар ... бюджеттің қаражаты;
- есеп айырысудағы қаражат;
- басқа банктердің корреспонденттiк ... банк ... ... ... Олар ... ... ... таралған және
өтелуi аса көп емес салымға арналған. Оның талап етiлгенге дейiнгi салымнан
айырмашылығы - тек ... ... aлy ... ... ... Кейде онда пайыз бойынша салықтық ... ... ...... ақшаны алуды алдын ала хабарлауды шарт eтіп қоятын
аз ғана сомадағы салымды бiлдiредi.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... жинакқтаушы
деттозиттердiң нeгiзгi типтерiне жинақ кiтапшасындағы шот, жинақ салымының
жағдайы жазылған жазуы бар шот, сондай-ақ ... шоты ... ... шот - ... ... ... ... алуға болатын
чектiк емес депозиттер. Олардың ерекшелiктерi мынада:
- кiтапшалы жинақ салымының тiркелген мерзiмi болмайды;
- банктер салымшыларынан осы депозигтерден ақша қорын ... ... ... ... етуге құқысы бар болса да, олар (банктер) мұны ... ете ... ... шек ... ... ... әдетте шектеулi болуы мүикін;
- шотқа ақшасын енгiзу үшiн немесе шоттан ақшасын алу үшін салымның
иeci жүзеге асырылған операциялардың ... ... ... тиiс ... ... ... ... кiтапшасындағы шот мiндеттi болып табылатын ең аз ... ... ... ... ... ... жағдайы жазылатын шот жинақ кiтапшасының шотына ұқсас.
Oл бойынша тура сондай пайыз төленедi, бұл да дәл осы ... ... ... ... мынада: oл бойынша жинақ кiтапшасы
жүргiзiлмейдi, ал жазуды жургiзу үшiн оның ... ... ... ... жазу ... Бұл ... ... басы артық әуреге
салмайды, оларды банкке бару қажеттiлiгiнен босатады және ... ... ... ... ... ... ... депозит нарығында жинақтаушы депозиттiң мынадай түpлepi
ұсынылады:
- жедел жинақ салымы, oл бойынша не тiркелген мерзiм, не салым ... ... ... және oл ... ... жинақ салымдарымен
салыстырғанда ең жоғары пайыз есептеледi;
- қосымша жарнасы бар жедел депозит. Oл ... ... ... ... ... ... ... осылай ету арқылы оның мөлшерi
артады;
- қосымша жарнасы болатын ... ... Бұл ... кезең сайын
келiсiмшартпен анықталған сома ұдайы енгiзiлiп отырады және ... ... ... ... пайыз төленедi;
- ағымдағы жинақ салымы. Oл қаражаттың еркiн ... және ... ... ... олар пайызсыз болады және зейнетақы, жардемақы,
шәкiртақы, материалдық көмек төлеу үшiн пайдаланылады;
- ұтысты, ақшалдй-заттай ұтысты депозит түpi. Бұл ... ... ... ... ... ... лотереядан түсетiн ақша-тауар
түрiндегi сыйлықтар жатады;
- жастардың сыйлық салымы.
3. Жедел caлым - ... күні бар ... ... ... ... ... төлеуге әкеп соқтырады, ал сыйақы салымның мерзіміне және
шамасына қарай есептеледі. Салым мерзімінің шегі ... ... бip ... ... дейін, кейде одан да көп. Банктер мұндай қаражатты тартуға
мүдделі. Өйткені олардың ... ... әpi oлap ұзақ ... ... ... мүмкін. Салымшы үшін ұзақ ... ақша ... ең ... ... aлy ... ... «Жедел депозиттер» атауының
өзі олардың катаң ... өтеу ... ... ... тұр. Miнe, ... салымынан және талап етілгeнге дейінгі салымынан негізгі айырмашылығы
осында. Алайда банктер салымшыларға жедел салымнан ... ... ... ... ... бipaқ ... қаражатты мерзімді
салымнан бұрын алғаны үшін белгілі бір мөлшерде ... ... ... салымының екі негізгі түрі бар:
- алынбайтын;
- алынатыны туралы алдын ала хабарланған.
Алынбайтын жедел салым ең аз ... 1 ... кем ... ең ... ... Салымшылары басқа депозит түpлepiнe ... ... ... ... ... ақша ... ... бұрын белгіленіп
ескертілген күні қайтарылады. Банктің ескертілген мерзім ішінде салымға ... ... ... ... жүргізуге құқысы бар.
Осы салым ақшалар қабылданатын мерзім ... ... ... 30 ... 89 ... дейін;
- 90 күннен 179 күнге дейін;
- 180 күннен 359 күнге дейін;
- 360 күннен көп мерзімгe.
Алдын ала ... ... ... ... aлy үшін ... ... ... ала ескертілетін салымшының арнайы өтінішінің ... ... ... Осы ... ... пайыз мөлшерлемелері белгіленеді.
Eгep клиент банкке қаражатты алатыны туралы хабарлайтын болса, онда ... ... ... ... ... ... өзінің активті
операциясын қайта қаржыландырады. Қаражатты aлy нақты ... ... банк ... табысының шамасын кемітуге құқылы.
Бүгінгі таңда банк қаржы ... ... ... ... ... ... ... салымшылар өз ұсыныстарымен қашан келеді деп
тосып отыра бермейді. Қосымша ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ақша ... ... алуға мүмкіндік
беретін артықшылығы бар ақша құралдарының жиынтығын пайдаланады. Мысалы,
шетелдік ... ... ... ... ... ... формаларына мыналар жатады: депозиттік сертификаттар, банк бондары.
Депозитік сертификат салымшының ... оның ... ... ... ... ақшаның сомасын немесе oл бойынша ... ... ... ақша ... ... ... эмитент-банктің
жазбаша куәлігін білдіреді. Oл табысты бағалы ... бір ... сол ... де ... ... мен көрсетілген қызмет үшін eceп
айырысу ... ... ... ... ... ... ... мерзімі келгенде банк қаражат иесінің есептелуі тиісті ... ... ... rтиеciлi төлем төлейді. Банк талап құқығын
қайта табыстау келісімшарттар қатарының ... ... ... ... ... ... және ... сәйкес келуін тексереді.
1.3 Қор нарығының түрлері және оның ісін ... ... ... ... ... ... ... басқару
органдарының құрамын білу үшін оның жіктелу нышандарын білу қажет.
Әлемде биржалар ... ... ... ... ... тауар түріне байланысты әлемдік практикада:
1. тауар ( тауарлы – шикізат) биржасы;
2. қор нарығы;
3. валюта биржасы болып үшке бөлінеді.
Қазақстанда 1995 жылы ... « ... ... ... заңда тауар
биржасы көтерме сауда орны деп айтылған. Ол кезде елімізде акционерлік
қоғамдардың құрылып, ... ... ұзақ ... ... ... ... қаржыландыруға жұмсау бағалы қағаздар нарығын
қалыптастыруға себепші болды. Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... қозғалысын реттеу және қадағалау мақсатында
арнайы орган – Қазақстан қор нарығына тек ... ... ғана ... Ал ... ... ... ерекшелігі, бағалы қағаздармен сауданы
тауар биржасы да, ... ... да ... ... ... ... ... яғни биржаны құрудағы
мемлекеттің роліне қарай әлемде биржа үш түрге бөлінеді:
а) ашық – құқықтық, яғни ... ... ... ... ... заң ... ... мемлекет бақылауында болады. Ол биржалардың
мүшелігіне белгілі бір мөлшерде айналымы бар және ... ... ... аймақтағы кез – келген кәсіпкер кіре алады. Биржаға мүше емес ... ... кіру ... ... алып бір рет мәмілеге қатыса алады. Мұндай
биржалар Францияда, Белгияда, Голландияда кеңінен тараған.
ә) жеке – ... яғни жеке ... ... АҚШ – қа тән. ... мүше ... тек ... корпорацияларға енген жақтар ғана кіре
алады. Ол ... ... аз, ... ғана ... ... бұл түрі,
әдетте, мүшелік жарна төлейтін қоғам. Оның жарғылық қоры ... ... ... ... ... Биржаның әрбір мүшесі ең құрығанда
бір жарнаның иесі ... ... ол ... ... кіріп, мәміле жасау
құқығын береді.
б) аралас биржалар – олар ... ... тән. Олар ... кең өріс ... Мыс., ... қор нарығы. Егер биржа акционерлік
қоғам формасында құрылса, онда ... ... ... ... Ол ... ... ... өкілдерінің биржаның басқару органдарына
енуіне және оның ісін ... ... ... ... ... жағдайы, яғни биржаның статусы бойынша
биржалар негізінен ... ... ... жауапкершілігі шектеулі
серіктестер ретінде тіркеледі. Мыс., ... шет ... ... шектеулі серіктестер түрінде құрылған. Ондай жағдай іскерлік
және экономикалық мәдениеттің төмен деңгейімен, оған қоса ... ... ... ... ... ... құқықтық негіздің жоқтығымен
түсіндіріледі. Биржа ... ... ... ... ... өздерінің мүддесін қорғайтын басқару және ... ... ... ... ... серіктестер формасындағы
биржаның жеткілікті үкімет орындарында ... де ... Ал ... ... мыс., Ресейдегі « Алиса» биржасы ... ... ... ... ... қатысушылар тұрғысынан ашық және жабық
биржалар болып құрылуы мүмкін. Жабық ... ... ... ... мүшелері ғана қатысады. Сатып алушылар мен сатушыларға биржа ... ... ... ... биржалар негізінен жабық биржа түрінде
ұйымдасқан, себебі биржалық сауда жоғары ... және де олар ... ... ... ашық ... саудасына биржа мүшелерінен және делдалдардан басқа
қатысқысы келгенднр де кіруне болады. Ашық биржа екі типке ... таза ашық ... оған ... ... екі жақ ... ... ... және сатушы, яғни өндіруші мен ... ... ... ... ... ашық ... онда ... сатушы және сатып алушылармен
мәмілені делдалдардың екі тобы жасайды:
клиент атынан және оның есебінен брокерлер;
өз атынан және өз есебінен ... ... ... ... ... оның ... ... тікелей байланысты.
Биржа өз ашықтығын жарнама мақсатында немесе сауданы қыздырып ... ... ... ... ашықтығын биржа механизмінің дамымағандығымен
де түсіндіруге болады. Сондықтан саудаға биржа маманы еместер де қатысады.
Биржалық сауданы мейлінше ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың өзара сенімі негізінде
іскерлік байланыстың ... ... Одан ... жабық биржа
сауданы ұтымды ұйымдастыру және екі ... ... ... ... делдалдар ұйымы ретінде өз концепциясына сай ... ... ... ... ретінде жабық биржалардың артықшылығы мол
[10].
Бесіншіден, тауарлардың құрамы, яғни номенклатурасы ... ... және ... ... та ... ... мұндай жіктеу тауар
биржаларын тән.
Әмбебап биржаларда әртүрлі тауардың мол тобы саудаға түседі, ... ... не бір ... ... ... не ... әртүрлі тауарлар
тобын сатуға маманданады.
Маманданудың мәні мынада – биржаға немесе оның ... ... ... ... мен ... ... ... биржада
жоғары деңгейдегі тиісті тауарлар шоғырланып, ... ... ... ... ... ... ... артықшылықтары
бар екенін дәлелдеуде. Оларда:
а) сауда шығындары азаяды;
ә) монополиялық өндірушілердің өктемдігі шектеледі;
б) сатушы мен сатып алушыға ( өндіруші мен ... ... ... ... ... ... ( ... ) меңгеруі жоғары дәрежеде болады.
Алтыншыдан, әлемдік саудадағы биржаның орны және роліне байланысты
халықаралық және ... ... деп те ... ... – сатып алу – сату мәмілелерімен тұрақты ... ... ... қамтитын көтерме нарықтың ерекше түрі.
Халықаралық биржалар әлемдік нақты тауар және қор нарықтарына қызмет етеді.
Мұндай ... ... әр ... ... ... ... ... Халықаралық биржалар орналасқан мемлекеттер ... ... ... ... сауда және салық режимдерін ... ... ... өз ... ... қор және ... биржалары болып та
бөлінеді.
Халықаралық тауар биржалары негізінен әлемнің үш ...... – та және ... ... ХХ ... 90 – шы жылдарында бүкіл
халықаралық биржалық айналамның 98% осы елдердің үлесіне ... ... ...... Фокс ... ( ... энд ... эксчейндж),
Лондон металл биржасы және басқалар; АҚШ – та – Нью – Йоркте және ... ... ... - ... нарықта айналыста ьолатын тауарлар
мәмілелерімен қызмет істейтін биржалар жатады [11].
Халықаралық қор биржаларында Нью – Йорк, Лондон, ... қор ... ... бір мемлекеттің аймағында қызмет етеді. Олар осы
елдегі ... ... ... айналысқа түсіру және тұтыну ерекшеліктерін
ескереді. Бұл мемлекеттердің валюта, сауда және салық режимдері ... ... және ... ... ... ... емес фирмалары
мен тұлғаларына биржалық саудаға қатысуына кедергі жасайды.
Жетіншіден, қызмет аясы бойынша биржалар: орталық, аймақаралық ... ... та ... Мыс., ... ... және қор нарықтары
аймақтық және экономикалық ерекшеліктерді ескермейді.
Сегізіншіден, жасалған биржалық мәмілілердің сипатына қарай әлемдік
тәжірибеде биржалардың ... ... ... а) ... ... ... фьючерстік; б) опциондық; в) аралас.
Нақты тауар биржасы биржалық сауданың алғашқы кезеңіне тән болды. Оның
айрықша белгілері – сауданың жиі – жиі ... ... оның ... бір
жерде өтуі, бекітілген ережеге бағынуы және біркелкі, сапа ... бір ... ... көпшілік сауда деп есептелінуі. Атап кететін ... ... ... ең ... ... – сауда жасалғаннан соң, міндетті
түрде, тауарды сатып алушыға жеткізіп беру және оны сатып алушының ... яғни ... ... ... ... және ... тауарды сатушыдан сатып
алушыға ауыстыру.
Осы айтылғандарды қорытындылай келіп, биржа түрлерін ... ... ... 4 - Қор ... түрлері
|Жіктелу белгілері |Биржаның түрлері ... ... түрі ... ... тауар |Қор ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... құрудағы |Ашық-құқықтық | ... ролі ... | |
| ... ... | |
| ... | ... ... |АҚ | ... ... |ЖШС | |
| ... ... | ... ... ... | ... ... ... ашық ... саудасының |Әмбебап | ... ... ... |Тар ... ... ... ... | |кең ... ... ... ... | ... және ролі ... | ... ету аясы ... ... | ... ... | |
| ... (жергілікті) | ... ... ... ... тауарлар биржасы | ... ... ... Опциондық | |
| ... | ... ... ... ... ... ... ол баға белгілеу
институты және биржалық сауданы ұйымдастырушы деген ... ... ... қор нарығының атқаратын қызметі. Ол – бағалы қағаздар нарығын
ұйымдастырушы, яғни азаматтық – құықтық мәмілеге ... ... ... жасауға мүмкіндік беретін ұйым. Қазақстан Республикасының «Бағалы
қағаздар туралы» Заңында көрсетілгеніндей қор ... ... ... ... төмендегідей талаптар қойылады:
оның қалыптасқан сауда жүйесі болуы керек: есептегіш құралдар, бағдарлама,
телекоммуникациялық құралдар және басқа жабдықтар туралы мәліметтер, ... ... алу – сату ... ... және оны ... үшін қажетті
ақпараттар;
бағалы қағаздарды сатып алу – сату шарты бойынша есеп ... ... ... жүйені ұйымдастырушы өз алдына ұйым ... ... бұл ... ... ... және ... ... реттеу және қадағалау
Агенттігінің берген лицензиясы бар ... ұйым шарт ... ... ... ... ... ұйымдастыру ережесі, оны орындауға
көмектесетін ішкі операциялық процедуралар, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... болуы керек;
сауданы ұйымдастырушының белгіленген мөлшерден кем емес ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушыларды жылына бір реттен кем емес, сыртқы аудитпен
тексеріп отыру керек.
Биржадан басқа сауданы ұйымдастыратын, оның ... ... етіп ... ... ... ... ... депозитарийлер,
тіркеушілері клирингтік палаталары, ақпараттық агенттіктер және ... ... Енді осы ... ... айталық.
Депозитарий – ол бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... құралдары бойынша құқықтарын
есепке алу мен растауды, оларды сақтауды, сондай – ақ тиісті ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын
кәсіби қатысушы құқықтық тұлға, ұйым. Ол бағалы қағаздардан туындайтын
құқықтарды тіркеу және ... пен ... ... ... ... ... ... ең алдымен өзі ... ... ... ... ...... ... нарығының бағалы қағаздарды ұстаушылардың
тізімін қалыптастыруды, сақтауды және ... ... ... ... ... ... ұйым –ол елдің орталық банкі ... ... қор ... ... есеп ... ... ... тұлға. Есеп айырысу – клирингтік ұйым қор ... ... және ... ... да ... көрсетеді.
Есеп айырысу – клирингтік ұйымдар тек ұлттық қана емес, сондай –ақ
халықаралық, ал болашақта ... ... ... ... Мұндай өзгерістер
ұлттық биржалық нарықтардың интернационалдануын көрсетеді.
Биржа ісін реттеу немесе биржалық ... ... ... ... ұйымының биржаға қатысушылардың жұмысы мен олардың арасындағы
операцияларды ... ... ... да, ... – ақ ... де ... ... Ішкі реттеу
деп өзінің нормативті құжаттарын, атап айтқанда, жарғы, ережелер және
биржаның өзінің, бөлімшелерінің және ... ... ... да ішкі ... ... ... ... Ал сырттан реттеу деп
биржа өз қызметінде мемлекеттік актілерді, басқа ұйымдардың актілерін және
халықаралық келісімдерді орындауын айтады.
Биржа ісін ... ... ... ... немесе органдар атқарады:
1) мемлекеттік органдар;
2) бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатысушылар немесе нарықты өзін ... ... ... реттеу, яғни мемлекеттің кейбір реттеу қызметтерінің іске
асуының алғы шарты – қоғамдық пікірді ескергендігі.
1.4 Халықтың ... ... ... ... ... ... ... сөз қозғамастан бұрын, жеке қаржы жоспарын құрып
алайық. Қалай болғанда да, өмір көптеген қаржы мәселелерін ... ... ... қол ... үшін ... бір ... сомасы қажет. Бір жылға,
бес жылға және ұзақ жылдық мерзімге қажетті қаржы ... ... ... ... ... ... жыл бойғы кірісті білу қажет. Ең
алдымен, осы табыстың қанша ... ... ... ... ... ... қажеттіліктер тізімін жасау қажет.
Мысалға, жыл сайын сапалы демалысқа шыққыңыз келеді. Екі жылдан кейін
көлік сатып алу жоспарыңызда бар. Төрт жыл ... ... ... ... оқу
орнындағы балаңыздың оқуын төлеуге тиіс боласыз. 10 жылдан кейін үйді ... не ... ... 18 ... ... зейнетке шыққыңыз келеді.
Қосымша қор деген сияқты тармақты да естен ... ... ... ... ... ... қажет. Ешкім жұмыс
жоғалтудан сақтандырылмаған. Сарапшылардың ... ... ... ... ... ... ... құрауы тиіс. Осы ақшалардың өтімді болуы маңызды,
және күтпеген жағдай туындаған кез келген ... ... ... ... шотта сақтауға болады.
Тұрғындардың қаржылық ... ... ... ... ... сайын ЖЗҚ-ғы инвестициялық кіріс жөнінде көбірек мәлімет
алуға қызығушылық білдіруде және олар ... ... ... назар
аударады. Сондықтан өз ... ... ... отырып, оның
салымшыларының салымдық көрсеткіштеріне көз салу және оны осы ... ... ... ... айналымымен және басқа да
мәліметтермен салыстыру да өз пайдасын береді ... ... ... ... ... басқар процесінде
банкі алған, осы инвестициялық депозиттер депозиторларының ... жəне ... ... ... алып тасталуға жатады.
Халықтың жинақ ақшасын үш топқа бөлуге болады: ағымдық; ұзақ ... ... ... алу; ... ... және ... ... ақша табыстың келуімен пайда болып, біртіндеп
шығындалады. Олар ... ... ... толықтырылып, шығындалудың
көлеміне қарай кеміп отырады. Бұл жинақ ақшаның жоғары өтімділік ... ... ... ... сатып алуға жинақ ақша
жоспарланған сатып алу құны ағымдық табыстан ... ... ... пайда
болады. Бұл жинақтардың өтімділігі ағымдық ... ... ... ... ... мұндай түрлері тауарлардың тұтынуын тездететін
тұтыну кредиттермен ауысады, ал жинақтардың өздері алынған ... ... басу ... ... ... орналасады.
Кездейсоқ жағдайларға және кәрілікке жинақ ақша өз сипаты бойынша ұзақ
мерзімді. Ол тек қана ... ... ... ... ... жоғалту кезде, кәріліктің келгенде және т.б. ... ... ... бұл ... өтімділігі аз болады. Олар ... ... ... ... ... және т.б.) ... Инвестициялық жинақтау ақшалары тұтынуға ... ... ... ... көлемі қоғамның жалпы өмір сүру деңгейімен,
азаматтардың табыс деңгейімен байланысты. Мұндай жинақтау ақшаларының көбі
бағалы қағаздардың әр ... ... оның ... ... да. ... сұранысты мемлекет пен кәсіпкер ұсынады. Мемлекетке ақша өзінің
инвестициялық программаларын және әр ... ... ... ... қаржыландыру үщін керек. Кәсіпкерлерге ақша негізгі қорларды
ұдайы ... ... ... ... ... ... үшін ... экономика жағдайында ең негізгі есептердің бірі бағалы
қағаздар нарығын құру болып ... оның ... ақша ... ... мен ... ... капиталдың ауысуы жүзеге асырылады.
Капиталдандырудың тиімділігін ұзақ мерзімді инвестициялау ... ... ... ... ... күту ... ... мүмкіндік
беретін қаржы инструменттері де жоқ емес. Әдетте, мұндай құралдардың
тәуекелі өте ... ... ... депозитпен салыстырғанда, олардың
міндетті түрде жоғары пайыздық үстеме беретін ... жоқ. ... ... өз мақсатыңызға жүгінген дұрыс. Мақсатқа жету мерзімін ... ... ... ... мән ... жөн. ... мына
тұрғыда:
1. Сіз қол жеткізсем деген сома ... ... ... мән
беріңіз. Яғни, сізге қажет сома ... ... ... ... жиегі де кең болуы тиіс. Мәселен, 30 000 долларға ... ... ... ... онда 300 000 АҚШ доллары тұратын үй сатып
алумен ... бұл ... ... аз уақыт кетеді деп түсініңіз.
2. Инвестор ретіндегі тәжірибеңіз қандай? Нарық жайында неғұрлым көп
білсеңіз, ... ... ... ... ... ... соғұрлым
алға қойған мақсатыңызға да жақындай ... ... ... ... оны ... білсеңіз, онда инвестициялаудың барынша тиімді әрі
ұзаққа созылмайтын ... ... ... ... ... ... баруға қаншалықты дайынсыз? Егер сіз жас болсаңыз, онда
ақшаңызды ... ... салу ... бар деуге тұрады. Егер
сіз зейнеткерлік жасты алқымдап қалсаңыз, онда жағдайды асықтырудың ... Одан да ... ... ... ... сенімді қаржы құралдарына
салғаныңыз дұрыс. Әлбетте, тәуекелге бару үшін тек қана жас ... ... ... психологиялық дайындығы да әжептәуір маңызды. Егер нарықтағы
ауытқулар мен ... ... ... ... дәрі-дәрмекке
жүгіретін болсаңыз, онда алға қойған ... ... ... ... ... дұрыс болады.
Қалай десек те, инвестициялық жоспарды кем дегенде үш-бес жылға
жасаған дұрыс. Бір ... ... ... жоспар дегені ортанқол
саудагердің, былайша айтқанда, кәсіби спекулянттың таңдауы десек те болады.
Бірақ олардың өзі бір ... ... ... таба алады деген бос сөз.
Статистика бойынша, ... ... 75 ... нарық алдында ұтылып
жатады. Сондықтан да, ерінбей-жалықпай, мұқият талдап, қалған 25 пайызға
ілінген компанияларды таңдауға ұмтылу ... Ол үшін ... ... ... ... нарықты «алдап соғу» мүмкін емес нәрсе. Сондықтан
да, 100 000 теңге инвестицияңызды орна-ластырып жатып, ... ... ... ... ... жүрем деген мақсат болса, онда ... ... ... ... ... ... [20].
Кәсіби инвесторлар қолда бар қаражаттан айрылу ... не ... ... ... бұл тәуекелдің ең үлкені, үрейлісі десе де болады.
Бірақ, әрине белгілі бір принциптерге сүйене ... ... ... ... бір деңгейде тәуекелден сақтану жолдарын қамтамасыз етуге ... ... мұны да ... ... ...... ... дегенге
келіп тіреледі. Бұл әдіс – нарықтың келеңсіз динамикасының ... ... ... ... ... ұста ... ... жүйесінің инвестициялық белсенділігін арттыру Қазақстан үшін
экономикалық жаңғыртудың негізгі шарттарының бірі ... ... ... ... ... ... үшін қаржы ресурстарын
шоғырландыру және жинақтау ... тұр. ... ... ... ... ... ... сабақтас болуы керек, яғни зейнетақыны
және жалақыны уақытында төлеу, кейбір әлеуметтік жеңілдіктерді алып ... ... ... ... ... міндеттемелерді сақтау қажет
[23].
Сонымен, талдау көрсеткендей жалпы инвестициялық қорлардың құрылымы
әрекет етуші талаптарға ... ... ... ... ... ... ... пайдалану ел
экономикасында қажетті роль атқармайды. Қазіргі кездегі, қаржы құралдарының
белгілі-бір ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру емес, мемлекеттік қағаздарды
жабу болып отыр.
Мемлекеттік қазыналық облигациялар ... ... ... инспекциясымен Үкіметтің бағалы қағаздарына салым жасаудан бас тартудың
себепшісі ретінде қабылданбайды. Сәйкесінше, әрекет етуші ... ... ... қорлары өз активтерінің белгілі бір бөлігін,
тіпті олар қордың инвестициялық мақсаттарына сай ... де ... ... міндетті[24].
Бүгінгі таңда қорлар кәсіпорындардың бағалы қағаздарына инвестиция
жасап экономиканы қаржыландыруда деп ... ... ... ... ... жағдайлардың тұрақсыздығы, қаржы нарығындағы үлкен ... ... ... алып ... бағыттағы эмитенттердің сенімсіздігіне
байланысты олар қысқа мерзімді сипатқа ие болып отыр.
2 ҚОР ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ЖИНАҚТАРЫН
ИНВЕСТИЦИЯЛАРҒА АЙНАЛДЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ МЕХАНИЗМДЕРІН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан қор нарығын және бағалы ... ... және ... сауданы жүргізу механизмін талдау
Қор нарығының мүшелері ұйымдар бола алады. Оның ... «С» ... ... қоспағанда, ҚР аумағынан тыс жерлерде заңды ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру құқығына ие
ұйымдар да болуы мүмкін [26].
Бір ұйым қор ... ... ... ... ... ие бола
алады. Қор нарығының мүшелеріне санаттарына сәйкес оның мүшесі болмайтын
тұлғаларға өзінің ... ... ... тиым ... ... қағаздар нарығы туралы» Заңына сәйкес, мемлекеттік
органдардың қызметкерлері, сонымен ... ... ... қор ... кргізілген акционерлік қоғамның лауазымды тұлғалары биржаның
асқару органдарына сайлана алмайды. Акционер жиналыста өз ... ... ... ... акционерлермен тең дауысқа ие.
Қор нарығының ұйымдық құрылымы (5 - сурет).
Сурет 5 - Қазақстан қор нарығының ұйымдық құрылымы
Биржалық кеңес акционерлерден, ... да ... ... оның ... ... Одан басқа оның құрамына тұрақты негізде ҚР ... мен ... ... ... және ... жөніндегі агенттігінің
өкілі дауыс құқығынсыз кіреді [25].
KASE айналымына жіберілетін бағалы қағаздар:
мемлекеттік;
листинг рәсімінен өткен мемлекеттік емес және ... ... ... ... ... ... ... ішінде ҚР-да айналымға
жіберілген және басқа мемлекеттік заңдылықтарға ... ... ... ... жіберілген басқа мемлекеттің мемлекеттік бағалы қағаздар;
Жоғарыда айтылған бағалы қағаздардың базистік активі ... ... ... ... ... ... листинг рәсімінен өткен бағалы қағаздар ғана
жіберіледі. Қазақстан қор нарығының ... ... ... ... ... осы рәсімнен өткеннен кейін, биржалық саудаға ҚР заңдарына
және ҚР-да айналысқа жіберілген басқа ... ... ... ... емес ... ... жіберіледі.
Листинг рәсімін Қазақстан Республикасы мен ҚР-да айналысқа ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар туынды бағалы қағаздар үшін талап ... ... ... ... ... тұлғалар мынадай талаптарға
сай келуі тиіс:
Құрылтайшылық құжаттарына бағалы қағазды басқаға ... ... ... ... қысымшылықтар туралы нормалар болмауы керек;
Заңды тұлғаға қатысты заңнамада белгіленген жарғылық капиталдың ең төменгі
мөлшері ... және ... ... ... да ... ... қағаздар биржасындағы ресми тiзiмдегi санатта
белгіленген шарттармен анықталады;
Эмиссияланған бағалы қағаздарды ресми тiзiмге ... ... ... ... қосымша талап етілетiн құжаттары биржасының листингтiк комиссиясында
қаралып қабылданады.
Сонымен қатар биржа листингтiк компанияның алдында ... ... ... енгiзілген бағалы қағаздардың саудасын уақтыл жүргiзуге
қажеттi жағдай жасауға;
бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... ... ... ... нәтижесiнiң көлемi туралы уақтылы ақпарат беруге;
эмитенттiң жасырын немесе жариялауға ... ... ... ... ... жария етпеуге.
Листингтiк компания биржалық кеңестiң эмиссиялаған ... ... ... ... ... ... биржаның қызметiн шектеуге және
тоқтатуға құқығы жоқ [29].
Эмитенттiң қызметi ... ... ... ... ... ... шығару туралы өтiнiш, листинг талаптарындағы
сәйкессiздiк, сонддй-ақ бағалы қағаздарды ресми ... қосу ... ... ақпараттардың болмауы кезiнде делистинг жүргiзіледi.
Листингтiк комиссия бағалы қағаздардың делистингiсiн 1 жыл ... ... ... да ... ... ... ... 2011 жылғы 9 ай ішінде ... ... ... ... ... ... көлемінің 2010 жылғы осындай кезеңмен ... ... ... ... көлемінің өзгеруі мұнай емес дефициттің
қысқаруына жəне оны мемлекет борышының ұлғаюы ... ... ... байланысты Қаржымині МБҚ эмиссия көлемдерінің
төмендеуі салдарынан ... Бұл ... 2011 ... ... ... банктердің өтімділігін қысқарту жəне ... ... жол ... ... ноттар эмиссиясының көлемін ұлғайтты.
Осылайша, МБҚ сегментінде ҚРҰБ-нің қысқа мерзімді ... ... ... ... бөлу ... Осы кезде əлемдік резервтік
валютаның тұрақтылығына қатысты күтулердің өзгеруі ... ҚРҰБ ... ... ... ... ... валютасын нетто-сатушы болды, ол
ноттардың айналыстағы көлемінің ... ... ... Бұл ... ... ... біршама төмендеді: егер мемлекеттік бағалы
қағаздар сегментіндегі сауда-саттық көлемі 2010 жылғы ... ... ... ... ал 2011 жылдың осындай кезеңінде ол 847,3 млрд.
теңгеге дейін төмендеді (6-Сурет).
Сурет 6 - ... ... ... ... ... ... қор ... мемлекеттiк және листингтiк бағалы қағаздардың
саудасы - үздiксiз қарсы аукционның ... ... ... ... ... ... үздiк баға белгiлеулерiне сәйкестендiрілген
анонимдi ... ... ... ... ... емес ... қағаздар кезiнде саудаға қатысушылардың өздерi
мәміленің бекітілуі туралы ақпаратты Орталық депозитарийге немесе ... бepyгe ... баға ... әдiсiн колданады
[24].Мемлекеттік емес бағалы қағаздардың биржалық нарығында сауда-саттықтың
жиынтық көлемінің өсу болды – 2011 ... 9 айы ... ... ... ... теңгеге дейін өсті, бұл 2010 жылдың осындай ... ... 2 есе өсті ... 7.
Сурет 7 - Мемлекеттік емес бағалы қағаздар нарығының жиынтық айналымының
динамикасы
2010 жылғы қазанда жəне 2011 жылғы ... ... ... ... ... ... ... «Қазақмыс» АҚ жай акцияларын жəне
«БарлауӨндіру «ҚазМұнайГаз» АҚ артықшылық акцияларын сату бойынша ... ... ... ... Осы ... ... 2010 жылғы
желтоқсан жəне 2011 жылғы ақпан аралығында борыштық бағалы қағаздар нарығын
капиталдандырудың өсуіне себепші болды. ... ... бұл ... ... ахуалдың тұрақсыздығына байланысты инвесторлардың
күтулерінің айқын еместігіне байланысты ... ... 9,2 ... қыркүйектегі 6,2 трлн. теңгеге дейін) төмендеді (8-сурет).
Сурет 8 - Үлестік ... ... ... ... жəне ... ... қағаздар нарығын капиталдандырудың 2010 ... 2011 ... ... ... (3 трлн. теңгеден 5,7 трлн. теңгеге
дейін) секірмелі өсуі кейбір ірі корпоративтік ... оның ... Даму ... АҚ ... ... жүргізуіне байланысты
болды. 5,7 трлн. теңге деңгейге көтеріле отырып, 2 – ... ... күрт ... ... жоқ ... 9- Мемлекеттік емес борыштық бағалы қағаздар нарығын капиталдандыру
жəне кірістілігі
Қазақстан қор нарығы бағалы қағаздардың сатушысы және сатып ... ... ... ... ... жасасады. Саудаға қатысатын
брокерлердiң сәйкес лицензиясы болуы керек, демек біліктілiк, қаржылық және
басқада талаптарға сай келуі керек. ... қор ... бұл ... ... ... ... ... бередi. Бұдан басқа жасалып
жатқан мәмілелердi аяқтау үшiн биржаның есептеу органымен және ... ... ... ... мәнi ... қор ... - ... қағаздардың көтерме нарығы
болып табылады. Сөйтiп нарыққа өту және бұрынғы жариялылықтан бiртiндеп
босатылу ...... ... ... ... ... бipi бола ... (инвесторлардың келуiн
ънталандырып, сондай-ақ қызметтерiнiң aнықтылығы, ... ... ... ... ... ... ... заңдарын жасап шығару болып табылатын қаржылық қызмет көрсету
бойынша өкiлеттi орган құру ... ... ... ... ... ... ... peттeyшi басқа елдердiң заңнамаларының үйлестiгi
сияқты сәттepдi де ... aлy ... ... ... ... ... орган құра қалған жағдайда берiлген органның толық тәуелсiздiгiн
(қаржылық орталық банкрот бола қалған жағдайда ... ... ... ... ... оның тек құрылған ... ... ... ... ... сай деп ... ... яғни реттеушiлiк және бухгалтерлiк есеп сұақтары ... ... бола ... ... ... ... және басқа қаржы
секторларында, бағалы қағаздар ... ... ... жұмыс тәжiрибесi бар
кеңес беру саласына шетел мамандарын ... көп ... бөлу ... ... ... құру - ... ... Бұл қазiргi уақыттағы
қаржылық кеңiстiкке ену мүмкiндiгi. Бұл мұқият ... ... және ... ... ... ... ... ескере
отырып жүзеге асырылуы тиiс [25].
Биржалық операцияларды ұтымды жүргізу үшін әрбір биржа өзіне биржалық
сауданың ережесін алдын ала ... ... ... ... тек өзі ... ғана ... қоймай, сонымен бірге ... ... да ... Әрине ол саудаға қатысушылардан арнайы білімді
талап етеді.
Қазақстан «Тауар биржалары туралы» заңына сай ... ... жан ... ... қажет. атап айтқанда, биржалық сауданы жүргізу тәртібі;
биржалық ... ... ... ... бөлімдері; биржалық
саудадағы қатысушыларға алдыңғы өткен биржалық саудадағы мәмілелер ... ... баға кесу ... ... беру ... биржалық мәміле
жасасқанда биржа мүшелерімен және басқа да қатысушылармен өзара есеп
айырысу ... ... ... ... ... ... ауытқуды
болдырмау үшін баға белгілеуді бақылау ... және т.б. ... ... ... ... ... ... сауданы жүргізудің тәртібі. Бұл бөлімде сауданы жүргізетін
орын, сауда сессияның уақыты және жұмыс сағаты белгіленеді. ... ... ... ... ... ... белгіленген уақыттағы жүргізілетін
сауданы айтады. Ол уақытта биржалық саудаға қатысушылардың мәміле ... бар. ... ... ... дәл ... ... ... басқа
биржалардың жұмыс кестесін ескере отырып жасайды. Бұл саудаға қатасушыларға
басқа нарықтардағы баға ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мысалы, Лондон металл биржасында
әрбір ... тек бір ... ... ол тек 5 ... ... ... хатшысы металдың аты жазылған таблицаны ... ... ... ... ... ... даусын көтеріп айтады. Темір сағат 12
– ден 12 сағат 05 минутке ... 12 ... 0,5 ... 12 ... 10 ... – мыс; 12 ... 10 минуттан 12 сағат 15 минутқа дейін мырыш сатылады.
Сауда биржа ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға мүмкіндік жасалады.
2. Биржалық мәміле түрлері. Биржалар жасалатын мәміле ... Мыс., ... ... ... ... қағаздармен және
фьючерстік шартпен мәміле. Биржа әрбір мәміле бойынша шарттың стандартын,
мәміле көлемін және ... ... ... ... ... ... соң мәміле құжатпен рәсімделіп, биржа тізіміне
тіркеледі. Қол қойылған және ... ... ... ... ... төлеу
үшін клиенттерге қайтарылады.
3. Биржалық ақпарат. Оның саудаға ... үшін ... аса ... ... ... ... дәл, толық және уақытында берілген ақпарат
нарықтың жағдайын талдап, дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік береді. ... ... және ... ... деп бөлінуі мүмкін. Ағымдағы
ақпарат – ол биржада жасалған соңғы мәлімет ... ... ... ... бұл ... электрондық таблода жүгіртпелі жол түрінде
көрсетіледі, оны ... ... деп те ... Қор нарығында бұндай
ақпаратта компанияның символы, акция түрі, мәміледегі ... саны ... ... ... ... ... ... ақпаратта коммерциялық
құпия сақталады, сондықтан оны осы биржалық саудаға ... ... ала ... ... ... ... бір күннің қорытындысын
көрсетеді. Саудаға қатысушылар күнбе – күн бағалы ... ... ... ... ең аз, ең көп ... туралы; сатып алушының ең
жоғарғы, сатушының еңбағасы туралы; орташа баға ... және ... ... ... ақпарат алады. Саудаға ... ... ... ... ... үшін ... Сондай – ақ қорытынды ақпараттар
келешекте сауда жүргізу үшін ... ... да ... ... ... және ... ... басқа да қатысушылардың
өзара есеп айырысу тәртібі. Ол саудаға қатысушылардың ... ... ... ... ... мүддесін қорғауды қамтамасыз ... ... ... әр ... Мыс. АҚШ – та есеп ... ... ... корпорация арқылы жүргізіледі. Мәміле жасасқаннан кейінгі ... күні ... ... ... ақы ... және оны жеткізіп беру
жұмыстары жүзеге асырылады. Лондон қор нарығын да жеткізіп беру және ... ... бес күн ... ... ... сауда ережесінің талаптарының орындалуын бақылауды биржалық
комитет жүргізеді. Ол биржалық саудаға ... ... ... ... ... жағдайлар орын алғанда әртүрлі жаза қолданады.
Ең ауыр жаза – биржа мүшелігінен шығару. Ондай жаза, мысалы, ... ... ... ... және ... ... ... Биржа әкімшілігі ережені бұзған жағдайлар ... және ... ... ... ... жеке тұлғаның аты жөнін көрсетіп, сондай-
ақ қолданылған шаралар ... ... ... ... турады.
Ғылыми – техникалық прогресс, биржа ісінің дамуы ... ... ... өзгерткен жоқ. Оған мәміле тек белгілі бір орында,
яғни биржа залында өту керек деген ... ... ... ... ... сауда өтетін операциялық залға ерекше ... ... аса ... ... ... Биржа залы әжептәуір сиымды болуы керек. Шетел биржаларының
операциялық залы 2-3 мың ... ... Онда ... ... ... сатып алу-сату процедуралары үшін
барлық ... ... ... Әлемдік биржаның көбіне сауда бірден бірнеше тауарлармен
жүргізіледі. Олардың ... ... ... үшін ... ... үлкен залдан орын бөлінеді. Оның едені үлкен ... сәл ... ... ... мәміле жасайтын орынды
«биржалық шұңқыр», «еден» немесе «биржалық ... деп ... орын ... ... қатысушының көріп отыруына тең мүмкіндік
болатындай етіп ... ... ... сауда орнын шеңбер
түрінде салу сауда жүргізушінің оған қатысушыларды түгел көруіне,
тауарларды және оның бағасын ... ... ... ... дер ... байқауына мүмкіндік береді.
3. Шеңбердің немесе шұңқырдың ортасында, я болмаса бір шетінде
үстірт ... Онда ... ... ... ... бірге мәмілелерді және бағаны тіркеушілер тұрады.
4. Биржа залында сауда жасауға құқық ... ... ... ... ... керек. Олар,әдетте, брокердің орны
немесе ... деп ... ... ... (қабырғасының
іргесінде) орналасады. Бұндай бөлме саны 400 – 500-ге дейін жетуі
мүмкін.
5. Брокерлерге ... ... ... үшін ... ... ... табло орналастырылады. Шетел биржаларында
бұндай таблоға тек осы биржада ... ... және ... ақпараттар жазылып қана қоймай, сонымен қатар онда
басқа да ... қор және ... ... дәл ... ... Осыған қоса, бағаны өзгертуі ... ... ауа ... ... ... ... жағдайлар және т.б.) туралы жазылады.
6. Биржа залы мен биржадағы әрбір орын телефон және ... ... ... ... ... етіледі. Оған
қоса брокерді клиенттермен және биржа қызметкерлерімен қолма ... ... ... үшін ... ... ... жабдықталады.
7. Биржа залымен қатар ... ... ... ... мен сауда туралы ақпараттар қоймасы
орналасады.
8. Биржа залында ... ... ... хабарлайтын ақпараттық
агенттіктердің өкілдеріне арналған жұмыс орындары қарастырылады.
2.2 Қор ... ... және ... ... саудаға түсіру
Биржалық саудаға биржа мүшелері және заңдар мен биржа ережесіне сәйкес
саудаға қатысуға құқығы бар жақтар қатысушы бола ... ... ... құрамы биржаның түріне (қор нарығы немесе тауар биржасы)
және қабылданған заң актілеріне ... ... ... ... ... мынадай топтарға бөлуге болады.
- мәміле жасаушылар;
- мәміле жасауды ұйымдастырушылар;
- биржалық сауда барысын бақылаушылар;
- сауда ... ... ... ... ... ... ... тек
кәсіби қатысушылар ғана жүргізіледі. Биржалық операциялардағы делдалдарды
әртүрлі атайды: маклер, ... ... ... ... ... өз ... үшін процентпен белгіленген не сыйақы немесе мәміленің
жалпы сомасының ... ... бір ... ... не өз ... ... ... биржасындағы мәміле жааушы-қатысушылар құрамы ... ... ... ... ... өзгеруі мүмкін.
Ашық биржада сауда залында мәміле жасауға мыналардың құқығы бар:
- биржа мүшелері және олардың өкілдері;
- биржалық ... ... ... ... ... ... бір ... биржада аккредитивтенген брокерлер.
Жабық биржада мәміле жасауға құқы барлар:
- биржа мүшелері және олардың өкілдері;
- биржада аккредитивтенген ... ... және бір рет ... биржа мүшелерімен және
олардың өкілдерімен салыстырғанда құқығы шектеулі. Біріншіден, заң ... ... ... ... үш ... ... ... бар.
Екіншіден, тұрақты қатысушылар саны биржа мүшелерінің жалпы санының отыз
процентінен аспауы тиіс. Одан ... ... ... ... капиталды
қалыптастыруға және биржаны ... ... ... ... ... құқығы болса, ал бір рет қатсушылардың ... ... ... олар өз ... және өз есебінен нақты тауар сатып ... ... ... ... елеулі ерекшеліктері бар. Оның мүшесі
болып бағалы қағаздар нарығының тек кәсіби қатысушылары ғана ... ... мүше ... кіру тәртібі және оның саны қор нарығының ережесінде
айқындалады.
Ресми тіркелген қор нарығының құндылықтары, яғни ... ... ... ... ... ... ... түсірілуі
керек. Ол жоғарыда айтылғандай листинг деп аталады, ... сөз ... ... ... ... Кез келген компания шығарған бағалы
қағаздарын тиісті биржаның тізіміне ... ... ғана ... ... ... Бағалы қағаздың нақты бір түрінің листингі деген оның
биржа тізімінде пайда болу ... яғни ол ... ... саудаға түсіруге
рұқсат берілген дегенді білдіреді [30].
Листинг процедурасы бірсыпыра кезеңдерден құралады:
- алдын алу кезеңі;
- ... ... ... ... ... ... ... кезеңі;
- делистинг.
Алдын алу кезеңінде биржа эмитентке және оның бағалы қағаздарына
қойылатын талаптарды дайындайды.
1) Бағалы қағаздар ... мен ... ... ... ... және ... тиіс.
2) Бағалы қағаздарды шығарудың қорытындысы туралы есеп ... ... ... ... ... айналыстағы бағалы қағаздар болуы тиіс.
4) Сауда жүйесінде баға ... ... екі ... ... ... ... ... акциялары үшін: акционерлік қоғамның дауыс
құқығы бар акцияларының мүдделі жақтың иелігінде 60%-тен артық емесі
болуы керек.
6) Бағалы қағаздардың ... заң және ... ... ... белгіленген көлемде ғана ашуға міндеттеме қабылдайды.
Листингке ынталы жақ – эмитент ... ... ... ... атына жазбаша арызды және оған қоса бағалы қағаздарды саудаға түсіру
туралы қаулы қабылдау үшін қажетті құжаттарды ... ... ... ... кезеңінде эмитенттің немесе ... ... ... ... үшін ... өз ... баға ... (листинг бөлімін) қалыптастырады. Ол комитетке биржаның, саудаға
қатысушылардың және ... ... ... кіреді. Олар немесе
сырттан тартылған аудиторлық фирма бағалы қағаздардың және ... ... ... Бұл ... қорытындысында бағалы
қағаздарды тізімге енгізіп, биржа ол туралы арызданушыға хабарлайды.
Листинг туралы келісімде екі ...... мен ... ... ... тізімге енгізілген бағалы қағаздардың нарығын
қолдайтын міндеттеме алып, ... ... ... ... жариялап тұрады. Ал эмитенттер өз қызметінің ... ... есеп ... ... ... қолдау кезеңіне тараптардың өздеріне алған міндеттемелерін
орындануы және арызданушының белгіленген жарнаны төлеуі жатады.
Делистинг – ол ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді:
- саудаға қатысушының бағалы қағаз тізімінен шығару туралы арызы;
- реттеуші органның бағалы қағаз шығарылымының қанағаттанғысыз ... ... ... ... ... шығарылымының дұрыс еместігі туралы сот шешімінің іске
асуы;
- бағалы қағаз эмитентінің жойылуы немесе жабылуы;
- биржа арқылы бағалы қағазды ... ... ... өтіп кетуі;
- арызданушының листинг туралы келісімді орындамауы;
- эмитенттің қызмет көрсеткіштерін ... ... үшін ... сай ... да ... қағаздарын қор ... ... ... ... ... Мысалы, инвестиция салушылардың
арасында олардың атағы көпшілікке ... ... ... ... белгілеу компанияның нарықта тұрақты позиция алуына мүмкіндік
береді. ...... ... ... анықтайтын жүйе. Бірсыпыра
елдерде листинг процедурасынан өту компанияларға ... ... ... ... ... Сондай-ақ, тізімде тұрған компания, әдетте, банктерден
және қаржы институттарынан несие алғанда зор ... ие ... ... 3 ... ... ... бағалы қағаздар
рыногының институционалдық инфрақұрылымның жай-күйі өзгерген жоқ ...... 15 ... 11 ... 13 ЖЗҚ ... ... басқарушы, 68 инвестициялық портфелді басқарушы, 4 трансфер ... 2 ... 2011 ... 1 ... ... қағаздар рыногы кəсіби
қатысушыларының жиынтық активтері 440 670 млн. ... ... - ... млн. ... ... ... ... кезеңінде 28 акция шығарылымы тіркелді,
акция шығарылымы жəне орналастыру нəтижелері ... 128 есеп ... 10 ... ... күші ... ... 2011 жылғы үшінші
тоқсанда жалпы көлемі 149 540 млн. теңге 25 ... емес ... ... ... 1 ... жағдай бойынша ... ... саны ... ... құны 1 901 656 млн. ... ... болды, оның ішінде KASE ресми тізіміне рейтингтік бағасы бар 19
шығарылым енгізілді, 163 ...... ... жоқ ... шағын
санат жəне 62 шығарылым - рейтингтік бағасы жоқ ... ... ... ... ... ... шығарылым көлемі 124 млрд. теңге 3 облигациялық
бағдарлама тіркелді.
2011 жылғы 1 қазандағы жағдай ... ... ... ... тенденциясы байқалды, 219-ға жетті.
KASE айналысқа жіберілген бағалы қағаздардың негізгі үлес ... ... ... ... – 71,77% (244 шығарылым). ... ... жəне ... ... ... ... тиісінше -
27,94% (95 ... жəне 0,29% (1 ... ... KASE ... 7 044 940 млн. ... немесе ЖІӨ-нің 46,82% құрады. 2011
жылғы 1 шілдедегі ... ... ... ұқсас көрсеткіш 85,99% болды.
Осылайша, абсолюттік көрсеткіште қор ... ... ... қор ... ... ... ... кемуі байқалды.
Жүргізілген операциялардың нəтижесімен қатар алтынвалюта резервтерінің
құнын бағалауға төлем ... ... ... жəне бағалық
өзгерістер де əсер ... ... 30 ... ... ... емес ... ескеріле отырып, алтынвалюта резервтері 22,4
млрд. долларға бағаланды, бұл ... мен ... ... ... ... ... етті.
2010 жылы ғаламдық экономикалық өсу жоғарғы деңгейде қалыптасты жəне
ҚВҚ бағалауына сəйкес 4,9% ... ... ... ... 2010 жылы ... 2011 жылы 4,1%-ға дейін бұдан əрі ... ... ... ... (11,5% ... 2009 жылғы 11,1%) мен Ресейдің (7% ... ... 6,7%) ... ... жоғарғы көрсеткіштері арқылы 2010
жылғы даму қарқынына қол жеткізілді. Экономикалық ... ... ... онда экономикалық өсудің көрсеткіштері екінші тоқсанда
жағымсыз болды, жəне ... онда ... ... ... ... ... ... экономикалық өсудің қарқыны
төртінші тоқсанда байқалатындай төмендеді, бұл ретте көрсеткіштер өндеуші
өнеркəсіпте жəне ... ... ... ... ... ... жəне тұтыну төмендегенінің айғағы. Сонымен қоса, өсу Батыс
Еуропада да баяулады. Жапонияда өсу қарқыны құрылыс ... ... ... ... ал ... мен кəсіпкерлердің көңілі төмендеді.
Қалыптасып жатқан рыногы бар елдерде жəне дамушы елдерде экспорттың ... ... ... осы ... ... ... ... өсу
жалғасты, онда жетекші орында Индия мен Қытай болды. Осы елдердегі ... ... ... өсу ... ... ... ... саясаттың барынша қатаң нұсқамалары, тамақ өнімдері мен
энергоресурстарға жоғарғы баға ... əсер ... ... ... ... ... ... дамушы елдермен қоса,
қалыптасып жатқан рыногы бар ... де ... ... өсу ... ... экономикалық белсенділік үшін тəуекелдерді көтеруге
жауап ретінде Федералды резервтік жүйе ... ... ... ... ал Еуроаумақ жəне Жапония елдерінде саясат ... ... ... ... ... ... мен ... корзинаның барынша қомақты бөлігін құрайтын жəне ... ... ... ... ... қалыптасып жатқанрыногы бар көп елдерде
орталық банктер ақша-кредиттік саясаттарын қатаңдатуды жалғастырды. Қаржы
рыноктарындағы тұрақсыздық қор рыноктарының динамикасына да əсер ... ... жылы ... ... қатысты инвесторлардың оң күтуі
салдарынан қор индекстерінің тұрақты өсуі ... онда 2010 ... ... ... ірі ... ... Атап айтқанда, 2010
жылғы ақпанда Қытай қор нарығында акциялар бағамының ... ... ... əлемнің басқа қор биржаларында байқалды. Биржалардағы тербеліс
«subprime» ... ... ... ... ... бұдан да
қомақты болды, ол банктердің қомақты шығындарына, инвесторлардың өздерінің
портфельдеріндегі тəуекелдік активтерден бас тартуға, жəне ... ... ... түсуіне əкелді.
Қазақстан бағалы қағаздар рыногының техникалық инфрақұрылымының қажет
деңгейін қамтамасыз ететін негізгі институттары болып ... ... АҚ, ... ... ... ... АҚ, ... тіркеушілер жəне кастодиан банктерді қоса ... ... ... болып табылады. Бұдан өзге, бағалы қағаздар
рыногында кəсіби қызметті зейнетақы ... ... ... ... басқарушы жəне трансфер-агенттер жүзеге асырады.
2011 жылы республикада бағалы қағаздар ... ... ... сандық құрамы брокерлер жəне дилерлерді – АӨҚО
қатысушыларын қоспағанда маңызды өзгерістерге ұшырамады. Бұл ... жəне ... – АӨҚО ... саны 1-ден 19-ға дейін
өсті. Жалпы алғанда бағалы қағаздар рыногы кəсіби қатысушыларының қаржылық
жағдайы 2011 жыл ішінде ... ... ... ... үрдісін KASE қор нарығымен деректерді талдау
арқылы анықтауға болады. Есепті ... ... ... KASE сауда-
саттығына жіберілген қазақстандық эмитенттерінің саны біршама тұрақты болып
қалады деп болжанды.. Қазақстан қор нарығына айналысқа ... ... үлес ... «А» санатының шығарылымын құрайды – 77,19% ... «В» ... ... ... ... ... үлесі – 22,81%.
«А» санатының ресми тізімдерінде бағалы қағаздардың маңызды бөлігі – ЕДБ
шығарылымдары құрайтын ... KASE ... ... ... ... ... ... |01.01.07. 01.01.10. |
| ... ... ... ... |
| ... ... |саны ... ... ... |229 |92 |247 |93 ... ... |66 |55 |73 |67 ... |295 |147 |320 |160 ... ... ... «Қазақстан қор нарығы» АҚ бизнес-жоспары
жасалды (Қосымша 1,2) (Кесте -3, Сурет 10).
3-кесте. Қор нарығының ... ... ... |2008 |2009 |2010 |2011 ... ... АҚШ ... |100 |135 |160 |200 ... ... ... ... АҚШ ... |23 |37,5 |60 |87,5 ... коэффициенті |0,23 |0,3 |0,4 |0,5 ... саны |140 |160 |180 |200 ... ... ... саны |120 |150 |500 |1000 ... ... ... |14 |18 |21 |25 ... ... 2010 ... ... ... бірақ құбылмалылық
салдарынан əлемдік қор рыноктарында төртінші ... ... ... 2011 ... 1 ... ... ... KASE ресми тізіміне
енгізілген мемлекеттік емес бағалы қағаздар ... ... ... ... млрд.теңге құрады: 2010 жылғы облигациялар бойынша 9,26% (2010 жылғы
1 қаңтардағы 1 637,4 ... 2011 ... 1 ... 1 ... дейін) өсті, акциялар бойынша 9,93% (7 190,0 млрд.теңгеден 6
475,8 млрд.теңгеге дейін) ... ... ... KASE-ке эмитенттер санының тұрақты жағдайы 2010
жылы ішінде 3 эмитенттерінің ... ... ... ... Ақтөбемұнайгаз» АҚ, «ГМК «Қазақалтын» АҚ). Бұл ретте эмитенттер
делистингін ескерусіз «А» ... ... ... саны 4-ке өсті.
Көрсетілгендер сондай-ақ «А» листингі бойынша ... кіру ... ... жəне ... ... осы ... сəйкес келмейтінін
дəлелдейді. Бұл ретте, листинг бойынша эмитенттер саны 12 бірлікке ... ... 1 ... ... ... «А» жəне «В» ... бойынша ресми
тізіміне енгізілген мемлекеттік емес бағалы қағаздар бойынша рынокты ... 8 005,6 ... жəне ... 258,7 ... ... ... Қор нарығының капитализациялануы (млрд. АҚШ доллары)
Қор рыногының ... ... ... ... ... ... ... төмендеуіне əсер етті. 2010 жылы мемлекеттік емес
бағалы қағаздармен мəмілелер көлемі 87,5% ... Бұл ... «А» ... ... тізімге енгізілген мəмілелер көлемі 89,23% өсті, «В» санаты
бойынша – 27,44%, «Листингті емес бағалы ... ... ... ... ... ... ... айналдырудың негізгі
механизмдерінің қазіргі жағдайына талдау жасау
Қазіргі əлемдік дағдарыс жағдайында депозит салымын кепілдендірудің
көлемін 5 ... ... ... көтерген. Депозиттердi сақтандыру жүйесi
елдiң банк ... ... ... ... ... ... ... Сонымен Қазақстанның депозиттiк нарығы жылдан жылға,
жоғарғы темпен қарқынды өсуде. Оған ... ... ең ... ... ... өсуi, қаржы жүйесiнiң тұрақты соның
iшiнде банк жүйесiмен көрсетiлетiн қызметтердiң өсуi бола алады.
Қазiргi кезде Қазақстан ... банк ... ... ... өзгеруде яғни ол банк жүйесiне тұрғындардың ақша қаражаттарын тарту
тенденциясы арттуда. Сондықтан банк ... ... ... 6-7
жыл бұрынғы жағдайын салыстыруға болмайды. Қазақстандық банктер сандық жəне
сапалық қайтақұрудың ұзақ жəне тиiмдi жолдарын кештi. ... ... ... қызмет етуде.
Қаржы нарығын сандық бағалауда, 18 жыл елдiң ... ... ... ... ... 2011 ... ... 12073 млрд.
тенгеден (100,6 млрд. доллардан) ... ... ... ... ... неселеу көлемi 7289,6 млрд. тенгенi (60,7 ... ... ... ... деңгейдегi банктердiң депозиттiк базасын
қалыптастыру өзектi мəселелердiң бiрi болып қала ... 2010 ... ... ... ... екiншi деңгейдегi 37 банктiң, банктiк
операцияларды жүргiзуге ҚР ұлттық ... ... бар. ... өз
мiндеттемелерi көлемiнiң кəсiпорындар мен халықтың салымдарының есебiнен
өсуiне мүмкiндiк беретiн, iшкi ресурстарды ... ... ... ... қабылданған стандарттардың негiзiнде өздерiнiң даму
стратегиясын жасайды.
Бүгiнгi уақытта тұрғындардың жинақтарын тарту сұрағына ... ... ... ... ... ... ... деп есептеймiз.
Салымшы депозиттік шотты ашпас бұрын, банк пен салымшы депозитті ашуға
қатысты екі серіктес құқықтары мен міндеттерін белгілейді. Банк пен ... ... - ... ... енгізіп, банк өз кезегінде оған шот
ашып, ... сома ... ... ... ... ... ... Бұл кітапша клиентке жазба жасалған сон беріледі. Сонымен
қатар клиент ақша сомасын жаңадан ... ... ... ... банкпен өз
атына түсетін сома немесе сома болашақта ашылатын депозиттік шотқа жазылуы
жөнінде келіседі. Клиент пен банк ... ... ... ... ... ... банкке уақытша пайдалануға ақшасын жолдайды, ал банк өз
кезегінде ... ... және ... ол ... ... ... ... алған соң қайтаруға міндеттенеді. Заңды ... ... ... ... білдіреді, ол бойынша клиент - кредитор, ал банк - дебитор
болып табылады. Келісім жинақ шотына ... ... соң ... ... ... банк үшін ... міндет, сондай-ақ депозиттік
операциялардың дұрыс бухгалтерлік есебін ұйымдастыру маңызды. ... ... ... ... ... әр ... бойынша
ақша қаржыларының дәл есебін қамтамасыз ету және банк мекемесінің қызметін
басқару үшін қажетті ақпаратты алу. Бұл ... ... ... ... синтетикалық және аналитикалық есебін ұйымдастыру
арқылы қол ... ... ... мәні ... ... ал ... есептің мәні -депозиттердің анықталған түріне
жататын депозиттер [25].
Қорландырудың сыртқы ... ... ... негізгі көзі ретіндегі ролі елеулі болып қалуда. Өткен жылдың
қорытындысы бойынша клиенттердің салымдары 821,4 ... ... ... ... өсті. Клиенттер салымдарының негізгі үлесін заңды тұлғалардың салымдары
(клиенттер салымдарының жалпы сомасының 67,0%) ... ... ... жыл ... ... жеке тұлғалардың салымдары 16,2%-ға өсті
(Сурет 11).
Сурет 11 ... база ... ... ... ... алдыңғы жылдары клиенттердің шетелдік валютасындағы салымдарының
өсу ... ... онда 2010 жылы ... ... үлесі 10,5
пайыздық тармаққа 47,7%-дан 37,2%-ға дейін қысқарғанын атап көрсету ... ... 12 ... ... ... ... тұлғалардың жəне жеке тұлғалардың салымдары құрылымында ең үлкен
үлес ... ... ... ... жəне жиынтық салымдардың 67,9%
құрайды (Сурет 13).
Сурет 13 Клиенттер салымдарының құрылымы
Агенттік ... ... жəне ... ... активтердің
жеткіліктілігі бойынша ... ... ... ... саясатты ұстанып, сақтандыру нарығының қатысушылары ... ... əрі ... қаржы құралдарына орналастыра отырып,
маңызды институционалды инвесторлар болып табылады.
Осылайша, сақтандыру (қайта сақтандыру) ... ... ... ... ... ... жағдай бойынша 231 460,7 млн.
теңгені ... ... ... ... ... ... ... құрылымында өткен жылдың ұқсас ... ... ... 82 039,9 млн. ... құрап Қазақстан
Республикасының корпоративтік эмитенттерінің бағалы қағаздар ... ... ... ... Бұл ... екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... бағалы қағаздарының салымдарына
инвестициялар көлемінің азайғаны, олар 01.01.2011 жылғы ... ... ... млн. теңге жəне тиісінше 44 964,0 млн. теңге болғанын атап өту ... 4- ... ... ... (млн. ... ... ... бойынша жинақталған зейнетақы қаражатының жалпы
сомасы, ең алдымен, салымшының ай сайынғы кірісінің 10%-ын ... ... ... ... ... ... ... арқасында
өсті. Осылайша, қорларға зейнетақы жарналарының ... ... 2010 ... 332,9 ... ... ... артып, 01.01.2011 жылғы жағдай
бойынша 1 821,7 млрд. теңгені құрады. ... ... ... ... 2006 жылы 14,3 ... ... 2007 ... млрд. теңгені, 2008 жылы 22,7 млрд. теңгені, 2009 жылы 25,3 млрд.
теңгені құраса, 2010 жылы 27,7 ... ... ... ... есепті жылда
зейнетақы жарналарының орташа айлық түсімінің ... 2009 ... 9,5% ... жыл ... ... ... ... жылғы жағдай бойынша
571,4 млрд. теңгені құраған 18,6%-ға ... 89,7 ... ... ... ... шегергенде) түскен «таза»
кірістің ұлғаюы орын алды.
«Таза» ... ... өсу ... ... 6 жыл ішінде 5-кестеде
көрсетілген көрсеткіштермен сипатталды.
Кесте 5 - «Таза» инвестициялық кіріс (млрд. теңгеде)
14 суретте жинақталған зейнетақы ... өсу ... ... ... ... ... ... «таза» инвестициялық
кіріс үлестері ұсынылды.
14 сурет. Жинақталған зейнетақы қаражатының жалпы сомасындағы «таза»
инвестициялық кіріс үлесі
Салымшылардың (алушылардың) ... ... ... 2010 ... 397,7 ... ... (21,4%-ға) өсіп, 01.01.2011 жылғы жағдай бойынша
2 258,2 млрд. теңгені құрады. 2007 жылы жинақталған ... ... ... ... 24,9 ... ... 2008 жылы 17,7 ... теңге, 2009 жылы
36,7 млрд. теңге, 2010 жылы 33,1 млрд. ... ... ... ... портфелі 01.01.2011 жылғы жағдай бойынша 2 223,8 млрд.
теңгені құрады немесе 01.01.2010 жылмен ... 384,2 ... ... ... ұлғайды (6-кесте).
Кесте 6 - ЖЗҚ жиынтық инвестициялық портфелі (жиынтығында %-бен)
ЖЗҚ жиынтық инвестициялық портфелінде елеулі үлесін 01.01.2011 ... ... ... бағалы қағаздары 44,3%-бен (немесе 1
000,6 млрд. теңгемен) алады.
Қазақстан ... ... ... ... ... 2010 жылы 2,8 ... ... ұлғайды.
Сонымен қатар, шетел эмитенттерінің мемлекеттік емес бағалы
қағаздарының ... 3,9 ... ... ... ... жылы 185,9
млрд.теңгені құрады. 01.01.2011 жылы бағалы қағаздар шығарылымы бойынша
дефолтқа жол ... ... ... ... ... ... ... көлемінің 1,5%-ын құрағанын, абсолюттік мəнінде ... ... ... атап ... ... ... зейнетақы қорларының инвестициялық портфелінде
01.01.2011 жылғы жағдай бойынша зейнетақы активтерінің жалпы көлемінің 3,8%
немесе 86,8 млрд. теңге ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды қоса есептегенде) есебінен сатып алуға рұқсат
етілмеген қаржы құралдары ... ... ... ... 12, 36 жəне 60 ... кезеңінде
есептелетін номиналды кірістің коэффициентімен сипатталады. Номиналды кіріс
коэффициенті жинақтаушы зейнетақы жүйесінің көрсеткіштеріне: инвестициялық
кірістің, ... ... ... ... ... ... комиссиялық сыйақының сомаларына, сондай-ақ бағалы қағаздар
нарығының жағдайын сипаттайтын көрсеткіштермен қоса басқа да ... ... ... ... 2010 жыл бойы 12 ай, 36 жəне 60 ... ... бойынша, сондай-ақ жалпы жүйе бойынша номиналды кіріс
коэффициентінің біршама төмендеуі байқалды.
Жалпы ... 2010 жылы ... ... жүйесі бойынша номиналды
кірістің орташа мөлшерленген коэффициенті 12 ай ішінде 7,56 пайыздық
тармаққа ... 36 ай ... 5,49 ... ... ... жəне ... ... өсім 3,97 пайыздық тармаққа азайғанын көрсетті. 2011 жылғы 01
қаңтардағы кезеңде номиналды ... ... ... 7-кестеде
келтірілген.
Кесте 7 - Номиналды кіріс коэффициенті
Салымшылардың жинақталған зейнетақы қаражатының сақталуын ... жəне ең аз ... ... емес ... ... бойынша кірістілікті
алуды қамтамасыз ету мақсатында «Қазақстан ... ... ... ҚР ... ЖЗҚ-ның жүйе бойынша кірістіліктің ең
төменгі рұқсат етілген мəні мен ... ... ... ... ... ... ... көзделген. Оны өтеу аталған қордың
салымшыларының шоттарына тиісті соманы есепке алу ... ... ... ... жүргізіледі.
Осыған байланысты 2010 жылдың қорытындысы бойынша барлық жинақтаушы
зейнетақы қорлар «Зейнетақы ... ... ... ... ... ... бір ... міндеттемелерін өтеу
бойынша теріс айырма туындамаған.
01.01.2011 жылғы жағдай бойынша бағалы қағаздар нарығында 162 ... ... оның ... 123 – ... ... – 262,0 млрд. теңге), 13 –
ашық (активтері – 0,8 млрд. теңге) жəне 26 – аралық (активтері – 1,8 ... ... 33 ... ... ... инвестициялық қоры
(активтері –28,0 млрд. теңге).
2010 жылы ИПҚ активтерінің 11,4%-ға төмендеуі ... бұл ... ... ... ... ... ... ИПҚ-ның жəне
акционерлік инвестициялық қорлардың жиынтық ... ... ... ... 264,4 млрд. теңгені жəне тиісінше 28,0 млрд. теңгені құрады
(Сурет 15).
Сурет 15 - Инвестициялық қорлар ... ... ... ... ... ... ... ИПҚ-ның жиынтық активтердегі ең
көп үлесін – 99,0%-ды иеленді, қалған 1,0% ашық жəне ... ... ... ... ... 8 - Инвестициялық қор түрлері бойынша активтердің өзгеру
динамикасы (млрд. ... ... ... жинақтары банктердің инвестициялық ресурсы
ретіндегі қызметін жүзеге асырылуына талдау
Халықтың ... ... – бұл ... ... ... қабілетін
арттыру мақсатында оны қаржы құралына айналдыру. Клиенттің еркін қолдаында
300 мың теңге бар ... ... осы ... 5 ... ... ... шешті. Егер
сіз оны дәл сол күйінде үйінде қалдырса, онда оның құны баяғысынша қалады.
Басқа жолы, клиент өзінің жеке ... ... ... 10%-дық орташа
кіріс мөлшерлемесімен 180 мың теңгені банк депозитіне салдыз. Ал 60 мыңды
18%-дық мөлшерлемемен ... ... ... ... – бұл ... ... Тағы бір 60 мыңды 8%-дық ... ... ... ... ... аударды. Ең тәуекелі азы – осы соңғы құрал,
сондықтан да оның кірісі салыстырмалы түрде төмен болып ... ... ... 9 - ... ... ... ... ресурсы
ретіндегі суммасы
|№ |Депозит (10%) |ЖИҚ ... ... ... (8%) |Қорытынды сома |
| | |(18%) | | |
|1 |180 000 |60 000 |60 000 |300 000 |
|2 |198 000 |70 800 |64 800 |333 600 |
|3 |217 800 |83 544 |69 984 |371328 |
|4 |239 580 |98 582 |75 583 |413745 |
|5 |263 538 |116327 |81 629 |461494 |
9 ... ... ... 300 мың теңгелік клиенттің алғашқы
қаржысы 5 жыл ішінде ... ... ... ... күшсіз 161 мың
теңгеге артты. Енді тек қаржы институттарына ақша аударуы ... ... ... ... оны ... ... арасында-ақ іске асыруға
болады.
Инвестициялау жайлы сөз қозғамастан бұрын, жеке қаржы жоспарын ... ... ... да, өмір көптеген қаржы мәселелерін шешуден тұрады.
Алдағы мақсатқа қол жеткізу үшін белгілі бір ... ... ... Бір жылға,
бес жылға және ұзақ жылдық мерзімге қажетті қаржы ... ... ... ... ... ... клиент өзінің жыл бойғы кірісін білуі
қажет. Ең ... осы ... ... ... ... ... ... Енді, қажеттіліктер тізімін жасауы керек.
Мысалға, жыл сайын сапалы демалысқа шыққыңыз келеді. Екі жылдан кейін
көлік сатып алу ... бар. Төрт жыл ... ... үздік жоғары оқу
орнындағы балаңыздың оқуын ... тиіс ... 10 ... кейін үйді сатып
алуды не салуды жоспарлаудасыз. 18 ... ... ... ... ... қор деген сияқты тармақты да естен шығармаңыздар. Ол уақытша еңбек
кірісінің жоғалу жағдайына қажет. ... ... ... ... ... ... қордың сомасы 3-4 айлық ... ... ... Осы ... өтімді болуы маңызды, және ... ... кез ... уақытта алуыңызға болатындай, оларды есеп ... ... ... ... ... ... шынайы болуы маңызды.
Қажеттіліктердің сіздің шамаңыз жететін қаржылық мүмкіндіктерден ... Енді аса ... ... ... ... ... тырысып
көріңіз (Кесте 10).
Кесте 10 - Ұзақ мерзімдік басымдылықтарды анықтау
|Жылдар ... ... сома ... ... ... |240 000 |
| ... ... |360 000 ... ... |240 000 |
| ... |1 80 000 ... ... оқуы |1 200 000 ... ... |14 400 000 ... ... ... ... ... |8 000 000 ... қаржылық жоспар – мақсаттырыңызға қол жекізудің басты құралы. 10-
15 жылдан ... ... ... ... болу ... сіз ... ... кеңесшілері бірнеше жыл бұрын алға нақты ... ...... не үшін ... қажеттігін білмеудің, соның салдарынан
инвестициялық стратегияны құруға нақты бағдарыңыздың болмауының сіздің
инвестициялық ... ... ... ... ... сендіреді.
Кез келген инвестициялық жоспар уақыт пен ақшаға байланысты белгілі
бір ... ... ... Осы ... ... бірнеше жылдан
кейін қалауыңызға қол жеткізу үшін өз бюджетіңізге ай сайын қанша қаржы
салу ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін: кертартпа, біркелкі және агрессивті. Негізгі
қағида: салымнан ... ... ... ... жоғары болса, тәуекел де
соншалықты жоғары болмақ. Кез ... ... ... ... бір ... ... бұл іс лотерея ойынымен тең емес. Көлікті бас-қару да – үлкен
тәуекел, бірақ жүргізушінің тәжірибесі мол ... ... ... ... қатері де солғұрлым азая түседі. Белгілі қажеттіліктерге байланысты
жеке инвес-тициялық ... ... ... ол қаражаттың бір бөлігі –
жоғары кепілдіктегі қаржы ... ... ...... тәуекелі бар
қаржы құралына айналады. Инвестициялық стратегия жөнінде «Мен – салымшымын»
кітабынан толығырақ таныс боласыздар. Бұл жерде біз ... ... ... ... ... ... ... салу инвестициялау стратегиясына (кертартпа, біркелкі
және агрессивті) лайық қаржы құралдары қолданылады, және ... ... ... ... құралдарды шартты түрде кертартпа, біркелкі және
агрессивті деп ... ... ... ... қаржының сақталуына және одан
жылына 10%-дан аспайтын аз мөлшер-дегі табыстың алынуына кепілдік ... ... - А ... төмен емес (Standard & Роогs, Fitch
сияқты ... ... ... ... ... эмитент
облигациялары;
- сақтандыру компаниялары мен зейнетақы қорлары;
- депозиттер;
- жылжымайтын мүлік;
- инвестициялық ... мен ... ... ... (заң ... ... айналдыратын банктер жатады.
Біркелкі консервативті құралдар қатарына:
- жарналық инвестициялық қорларды және тұтынушылар-дың қаржыларын ірі
компаниялардың акциялары мен ... ... ... ірі ... ... ... болады.
Агрессивті құралдар – бұл:
- кіші және орта компаниялардың құны тұрақсыз акциялары;
- опциондар мен ... ... ... бизнес.
Қаржылық қажеттіліктеріңізге сәйкес өз қаржыңызды салым топтарына
қарай бөлуіңізге болады. ... ... ағын ... ... ... үш ... бөлінеді: қаржыңыздың бір бөлігін, мысалы, 40%-ын,
консервативті құралға бағыттайсыз, ал қалған соманы ... ... ... ... және ... ... арасын да бөлесіз. Қолдан
келсе, жеке инвестициялық қор ... ... ... ... ... үйлестірген дұрыс – ондай қызметті қаржы
қызметтерін ұсынатын ... ... ... ... ... және тағы ... ұсынады [27].
Өздерінің жеке зейнеттерін қамтамасыз етулері үшін қарымды салымшылар
қаржы салу жөніндегі өз шешімдерін, кіріс ... ... ... белсенділіктері-нің қаржылық, адами және зиятты капиталды ... ... ... жас ... (25-35 жаста), қабыл-даулары
қажет. Қаржы салу құралдарын таңдау үшін ... ... ... ... тәуекелге деген қатынасын, алдағы мақсатын анықтап, жеке
қаржылық жоспарын белгілеп, және ең ... ... ... ... ... ... ұстанатын маңызды қағидаларының бірі – қаржы салу
кезінде қандай жағдай болмасын, капиталын құру, бұл ... ... ... ... ... уақыттың өзіне жұмыс істейтінін есте сақтаулары
қажет.
Салымшының тәуекелге, инвестициялық ... ... ... ... қор ... ... стратегиясы
Төмен тәуекел, жоғары кепілдік, төмен түсім (5%-8%): Төмен тәуекел,
жоғары кепілдік, төмен ... (5%-8%) ... ... 11 - Жинақтау стратегиясы пайызбен есептеу
|Құрал ... % ... |жоқ ... ЗС |5% ... |45 % ... ... (ЖС) |20% ... ЖИҚ |15% ... ЖИҚ |10% ... ЖИҚ |5% ... 12 - Теңдестірілген стратегия. Орташа тәуекел, кепілдігі жоқ,
кірісі – 10%-15% :
|Құрал ... % ... |жоқ ... ЗС |5% ... |15 % ... сақтандыру (ЖС) |20% ... ЖИҚ |10% ... ЖИҚ |30% ... ЖИҚ |20% ... 13 - Агрессивті стратегия. Жоғары ... ... ... түсім (от 18 %):
|Құрал ... % ... |жоқ ... зейнетақы қоры |жоқ ... |жоқ ... |10% ... ЖИҚ |5% ... ЖИҚ |10% ... ЖИҚ |75% ... ... ... ... ... сомасы көбейген сайын оны тәуекелге
қоюға салымшы құқығының азая түсетінін, ... ... ... яғни ...... ... ... болғанда да, салымшы шешімді өзі қабылдайды.
Сөйтіп, қаржы салу есебіне алынған жылына 84 000 теңге, немесе айына
7000 теңге мөлшеріндегі ... жеке ... ... ... ай ... төлем жасап отырады (Кесте 14)
Ендігі кезекте біз тікелей сіздің қаржылық жоспарыңыз-ды құру сатысына
келдік. Қаржылық жоспар – сол ... ... ... ... құралдары, ал
жыл мен қаржы құралының түйіскен жерінде осы құралдың көмегімен жиналған
қаржы сомасы ... ... ... бойы ... сома әр ... ішінде
соған салынған қаржы көлеміне және ... ... салу ... ... ... ... 14 - Жеке ... түрлі стратегияларда ай сайын мөлшеріндегі
сомасы
|Құрал ... % ... ... ... |
| | ... ... |стратегия |
|ОПВ |жоқ |жоқ |жоқ |жоқ |жоқ |жоқ ... ЗҚ |5% |5% |жоқ |350 |350 |жоқ ... |45 % |15 % |жоқ |3150 |1050 |жоқ ... |20% |20% |10% |1400 |1400 |700 ... |15% |10% |5% |1050 |700 |350 ... | | | | | | ... |10% |30% |10% |700 |2100 |700 ... | | | | | | ... ЖИҚ |5% |20% |75% |350 |1400 |5250 ... |100% |100% |100% |7000 |7000 |7000 ... 15 ... ... ... салыстыру арқылы өз
жоспарыңызды орындағаннан ... ие ... ... ... ... ... мақсатыңызға қол жеткізуге ... ... ... созуы, не қаржылық мақсаттарды азайтуы, әлде ... ... ... ... қажет. Қандай жағдайда да, клиентке жоспарыңызды
бұрынғыдан өзгерек қылып, жаңадан жасауыға тура келеді. Негізгі мәселе ... үшін ... ... ... дұрыс таңдау. Міне, айына 25 мың
теңге мөлшеріндегі орташа қаржы салымымен 20 ... ... жеке ... бір мысалы. Қаржы салудың негізгі құралдары ретінде жарналық
инвестициялық қорлар, депозиттер мен ... ... ... ... ... ... ... құнының түрліше кө-бейетіндігін айта
кеткен жөн. Баға жағынан ... бір ...... енді бірі – ... ал кейбір салымдардың құны мүлдем жойылады. Бұл ... ең ... – өз ... ... тұтастай бағалау. Сондай-ақ, қандай
да бір мерзім аралығында белгілі бір белсенділік түрі пайдасыз болып шықса,
әрине, ... ... Бұл ... ... ... басқа белсенділіктің өсімін жабады.
Тағы бір маңызды ереже: ... ... ... ... көзі – ... бен еңбекке қабілеттілік деңгейіңіздің қорғанысын қамтамасыз ... Егер осы ... ... онда адам ... ... ... Ол үшін өміріңізді сақтандыруыңыз қажет, себебі алдағы өмірді ешкім
болжай алмайды.
Қазақстанда әр адамға өз зейнетақысын қалыптастыруға мүмкіндік беретін
зейнетақы ... ... ... ... ... ... компаниялары, банктік депозиттер мен инвестициялық
қорлар. Өз зейнетақы ... ... ... ... көп ... әсер ... ... заңда белгіленген мерзімде
шығатыныңызды, немесе оған мерзімінен бұрын жетуіңізді ертерек шешіп
алуыңыз ... ... ... ... ... ... қаншалықты
қаржы бөліп отыратындығыңызды белгілеуіңіз керек. Еңбек демалысыңызды
лайықты түрде қамтамасыз ... ... ... қалыптастыру технологиялары
жө-нінде келесі бөлімдерде талқылайтын боламыз.
Кесте 15 - Қаржы салудың негізгі құралдары ... ... ... ... біз ... мысал ретінде Қазақстан
Республикасының ең ірі банкі «БТА ... ААҚ- ның ... ... ... қарастырамыз.
«БТА банк» ААҚ-ы депозиттiк саясатына сəйкес келесі депозит түрлері
ұсынылған: «Талап еткенге дейнгi» салым; ... ... ... ... ... ... «Жинақтауыш» салымы; «Зейнет-ақы» салымы;
«Жетістік формуласы» салымы; «Балалар» салымы; «Прогрессия» ... ... ... ... келетiн болсақ, олардың өзгеру тенденциясы
төмендегi 16 кестеде келтірілген.
Кесте 16 - ... ... ... (млн. ... түрлерi |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... ... |545190 |1253930 |1751400 ... |85240 |198650 |254780 ... |28890 |122540 |204760 ... |86420 |174580 |214540 ... ... |92360 |114250 |205210 ... |74530 |187450 |241420 ... |54250 |186450 |256320 ... |123500 |270010 |374370 ... банк ... ... ... ... қаражаттар салымы 2008-
2010 жылдар арлығында артып отырды. Атап ... ... 2008 ... салымының мөлшерi 123500 млн. теңге болды, ол ... ... 146510 млн. ... өсiп, 270010 млн. ... ... ал 2010 ... млн. ... артып, 374370 млн. теңгеге тең болды. Аталған салымның
осылайша өзгеруiне 2010 ... ... ... ... ... ... əсер ... салымы 2008 жылы 54250 млн. теңгеге тең болды, 2009 ... 132200 млн. ... ... 186450 млн. ... ... 2010 жылы ... бойынша қаражат шамамен 1,4 есеге өсiп, 256320 млн. теңге болды.
«Балалар» салымы 2008 жылы 74530 млн. ... 2009 жылы 112920 ... ... 187450 млн. теңгенi құрады. 2010 жылдағы оның ... млн. ... ... 241420 млн. ... ... жəне ... ... сенiмдi арттыруға байланысты Қазақстанда ... ... ... ... жұмыстары белсендетiлдi. 1999 жылдың
қараша айында екiншi деңгейлi банктердiң жеке ... ... ... ... ... ... беру ... бекiтiлiдi, ал осы
жылдың желтоқсан айында ЖАҚ «Екiншi деңгейлi банктердiң жеке тұлғаларының
салымдарын ... ... ... тiркелдi. Бұл қор коммерциялық
емес ұйым болып табылып, жарғылық капитал көлемi млрд тенгенi ... ... ...... ... ... Банк ... ал
оның қызметiнiң мақсаты болып – депозиттердi сақтандыру жүйесiне қатысушы,
екiншi ... ... ... салымдарда орналастырылған жеке
тұлғалардың ... ... ... ету ... ... уақытта
бұл жүйенiң Қор қатысушылары болып Қазақстанның тұрақты жəне iрi банктерi
табылды. ... ... ... ... ... ... ... əрқашанда Ұлттық Банктiң банктiк қадағалау тарапынан бақыланатын
жəне халықаралық стандартқа өткен жүйелi 16 банк жатқызылды.
Жүйеге кiрудегi ... ... ... ... Қорға кiру туралы
өтiнiшi жəне жеке тұлғалардың салымдары (депозиттерi) ... ... тиiс ... ... Банктiң ұсынысы негiзiнде кiрудегi талапкер банктiң жүйеге
кiргiзiлу мүмкiндiгiне талдау жүргiзеде. Қор ... ... ... ... ... 1 ай ... ... мəселе бойынша, банктiң жүйеге кiргiзiлуi Қор басқармасымен 15
күнтiзбелiк тəулiк аралығында оң ... ... ... ... ... ... жарна соңғы кварталдың кезектi айының ... ... ... жəне ... ... жеке ... мерзiмдi
салымдар сомасынан 0,125 – 0,375 % көлемiнде болады.
3 ҚОР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ДАМЫТУДЫҢ БОЛШАҚТАҒЫ
НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Бағалы қағаздар нарығындағы қор нарығы және оның ... ... ... өсуі ... мен ... ... ... санының
артуынан тұтыну тауарлары нарық қойнауында қалыптасты. Борыш қолхаты болып
табылатын қаржылық операциялардың объектісіне вексельдер біртіндеп ... ... ... қаржы биржасы ресми түрде қор нарығының отаны
болып саналады. Қор нарығындағы ... ... ... ... ... ... Соңынан көшбасшылық Амстердамдық биржаға қарай ауысады. Бұл
жерде бірінші рет мерзімді мәміле ... ... ... ... ... ... ... жетті.
Биржаның бастапқы қалыптасуы сонымен қатар мемлекет-тік борыштың
өсуімен байланысты ... ... ... және ... салынатын
капиталдар кез келген уақытта ақшаға айналатын еді. Бірінші акционерлік
қоғамның пайда болуымен ... пен ... ... ... ... басты объектілері акциялар ... ... кеме ... және ... біріктіретін серіктестіктің пайда
болуы, теңіз экспедициясымен және Жаңа Жердегі елдерге сапар шегетін сауда
керуендерімен байланысты болды. Әрине ... ... ... ... ... ... етілетін. Ортақ капиталда ... ... ... және ... кәсіпорынның жолы болған жағдайда пайданың
бөлігін алуға құқық беруін енгізген жалпы ... ... ... ... ... ... жоғары болуы, биржалық сауданың өсуі
мен олардың акциялар бағамдарының ... ... ... ... ... Осы
кезенде активтен-дірілген қор нарығында (алғашқы үштен бірі XVIII ғасыр ... ... ... ... Ұлыбританияда және Францияда биржалар
құрылды. Биржалардың саны тез көбейіп және олардың ... ... ... ... ... капитализмнің қалыптасу кезеңінде қор
нарығы бастапқы капиталдың белгілі ... ... ... факторына
айналды. Ол кейіннен біртіндеп қаржылық-экономикалық қатынасының маңызды
жүйесінің әлементі болып ... ... ... ... қор ... ... Швецияда әрбір үй иесі акция ұстаушы болып есептеледі. ... ... ... ... бір ... бағалы кағаздар нарығына
шоғырланған. Елдегі ең үлкен 200 корпорация миллиондаған ... ... АТТ ... 2 ... ... ... 1
миллион мүшесі бар.
Дамыған елдер қатарындағы жиырма төрт ... ... ... ұзақ ... бері өмір ... ... ... оның пайда болғанына
200 жылдан асты). Бұл елдерде оған байлар мен қаржыгерлер ғана ... ... ... ... ... бір ғана ... қор ... әр күн сайын
170-200 миллион акция сатылып, оған салынған ақшалай қаржы 20-22 ... ... ... Бұл алып ел Ресейдің бір айлық, ал біздің бір ... ... ... ... ... қолайсыздығы аса ірі ақшалай қаражатты
бір саладан екінші салаға шексіз түрде ... ... ... Бұл ... ... ... қолайсыздығына мемлекеттік бөлісуге де, ... да, ... ... да бой ... Осы ... жөнді
ұйымдастырылмаған «жабайы» нарықтың уақыты ретінде сипатталады. Бұл ... ... ... оның ... ... ... ... бағындыратын органдар мен заңдылықтар жоқтың қасы еді.
Бағалы қағаздар шығарудың өсуі мен ... ... ... құрыла
басталуы, XIX ғасырдың екінші жартысына қарай қор нарығы маңызды шұғыл өсе
түсті. Өндірістің өсуімен ... ... ақша ... ... ... бағалы қағазға деген зор сұранысты ... ... ... ... өсе ... биржадағы басты орындарды меншік
компаниялар мен ... ... мен ... ... ... ... ... реттелмелі болып қалыптаса бастады [34].
Әсіресе АҚШ-та бағалы қағаздар ... кең ... ... ие ... континентті Еуропада еркін ақша қаржыларды банктағы шоттарда сақтауды,
сақтандыру полистері мен жылжымайтын мүліктерге ... ... ... ... кәсіпкерлер капиталдарын қаржылық ... ... АҚШ қор ... ... ... ... барынша қазіргі заманғы тетіктері қалыптасты. Қазіргі уақытта,
дұрысын айтқанда ол ... ... және ... қағаздардың
демократиялық нарығы ретінде есептеледі. Қаржылық нарықтың ... ... ... қор ... ... екі ... тану
(ажырату) мақұлданған болатын. Бұл жеке құқықтағы қор нарығының сипаты
(англо-саксондық ... мен ... ... ... қор нарығы
(континенталды еуропалық үлгі).
Жеке құқықты сипаттағы қор ... ... ... ретінде
әлемдегі ең байырғы қағидамен, Лондон қор нарығы болып есептеледі. Нью-
Йорк, ... және ... ... да ... ... ... ... Олар
жеке меншік түрінде құрылып, кейіннен акционерлік қоғам, аралас кәсіпорын
және қауымдастық түрін алды. Қор ... саны ... ... ... ... компаниялар орын үшін ірі көлемдегі сомада ақша төлей алатын
жағдайы барлар, биржа мүшелерінің бірнеше ... алып мүше ... ... ... қор ... орын үшін ... бірнеше
ондаған және жүздеген мың долларға дейін тұрады). Қор нарығының басында
биржалық комитет ... ... ... ... ... биржалардың қызметі
аз дәрежеде үкіметпен бақыланады. Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... дербес және тәуелсіз
Қазақстанның қор биржаларының ұйымдастырылу құрылымдарының формасы бойынша
осы биржалар ... ... ... ... ... ... ... болып
саналады. Олардың міндетті қызмет ісіне бақылауды үкіметтік органдар мен
бағалы қағаздар айналымын реттейтін мамандандырылған комиссия ... ... ... ... ... ... ... мен биржалық операция
бойынша комиссияның бірлескен қадағалауында ... ... ... ... ... ... ... ал Италиядағы биржалар
қызметі Қаржы министрлігі және Биржалар мен ... ісі ... ... ... ... ... мен қор операциялары бойынша
мамандар, әдеттегідей, осы органдармен тағайындалып мемлекеттік ... ... ... ... пен ... ... қор ... үлгілерінің қағидалы түрдегі өзгешеліктерінің
беталысын теңестіру үрдісі байқалуда. Бірінші жағынан, биржаның өзі ... ... ішкі ... ... ... ... жағынан, — бағалы қағаздар
нарығын реттеу мақсатында оның ақша-несиелік және ... ... ... ... ... бейімделуі мен мемлекеттік бақылаудың
артуы болып табылады.
Әрбір елде бір емес, ... қор ... ... бар. ... сол ... ... биржа жүйесінде жекелеген биржаларда ... ... ... дара және көп ... ... тобын
шығаруға болады.
Бірінші үлгінің жүйесінде елдің басты қаржы орталығында ... ғана ... ... ие болады да, қалғандары аймақтық маңызға ие
болады (АҚШ, Италия, Франция, Жапония). ... ... ... мен ... қор
нарығында ұлттық құнды қағаздар айналымының шамамен 95%-ы шоғырланған. Нью-
Йорк пен ...... 84% және 80% ... ... қор ... дамуы осы биржалық жүйенің шеңберінде өтуде.
Қор нарығының көп орталықтандырылған жүйелері Германияда, Австрияда,
Канада мен ... ... ... Аймақтық биржалардың қызметі ереже
бойынша жергілікті компаниялардың құнды ... ... ... және белгіленген ауданның шеңберінен шықпайды. Дегенмен,
провинциалдық биржалардың бірігу ... атап ... жөн. ... ... ... көп ... ... биржалық жүйенің тартылуы, аймақтық ... ... ... ұсынумен байқалады.
Қаржы секторының құрамдас бір бөлігі болып ... ... ... өз ... даму ... келер болсақ, әңгімемізді өткен
ғасырдың тоқсаныншы жылдарынан бастап өрбіткеніміз жөн. Себебі, 1991-1994
жылдар ... ... ... ... ... акционерлік
қоғамдарға айналдырылды. Қор нарығының бұдан басқа да элементтері мен
институттары, соның ... ... ... ... ... ... комиссиясы құрылып, жұмыс істей бастады. Бұл ... тән ... ... ... ... ... қағаздарды
орналастыру жөніндегі аукциондар ғана өткізіліп отырды.
Мұнан кейінгі кезеңде (1995-1998 жылдар) Қазақстан ... ... ... ... ... алғашқы бағдарлама қабылданып, соған
сәйкес қор нарығының заңдық базалары қалыптастырылып, ... ... құру ... ... ... ... ... (1999-2000 жылдар)
негізгі назар шаруашылық субъектілерін бағалы қағаздар нарығына ... ... ... да осы іс жалғасын тауып, нарықтың инвестициялық
тартымдылығын арттыру, оның ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының қазіргі даму деңгейі
қандай, ол толық жұмыс ... тұр ма? Бұл ... ... жауаптардан
аталған мәселе жөніндегі көзқарастардың әртүрлі екендігі байқалады. Рас,
мамандардың пікірінше, Қазақстанда ... қор ... ... ... арасында ең үздіктердің бірі болып табылады. Бірақ олар ... банк ... ... ... дамып кете алмай отыр. Ал ... тек ... ғана ... ... ТМД ... тән ... ... Мәселен,
Ресей қаржыгерлері өз елдеріндегі осы бағалы ... ... ... ... салыстырғанда әлдеқайда арта түскенімен әлі
де болса, халықтың басым көпшілігінің бұл ... ... ... жасырмайды. Нақ осы олқылық бізге де тән деуге болады.
Сондай-ақ ... ... тағы бір ... ... болып табылатын
сақтандыру қызметімен салыстырғанда да біздегі бағалы қағаздар нарығы ... ... ... яғни ... ие бола ... ... осындай себептерге, яғни еліміздегі бағалы қағаздар нарығының
тар ауқымдылығына байланысты біздің халқымыз өздерінің қолында басы ... ... оны ... мен ... қаржы секторындағы бірден бір
сенімді жолы тек банк депозиттері ғана деп ... ... ... ... ... ... сақтап қалу және одан пайда қарату
үшін саудамен айналысуға немесе оны жылжымайтын мүлік ... ... ... Бұл бір ... ... үй ... қарқын бергенімен,
екінші жағынан оның бағасының шексіз шарықтауына алып келген болатын. Соңғы
уақытта банктерден ... ... ... шектелуіне байланысты
тұрғын үй нарығындағы баға мәселесі де ... келе ... ... ... жағдайға орай азық-түлік бағасы күрт ... ... ... бір нарығынан сусып шыққан қаржы капиталы
енді ... ... бір ... жер іздеп тұрған сәтте Қазақстан үшін бағалы
қағаздар нарығының ... ... ... Бұл ... ... ауытқыма-лыққа ұшырамай, орнықты дамуына себепкер ... ... ... кор ... ... оның ... қатысушылары
мен қаржы топтарының арасында ғана өріс алып келе ... ... ... мен ... ... бұл нарықтан тысқары қалуда. Осы
тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы қор нарығының қазіргі жағдайы ... ... ... аспайтын жабық акционерлік қоғамның жұмысын еске
салады. Оның қыры мен сыры, даму ... ... ... ... ... бұл
нарықта көпшіліктің мүддесі қозғалмаған.
Қаржы нарығының кемшіліктері. Ғылыми, тіпті тәжірибелік тұрғыдан алсақ
та біздегі қор нарығының ... ... ... ... толық сай. Ал
сынға келетін болсақ, оны «қор ... ... сөз ... ... ... ... сол биржамызға акциясы немесе облигациясы, басқа да
құнды қағаздары айналымға ... ... ... ... деп ұққан
жөн. Елімізде құнды қағаздар мен қор нарығы туралы алғашқы ресми құжат 1991
жылдың 11 ... ... ... ... ... сол ... ... институттың игілігін көруде. Сол кезде елімізде қор биржалары ... ... ... кетті. Бірақ 1996 жылдың аяғына қарай
солардың үшеуі ғана, дәлірек айтсақ, Орта ... қор ... ... валюта биржасы, Қазақстанның халықаралық қор нарығы қалды. Бірақ
құнды қағаздар айналымын бір жүйеге түсіру үшін кейінгі алты жылдан ... ... 295 ... ... ... Ақыр аяғында 2003 ... ... ... ... туралы» және «Құнды
қағаздар нарығы туралы» заң күшіне еніп, әңгіме ... ... ... сала
бір ізге түсті. Міне, содан бергі уақыт ішінде қор нарығындағы эмитенттер
саны өспей, өссе де мардымсыз ... ... Қор ... төңірегінде сын
айтылса, осы «эмитенттер ... неге ... ... «айналымдағы құнды
қағаздар неге аз?» деген сұраққа жауап іздегендік деп білген абзал. Тағы да
ерекше айта ... жайт қор ... ... секілді тауарды қабылдап алады,
сатады, ал бұл қызметте мін жоқ. ... ... ... ... бұл ... мүмкін эмитенттердің кінәсінен.
Қазіргі таңда республика қор нарығында «А» категориялы 34 эмитенттің
облигациялары, 20 эмитенттің акциялары ... ... «В» ... бұл ... ... 11 және 21. Осы ... пе? ... секілді ұдайы және іркіліссіз даму арнасына бір
түсіп алған мемлекеттің қор ... ... ... тиіс ... саны кемі екі есе, нақты көрсеткіштерге жүгінсек, қазіргіден
4-5 есе көп болуға тиіс. Міне, кемшін тұсымыз осы. Бұл олқылықтың орын ... жеке ... ... ... ... Иә, олар ... 2000, 10000, 100000 ... тіпті миллион доллар жасауды білді,
бірақ әріге шаба ... тұр. ... ... ... бар ... «енді
шүкір, осыдан айырылып қалмайын» деген көзқарастан арыла алмай жүр. ... ...... несие алып сонымен жұмыс істеу. Олар ... ... ... яғни ... ... не ... шығарып биржа
арқылы сату одан әлдеқайда пайдалырақ екенін түсінбей келеді. Әйтпесе ... «В» ... ... жеке ... ... ... зауыты «В» категориясында облигациясы да, акциясы да жүрген
кәсіпорындардың бірі. Ал ... ... ... аз ... осы жағдайға байланысты Мемлекет басшысы ... ... ... жыл ... ... ... қор нарығын дамыту жөнінде ... ... Сол ... ... ... ... төртінші
конгресінде әсіресе корпоративтік бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ... қадап тұрып айтқан еді. Үкімет осыған
байланысты бағалы қағаздар ... ... ... бағдарламасын
қабылдаған болатын. Онда бұл мәселе ел экономикасын ... аса ... бірі ... атап ... ... ... қағаздар нарығын одан әрі дамытудың тұтастай
шаралар жүйесін ... ... ... ... ... ... мен ... қызметіне қол жеткізу болып табылды. Осы мәселеге
түрткі салу үшін ірі ... ... ... ... бір ... мемлекеттік холдингтік компания құру арқылы
ұйымдастырылған қор нарығына шығару жөнінде ... ... ... кету парыз. Бұл бағалы қағаздарды зейнетақы жинақтаушы ... ... ... және ... ... ... алатын болады.
Нәтижесінде, бірінші сыныпқа жатқызылған эмитент-кәсіпорындардың ... ... ... ... әсер ... оның тартымдылығын арттыруын,
Ұлттық компанияларымыздың ... ... ... ... пайда болады, бұл ... ... ... едәуір
арттырады деп күтілген еді. Арада өткен екі-үш жылдың айналасында оның
алғашқы нәтижелері де жоқ ... ... ... ... ... ірі холдингтік компаниялардың, “Қазына” орнықты даму ... ... ... ... ... ... жүйесін дамыту
мақсатында олардың директорлар ... ... ... ... қолға алына бастады.
Сенатта “Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының ... оны ... ... ... тақырыпта дөңгелек үстел болып өтті.
Талқылауға ұсынылып ... ... ... ... ең бір ... ... Іскерлікпен айналыспайтын ішкі инвесторлар қаражатын қайда
құюдың тиімді екендігін білмей, көбінесе жылжымайтын мүліктер ... ... ... кесірінен тұрғын үйлердің бағасы күннен-күнге шарықтауда.
Ал бағалы қағаздар нарығы дамып, оның тиімділігін халық ... ... басы ... ... ... ... ... еді...
Сонымен, мамандар бұл мәселе жөнінде не деді? Бірінші болып сөз алған
Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын ... мен ... ... ... Дунаев болды. Оның айтуы бойынша, бүгінгі таңда Қазақстанда
халықаралық тәжірибеге сәйкес бағалы қағаздар нарығын реттеудің ... ... ... Оның ... ... ең басты факторы ұжымдық
түрде салым ... ... ... 2005 ... бері олар ... өсіп ... ... қағаздар нарығындағы инвестициялық қорлардың
саны осы жылдан бастап екі ... ... 86-ға ... 2007 ... ... олардың барлық активі 48 млрд. 661 млн теңгеге жетті. Бұл 2006
жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда, төрт ... ... көп. ... осы ... 14 ... инвестициялық қорлар бар. Олардың сәйкес
мерзімдегі активі 67 871 млн ... ... Қор ... ... ... қор нарығы” Акционерлік қоғам болып табылады. Сонымен
бірге, деді Арман Дунаев, 2007 жылдың 1 ... ... ... ... мемлекеттік емес эмитенттер “А” категориясы бойынша – 229, ... ... 66 рет ... ... Мұның бәрі өткен мерзіммен
салыстырғанда, ... ... ... ... ... ... салымдарды
барынша көбейтіп (аккумуляциялап), оны инвестиция ретінде экономикаға құю
бағытында өзінің бар қуатында ... ... ... жоқ. ... ... өту ... қағаздарды қолдан-қолға сату) өте төмен. Оның басты
себебі нарықта институттық инвестор ... ... ... ... – белсенді алыпсатарлық операциялар жасамай қарыз ... ... ... ... бірге, акциялар ... ... ... қолында болуы. Ал олар негізінен ... ... ... қаламайды. Одан арғы мәселелер қатарында
Арман Қалиасқарұлы ... ... ... ... акциялардың үштен
бірі қатарына жататын Қазақстан экономикасының флагмандары ... ... ірі ... ... да қолжетімді емес екенін тілге тиек етті.
Сондай-ақ, ол мемлекеттік бағалы ... да ... ... сынады. Мұның өзі, деді ол, ... ... ... соғады.
Осы және басқа да мәселелерді жою мақсатында ... ... ... жатыр. Соның ішінде Үкіметтің ұлттық ... ... ... шығару жөнінде шешім қабылдағаны да бар. Атап айтқанда,
“Қазақтелеком” АҚ-тың – 4,6, “Транстелеком” АҚ-тың 49 ... ... ... ... ... қор ... ... білдіру үшін белгілі
дәрежеде тәуекелге де бару ... Осы істе ... ... пен ... өз
жұмыстарын көрсете алады дей келіп, одан әрі төраға осы ... ... ... да ... ... ... қаласы өңірлік қаржы орталығының
қызметін реттеу агенттігінің төрағасы ... ... сөзі ... іске ... ... болды. Біз қор нарығында Ресей мен Қытай секілді
көршілерімізге қарағанда, анағұрлым ептірек болуымыз ... Бұл ... ... ... араб ... ... жөн. Егер біз ... қор
нарығымызға бүгін қаражат жинай алмасақ, ертең Ресей сияқты елдерге қол
жайып, ақша сұрап қалуымыз ... деді ол. ... бұл істі ... ... деңгейдегі билік органдарын жұмылдыру керек. Біздің
банк жүйеміз жақсы деген эйфория кешегі күннің ... ... біз ... ... бара ... ... мен ... емес, Дубай мен Нью-Йоркке
теңелуге ... ... ... дей ... ол бүгінгі таңдағы қор
нарығының бірқатар мәселелерін ... ... ... ішінде әкімшілік
араласудың зияндығын айтты. Ішкі нарықтағы қор нарығын барынша жандандыру
керек екенін, шетелдік ... ішкі ... ... сенім білдіріп тұрса
ғана келетінін айтты. Біздің қазіргі жағдайымыз 80-ші жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... Ол кезде
британдықтар тек қана депозитке сенетін. Ал “темір ханым” ... ... ... ... қор ... ... оған деген сенім
туды. Сол секілді “Самұрық” пен “Қазынаның” акцияларын сату арқылы ... жылы қор ... 100 ... кем емес ... ... ... ... адамдар өздері көзі жетіп тұрған жылжымайтын мүлік пен
депозитке ғана ... ... ... ... ... ... ... Қор нарығы диаграммасының бүгінгі күні жоғары көтеріліп ... бұл өсу ... ... ... ғана ... тұр, ал сапа ... ... деп сөзін қорытты Әркен Кеңесбекұлы.
“Қазақстан қор нарығы” АҚ ақпарат және сарап ... ... ... өз сөзінде бірқатар жағымды жаңалықтар айтты. Атап ... ... ... жоқ деу ... Ол ... 1,5 жылдан бері өте жақсы қарқынмен
дамып келеді. Мысал үшін айтар болсам, “Халықтық банктің” акцияларын ... ... ... ... оны жуырда 50 есе өскен бағамен ... ... ... ... да оның ... қарышты екенін көруге
болады, деді ол [35].
Әрине, ... бәрі шу ... ... ... ... қор
нарығының да дамуы оңайлықпен оңалып кете алмас. Бірақ, оның тиімді екенін
көзбен көрсе, халықтың өзі хан ... ... ... Ол үшін ... ... және ... жұмысының молынан жүргізілгені керек.
Ол үшін алдымен халықтың құнды қағаздар туралы сауатын ашып, отандық
компаниялардың ... ... ... ... шығаруына қол жеткізу
керек. Сондықтан да, біз ... 2007 жылы ... ... ... ... ... бет алсақ па деп отырмыз. Сонда құнды
қағаз, оның ... ... ... не? ... ... жұмыс істеуге және
табыс табуға болады деген секілді нарықтық экономиканың ... ... Мына ... ... ... ... жұмыс істеп тұр.
Шет елдерде де ... ... Жұрт ... ... қай ... ... ... барады, қайсысы түсіп жатқанын көріп, біліп, оқып отырады. Бізде
ондай арнайы бағдарлама да, арна да жоқ. Осы ... ... ... ... қор нарығымен де сөйлесудеміз. ... ... ... ... ... арналарда сабақтар өткізіп, жұртпен етене
байланыс орната ... жөн. ... ... ... жанды жұмыс істеле
бастаса елдің құнды қағаздар нарығы туралы көзі де ... ... ... ... бұл ... да мықтап тұрып ескердік. Аймақтық
компаниялармен осы тұрғыда жұмыс жүргізіле бастады. Қаржыны тек ... қор ... ... да ... ... ... ... орталықтағы
компаниялар біртіндеп ашық жұмыс жасауға, қожайындарының кімдер екендігін,
жасап жатқан жұмыстары жайында жариялауға бет бұрып ... Ал ... ... үшін ... ... жүргізудеміз. Листингке шығу үшін
компаниялар ақша төлеуі тиіс. Біз былай ... ... ... ... ... компаниялар листинг ақшасын төлемейтін болады. Бұл алғашқы
бір-екі жылда жасалатын жеңілдік. Екіншіден, олардың ... ... ... ... ... төленбейді. Бұл да көп-көрім жеңілдік.
Және олар ... шығу үшін ... ... тиіс. Ол да қомақты қаржыны
қажет етеді. Ал біз оларға сол аудитке шығарған ... ... ... Бұл ... ... гөрі ... Қор нарығына шығу үшін ... ... ... ... ... ал кейін құжаттардың бәрі реттелген
кезде ешқандай ... ... жоқ, бәрі тез іске ... ... ЖШС ... ... олар облигацияларын, АҚ болса, құнды қағаздарын
шығарып, қор нарығында сатады да ақшасын алады. Бұл да ... бір ... ... ... ... болсақ, Қазақстан тәуелсіздікті жаңадан
алған жылдары жеңілдіктер тек қана шетелдік инвесторларға ғана ... Ал мына ... ... ... ... қаржы орталығы туралы Заң бойынша
ондай жеңілдіктер отандық ... да ... ... Біріншіден,
біз шетелдіктерді де тартқымыз ... ... ... ... да ... ... жұмыс істеуіне жол ашқымыз келеді. Ал
енді шетелдіктер үшін біздің нарықта жұмыс істеу онсыз да қызықты. ... ... ... ... ... Отандық компаниялар жергілікті
қор нарығына шығатын болса, солардың ... ... ... алу ... өздері-ақ келеді. Ол үшін ... қор ... ... ... ... ... тиіс. Лондон биржасына емес, өзіміздің
Қазақстандық қор нарығына шықса, осыннан да ... ... Сол үшін ... қор ... ... идея оның ... ... болып, өз кезегінде кейінгісіне
түрткі болады. Міне, сондықтан көңіл ... ... ... ... қол
жеткенді місе тұтпайды” деген екен Монтескье. Оның үстіне біз ... ... көп ... ... организмнің өсу қағидаларына сәйкес
келетіндігін жақсы білеміз. Баланың бойы өсе бастаған тұста, оның ... ... ... қатар өсіп отыруы табиғи заңдылық болып табылады.
Егер дененің бір ... ... ... ол ... кемтарлыққа бастайды.
Сол секілді экономиканың қазіргі қарышты ... келе ... ... оның ... ... ... ... жүріп
жатқан тұста біз бағалы қағаздар нарығынан да көп нәрсені күтуге тиістіміз.
Осы ретте ... ... ... нарығына жеке тұлғалардың
қатысуы да жылдан жылға артып келе жатқандығына қуаныш білдіруге болады.
Мысалы, ... қор ... ... ... жеке ... үлесі 2003 жылы 2,5 пайызды, 2004 жылы 12,8 пайызды, 2005 жылы ... ... 2006 жылы 25,7 ... ... ... 320 млн АҚШ ... қаржыны құрады. Кейінгі көрсеткіштер бұдан да жоғарылай түсуде.
Қазіргі күні Алматы қаласының өңірлік қаржы ... ... ... ... ... үшін ... жағдайлар қарастырылған.
Соның ішінде жеке тұлғалар сату немесе ... алу ... ... ... ... ... екі түрінен босатылады. Атап айтқанда,
қарыздық бағалы қағаз ... ... ... және ... ... сату ... пайда болған құн өсіміне салық ... ... ... ... ... барлық іс-әрекеттер Алматы қаласының өңірлік
қаржы орталығының ... ... ... жүргізілгенде ғана
қолданылатындығын еске сала ... ... ... ... жеңілдіктің қарапайым халық үшін де, мемлекет
үшін де маңызы зор. ... ... ... ... ... ... арта түсетіндігі болса, мемлекет үшін пайдасы бағалы қағаздардың
ұйымдасқан нарығының елеулі тартымдылыққа ие ... ... ... ... ... ол ... өзеннен, тіпті
жылғадан да бас тартпайды” деп түсіндіреді Мэрианн заңы. Біздегі бағалы
кағаздар ... ... мен ... ... ... ... ... теңіздің осы кеңею зандылығына сәйкес келуі тиіс. Бұл нарықтан ірі
инвесторлармен қатар қолындағы азғантай қаржысын іске ... ... ... да орын ... ... ғана біз оны заман талабына ... отыр деп айта ... ... ... Республикасындағы қор
нарығы осындай жағдайға жеткізеді деп сенеміз.
3.2 Қазақстанның бағалы қағаздар нарығын ... ... бірі қор ... және ... сауданы дамыту перспективалары
Қор нарығының ресми тізіміне енгізілген акциялар мен ... ... ... құн ... ... ... салынатын салықтан босату
жөніндегі салық жеңілдігінің жұмыс ... ... осы ... ... жасайтын тұлғалар тарапынан асыра пайдаланудың ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың ұйымдасқан нарығының
көрсеткіштерінің белгілі ауытқуға алып келді.
Осылайша, «Қазақстандық қор нарығы» ... ... ... ... ... (KASE) ... ... режимінде жүргізіледі,
себебі мұндай мəмілелер ... ... ... ... ... ... ... енгізілген акциялар мен облигациялардың
айқындығын төмендету жүріп жатыр жəне оларды бағалармен ... ... ... жол ... ... ... ... жəне осындай операциялар арқасында
бағалы қағаздардың нарықтық бағасына алыпсатарлық əсер ету арқылы ... ... ... ... ... ... жəне ... басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) Қазақстан
Республикасының Кодексіне өткізілетін күні листингтің ең ... жəне ... ... санаттары бойынша қор нарығының ресми тізімдерінде тұрған
акциялар мен облигацияларды қор нарығында ашық ... ... ... құн ... ... табысты салық салудан босатуды көздейтін
өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Осы өзгеріс 2007 жылғы 1 ... ... ... [37].
Негізгі шаралар «А» жəне «Б» ... ... ... жəне ... ... операциялар кезінде құн
өсімінен табысқа ... ... ... ... туралы қарау.
Бағалы қағаздар нарығын дамыту, мақсаты мен міндетi
Орта мерзімді перспективада бағалы қағаздар ... ... мен ... қор ... ... несие капиталына қатынауды кеңейту;
- бағалы қағаздар нарығында, оның ішінде халықтың есебінен инвесторлар
тізбесін арттыру;
- ... ... ... ... құқықтарын, оның ішінде
миноритарлық акционерлердің құқықтарын қорғау;
- бағалы қағаздар нарығында жаңа жəне өтімді ... ... оның ... ... ... ... облигацияларды (секьюрителендіру
тетіктері), өтімді бағалы қағаздарды, инфрақұрылымдық облигацияларды,
мемлекеттік кепілдікпен қамтамасыз етілген ... ... ... ... қор ... ... ... акциялар нарығының
дамымағандығымен сипатталады. Ресми тізім акциялары ... ... ... ... қол ... ... емес. Олардың арасында қазақстандық
экономикада жетекші болып табылатын аса ірі компаниялардың бағалы қағаздары
бар.
Бағалы ... ... ... ... ... қор нарығының
(ҚҚБ) ресми тізімінің құрылымына ... ... Қор ... ... акциялардың қайталама нарығының үлесі мардымсыз əрі төмендеу
үстінде. Шарттық мəмілелердің басым болуы басты ... ... ... нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу жəне қадағалау агенттігі мен ҚҚБ
тікелей мəмілелерге қарсы күрес жөнінде ... ... ... ... жəне сандық мəндегі үлесі жоғары болып қалуда.
Негізгі шаралар
1. Акциялар ... ... ... ... ... ... нарықты табысты ... үшін ... ... құқықтарын қорғаудың мүлтіксіз сақталуын қамтамасыз ету,
қатаң есептілік стандарттарын сақтау, ... ... ... ... ... нарығында жекелей инвесторлардың бұқаралығы болып
табылады. Сондықтан акциялар нарығын дамыту ... ... ... ... ... Халықаралық қаржылық
есептілік стандарттарын (ХҚЕС) енгізу жолымен толық шамада ақпаратты ашу
режимін оңтайландыруға бағытталған іс-шаралар ... ... ... заңнаманы құру, корпоративтік басқару саласында заңнаманың
сақталуын бақылау жүйесін құру ... ... ... ... спектрін кеңейту
Қазақстандық бағалы қағаздар нарығының ... ... ... үшін ... ... мақсатында ұсынылатын қаржы
құралдарының спектрін кеңейту болып табылады. Осы ... шешу ... ... ... ... ... нарығын одан əрі дамыту, оның ішінде қор нарығында тиісті
бағдарды белгілеу үшін тұрақты ... ... ... ... жүзеге асыру
мүмкіндігін қарау, сондай-ақ республиканың ішкі ... ... ... ... ... ... ... кірістілікті құру;
мемлекеттің кепілдігімен жəне мемлекеттің кепілгерлігімен бағалы қағаздарды
шығару жəне оның ... ... ... ... ... мен
кепілдіктерді пайдалану тетіктерін іске асыру бөлігінде жетілдіру;
секьюрителендіру тетіктерін іске қосу;
мемлекеттің кепілдігі бар облигацияларды шығару жолымен ... (МЖС) ... ... ... ... ... дамыту жөніндегі тиімді шараларды қабылдау,
заңнаманы одан əрі жетілдіру жəне деривативалар нарығын дамытуға ... ... ... жою ... ... ... ... маңызды буыны Қазақстанда
ұзақ мерзімді жəне қысқа мерзімді мемлекеттік бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк жəне Агенттік мемлекеттік бағалы
қағаздар эмиссиясына жəне өтімді нарықты құруға ... ... ол ... ... үшін қисық кірістілік ... ... ... бағалы қағаздар (бұдан əрі - МБҚ) нарығын дамыту
Ұлттық қордың қаражатын қалыптастыру жəне пайдаланудың орта ... ... ... ... ... ... алу ... берілген борышты ескере отырып, Ұлттық қор активтерінің ... ... ... ... 50-70 ... ... ... бағдарланатын болады.
Бұл ретте, қаржы нарығын дамыту үшін ... ... ... ... ... ... жоспарланған көлем мен кесте
бойынша тұрақты деңгейде шығару жүзеге асырылатын болады.
МБҚ ... ... ... құру ... ... ... ... мақсатында бағалы қағаздар нарығында МБҚ жасанды сұранысты азайту
жөніндегі іс-шаралар көздеу ұйғарылады. Бұдан ... ... ... ... да, ... ... ... қоса алғанда өзге нарық
қатысушыларының да МБҚ сатып алуы жөніндегі міндеттерді алып ... ... ... ... талаптарды алып тастау нарықта баламалы қаржы
құралдарының пайда болуына қарай кезең-кезеңмен жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын дамытуды қолдау үшін елеулі тірек болып
табылады. Мұндай стратегия ... ... ... ... ... бұл қол жетімділік пен айқындылық қағидаттары, сондай-ақ бағалы
қағаздар нарығы ... ... ... ... ... ... жəне ... нарығында қаражатты тарту жолымен басым
инфрақұрылымдарды дамытуға белсенді инвестициялау [38].
Мемлекет қол жетімділік пен ... ... ... ... ... ... қажетті қаржыландыру жəне нарық
қатысушылар мен тұтастай алғанда қоғам үшін борышты ... ... ... жоғары сапасын жетілдіретін жəне ... ... ... ... ... секторын дамыту мақсатында бағалы қағаздар
нарығын дамытуға ықпал ететін төрт іргелі салаға ... ... ... олар мыналар:
1) инфрақұрылымның ақпараттық айқындылығы;
2) қаржы ұйымдарының беріктігі мен сенімділігі;
3) зейнетақы қорларының ... ... ... ... ... ... ... базаны жетілдіру.
Бұдан басқа, айналыс мерзімі неғұрлым ұзақ ... ... ... ... ... сондай-ақ зейнетақы қорлары мен қор
нарығына басқа қатысушылардың қажеттіліктерін ... ету үшін ... ... ... ... əсіресе, инфрақұрылымдық
облигацияларды дамыту жөнінде шаралар қабылданады.
Тиісті ... ... жəне МБҚ ... нақты қисық
кірістілікті құру Айналыс мерзімі неғұрлым ұзақ МБҚ-ны кезең-кезеңімен
енгізуді ... ... ... Бұл ретте, қисық кірістілікті құру үшін
айналыс мерзімі бар ай жəне одан ... МБҚ ... ... асыру
ұйғарылады.
Бағалы қағаздар нарығын дамытумен дамыған инфрақұрылымның болуы үлкен
мəнге ие. Осыған байланысты бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... ... Техникалық инфрақұрылымды
жетілдіруге ерекше көңіл бөлінуі тиіс, атап айтқанда ... ... ... ... ... істеуіне байланысты Алматы қаласының аумағында
жұмыс істейтін қор нарығының сауда алаңында қаржы орталығының арнайы ... ... ... ... ... ... қаржы орталығы
қызметінің ерекшелігіне сəйкес ҚҚБ сауда ... ... ... ... қажет, атап айтқанда шетелдік ... ... ... ... ... ... ... дилерлердің
қатынауы "Т+3" орындау мерзімі бар сауда жүйесінде мəмілелер жасау, сондай-
ақ клирингтік жүйелерді ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оның бағдарламалық қамтамасыз етуін ҚҚБ
сауда жүйесінің ... ... ... жөніндегі жұмыстарды жүргізу
қажет.
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... қағаздарға құқықтарды есепке алу, сондай-ақ олар бойынша
жеке ... ... ... есепке алу болып табылады, ол бағалы
қағаздарға құқықтарды тіркеу процесінде туындайтын тəуекелдерді азайтуға ... ... ... жəне ... қағаздар меншік иелерінің құрылымының
айқындылық деңгейін арттыруға, инвесторлардың құқықтарын қорғауға ... ... ... əр түрлері бойынша қаржы құралдарының əділ
(нарықтық) құнын анықтау ... іс ... ... жəне ... ... ... кəсіби қатысушыларының қызметін пруденциалдық
реттеуді жетілдіру, сондай-ақ тəуекелдерді басқару жүйесін енгізу Бағалы
қағаздар нарығында ... ... ... ... ... қадағалауға бағдарланған халықаралық пруденциалдық реттеу
стандарттарына сəйкес бағалы ... ... ... ... пруденциалдық реттеуді жетілдіру жəне оларда тəуекелдерді басқару
жүйесін енгізу ұйғарылады.
Тəуекелдерді басқару ... ... ... ... ... ... ... жəне оларды өлшеу мен ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын дамыту. Халықаралық тəжірибе көрсетіп
отырғандай ... ... ... ... қор ... өтімділігі жəне
өтімді қаржы құралдарының нарығын дамыту ... ... МБҚ ... ... ... құру ... қаржы құралдары нарығын дамытуға негіз
болуы тиіс.
Ағымдағы сəтте қолданыстағы Қазақстан Республикасының қаржы секторын
дамыту ... ... ... қаржы құралдары ұғымын, олардың
айналымы мен салық салу тəртібін анықтау жөніндегі ... ... өту ... ... осы ... сондай-ақ мəмілелердің үлкен көлемін
қолдауға дайын маркет-мейкерлердің болмауы көбіне өтімді қаржы құралдары
нарығының дамымағандығын ... ... ... ... ... ... ... қадам Ұлттық
Банктің банкаралық валюта нарығында негізгі маркет-мейкер ретінде əрекет
етуі болмақ, ол басқа нарық қатысушыларын ... жəне ... ... (опциондардың) туындауына ықпал етеді.
Қажетті шаралар:
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... қағаздар нарығы туралы заң) өзгерістер мен толықтырулар енгізу
жолымен өтімді ... ... ... ... ... жəне салық салу
тəртібін анықтау;
1 жылға дейін мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша қисық ... ... ... ... ... бір жылға дейінгі мерзіммен одан əрі
бүкіл қисық кірістілік бойынша белгілеу перспективасымен 1 айға ... бар ... ... ... ... ... [38].
Бағалы қағаздар эмитенттері, әсіресе листингтік компаниялардың ... ... ... ... айналысында тіркеу мәселесі
бойынша ұсыныс қарастырамыз. Бастапқы кезеңде бағалы қағаздар ұстаушылар
тізімін жүргізетін ұйымдардың ... ... ... ... ... 1997 жылдың заңнамасына сәйкес, акционерлер саны 500 ден жоғары
акционерлік қоғамдардың бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... Кейіннен, 2001 жылы «Акционерлік
қоғамдар туралы» ҚР заңына сәйкес, барлық акционерлік ... ... ... тізімін жүргізу уәкілетті органнан лицензиясы бар ұйым
ғана қызмет атқаруға құқығын анықтады. Сөйтіп, ... ... ... ... шығару кезінде тіркеушімен өзара келісім-шарт
жасасуға міндеттеді (Сурет 16 ).
Осы бағытты жүзеге асыру мақсатында, ... ... үшін ...... ... ... ... жүргізуді өздеріне беру құқығын
анықтаймыз. Бұл ... ... ... ... нарықта айналысы жоқ
эмитенттерге қарағанда бәсекелестік артықшылық ... ... ... ... үшін ... ... ... кодекске депозиттік серификатты бағалы қағаз мәртебесі бар
құралдардың ішінен ... ... ... ... нарығы бойынша
заңнамадағы сияқты бағалы қағаздар тізімін енгізу қажет. ... ... ... ... ... ҚР ... ... бағалы қағаз мәртебесіндегі
құрал ретінде жағдайды енгізе отырып, «Инвестициялық қорлар туралы» ... ... ... ... болады. Сондай-ақ, елде инвестициялық
қорлардың акционерлік түрлері қалыптасты. Олардың ... ... ... ... ... ... ... туралы» ҚР
заңында көрініс табу қажеттілігі бар. Сонда, акцияны тек ... ғана ... ... ... ... шығаруға құқығы бар
екенін және бұл ... тек ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын реттейтін басқа заңнамаларды сипат
алады.
Сурет 16 – Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... қағида – бұл нақты қажеттіліктерді және мүмкіндіктерді ескеру.
Бағалы қағаздардың сан алуан түрлері бар. ... ... ... ... своптар, депозитарлық қолхаттар, варранттар бар. ҚР-
да тек акция, облигация және ... даму ... бар. ... ... ... қағаздардың үлес салмағы жоғары. Дамыған мемлекеттерде
негізгі бағалы ... ... ... ... ... даму үстінде.
Алайда, олардың дамуын келесідей факторлармен түсіндіреміз:
1. Туынды бағалы қағаздардың дамуы ең алдымен тауар нарығының дамуынан
шығады. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... тауар биржасы қалыптасқан болатын, кейіннен тауар нарығы өсе
келе, бағаның жағымсыз ... ... жолы ... туынды бағалы
қағаздардың шығаруына әкелді. Тек 20 ғасырда, ... ... ... ... нарығының негізгі қызметін (тауарды сату мен сатып алу орнын анықтау
және дамыту) ығыстыра ... ... ... ... ... алдын-
алуға көмектесетін құрал ретінде дамыды. Туынды бағалы қағаздар биржалар
дамуының, ... ... ... ... ... ... Туынды бағалы қағаздардың дамуы тек негізгі бағалы қағаздардың
дамуынан шығады. ... бір ... ... бағалы қағаздар нарығы өндіріс
жағдайын білдірсе, екінші жағынан қаржылық ресурстарға ... ... ... ... ... ... ... қағаздардың базистік активтері
ретінде негізгі бағалы қағаздарға да тиесілі. Әсіресе, депозитарлық қолхат
тек акцияға негізделеді. Сондықтан да, ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын дамыту кезеңінен кейін жүргізу қажеттілігін
қарастырамыз.
Қаржы нарығын мемлекеттік реттеу ... және ... ... ... Тікелей мемлекеттік реттеуге ... ... ... қызметтеріне қатысты заңнамаларды шығару, ... ... ... ... ... ... және ... Ал, жанама мемлекеттік реттеу мемлекеттің экономикалық тұтқалары
және капиталдары арқылы ... ... ... ... мен ... ақша саясаты, мемлекеттік сатып алулар, мемлекеттік меншік, сыртқы
экономикалық байланыстар жатқызылады.
3.3 Қазақстан банктеріндегі инвестициялық ресурсы ... ... ... ... ... мен ... ... инвестициялық ресурсы ретіндегі халықтың
жинақтары қызметін жаңғырту бұл ... ... ... арттыруды
қарастырады. Өйткені, жинақтаушы жүйесіндегі бақылаушы, ... ... және заң ... ... ауыртпашылығын мемлекет
көтереді. Қазақстанда жаңа экономикалық қатынастардың құрылуы мемлекеттік
әлеуметтік ... ... ... ... нарықтық
жүйесіне өтуіне алып келді.
Қазіргі уақытта зейнетақы қорларының инвестициялық ... ... ... ... ... Сонымен қатар, зейнетақы қорлары
шоттарға аударылатын табыстылықтың минималды пайызын мемлекетпен ... ... еді. ... ... ... ... орны басқарушы
ұйымдардың есебінен немесе егер ол ... ... ... ... ... ... толықтырылады.
Банктер қазір салымшыларға жағдай туғызуға талпынуда. Мәселен, Шығыс
Қазақстан облысының тұрғындары үшін АТФ Банк ... ... ... өз ... ... ... әр түрлі қаржы инструменттеріне
(депозит, құнды қағаздар, бірінші ... ... ... ... т.б.) ... салуы керек және бір банкке ғана айтарлықтай қомақты сома
салудан аулақ болған дұрыс.
Қаражатты депозиттерге бөліп орналастыру ... ... ... ... бірнеше банктің ең жоғарғы кепілдендірілген өтемақы
(700 000 теңге) мөлшерінде жүргізіледі, немесе бір ... ... ... ... қарастырылып, отбасы мүшелерінің атына салынады, бұл ... банк ... ... жағдайда әрбір ... ... ... ... ... береді.
Инвестициялық кіріс – зейнетақы жинақ қорларының зейнетақы активтерін
инвестициялау нәтижесінде алынған ... ... ... 1997
жылдың 20-маусымындағы №136-І «Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... 4 ... жинақ қоры ең көп ... ... ... ие ... ... ... ... банкі ЖЗҚ –
113,2 млрд. теңге (барлық зейнетақы қорларының ... ... ... көлемінің 25,6%-ы), «МЖЗҚ» – 91,4 млрд. теңге (20,7%), «БТА
Қазақстан» – 64,7 млрд. ... (14,6%) және ... – 62,4 ... теңге
(14,1%). Осы 4 қорға 331,7 млрд. теңгеден ... ... ... ... ... тұтас көлемінің 75,0%-ы келді. Ең төменгі
көрсеткіш ... ЖЗҚ» ... жеке ... ... ол – 411,6 ... ... ... көлемнің 0,1%-ы (Сурет 17).
Сурет -17 -. Жиналған инвестициялық кіріс, млн.теңге
Қазақстанның қаржы ... ... ... мен ... ... ... желтоқсан айында Президент Нұрсұлтан
Назарбаевтың бастамасымен «Депозиттерді кепілдендірудің ... ... ... (бұдан әрі - Қор) құрылды. 2004-жылдың 1-қаңтарынан
бастап жеке ... ... ... ... ... барлық банктер
депозиттерді сақтандыру жүйесінің қатысушылары ретінде саналды.
Банк ... ... ... ... Қор ... депозитте
қалған соманы есептелген сыйақысыз қайтарып береді. Сондай-ақ, салым толық
мөлшерде қайтарылады, ... оның ... 700 000 ... аспайтын болса.
Мұндай өтемақы барлық салымдарға қатысты, қандай валютада және қайсы түріне
салсаңыз да ... ... ... халықтың сенімін арттыру үшін 2008-жылдың 10-
қазанында ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаев екінші деңгейдегі ... ... ... ... бойынша төленетін кепілдендірілген
өтемақы мөлшерін 700 мыңнан 5 миллион ... ... ... ... ... Бүгінгі күні аталған мәселелер ҚР Парламент ... ... ... ... тұрақтылығы жөніндегі ҚР-ның бірқатар
заң актілеріне өзгертулер мен толықтырулар ... ... ... ... салымшы бір банктің өзінде бірнеше салым ашатын ... ... ... ... Қор оған салым сомасының жалпы көлемін жиынтық
өтемақы түрінде қайтарып береді, ... 700 000 ... ... ... банк ... тоқтатқан жағдайда салым мөлшері 700 000 теңгеден
асып кететін болса, салымшы қалған қаражат пен есептелген сыйақыны ... ... ... талап етуге құқылы.
Салым бойынша кепілдендірілген өтемақы теңгемен төленеді. Ал, ... ... ... ... ... ... банк ... тоқтату туралы
сот шешімі заңды күшіне енген сәтте белгіленген ... ... сай ... ... өткеннен кейін, салым бойынша өтемақы төлемін қолында
мұрагерлік ... бар ... ... ... ... банктің салымшысы өзінің салым бойынша төленетін
өтемақысын ақшалай немесе ақшалай емес түрде ... ... бар. ... егер ... ... ... өз аяғымен келіп ала алмайтын болса,
сенімхат арқылы басқа бір адамның ... ... ... ... ... ... ... қолында тиісті
құжаттары бар басқа адамдарға (ата-анасына, қамқоршысына, қараушысына және
т.б) төленуі мүмкін.
Салым бойынша өтемақыны алу үшін салымшы ... ... ... алты ... ... ... ... банктің салымшыларына
кепілдендірілген өтемақы төлеу қызметін ... ... ... керек. Егер,
осы уақыт аралығында салымшы үлгермей қалса, міндетті түрде Қордың көмегіне
жүгінуі тиіс.
Банк қызметін тоқтатқан жағдайда Қор ... ... ... ... ... және орыс тілінде хабарландыру беру ... ... ... ... ... ... ... мен басталуы туралы, сол сияқты төлемдерді ... ... ... ... (немесе «Қазпошта» АҚ) жазылады. Мұндай мәліметті салымшының
сонымен бірге Қордан да ... құқы бар. ... ... ... алу ... міндетті түрде қызметін тоқтатқан ... ... ... ... ... ... асырушы банкке салым құжаттары мен
банк қызметі туралы келісім-шарттың ... мен ... жеке ... салық төлеушінің тіркелу нөмірін (РНН) және бекітілген ... ... ... ... үлгісі банкте беріледі) көрсетуі керек.
Мемлекет ҚР Заңына сәйкес ЖЗҚ –на ... ... ... сақталуына кепілдік береді. Мұнда мемлекет тек қана алушыларға
(салушыларға емес) ЖЗҚ ... ... ... ... ... ... құнын қайтаруға беретін кепілдігін жаңалық деп
қарастыруға болады. Осы ... заң ... ... ... төлемдерін
алуға құқығы жоқ қалған салымшылардың мәселесі туындайды. ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Бірақ "қайтару"
түсінігі тек қана шартты ... ... ... ... ЖЗҚ банкротқа
ұшыраған жағдайда өзінің зейнетақы салымдарын ала ... ... ... ... ... ... компенсациясымен қоса салымшының
қалауы бойынша басқа ЖЗҚ-да қайтаруы тиіс. Зейнетақымен ... ... ... ... ... мәні ... ... Қандайда
бір заң актілерін шығара отырып, ... ... ... ... алушыларға инфляциялық шығындарды төмендету механизімін жасау
мүмкін болып ... ЖЗҚ ... ... ... заң нормативтік-
құқықтық актілерді талдау негізінде, жүйеде нақты анықталған міндеттерді
атқаратын және элементтер, ... ... ... ... ... бөліп қарастырылды. БҚПБМ зейнетақы активтерін өтімді ... ... ... ... ... және ... ... несиелік қатынастардың функционалдық түрін көрсетеді. БҚПБМ келесі
құрылымдардан тұрады: материалдық таратушы ЗА және осы ... (ЖЗҚ, ... ҚҚА, ... ОҰБ). ... 4 ... ... ... жүйе ретінде көрсетуге болады (Қосымша В ).
БҚПБМ процестік жағы, инвестициялық реттеу, инвестициялық басқару,
ағымдағы ... ... және ... ... ... қамтитын "инвестициялық процесс" түсінігінде көрініс табады.
Сонымен қатар, көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... сатыларға бөліне алады.
Сонымен, қазіргі таңдағы ҚР ЖЗҚ зейнетақы активтерін басқаруды
ұйымдастырудың негізгі мәселелері, ЖЗҚ ішкі ... ... ... ... өсіп ... туындайтын тартымды-
инвестициялық құралдарының едәуір тапшылығына байланысты болып отыр.
Біздің ... ... ... ... ... ... ... салаларын және зейнетақы саласын дамытудың ... ... ... ... ... ... ... қаржы құралдарын нақты жобаларға тарту келесі құралдар негізінде
құрылуы ... ... ... ... ... емес ... банк ... ипотекалық міндеттемелер, депозиттер.
Зейнетақы активтерін өнеркәсіп салаларының негізгі қорларын ... ... деп ... атап ... ... ... бойынша
қызмет көрсетуге арналған меншіктің барлық ... ... ... ... ... зейнетақылық
қамсыздандыру бойынша қызмет ... ... ... ... ... және ... ... ақтаушы бағдарламаларды
қаржыландыру (медициналық қызмет көрсету; коммуналдық тұрғын-үй қоры ... ... ... ... ... ... мәселесі,
ұлттық зейнетақы жүйесін нарықтық экономикамен әлемдік ... ... ... ... ... мен талдау нәтижелері ЖЗҚ
дамуындағы инвестициялық қызметтердің дамуына қатысты ... ... ... бөліп қарастыруға мүмкіндік береді:
1. Биржа айналымындағы зейнетақы нарығы субьектілерінің үлесін
төмендетудің ... ... ... 2006 жылы KASE ... барлық
көлемінің 4,1 % құраса, (2002 жылы-15,9% ) .
2. Ірі және ұсақ ЖЗҚ ... ... ... және ... ЖЗҚ ... ... ... Мұның барлығы зейнетақы нарығы субьектілері арасында
тоқырауға алып келуі мүмкін. ... ... ... ... ... одақ ... ұмтылады немесе жойыла бастайды, немесе ... ... ... ... 3.Соңғы жылдары биржалық айналымның өсу
қарқынымен салыстырғанда зейнетақы активтерінің ... ... ... ... Бұл ... әрекет етуші KASE айналымының ЖЗҚ
сұранысын өтімді қаржы институттарына шоғырландыруға ... ... ... ... деформациялануы, яғни валюта операциялары
мен репо операцияларының үлесіне KASE биржалық айналымының қомақты үлесінің
сәйкес келуі.
Инвестициялық стратегия құру ... жасы 27-де. Ол ... ... ... тік ... білікті
маман. Бизнесті басқару мамандығы бойынша магистратура бітірген, өзінің ... ... ... ... ... Сөйтіп, бұдан екі жыл бұрын
іргелі компаниялардың бірінде орта деңгейдегі ... ... ... ... әрі ... деп ... Марат, отбасын құруға бел буды.
Қалыңдығы да бар, ... ... ... ... да үш ... ... екі басымыз үшеу болса дегенге келіп тірелді. ... ... ... ... ... өз ... тігуге мойынсұна қоймаған-ды, яғни
жаңадан құрған отбасымен ата-анасының қарамағында ... ... да, ... ... деп шешкен ол, Алматы маңайынан жер алып, үй
салуды, не жер үй ... ... ... ... ... ... оқу ... сабақ береді. Бұл отбасының
табыс көрсеткіші орташа деңгейде, ... да олар ... жеке ... әпере алмайды. Марат бұған қынжыла қойған жоқ, ол отбасындағы кіріс
мәселесіне өзі де үлес қосып, ... ... ... ... ... өзін ... деп ... Сол себепті де әкесінің үш бөлмелі
пәтерімізді ауыстырайық деген ұсынысын ... ... ... Ол «өз ... ... жетем» деген сенімде.
Сонымен, Мараттың қызмет деңгейі өсіп, табыс көрсеткіші де жоғарылай
түсті, ... ... ... ... ... да ... берді. Ең
алдымен жаңа қызметке орналасқан кезде несиеге алған көліктің жүгі ... ... ... бүгінгі табысы орташадан жоғары: 180 000 ... ... ... ақша ... құмға сіңген судай із-түссіз кетіп
жатыр. Марат енді өз шығынын есептеп, талдап, сараптай бастады. Ай ... еш ... ... ақша ... ол, ... ... шығарып
көрді. Сөйтсе бір айдағы шығыны төмендегідей болды (Кесте 17).
Кесте 17 - ... бір ... ... ... түрі ... ... |Киім-кешек |24 000, 00 |
|2 ... ... |36 000, 00 |
|3 ... өтеу |60 000, 00 |
|4 ... |10 000, 00 |
|5 ... ұстау |1 500, 00 |
|6 ... тыс ... |25 000, 00 |
|7 ... |3 500, 00 |
|8 ... де ... |20 000, 00 |
|9 |БІР ... ... ШЫҒЫНЫ |180 000, 00 ... де ... ... кетіп жатқан ақшадан 20 000 үнемдеу керек
деп ... ... ... ... қаржы құралдарына салып пайда тапқан
жағдайда үй сатып алсам деген ... ... ... ... ... Бұл үшін ол ... ... таныс есептеу кестесін
пайдаланды. Жинақталған сомасын депозитке салуды жөн көрген Марат, жылдың
үстемесі 13% ... ... ... Бұл ең ... ... Марат бұл
депозитке ай сайын ақша салып отырамын деп шешті. Ол аса көп ... ... ... және агрессивті активтердің ара
қатынасын 50% - 35% және 15% деп ... ... үйді ... ... өзің ... ... түседі, мұны Марат жақсы түсініп отыр, сондықтан да ол ... 600 000 ... ... мәселесіне бөлетін болып жоспар құрды. ... қала ... ... 6 ... жердің бір сотығы 120 000 теңгеден
келсе, құрылыс материалдары мен жұмыскерлердің еңбекақысы, ... ... ... ... 84 000 ... ... есептелді (Марат көлемі 250 шаршы
метр болатындай орта деңгейдегі үй салғысы келген). Бұдан басқа, ... ... ... ... ... ... 640 000 ... құрайды.
Сонда төмендегі кестеде келтірілген мәлімет пайда болды (Кесте 18).
Кесте 18 - Ақша жинағының ... ... ... ... |Жыл ... |дар ... |дан |(жинақ нәтижесі) |соңындағы|
|жасы| |ғы |н | ... | ... |
| | ... | ... | | |
| | | | | ... ... ... | | | | | | | | |10% |15% |25% | | |27 |2009 |0,00 |254 781,91 ... |0,00 |0,00 |0,00 |254 781,91 | |28 |2010 |74 781,91 |254 ... |180 000,00 |41 130,05 |30 099,72 |14 021,61 |520 033,28 | |29 ... 033,28 |254 781,91 |0,00 |180 000,00 |187 018,30 |136 863,39 |63
756,24 |822 419,84 | |30 |2012 |282 419,84 |254 781,91 |0,00 |540 ... 330,91 |113 673,99 |52 953,72 |1 116 740,53 | |31 |2013 |576 ... 781,91 |0,00 |540 000,00 |317 207,29 |232 138,06 |108 138,85 |1 ... | |32 |2014 |912 266,10 |254 781,91 |0,00 |540 000,00 |501 ... 187,11 |171 049,89 |1 834 765,26 | |33 |2015 |1 294 765,26 |254 ... |540 000,00 |712 120,90 |521 143,02 |242 768,49 |2 270 814,31 | ... |1 730 814,31 |254 781,91 |0,00 |540 000,00 |951 947,87 |696 ... 527,68 |2 767 910,21 | |35 |2017 |2 227 910,21 |254 781,91 |0,00 |540
000,00 |1 225 350,62 |896 733,86 |417 733,17 |3 334 599,55 | |36 |2018 ... 599,55 |254 781,91 |0,00 |540 000,00 |1 537 029,75 |1 124 826,32 ... |3 980 625,39 | |37 |2019 |3 440 625,39 |254 781,91 |0,00 ... |1 892 343,97 |1 384 851,72 |645 117,26 |4 717 094,85 | |38 |2020 ... 094,85 |254 781,91 |0,00 |540 000,00 |2 297 402,17 |1 681 280,68 ... |5 556 670,04 | |39 |2021 |5 016 670,04 |254 781,91 |0,00 ... |2 759 168,52 |2 019 209,69 |940 625,63 |6 513 785,75 | |40 |2022 ... 785,75 |254 781,91 |0,00 |540 000,00 |3 285 582,16 |2 404 448,76 |1 120
084,83 |7 604 897,66 | |41 |2023 |7 064 897,66 |254 781,91 |0,00 ... |3 885 693,71 |2 843 621,31 |1 324 668,31 |8 848 765,24 | |42 ... 308 765,24 |254 781,91 |0,00 |540 000,00 |4 569 820,88 |3 344 278,01 ... 893,48 |10 266 774,27 | |43 |2025 |9 726 774,27 |254 781,91 |0,00 ... |5 349 725,85 |3 915 026,65 |1 823 770,18 |11 883 304,58 | |44 ... 343 304,58 |254 781,91 |0,00 |540 000,00 |6 238 817,52 |4 565 680,09 ... 869,61 |13 726 149,12 | |45 |2027 |13 186 149,12 |254 781,91 |0,00 ... |7 252 382,02 |5 307 425,02 |2 472 402,96 |15 826 991,91 | |46 |2028
|15 286 991,91 |254 781,91 |13 360 000,00 |540 000,00 |8 407 845,55 |6 ... |2 866 310,98 |4 861 952,68 | ... ... ... бұл ... ... ... 23 жылдан кейін ға-на қол жеткізе алады. Әлбетте, ол бұған көніп
отырған жоқ. Сондықтан да, ол өз жоспарына біраз ... ... ... мерзімін қысқартуды алға қойды. Ма-рат ең алдымен:
1. Бес пайыздық акциямен салыстырғанда депозит едә-уір өсім береді
деп, ... ... бас ... ... ... айда аяқталады, сонда акциялар да жоғары
өрлейді деп, инвестициялық қоржындағы ... ... ... ... ... жөн ... Өзі ... 250 шаршы метрді құрайтын үйдің орнына 150 ... ... үй ... дұрыс деп түй-ді.
4. Несиеге алған көлігінің қарызын өтеу бір ... соң ... ... ... ... ... ... ауқымын 60 000
теңге деп ұлғайтуға бел ... ... ... ... ... баса ... аударған абзал.
Қазақстанда банктер жоғарғы ... ... ... ... ұсынады. АҚШ доллары мен евро арқылы депозит ашуда ... ... ... ... ... ... ... үрдістің
артықшылығы сол, басқа валюталарға қарағанда теңге ұлттық және тұрақты ... ... Егер ... өз қаражатын сақтауды ғана мақсат етпей, оның
өсуін де ... ... ... ... ... ... ... таңдап
алғаны жөн. Сақталу мерзімінің ұзағы-рақ ... ... ... ... ... ... тақырып бойынша үргізілген зерттеулер келесі ... мен ... ... мүмкіндік береді:
1. ҚР «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Заңына сәйкес қор нарығы –
акционерлік ... ... ... ... кәсіби қатысушыларымен
құрылған және қызметі өзін – өзі ... ... ... емес ұйым. Қор нарығы ҚР мемлекеттік органдарына тәуелді емес.
Оның қызметі ерекше болып ... және ... да ... түрлеріне сәйкес
келмейді. Ол лицензия негізінде әрекет етеді және басқа ... ... ... Қор ... ... ... операциялар жүргізе алатын
қосымша құрылымдық бөлімшелерді ашуға құқығы бар, ... ... ... өкілдіктерді де аша алады.
2. Биржа дамуының болашағын айтатын болсақ, қазіргі кезде ғылыми –
техникалық ... ... ... ... ... аренаға шығарды,
яғни биржалық сауданың бүкіл процесі компьютерленген. Осы ... ... ... тыс ... ... ... ... активтердің
барлық түрін сататын, басқаратын және ұйымдастыратын бірегей электрондық
нарық пайда болады. Сөйтіп, 16 ... ... ... ... ... ... ... бірегей электрондық нарық компаниясына өтуі ... ... ... мәні ... ... ... түсіндірілетін болады.
3. Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтау – коммерциялық банктердің
алғашқы дәстүрлі-базалық қызметі. Бұл банктің пассиві меншікті ... ... ... тұрады. Меншікті капитал – ... ... ... және ажырамас бөлігі, бірақ ол оның ... тек 10%-ын ... ... кәсіпорындармен салыстырғанда
қаржылық ресурстар құрамында меншікті ... ... ... ... ... ... біріншіден, банктер қаржылық
нарықтарда қаржы делдалы ретінде басқа кәсіпорындардың, ... ... ... бос ... ... ... ... жинақтайды, осы
жағдайда олар тиімді басқарады, сондай-ақ олардың қауіпсіздігін ... және ... ... қарызды қарыз алушыға ұсынады. Екіншіден,
депозиттерді мемлекеттік сақтандыру жүйесі болады, бұл салымдарды ... алу ... ... ... ... тартылатын депозиттер
басқа кәсіпорындардың материалдық объектілерінде орналастырған активтеріне
қарағанда қондырғы ғимараты ыңғайлы, өтімді және нарықта оңай ... ... ... ... осы ... міндеттемелер
коммерциялық банктерге меншікті капиталдың тартылған ресурстарға ... өз ... ... ... және ... қызмет етуіне
мүмкіндік береді. Ең алдымен меншікті капитал банк қызметін ... ... ... ... ... жабдықтарды сатып алу және еңбекақыны төлеу,
сондай-ақ банктік операцияларды дамытудың келесі кезеңдерінде ... үшін ... ... ... – банктің қорғаныс кепілдік қоры. Осы
сипатты меншікті ... ... ... ... қор ... табылады,
банктің тұрақтылығы мен оның жұмысының тиімділігін қамтамасыз ету үшін
банктік қаражаттар құрылымында оның ролі өте ... ... қор ... ... ... сатушысы және сатып алушысы
қызметтерiн атқаратын брокерлермен өзара қызмет жасасады. Саудаға қатысатын
брокерлердiң сәйкес ... ... ... ... ... ... ... талаптарға сай келуі керек. Осыдан қор нарығы бұл брокерлердiң
клиенттерiне сенiмдi ... ... ... ... ... ... жасалып
жатқан мәмілелердi аяқтау үшiн биржаның есептеу органымен және ... ... ... ... ... мәнi жағынан қор нарығы - бағалы қағаздардың көтерме нарығы
болып табылады. Сөйтiп нарыққа өту және ... ... ... ...... ... ... реттеушi
динамикалық органдардың бipi бола алады. ... ... ... ... aнықтылығы, тұрақтылығы және
қарапайымдылығына кепілдік ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын қаржылық қызмет көрсету
бойынша өкiлеттi орган құру ... ... ... ... ... ... түрлерiн peттeyшi басқа елдердiң заңнамаларының ... ... де ... aлy ... ... ... ... жеке
өкiлеттi орган құра қалған жағдайда берiлген органның ... ... ... ... бола ... ... ... алдында ешқандай
жауапкершiлiгiнiң болмауы), сондай-ақ оның тек құрылған ... ... ... керектiгiн мақсатқа сай деп шамалаймыз.
Оның мүшелерi, яғни ... және ... есеп ... ... ... бола ... ... нарықтың тұрақты дамуына әртүрлі факторлар, соның ішінде
халық табыстарының өсуі, тенгенің АҚШ долларына қатысты нығаюы, ... ... ... ... ... етуі және жалпы соңғы
жылдардағы ... өсу ... ... ... жағдайда, коммерциялық
банктердің активтік операцияларын ... ... көзі ... ... қаражаттарды жинақтауда, коммерциялық банктерден
депозиттік саясатты белсенді түрде жүргізе отырып, ... ... ... ... ... сектордың дамуы бақыланған кредит ағымымен ғана емес,
сонымен ... ... ... ... ... Егер ... ... алғанда екінші деңгейлі банктердің нақты шаруашылық жұмыстарына
қатысуға ынталықты сипаттаса, онда депозиттік жағы нақты банктің ... ... ... өзіндік сипаттамасы болып табылады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Биржевая деятельность: Учебник / Под ред. проф. В.А.Галанова. ... ... и ... 1996. - ... Адамбекова А.А. Рынок ценных бумаг в ... ... - ... Институт математики Министерства Образования и
Науки РК 2003. - 220 с. "Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің
қаулысы. 2003 жылғы 29 желтоқсан N ... ... ... Учебник / Под ред. В.А.Галанова, А.И.Басова. - М.:
Финансы и статистика, 2001. – ... ... ТБ. ... ценных бумаг и биржевое дело: Учебное пособие. -
М.: ИНФРА -М, 2002 - 70с. ... ... ... ... П.Ю. Ценные бумаги и фондовый рынок. _ Москва: 1994. - 60с.
6. Алехин Б.И. Рынок ценных бумаг: Введение в ... ... ... 1992 - 160 С.: ... ... М.Ю. Рынок ценных бумаг. - М.: Финансы и статистика, 1995 г.;
8. Балабанов В.С. ... ... ... ... ... ... ... - Москва: Финансы и
статистика., 1994. - 128с. ил.
9. Сейткасимов г.с., Ильясов АА. Формирование ... ... ... / ... Алматы, 1996. - 28с.
10. «Тауар биржалары туралы» Заң N2172, 1995ж. 7 cәyip 1 бал. ... ... ... 1995. N 3-4.
11. Ценные бумаги и фондовый рынок /Сейткасимов г.С. и др. ... 1998. - ... ... г.н. Рынок ценных бумаг: ... ... ... ... ... 1997. - ... ... ГТ, Жумабаева З.С. РЦБ: особенности функционирования в
Казахстане. - Алматы: LEM, 2002 r. - 21 ... ... М. ... ... ... ... ... Москва: «ДИС»,
1994.
15. 13.Ефремов И.А. Операции коммерческих банков с ... ... ... 1995. - 341 с.
16. Искаков УМ., Бохаев Д.Т, ... Э.А., ... ... и ... - ... ... 2005. - 98с.
17. Карагусова Г. Что нужно знать о ... ... ... и ответы. -
Алматы: Қаржы -қаражат, 1996. - 28с.
18. Карагусов Ф. Ценные бумаги и регулирование их ... в ... - ... ... - ... 1995. - ... Көшенова Б.А. Бағалы қағаздар нарығы: Оқу құралы. Алматы: Экономика. -
1999. - 134б.
20. 0бщая теория денег и кредита. / Под ред. ... ... Е.Ф.. - ... и ... ... ]. 995. - 350с. ... Я.М. ... бумаги и
фондовый рынок - М.: Перспектива, 1997.
21. Мусатов В.Т Фондовый ... ... и ... - ... отношения, 1991. - 92 с.
22. Рынок ценных бумаг: Учебник. / Под ред. В.А. Галанова, А.И. Басова. 2-
е изд., ... и доп. - М: ... и ... 2002. - ... ... ... бумаг: Учебник. / Под ред. Е.Ф.Жукова - М: ЮНИТИ -ДАНА,
2005. - 123с.
24. Қазақстан Қор нарығының Жаршысы, ... 2011 ... ... ... бумаг. Круглый стол в сенате парламента РК./ Аргументы и
факты Казахстан. N2 6 (7]. 3) от 7 ... ... ... Н.Г. ... ... ... ... нарығын
мемлекеттік реттеу: қажеттілігі, алғышарттары және мәселелері // Қаржы-
қаражат журналы, 2011, -№5. - 67-72 бб., 0,44 ... ... УМ., ... Д.Т, ... Э.А., ... рынки и посредники:
Учебник. - Алматы: Экономика, 2010. - ... ... Г. Что ... ... о ... ... Вопросы и ответы. -
Алматы: Қаржы -к.аражат, 2006. - 28с.
29. Сундетов А.Г.Қазақстан Республикасы бағалы ... ... ... және ... ... қолданудың тәжірибесі // ... 2011, -№5. - 72-76 бб., 0,44 ... ... Р.А. ... ... ... халықаралық үлгілері және
Қазақстан нарығында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі: ұлттық экономиканы
жеделдетілген жаңғырту және ... ... ... ... ... ... әл-Фараби атындағы
Қазақ ұлттық университеті, 2011. - 2 бөлім. – 208-211 бб., 0,3 ... ҚР ... ... хабаршысы. №1-5 2011ж.
32. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2011 жылғы 25
желтоқсандағы № 164 ... ... ... Балабанов В.С. Рынок ... ... ... ... ... ... - Москва: Финансы и
статистика., 1994. - 128с. ил.
34. ... Ф. ... ... и ... их ... в ... - Алматы: Қаржы - қаражат, 1995. - 56с.
35. Қазақстанның қаржы тұрақтылығы туралы есебі, 2011 ... ... ... ... ... дамытудың 2011-2013
жылдарға ... ... ... Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2011 жылғы 15 желтоқсандағы № 1589 Қаулысы
37. ҚР Қаржы министрлігімен 2012 ... 15- ... №338 ... ... ... шоттар жоспары
38. Государственной программе развития и совершенствования бухгалтерского
учета и аудита в Р К на ... ... ... ... ... ... ... 2
МБҚ нарығындағы мәмілелер көлемі, кезең үшін (млн. тг.)
-----------------------
Биржа саудасының ережесін бекіту
Биржа саудасының ережесін қабылдау және оны ҚР Қаржы ... мен ... және ... ... агентігінде бекіту
Ревизиялық комиссия
Басқарма
Биржа кеңесі
Акционерлердің жалпы жиналысы
Биржа қызметіне жалпы басшылық
- жарғыға өзгертулер мен толықтырулар енгізу;
- биржалық кеңестің құрамы мен ... ... ... ... есеп ... ... және ... нарығы
Фьючерстер мен опциондар нарығы
Депозиттік сертификаттар нарығы
Мемлекеттік бағалы қағаздар
нарығы
Бағалы қағаздар
нарығы
1-ші қадам
ҚРҰБҚБК бағалы қағаздар ұстаушалыр тізімін жүргізу бойынша талаптарды қайта
қарастыру
2-ші ... ... ... ... және ... қоғамдар туралы» ҚР
заңдарына толықтырулар енгізу
3-ші қадам
ҚР ... ... ... ... сауданы ұйымдастырушыларда
листингтік компанияның Орталық депозитариймен өзара байланысын анықтау мен
бекіту
4-ші қадам
Орталық депозитарийдің ... ... жаңа ... ... және листингтік
компаниямен өзара байланысты анықтау
Акциялар нарығы
Депозитаралық қолхаттар нарығы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 100 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Вирустардың организмге таралуы, енуі, орналасуы.Инфекцияның түрлері және оларға сипаттама. Иммунитеттің механизмдері7 бет
Сақ тайпалары туралы8 бет
Тұқым қуалаушылықтың молекулалық негіздері8 бет
Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм7 бет
Қазақстан Републикасының зейнетақы нарығына экономикалық талдау22 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
Абайша сүйіп, абайша күйіп жүрміз бе?20 бет
Автоматтың (пулеметтің) бөліктері мен механизмдерінің жүмысы бөліктер мен механизмдердің оқтауға дейінгі жағдайы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь