Мемлекеттік қаржы аясындағы қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫ АЯСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.1 Қаржылық жоспарлаудың мәні, әдістері мен қағидаттары ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Қаржылық жоспарлаудың жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.3 Жоспарлауда қолданылатын қаржылық көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.4 Қаржылық жоспарлаудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

2 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫ АЯСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.1 Мемлекеттік бюджетті қаржылық жоспарлауды талдау ... ... ... ... ... ... .31
2.2 Мемлекеттік бюджеттік түсімдерін қаржылық жоспарлау ... ... ... ... ... ..36
2.3 Қазақстан Республикасындағы бюджеттік жоспардың құрылуы мен орындалуын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52

3 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫ АЯСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ..60
3.1 2012 жылға арналған бюджетті қаржылық жоспарлау параметрлерінің болжамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
3.2 Мемлекеттің қаржыны жоспарлауды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ...66
3.3 Бюджетті қаржылық жоспарлау модулі мен оны орындау мониторингін енгізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .72

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..84

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Ел Президенті Н.Назарбаев өзінің 2008 жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» деген Қазақстан халқына Жолдауында басымдықтар қатарына «нәтижелілік қағидасына негізделген мемлекеттік басқару жүйесін дамыту жөніндегі» шараларды жедел іске асыруды бөліп көрсетті. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Үкіметінің алдына «жоспарлау жүйесін жаңарту мен жетілдіру, бюджет қаражатын пайдалану мен мемлекеттік активтерді басқарудың тиімділігін арттыру жөніндегі жұмысты жеделдету» міндеті қойылды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қаржылық жоспарлау мен болжау бұл қаржы механизмінің қосалқы жүйесі, саналы басқарудың аса маңызды элементтерінің бірі және әлеуметтік экономикалық жоспарлаудың құрамды бөлігі. Олар экономиканың үйлесімді және тепе теңдік дамуына жетуге, біртұтас ұлттық шаруашылық кешенінің барлық буындарының қызметін үлестіруге, қоғамдық өндіріс өсуінің жоғарғы қарқынын қамтамасыз етуге, халықты әлеуметтік қорғауға бағытталған. Қаржылық жоспарлаудың өзіндік ерекшелігі сол, бұл жоспарлау өндірістің материалдық заттай элементтері турасында, ақшамен қоғамдық ұдайы өндіріске белсенді ықпал жасау турасында ақша қозғалысының салыстырмалы дербестігімен шарттасылған ақша нысанында жүзеге асырылады.
Қаржының табысты іс-әрекет етуі және қоғамдық процестерге белсенді ықпал ету көбінесе қаржы ресурстарының қозғалысын, шаруашылықты жүргізудің барлық деңгейлерінде ақша қорларын қалыптастырып, бөлуді алдын ала үлгілеуге байланысты болады. Мұндай процесс тәртіпті (реттілік) анықтайтын өзара үйлесілген тапсырмалардың, көрсеткіштердің кешенді жүйесін жасауды, ақша түсімдерін жұмылдырудың прогррессивті нысандарын қолдауды қажет етеді.
Дипломдық жұмыстың зерттеу мақсаты – Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттары ерекшеліктерінің теориялық негіздерін нақтылап, бәсекелестік жағдайдағы Қазақстанның бюжеттік ұйымдарды қаржыландыру талдау, сонымен қатар экономиканың даму сатысына қарай жетілдіру жолдары мен даму бағыттарын айқындау болып табылады.
Зерттеу нысаны – Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын құру мен орындаудың ерекшеліктерінің негізгі бағыттары және оны жүзеге асырудағы саяси институт ретіндегі мемлекеттің атқарып отырған қызметі болып табылады.
Зерттеу пәні – Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын құру мен орындаудың ерекшеліктерінің қалыптасу және жүзеге асырылу тетіктерінің өзара байланысы.
Зерттеу болжамы – экономикалық-әлеуметтік мемлекет қалыптастыру жолындағы Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын құру мен орындаудың ерекшеліктерінің еліміздің тарихи және рухани даму ерекшеліктері ескеріле отырып, алдыңғы қатарлы дамыған әрі қаржылық мемлекет қалыптастырған елдердің озық тәжірибесі оңтайлы пайдаланылған жағдайда тиімді әрі жүйелі түрде жүзеге асырылады деген болжамға негізделген. Біздің ойымызша Қазақстан үшін Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Кувейт, Норвегия сияқты экономикасы табиғи байлыққа (мұнайға) негізделген елдердің тиімді жүзеге асырып отырған мемлекетінің бюджетін құру мен орындаудың ерекшеліктерінің тәжірибесін ескерген дұрыс болар еді.
Зерттеу міндеттері келесідей:
а) Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттары ерекшеліктерінің теориялық әдіснамалық негізін зерттеу;
ә) Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттары ерекшеліктерінің саяси институттар мен үрдістерде алатын орнына әдіснамалық талдау жүргізу;
б) экономикалық-әлеуметтік мемлекет құру жағдайында Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын құру мен орындаудың ерекшеліктерінің үлгілеріне талдау жасау;
в) Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын құру мен орындаудың ерекшеліктерінің негізгі бағыттарының теориялық мәселелерін анықтау;
г) қазіргі кезеңдегі Қазақстан Республикасының 2011-2012 жылдардағы бюджетін қаржылық жоспарлау ерекшеліктерінің деңгейін анықтау және олардың шешілу жолдары мен негізгі бағыттарын айқындау.
Мәселенің зерттелу деңгейі. Қазіргі кезде қалыптасып отырған ұлттық экономикадағы ақша-қаражат жүйесінің салдарынан туындап отырған Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттары ерекшеліктерінің жаңа рөлін жан- жақты зерттеу өте маңызды. Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын құру мен орындаудың ерекшеліктерінің мазмұны, оның әлеуметтік-экономикалық және қаржылық қатынастар жүйесіндегі, ұдайы өндіріс процесіндегі рөлі туралы көптеген атақты отандық және шетелдік ғалымдар еңбектер жазған. Олардың ішінде К.К. Жүйріков, У.Б. Баймұратов, К.Г. Воблый, Э.А. Вознесенский, А.Г. Грязнова, Е.Ш. Качалова, А.К. Сембеков, Е.Р. Хандшке, Э.С. Гребенщиков, Ю.М. Журавлев, С.Л. Ефимов, Л.А. Мотылев, А.М. Годин, В.Д. Мельников, О.Э. Лер, Ө.Қ. Шеденов, Қ.Е. Құбаев, Қ. Алтынбекұлы және т.б. көптеген ғалымдар бар. Отандық және жақын шетелдердегі экономикалық әдебиеттерде бюжеттік ұйымдарды қаржыландыру бойынша жазылған еңбектер көбіне оқу құралы ретінде жарық көрген.
Мәселенің деректік көзі ретінде статистикалық мәліметтер, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің мәліметтері, Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігінің, Қазақстан Республикасының Заңнамалық актілері, қаржы рыногы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау Агенттігінің мәліметтері, Қазақстан статистикалық басқармасының мәліметтері осы проблемалар бойынша басылымдар мен монографиялар болып табылады. Осы жұмыста монографиялық зерттеу, ғылыми-абстрактілік әдіс, байқаулар, зерттеулер, салыстырмалар, жүйелі және факторлық талдау, негіздеу, салыстырмалы көрсеткіштер, баланстық әдіс, экономикалық-статистикалық әдістер қолданылды.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері – ғылыми мемлекеттік бюджет жүйені қалыптастырушы ойшылдар мен ғалымдардың, еуропалық, ресейлік және отандық саясаттанушы, философ, әлеуметтанушы, экономист, құқықтанушы ғалымдардың теориялық еңбектерімен қатар Президент Н.Ә. Назарбаевтың да еңбектері басшылыққа алынды.
Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын зерттеуде тарихи-философиялық, институционалдық, жүйелік, пәнаралық, құрылымдық-функционалдық, статистикалық және салыстырмалы сараптау әдістері кеңінен қолданылды. Бұл әдістерді қолдану арқылы әлеуметтік мемлекет қалыптастыру жағдайындағы Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарының күрделі, кешенді әрі тұрақты даму үстінде болатын жүйе ретінде қарастыруға мүмкіндік алдық.
Зерттеу әдістері. Зерттеу салыстыру әдістерін қолданумен және сараптаушылық бағалауды ескерумен жүйелік және факторлық талдау қағидаларымен жүргізілді.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңашылдығы көтеріліп отырған мәселенің қазіргі кезең талаптарына сай өзектілігімен, жеткілікті зерттелмегендігімен, зерттеу нысанасына ілінбеген тың мәселелерді жүйелеуімен әрі саралап талдауымен, зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттеріне тікелей байланысты қажеттілік талабынан туындайды және әрбір тарауда көтеріліп отырған мәселелерге сай анықталады. Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарының саясаттанулық талдау жасау негізінде мынандай жаңа ғылыми нәтижелерге қол жеткізілді:
- Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарының негізгі қағидалары, бағыт-бағдарлары және даму жолдары нақтыланып, айқындалып көрсетілді;
- Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарының мәні мен мағынасы, қоғам дамуындағы орны мен рөлі теориялық-әдіснамалық тұрғыдан зерттелді;
- Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын реттеуге бағытталған заңнамалық және құқықтық нормаларын саяси талдау арқылы саяси институттардың саяси үрдістерге қатысу жолдары нақтыланды;
- елімізде Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарының тиімділігін арттырудың кейбір бағыттары мен жолдары жөнінде қолданбалы маңызы бар өзіндік ұсыныстар жасалды.
Практикалық маңызы - дипломдық жұмыстағы ұсыныстарды, қорытындылар мен тұжырымдарды Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарының басым бағыттарын айқындаудағы және қалыптасу үрдісіндегі қаржылық саясат үлгісін жетілдіруде үкіметтік құжаттар мен актілерді жасау үшін, үкіметтің қаржылық саясатты жетілдіру бағытындағы іс-шаралары мен бағдарламаларын іске асыру үшін, билік, саяси институттар, азаматтық ұйымдар арасындағы өзара ықпалдастық пен байланысты реттеуде кеңінен пайдалануға болады. Дипломдық жұмыс материалдарын Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындарында теориялық және қолданбалы саясаттану бойынша дәріс материалдарына немесе арнаулы курстар жасау үшін қолдануға болады.
Практикалық базасы Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарының теориялық тұрғыдан дәйектелуіне ұмтылыс жасалуында. Дипломдық жұмыстағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетін құру мен орындау мен қорытындыларын мемлекеттік бюджет жүйесін реттеуде, мемлекеттік билік органдарының рөлі мен орнын анықтауда саясаттану, әлеуметтану, заң ғылымдары мен экономика ғылымдарының қажетті салаларында пайдалануға болады.
Диломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Сандық материалдар кестелерде, суреттерде және қосымшаларда келтірілген.
Дипломдық жұмыстың бірінші тарауы мемлекеттік қаржы аясындағы қаржылық жоспарлаудың теориялық аспектілері деп алынды. Онда мынадай сұрақтар қаралды: қаржылық жоспарлаудың мәні, әдістері мен қағидаттары, қаржылық жоспарлаудың жүйесі, жоспарлауда қолданылатын қаржылық көрсеткіштер, қаржылық жоспарлаудың шетелдік тәжірибесі.
Дипломдық жұмыстың екінші тарауы мемлекеттік қаржы аясындағы қаржылық жоспарлауды талдау деп алынды. Онда мынадай сұрақтар қаралды: мемлекеттік бюджетті қаржылық жоспарлауды талдау, мемлекеттік бюджеттік түсімдерін қаржылық жоспарлау, Қазақстан Республикасындағы бюджеттік жоспардың құрылуы мен орындалуын талдау.
Үшінші тарауы мемлекеттік қаржы аясындағы қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттары деп алынды. Онда мынадай сұрақтар қаралды: 2012 жылға арналған бюджетті қаржылық жоспарлау параметрлерінің болжамы, мемлекеттің қаржыны жоспарлауды жетілдіру жолдары, бюджетті қаржылық жоспарлау модулі мен оны орындау мониторингін енгізу.
Диломдық жұмыс көлемі. Диломдық жұмыс компьютерде терілген 78 бетте, оның ішінде 5 кесте, 20 сурет, 4 қосымшада баяндалған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Елубаева Ж. “О теоретических вопросах понятия “государственное бюджетирование”” “Қаржы-қаражат- Финансы Казахстана” 2005 г. 24с.
2. Ілиясов К. К., Мельников В.Д. "Қаржы" оқулық - Алматы баспасы "Экономика" - 1994ж.105 б.
3. Афанасьев М. Бюджетирование, ориентированное на результат (новые тенденции)//Вопросы экономики, № 9, 2004, с. 130-139
4. Муратов М. , Жағыпаров Б. “Қаржы және бюджет” Алматы 1999 жыл 58 б.
5. Афанасьев М.П., Кривогов И.В., Кризис государственных финансов и новое бюджетирование, 2006г.
6. Дербисов Е.Ж. "Финансы Казахстана: между прошлым и будущим." Алматы баспасы "Ихтисат" - 199бж. 59
7. Ильясов К., Саткалиева В., Зейнельгабдин А., Сапарбаев Б., Исахова П. «Государственный бюджет» Алматы – 1994, 9 б.
8. Қазақстан Республикасының “Республикалық бюджет туралы ” заңы 06.05.2004ж. 95 б.
9. Афанасьев М.П., Кривогов И.В. Модернизация государственных финансов: учеб. пособие. М.: Изд. дом ГУ ВШЭ, 2006. 440 c.
10. Модельные методические рекомендации по определению показателей стандартов государственных услуг. Астана: Агентство РК по делам государственной службы, 2006.
11. Никифоров С.М., Стрелец. О.А. Бюджетирование, ориентированное на результат.- Москва, 2005
12. Нурсеитов А., Абуталипова Д. Особенности классификации государственных функций и ее значение для административной реформы в Казахстане. Астана, 2007
13. Надиров М.Н., Калыбекова Д.Б. Шет мемлекеттер қаржылары. А. «Экономика», 2006 ж. 12бет.
14. Аллен Шик. Современный подход к управлению государственными расходами. Всемирный банк. (Allen Schick. A Contemporary Approach to Public Expenditure Management)
15. «Бюджетирование, ориентированное на результат: международный опыт и возможности применения в России», ЦФП, 2002г.
16. Бюджетный процесс как инструмент эффективного управления / Под ред. Йосты Юнгмана / Правительственная канцелярия. Стокгольм. СИДА. Русский перевод. М., 2005
17. Внедрение среднесрочного финансового планирования в бюджетный процесс Российской Федерации / Центр фискальной политики. М.: Academia, 2003.
18. Т. Серикбаева Мировой опыт по переходу на систему стратегического планирования и применению показателей эффективности в бюджетных процессах, АО «Институт Экономических Исследований», Ростов н/Д: СКНЦ. 2009г., 52с.
19. Республикалық бюджеттің 01.02.2009 жылғы атқарылуы жөніндегі ақпарат
20. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті туралы ереже, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2008 жылғы «24» сәуірдегі № 199 бұйрығымен бекітілген. 1 бет
21. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті туралы ереже, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2008 жылғы «24» сәуірдегі № 199 бұйрығымен бекітілген. 2 бет
22. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті туралы ереже, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2008 жылғы «24» сәуірдегі № 199 бұйрығымен бекітілген. 2 бет
23. ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің төрайымының Дина Шәженованың «Ұлттық қор – ұрпақ игілігі» атты республикалық «Егемен Қазақстан» газетіне берген сұхбаты, «Егемен Қазақстан» газеті, 24 қаңтар, 2007 жыл 3бет.
24. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 24 сәуірдегі N 548 Кодексі 55б.
25. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 24 сәуірдегі N 548 Кодексі 85б.
26. Қазақстан Республикасының салықтық қызметі туралы жаршысы №3 март 2008ж. 45 б.
27. ."Выравнивая межрегиональные различия" Махмутова М. "Қаржы -Қаражат" №5 -2005 жылғы журналы. 26 с.
28. «Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 1284 Қаулысы
29. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің 2008-2010 жылдарға арналған стратегиялық даму жоспары
30. Мемлекеттік бюджеттің 01.02.2009 жылғы атқарылуы жөніндегі ақпарат
31. Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің 2010 – 2012 жылдарға арналған стратегиялық жоспары
32. 2009-2012 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы Қазақстан Республикасының Заңы, 2008 жылғы желтоқсанның 4-і. № 96- ІV-ҚРЗ
33. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті 2008 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есеп 12бет
34. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті туралы ереже, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2008 жылғы «24» сәуірдегі № 199 бұйрығымен бекітілген. 8 бет
35. Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі Б.Т. Сұлтановтың 2009 жылғы 27 наурызда «2010-2012 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Парламент Мәжілісінде сөйлеген сөзі
        
        ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
ТАҚЫРЫБЫ: «МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫ АЯСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ
НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ»
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
................................................3
1 ... ... ... ... ... ... Қаржылық жоспарлаудың ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шетелдік тәжірибесі……………………………...26
2 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫ ... ... ... ... ... ... ... талдау…………………….31
2.2 Мемлекеттік бюджеттік түсімдерін қаржылық жоспарлау………………….36
2.3 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... мен ... ... ... АЯСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ
БАҒЫТТАРЫ……………...60
3.1 2012 жылға арналған ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру жолдары…………………..66
3.3 Бюджетті қаржылық жоспарлау модулі мен оны ... ... ... ... ... өзінің 2008 жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан
халқының әл-ауқатын арттыру – ... ... ... ... деген
Қазақстан халқына Жолдауында басымдықтар қатарына «нәтижелілік ... ... ... ... ... ... ... жедел
іске асыруды бөліп көрсетті. Атап айтқанда, Қазақстан ... ... ... ... ... мен ... бюджет
қаражатын пайдалану мен мемлекеттік активтерді басқарудың ... ... ... ... ... қойылды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қаржылық жоспарлау мен болжау бұл
қаржы ... ... ... ... басқарудың аса маңызды
элементтерінің бірі және әлеуметтік экономикалық ... ... Олар ... үйлесімді және тепе теңдік дамуына жетуге,
біртұтас ... ... ... барлық буындарының ... ... ... ... жоғарғы қарқынын қамтамасыз етуге,
халықты әлеуметтік қорғауға бағытталған. Қаржылық ... ... сол, бұл ... ... ... ... элементтері
турасында, ақшамен қоғамдық ұдайы өндіріске белсенді ықпал жасау турасында
ақша қозғалысының салыстырмалы дербестігімен шарттасылған ақша ... ... ... іс-әрекет етуі және қоғамдық процестерге белсенді
ықпал ету көбінесе қаржы ресурстарының қозғалысын, шаруашылықты ... ... ақша ... ... бөлуді алдын ала
үлгілеуге байланысты болады. Мұндай процесс тәртіпті ... ... ... ... ... кешенді жүйесін жасауды,
ақша түсімдерін жұмылдырудың прогррессивті нысандарын ... ... ... ... ... ...... Республикасында
қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі ... ... ... нақтылап, бәсекелестік жағдайдағы Қазақстанның
бюжеттік ұйымдарды қаржыландыру талдау, ... ... ... даму
сатысына қарай жетілдіру жолдары мен даму бағыттарын айқындау болып
табылады.
Зерттеу ...... ... ... ... негізгі бағыттарын құру мен ... ... ... және оны ... ... ... ... ретіндегі
мемлекеттің атқарып отырған қызметі болып табылады.
Зерттеу пәні – Қазақстан Республикасында ... ... ... бағыттарын құру мен орындаудың ерекшеліктерінің
қалыптасу және жүзеге асырылу тетіктерінің өзара байланысы.
Зерттеу болжамы – ... ... ... Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің
негізгі бағыттарын құру мен орындаудың ерекшеліктерінің ... ... ... даму ... ... отырып, алдыңғы қатарлы дамыған әрі
қаржылық мемлекет қалыптастырған ... озық ... ... ... ... әрі ... түрде жүзеге асырылады деген
болжамға негізделген. Біздің ойымызша ... үшін Сауд ... Араб ... ... Норвегия сияқты экономикасы табиғи
байлыққа (мұнайға) негізделген елдердің тиімді ... ... ... бюджетін құру мен орындаудың ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... ... ... Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі
бағыттары ерекшеліктерінің теориялық әдіснамалық негізін зерттеу;
ә) Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі
бағыттары ерекшеліктерінің саяси институттар мен ... ... ... талдау жүргізу;
б) экономикалық-әлеуметтік мемлекет құру ... ... ... ... жетілдірудің негізгі бағыттарын құру
мен орындаудың ерекшеліктерінің үлгілеріне талдау жасау;
в) Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі
бағыттарын құру мен ... ... ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі Қазақстан Республикасының 2011-2012 жылдардағы
бюджетін қаржылық жоспарлау ерекшеліктерінің деңгейін анықтау және олардың
шешілу жолдары мен ... ... ... ... ... ... кезде қалыптасып отырған ұлттық
экономикадағы ақша-қаражат жүйесінің салдарынан туындап отырған Қазақстан
Республикасында қаржылық ... ... ... ... жаңа ... жан- ... ... өте маңызды. Қазақстан
Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі бағыттарын құру
мен орындаудың ерекшеліктерінің мазмұны, оның ... ... ... ... ... ... ... рөлі туралы
көптеген атақты отандық және шетелдік ғалымдар еңбектер жазған. Олардың
ішінде К.К. Жүйріков, У.Б. ... К.Г. ... Э.А. ... ... Е.Ш. ... А.К. Сембеков, Е.Р. Хандшке, Э.С. Гребенщиков,
Ю.М. Журавлев, С.Л. Ефимов, Л.А. Мотылев, А.М. ... В.Д. ... ... Ө.Қ. ... Қ.Е. Құбаев, Қ. Алтынбекұлы және т.б. көптеген ... ... және ... ... экономикалық әдебиеттерде бюжеттік
ұйымдарды қаржыландыру бойынша жазылған еңбектер ... оқу ... ... көрген.
Мәселенің деректік көзі ретінде статистикалық мәліметтер, Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңнамалық актілері, қаржы рыногы
мен қаржы ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... басқармасының мәліметтері осы проблемалар бойынша
басылымдар мен монографиялар болып ... Осы ... ... ... ... ... зерттеулер, салыстырмалар,
жүйелі және факторлық талдау, негіздеу, ... ... ... ... әдістер қолданылды.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері – ғылыми мемлекеттік
бюджет жүйені қалыптастырушы ойшылдар мен ғалымдардың, ... ... ... ... философ, әлеуметтанушы, экономист, құқықтанушы
ғалымдардың теориялық еңбектерімен қатар Президент Н.Ә. Назарбаевтың да
еңбектері басшылыққа ... ... ... ... ... ... зерттеуде тарихи-философиялық, институционалдық, жүйелік,
пәнаралық, құрылымдық-функционалдық, статистикалық және ... ... ... ... Бұл әдістерді қолдану арқылы
әлеуметтік мемлекет қалыптастыру жағдайындағы ... ... ... ... ... бағыттарының күрделі, кешенді әрі
тұрақты даму үстінде болатын жүйе ретінде қарастыруға мүмкіндік алдық.
Зерттеу әдістері. ... ... ... ... ... ... ескерумен жүйелік және факторлық талдау
қағидаларымен жүргізілді.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... мәселенің
қазіргі кезең талаптарына сай ... ... ... нысанасына ілінбеген тың мәселелерді
жүйелеуімен әрі саралап ... ... ... ... ... тікелей байланысты қажеттілік талабынан туындайды және ... ... ... ... сай ... ... ... жоспарлауды жетілдірудің негізгі ... ... ... негізінде мынандай жаңа ғылыми нәтижелерге қол
жеткізілді:
- Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды жетілдірудің негізгі
бағыттарының негізгі қағидалары, бағыт-бағдарлары және даму ... ... ... ... ... ... ... жетілдірудің негізгі
бағыттарының мәні мен мағынасы, қоғам дамуындағы орны мен рөлі
теориялық-әдіснамалық тұрғыдан зерттелді;
- ... ... ... ... жетілдірудің негізгі
бағыттарын реттеуге бағытталған заңнамалық және құқықтық нормаларын
саяси талдау арқылы саяси институттардың саяси үрдістерге ... ... ... ... ... ... жоспарлауды
жетілдірудің негізгі бағыттарының тиімділігін арттырудың кейбір
бағыттары мен ... ... ... ... бар ... ... маңызы - дипломдық жұмыстағы ұсыныстарды, қорытындылар
мен тұжырымдарды ... ... ... ... ... бағыттарының басым бағыттарын айқындаудағы ... ... ... ... үлгісін жетілдіруде үкіметтік
құжаттар мен актілерді жасау үшін, үкіметтің қаржылық ... ... ... мен ... іске асыру үшін, билік, саяси
институттар, азаматтық ұйымдар арасындағы өзара ықпалдастық пен байланысты
реттеуде ... ... ... Дипломдық жұмыс материалдарын
Қазақстан Республикасы жоғары оқу орындарында теориялық және ... ... ... материалдарына немесе арнаулы курстар жасау үшін
қолдануға болады.
Практикалық базасы Қазақстан Республикасында қаржылық жоспарлауды
жетілдірудің ... ... ... ... дәйектелуіне ұмтылыс
жасалуында. Дипломдық жұмыстағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік
бюджетін құру мен ... мен ... ... ... ... ... билік органдарының рөлі мен орнын анықтауда
саясаттану, ... заң ... мен ... ... ... пайдалануға болады.
Диломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан,
қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... ... және ... ... ... бірінші тарауы мемлекеттік қаржы аясындағы қаржылық
жоспарлаудың теориялық аспектілері деп алынды. Онда ... ... ... ... мәні, әдістері мен қағидаттары, қаржылық
жоспарлаудың жүйесі, ... ... ... ... ... шетелдік тәжірибесі.
Дипломдық жұмыстың екінші тарауы мемлекеттік қаржы аясындағы қаржылық
жоспарлауды талдау деп ... Онда ... ... ... ... ... жоспарлауды талдау, мемлекеттік бюджеттік түсімдерін
қаржылық жоспарлау, Қазақстан Республикасындағы бюджеттік жоспардың құрылуы
мен орындалуын талдау.
Үшінші ... ... ... аясындағы қаржылық жоспарлауды
жетілдірудің негізгі бағыттары деп алынды. Онда мынадай сұрақтар ... ... ... ... ... ... параметрлерінің болжамы,
мемлекеттің қаржыны жоспарлауды жетілдіру жолдары, бюджетті ... ... мен оны ... ... енгізу.
Диломдық жұмыс көлемі. Диломдық жұмыс компьютерде терілген 78 бетте,
оның ішінде 5 кесте, 20 ... 4 ... ... ... ... ... ... ЖОСПАРЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Қаржылық жоспарлаудың мәні, әдістері мен қағидаттары
Қаржылық жоспарлаудың ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды орындауға қажетті ақшаның көлемі мен олардын
көздерін анықтау; крістерді өсірудің, ... ... ... ... және ... ... арасында
қаражаттарды бөлуде оңтайлы үйлесімдерді белгілеу және басқалары [1].
Жоспарлау:
1) экстенсивтілігімен (әлеуметтік ... және ... кең ... қамтиды)
2) қарқындылығымен (кәміл техника мен әдістерді қолдануды түсінеді);
3) тиімділігімен (қорытындысында қаржыны басқару қойған ... ... ... ... жоспарлаудың мына тәсілдемелер пайдаланылады:
а) автоматтық ... ... ... ... ... көшіріледі).
Инфляция кезінде деректер инфляцияның коэффициенттеріне көбейтіледі. Бұл
әдіс ең қарапайым әдіс ... ... ... ... уақыт
жетіспеушілігі кезінде пайдаланылады;
ә) статистикалық (өткен жылдардың шығыстарын қосып, ... ... ... нөлдік база тәсілдемесі (барлық айқындамалар қайта есептелуі тиіс
бұл әдіс нақтылы қажеттіліктерді есепке алады және ... ... ... жағдайында жоспарлау басқарудың функциясы ретінде
экономикалық және ... ... ... ... ... бірдей қамту
нысанын алуы тиіс. Егер жоспарлау экономикада қаржы жоспарлауда сүйеніш
бөлгіштік процестерге жасалынса, ... ... ... сферасына
сүйенеді, бұл сфера арқылы тауарлар мен ... ... және ... мен ... ... ... қажетті шығындарды тану (мойындау)
жүзеге асырылады.
Демек, нарықтық экономикада тауарлар мен қызметтерді өндіру мен өткізу
процесіндегі байланыстың үстемдік және ... ... ... ... ... ... мен ұсыным заңын кіріктіретін өзінің механизмі бар рынок
болады. Нарықтық механизмінің ... ... ... пен ... ... ... ... бірақ жоспарлаудың элементтері
болатын болжаудың қажеттігін анықтайды.
Қаржылық жоспарлаудың мазмұны ... ... мен ... бөлу және ... бөлу экономикалық процестермен оңтайландырудың күні
бұрын анықталған мүмкіндік ретінде көрінеді және ... ... және ... ақша ... ... пайдалану [2].
Қаржылық жоспарлау экономиканы және оның ... ... ... ... ... ... Оны ... билік пен басқарудың
органдары, мекемелері және олардың жоғарғы құрылымдары ... ... ... ... ... ... ... жүргізудің белгіленетін түпклікті нәтижелеріне ықпал етуші
көптеген ... екі ... ... ... ... ... ... мемлекеттің мүмкін болатын қаржы жағдайын алдын ала
көре білу, қаржы ... ... ... ... ... ... ( жыл) және ұзақ мерзімді (жылдан астам) болуы
мүмкін. Қаржылық болжау қаржы жоспарларын ... ... ... ... ... ... бір кезеңіне арналған қаржы саясатның тұжырымын
жасайды. Қаржылық болжаудың мақсаты болжанған ... ... ... ... болатын ауқымын, оларды қалыптастырудың ... ... ... ... табылады. Болжамдар қаржы жүйесінің органдарына
қаржы жүйесін ... ... мен ... ... нұсқауларын, қаржы
саясатын іске асырудың нысандары мен әдістерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Қаржылық болжау әр түрлі әдістерді қолдануды қажет етеді:
... ... ... ... ... ... ... динамикасын бейнелеп көрсететін экономикалық үлгілерді
жасау;
• корреляциялық регрессиялық талдау;
• тікелей сараптамалық бағалау әдісі.
Шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... ... (нұсқамалық) жоспарлау пайдаланылады; ол ақпараттық
үйлестіруші рөлді ... және ... ... ... ... арқылы жанама түрде ықпал етеді. Индикативтік
жоспарлау нарықтық ... ... ... және экономиканы
ойдағыдай дамытудың бүкіл шегі ... ... ... 1993 ... бері ... ... барысында батыс Еуропа және шығыс Азия елдерінің тәжірибелері негізге
алынып келеді. 1996 жылдан бері ағымдағы индикативті ... ... ... ... ... ... ... жоспарлаудың қазіргі кезеңдегі басты ерекшелігі
зерттемелік қасиеті. Яғни ... ... ... және жан ... жасау арқылы ... ... ... ... әрі алда ... ... өзекті мәселелер нақтылы белгіленеді.
Арналған индикативтік жоспардың басты мақсаты экономикада бәсекелестікті
арттыру.
Индикативтік ... ... ... ... ... ... табылады, бұл жоспарлаудың басты мақсаты болжанған ... ету үшін ... ... ... ... және ... ... қаржы жоспарларының мемлекеттік секторда ғана ... ал ... ... ... ... үшін кепілдемелік сипаты
болады. Соңғыға экономикалық тетіктерді реттелетін бағаны, субсидияларды,
кредиттрді, ... ... мен ... ... және ... ... арқылы жетеді. Аса ... ... ... валюта бағамы, инфляяцияның болжанған
деңгейі, Ұлттық банктің қайта қаржыландыру мөлшерлемелері, ... ... ... ... болжау жүйесінде қаржылық жоспарлау белсенді
рөл атқарады. Қаржы жоспарлаудың әзірлеу кезінде өндірістік тапсырмалардың
қауырттылығының дәрежесі тексеріледі, өнім ... мен оның ... ... ... ... ... толық пайдалану есебінен,
шығындарды төмендету және өнімсіз шығасыларды қарастыру резервтері ... ... ... ... анықталады. өндіріске қолда бар
материалдық ресурстарды таратуды, ... ... ... ... ... құнын төмендетуді, басқару аппаратын ұстау
шығындырын қарастыруды және т.б. ескере ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Сөйтіп қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістің
процесіне ықпал жасаудың белсенді құралы болып табылады.
Қаржылық жоспарлаудың әдістемелігі аса ... мына ... ... және ... тәсілдемелердің
үйлесуі. Бұл қаржы жоспарларының жасағанда екі ... ... ... ... ... ... ... дамытумен етене ұштасуын білдіреді. Орталықтандырылған қаржылық
жоспарлау мемлекетке ... ... ... ... мемлекет ауқымында
қаржы ресурстарын бөлуді және қайта бөлуді нысаналы басқаруға мүмкіндік
береді. Қаржылық ... ... ... ... мен
биліктің жергілікті органдардың ... ... ... ... ... өркендеудің және оның нәтижелілігін арттырудың
резервтерін іздестірудегі шығармашылық белсенділігін дамытуға жәрдемдеседі.
2. Биліктің ... ... ... олардың аумағында
орналасқан шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметінің ... ... ұзақ ... ... ... ... басқарудың экономикалық әдістеріне көшу ... ие ... ... ... бір ... жалпымемлекеттік қаржыларды
жүйелі түрде нығайту, мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігінің ... ... ... ... ... ... ... оның рөлін арттыру қажет;
3. Бірлік қағидаты қаржылық жоспарлаудың экономикалық және әлеуметтік
жоспарлаумен тығыз өзара байланысы мен ... ... ... ... жоспарларының негізінде экономикалық және әлеуметтік даму
жоспарлары мен болжамдарының көрсеткіштері жатыр. Сонымен бірге ... ... ... ... белгіленген параметрлері
дәлелденіп анықталады, экономикалық және әлеуметтік ... ... мен ... ... ... тексеріледі. Қаржылық
жоспарлаудың бірлігі сонымен бірге қаржы жоспарларының барлық ... ... ... ... ... ұйымдардың қаржы жоспарларының
көрсеткіштері оған ... ... ... жобаламаларын
кіріктіреді. Мемлекеттік деңгейде жасалынатын қаржы ... ... ... ... органдарының кәсіпорындары мен ұйымдарының
қаржы жоспарларының көрсеткіштерін тірек етеді;
Жоспарлаудың үздіксіздік қағидаты перспективалық және ... ... ... ... ... ... перспективалық жоспарлаудың
іс-қимылының мезгілін ұзартумен және ... ... ... ... қол ... Қаржыны жоспарлаудың бұл қағидаты ... ... ... ... ... болдырмауға, шаруашылық
жүргізуші субъектілерді, олардың нақтылы даму перспективаларын ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл қағидат шығыстардың
көпшілігі үшін, әсіресе ... ... ... ... ... Бұл жоспарлаудың жүйелік түрлендірме ... ... және ... жасау:
• жоспарлау өзіне мақсаттар мен міндеттерді қалыптастыруды және
баяндауды кіріктіреді.
• бағдарламалау деп ... жету үшін ... ... ... іріктеуді және жаңаларын табуды
түсіндіреді;
• бюджет ... ... ... ... қаржы жылдары
бойынша жылдық бюджеттік цифрлар тіліне ... ... ... ... топтастыру бойынша сан жағынан тұлғаланған
операциялардың бүкіл жиынтығын бөлу ... ... ... белгілі әдістердің көмегімен жүзеге
асырылады, олардың қатарына ... ең ... ... ... ... коэффициенттер) әдісі. Оның мағынасы қаржылық
көрсеткіштерді олардың динамикасын белгілеу ... ... Есеп ... ... кезеңнің жетістіктері және оларды өсудің
немесе төмендеудің салыстырмалы тұрақты қарөынына түзету ... ... ... ... бар ... ... болатын ішкі шаруашылық резервтер анықтауды есепке алмайды;
• материалдық және ақша ... ... ... әсер етеді,
өйткені жоспарланатын кезеңге олардың ... қол ... ... ... ... әдіске сәйкес жоспарлы қаржылық көрсеткіштер ... мен ... ... ... шығарылады.
3. Матеметикалық үзгалеу әдісі: процестің құру және оны ... ... ... әдіс ... ... жабу ... ... қаржы
жоспарларының барлық бөлімдерінің, сонымен ... ... ... ... , ... ... ... және
қаржылық көрсеткіштердің өзара үйесушін қарастырады. Қаржы балансының
талаптарын сақтау үшін кәсіпорынның, саланың, бюджеттің, бұкіл ... ... мен ... ... ... ... сақтандыруға; ұлттық шаруашылықты дамытудың қажетті
қарқындары мен үйлесімдарін анықтауға; ішкі резервтерді ... ... ... жан ... ... ... ... Сараптық бағалаулар әдісі жоспарлау объектісінің ... ... үшін аса ... ... ... ... етеді.
Объективті талаптарға жауап беретін қаржылық жоспарлауды ұйымдастыру
оның негізгі ... ... ... ... қажет етеді. Отандық
экономикалық әдебиеттерде қаржылық жоспарлаудың ... ... ... ... бар. ... қағидаттар басқарудың бұл стадиясының негізгі
ережелері ретінде дамудың барлық ... ... үшін ... ... ... ... ... тек оларды іске асырудың
механизмі, өндіргіш күштерідің, ғылымның және ... ... ... деңгейіне байланысты оның әдістері өзгереді.
Қаржылық жоспарлауда тарихи мына ұйымдық ... ... ... ... және ... ... ... және
салалық қағидаттар экономиканы бір орталықтан басқарудың (оның ... ... ... ... ... ... қатынастар жағдайында аумақтық және предметтік мақсатты
қағидаттар кеңінен қолданылатын болды. ... ... ... әміршіл
аумақтық бөліністердің қаржы ресурстарын анықтауға ... ... ... шаруашылық қызметтің нәтижелеріне тәуелді ғып қоюға
көмектеседі; объектиті себептер бойынша ресурстардың ... ... ... ... дамуын қамтамасыз ету үшін оларды
орталықтандырылған қорлар арқылы қайта бөлу ... ... ... ... ... ... бір
экономикалық, әлеуметтік, экологиялық, мәдени және басқа бағдарламаларды
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... және
пайдалануға бағытталған.
Қаржы жоспарларын жасау негізінен үш кезеңнен тұрады: ... ... ... ... ... ... ... орындалуына
экономикалық талдау жасалады. Қаржылық көрсеткіштерді ... ... ... ... жүргізіледі. Мұның өзі қаржыларды толық
жұмылдырудың себептерін ашуға, оларды ... ... ... ішкі ... ... ... ... бреді.
Екінші кезеңде әлеуметтік және экономикалық даму жоспарлары мен
бағдарламаларының көрсеткіштері ... ... мен ... нақтылы
түрлерінің есеп қисаптары жасалады.
Үшінші кезеңде сметедағы тапсырмалар және ... ... ... Егер ... шаралар мен жоспарлы
тапсырмалар ақша ресурстарымен сәйкес келмеген жағдайда табыстар ... ... ... ... ... аса тиімді
пайдаланудың жолдары анықталады, ал ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық жоспарлаудың жүйесі
Қаржылық жоспарлаудың негізгі құжаты болып келетін ... ... ... ... ... аймақтардың және жалпы
мемлекеттің ақшалай табыстары ... мен ... ... ... жоспары болып табылады. Қаржы жоспары ұлттық шаруашылықтың
ресурстармен қамтамасыз етілуін ... ... ... ... саны көп ... бір жүйеге келтіру үшін оларды көптеген белгілері бойынша
сыныптаған орындар. ... ... олар ... екі ... жиынтық және бастапқы қаржы жоспарлары.
Жиынтық қаржы жоспарлары жалпымемлекеттік ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын қайта бөлу
процестерін белгілейді [5].
Нысаны ... олар ... ... ... ... ... бірақ
бұл оның жалғыз ғана белгісі емес. Сонымен ... ... ... ... да ... ... ... бірақ олар
қаржы ресурстарының қозғалысын тек нақтылы ... ... ... ... олар бастапқы жоспарларға жатады. Жиынтық қаржы
жоспарлары ең ... ... ... ... ... және
сферасымен, жоспарлау әдістерімен және арналымымен ерекшеленеді.
Қазіргі кезде жиынтық қаржы жоспарлары жалпымемлекеттік, салалық,
аумақтық ... ... ... ... ... ... ... қаржы балансы, мемлекеттік бюджет, республикалық
бюджет, ... тыс ... ... ... деп орта мерзімді (бесжылдық) кезеңге арналған
дамудың жалпымемлекеттік болжамының қаржылық ... ... ... ... ... ... ... белсенді қатысуымен экономика
және бюджеттік жоспарлау министрлігі айналысады. Аймақтарда баланстын есеп
қисаптарын аймақтық органдар ... ... ... ... ... меншіктің ... ... ... ... ақша қорларын қалыптастырудың құрамы мен көздері және ұдайы
өндіріс пен ... , ... ... ... шараларға, қорғанысқа,
басқаруға) оларды пайдалану қамтып көрсетіледі.
Баланстың кіріс бөлігі мыналарды кіріктіреді: таза табыс, ... ... ... ... ... ... акциздер, кеден
баждары), амортизациялық аударымдар, сыртқы сауда ... ... ... мен ... ... ... несиелендірудің ресурстары,
ұзақ мерзімді несиелендірудің көздері [6].
Шығыстар бөлігінің аса маңызды ... ... ... ... ... ... қаржыландыру, айналым
қаражаттарының өсіміне жұмсалатын ... ... ... ... ... жөніндегі шығыстар; әлеуметтік мәдени
шараларға ... ... ... мен ... ... қысқа
мерзімді кредит салымдарының және ұзақ мерзімді кредит беруге ... ... ... ... ... ... шаруашылықтын қаржы ресурстарын
сипаттайтын қаржылық көрсеткіштердің жүйесі болып табылады. Жиынтық ... ... ... ... оның ... әлеуметтік
экономикалық даму жоспарының материалдық және қаржылық ... ... ... ... ... ... ... мерзімге (жылдарға бөле отырып) жасаған кезде бұл баланс қаржы
және ақша кердеит қатынастарын дамытудың ... мен ... ... ... ... қаржы балансы ірілендірілген көрсеткіштер ... ... мен ... ... ... жасалынадын.
Мәселен, онда қарастырылған таза табыстың сомасы ... яғни ... ... ... ... ... Бұл ... көмегімен
мемлекеттік бюджет пен шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... атаулы қаржылық жоспарлау
үшін негіз қаланады.
Дүние жүзінің барлық елдерінде оперативтік қаржы ... ... ... табылады. Оны ... ... ... ақша
ресурстарының көздері мен ... ... және ... мемлекеттік
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін оларды ... ... ... ... ... жоспарлары мен болжамдары мен жүйесінде
бастысы болып келеді, өйткені олардың ... мен ... ... ... ... ... түрлі шаруашылық жүргізуші субъектілері
мен және ... ... ... ... отырып оларды үлестіреді.
Бюджет белгіленетін жалпы ... ... және ... орындауда, демек, мемлекеттің функциялары оның ішкі және
сыртқы саясатын жүзеге асыруда маңызды рөл ... ... ... нысанында жасалады, онда ағымдағы кезеңде арналған
елдің, оның аумақтарының ... және ... ... ... кірістері мен шығыстары жоспарланады. Сонымен бірге түсім
көздерінің толық жиналуына бюджет қаражаттарының ... ... ... ... ... баса назар аударылады.
Аса маңызды оперативтік қаржы жоспары болып табылатын мемлекеттік
бюджеттің жиынтық қаржы ... ... ... ... ... ... ... кірістері емес тек оның орталықтандырылатын ... ... ... қаржы балансында мемлекеттің кірістері мен
шығыстары ... ... ... ... ... ұлттық шаруашылық
бойынша келтіріледі, ал ... ... олар ... көрсетіледі. Бюджетте оған түсетін төлемдерінің нақты атаулары
мен оларды төлеушілер, арналымы және оларды ... ... ... ... жүйесі мен қаржы жүйесі барлық
буындарын мемлекеттендірудің жоғары дәрежесі ... ... ... ... ... мен ... сақтандырудың бюджеті
сияқты орталықтандырылған қаржы жоспарлары да ... ... ... ... ... бұл ... барлық ақша түсімдері мен
тиісінше стихиялық апараттарды ескерту мен және оның зардаптарын жою ... ... ... ... ... әлеуметтік
сақтандырудың бюджеті әлеуметтік сақтандыру қаражаттарын ... мен ... Ол ... ... ... ақша ... республикалық және облыстық ... ... ... ... ... орталықтандырылған қаражаттарын
біріктіреді.
Кей жылдары бүкіл ұлттық ... жеке ... ... жоспарлары да жасалады. Оларда бюджет ... ... ... ... ... кәсіпорындардың қаражаттары
есепке алынады.
Дамыған нарықтық экономикасы бар ... ... ... ... бағдарламаларды қаржымен қамтамасыз ету, сондай-ақ барлық
бюджеттен тыс ... ... ... басқа да орталыұтандырылған
қаржы жоспарлары жасалады. Көптеген ... ... ... ... немесе басқа арнлымдардың маңызды шараларын қаржыландырудың
арнаулы көздері ретінде ... ... тыс ... ... ... ... ... буыны болып табылады.
Айрықша көздер есебінен құрылады және ... ... ... ... ... Сондықтан олардың қаржы жоспарлары ағымдағы
жылға түсетін барлық ... мен ... ... ... ... ... ... қаржы жоспарлары тек қаржы жүйесінің буындары ... ... ... ... ... қозғалысының деңгейі бойынша ... ... жеке ... ... және жергілікті)
жоспарлыры болып ажыратылады.
Салалық (ведомтволық) қаржы жоспарларының ... ... ... ... ... ... мен ... өндірістік емес салалар министрліктерінің шығындарының құрама
сметаларын, қоғамдық ұйымдардың және т.б. қаржы ... ... ... ... мыналар жатады: аймақтардың жиынтық қаржы
баланстары, жергілікті бюджеттер, тиісті аумақтағы қоғамдық ұйымдардың және
тағы басқа ... ... ... барлық түрлері өзара байланысты: мәселен, салалық
жоспарлар ведомстволар қарасты ... ... ... ... ... немесе салалық жоспарлардың бөлігі
болып келеді.
Мезгіліне қарай қаржылық жоспарлау жылдық, ортамерзімді (үшжылдық,
бесжылдық) және перспективалық ... ... ... ... ... ... барлық түрлері бір және бесжылдық мерзімге жасалынады.
Шаруашылық баланстар мен ... ... ... ... ... ... ... ету факторларының екі
ұштылығына байланысты бес жылдық және ... ... ... ... ... ... ... байланысты бес жылға жиынтық
қаржы балансы, бірқатар басқа жиынтық жоспарлар жасалуы ... ... ... мен ... ... көрсеткіштері бойынша есеп-
қисаптар жүргізілуі тиіс.
Бастапқы қаржы жоспарларының саны жиынтық қаржы жоспарларына қарағанда
едәуір көп және ... мен ... әр ... Бұл ... жатқан, өзінң
қызметі, ұйымдастыру типі, басқару әдістері мен қаржыландырылуы әр алуан
шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... қаржы жоспарларының ортақтығы (бірлігі) олардың шаруашылық
жүргізудің ... ... ақша ... жеке дара ... ... ... ... осыдар барып олардың айрықша
арналымын бұл объектінің кірістер мен шығыстарын, оның қызметінің ... және ... ... ... ортақтастыратын тиісті
қатынастарды анықтау.
Бастапқы қаржы жоспарларын топтастырудың ... ... ... мен оларды есептеудің әдістемесіне, сондай ақ
мемлекетпен және ... ... ... ... ... қаржылық
өзара қатынастардың қалыптасуына ықпал жасайтын түрлі белгілер қойылуы
мүмкін. ... ең ... ... ... ... ... ... жалгарлік, кооперативтік кәсіорындардың, ... ... ... ... жеке ... ... ... қаржы жоспарлары болып ажыратылады.
Бұл топтардың әрқайсысының кәсіпорындарының бірқатар ... жеке ... ... ... ... ерекшеліктеріне, өндіріс
өзгешелігіне, кәсіпорынның қызмет сферасына, типі мен ... ... мен ... ... айырмашылықтары болады. Шаруашылық саласы,
қызмет түрі, басқару ... ... есеп ... бюджеттік
қаржыландыру) қаржыландыру көздеріне, кірістер мен ... ... ... әсер ... ... ... салалық, ведомстволық
белгісі бойынша, басқару нысаны, сондай ақ кәсіпорындардың түрлері бойынша
да (бірлестіктер, концернер, ірі, орта, ... ... ... ... барлық сфераларын, буындарының қаржы жоспарлары болады
және қаржы жоспарларының нысаны, оның ... ... ... ... ... өзгешелігін бейнелейді.
Бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелердің қаржы жоспарлары
смета деп аталады және ... ... ... анықталады, ал
кірістердің қосымша көздері болған жағдайда ... ... ... ... мен шығындарды қызмет бойынша барлық түсімдер мен
шығындарды ... ... ... жасалынады. Ұжымшылар,
кооперативтік ұйымдар, ... ... және ... ... ... мемлекеттік биліктің органдары түрлі деңгейлері бюджеттерді
жасайды. Коммерциялық есепте жұмыс істейтін кәсіпорындар мен ... ... ... ... мен ... ... түрінде жасайтын. Бұл
жоспарлардың құрылымы негізінен кәсіпорындар үшін де, ... үшін де ... ... ... ... ... ... мен
қаражаттардың түсімі,шығыс бөлігінде осы түсімдер ... ... ... Баланстың «Кәсіпорындардың бюджетпен өзара қарым
қатынастары» бөлігі бюджетке ... ... және ... көрсетеді.
Қаражаттарының айналымы үлкен емес шаруашылық – жүргізуші субъектілер
екі бөлімнен: кірістер мен шығыстардан ... ... ... ... ... төленетін төлемдер шығыстардың құрамына кіріктіріледі.
Кәсіпорынның кірістер мен шығыстары балансының ерекшелігі сол, ... ... ... түпкілікті нәтижелері қамтып көрсетіледі, ал
аралық ... ақша ... ... ... мен ақша ... айналымдарын тіркеу арнаулы қаржы
жоспарында - ... ... ... асырылады. «Түсімдер» бөлімінде
өнімді (жұмыстарды, қызметтер көрсетуді) өткізуден түскен табыс, банктардің
қысқа мерзімді өткен дебиторлық ... ... ақша ... ... ... және есеп ... ... қалдық қамтып
көрсетіледі. «Шығыстар» бөлімінде тауар- материалдық ... ... ... ... ... ... ... басқадай
шығыстар қамтып көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... ... көлеміне қарай қысқа уақыт
ішінде ( бір ... бес ... ... ... ... ... ... Нарыққа өту кезінде кәсіпорын қызметін тиімді басқарудың шешуші
шарты ретінде фирманың ішкі қаржы ... да мәні арта ... ... ... ... акционерлік қоғамдар және басқа кәсіпорындар
қаржылық жоспарлауда да жалпы дүниежүзілік стандарттарға көше ... – бұл ... ... ... экономикалық
негізіне сайма-сай болатын құжат. Ол ... ... және ... ... ... қарағанда жекеше
кәсіпорындар қатынастарының барлық жақтарын анағұрлым толық қамтиды. Бизнес-
жоспар ... ... ... ... ерекшеліктерін, олардың
бәсекелестік қабілетін, өтім ... ... және ... ... ... ... ортада қаржылық жоспарлау анағұрлым жоғары сапалық деңгейде
жүзеге асырылады және ... ... ... ... техникалық
құралдарды және берік ақпараттық базаны пайдалана отырып бұл процестің
жүргізуге ... ... жаңа ... және әдістермен молаяды.
1.3 Жоспарлауда қолданылатын қаржылық көрсеткіштер
Басқаруда және ... ... ... жоспарлауда қаржылық
көрсеткіштер шаруашылық жүргізуші субъектілердің, салалардың және ... ... ... ... мен қорланымдарын жасаумен және
пайдаланумен байланысты қызметтің түрлі жақтарын сипаттайтын жоспардың,
есептің немесе есеп ... ... ... Олар ... ... ... тұлғаланады.қаржылық көрсеткіштер сан және
сапа түрінде белгілі бір ... ... ... қосалқы
категорияны, қаржы қатынастарының элементі бейнелейді.
Шаруашылық жүргізуші төменгі буындарында, мысалы, мынадай аса маңызды
абсолюттік ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құны;
жалпы табыс;
кезең шығысы;
негізгі қызметтен түсетін табыс;
табыс салығының сомасы;
таза табыс.
Айрықшалықты көрсеткіштер ... ... ... ... ... қорларды пайдаланылады.
Салық салу кезінде жиынтық жылдық табыс, жиынтық жылдық табыстан
шегерімдер, салық салынбайтын табыс, айналым және ... ... және ... ... Мемлекеттік қйымдар мен мекемелерде жалпы және
жеке элементтер бойынша шығыстырдың көрсеткіштері қолданылады.
Ұлттық шаруашылық деңгейдегі қаржылық көрсетікштер ... ... ... мен ... мемлекеттік бюджет және басқа қаржы
жоспарлары ... ... ... ... түрлі салаларының
рентабелділігін және бюджетке төленетін табыстың үлесін ... ... ... қалыптастырудың тиімділігі жалпылама
бағалауды ... ... ... ... ... өнім мен ... табысқа
қатынасын сипаттайтын көрсеткіштер атқарады.
Қаржылық көрсеткіштерді есептеу кезінде ... мен ... олар ... ... ... ... ғылыми
негіздеуге арналған [10].
Нормалар мен нормативтер салыстырмалы ... ... ... ... ... өлшеудің натуралды бірліктерінде,
уақытта, ақша өлшемінде) тұлғаланады.
Қаржылық жоспарлауда қаржы ресурстарын ... ... ... ең төменгі, орташа және жоғарғы шекті ... ... ... Жиынтық қаржылық жоспарлауда көбінесе
орташа нормалар мен нормативтер, нақтылы шаруашылық органдарының
қаржылық көрсеткіштерін жоспарлағанда жеке дара ... мен ... ... мен ... ... ... және есеп
қисаптық болып бөлінеді. Бекітілетін ... мен ... ... белгіленеді, есеп қисаптықтары ішкі жоспарлауда ... ... ... ... ... ... тыс
қорларға аударылатын аударымдардың нормалары, есеп қисаптарға аударымдардың
нормалары және кәсіпорындар мен ... ... және ... қорларын,
негізгі қорларды жөндеу қорын жасау нормативтері және кәсіпорындар мен
мекемелердің ... ... ... ... ... Сандай ақ бірыңғай
нормалар мен нормативтер болып ажыратылады, әр түрлі шаруашылық жүргізуші
субъектілер мен салалар үшін ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілерде түрліше болатын айналым
қаражаттарының нормалары мен нормативтері.
Көптеген қаржылық көрсеткіштер бір мезгілде ... ... ... бола ... ... ... ... түрлі қаржы
қорларының атаулары көрсеткіштер де, нормативтер де немесе лимиттер ... ... ... қаржы нәтижелерін жоспарлау мен болжау
процестеріндегі қаржы механизімінің бұл ... ... ... ... ... мен өзара іс қимылы байқалып отыр
Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... органдарда бюджеттік-қаржылық
жоспарлау мен қаржылық емес ... ... үшін ... ... мен ... бөлу.
Мемлекеттік органдарда ұйымдық құрылымды, олардың ... мен ... ... ... ... мен құжаттар
бекітілді – Министрліктер мен ведомстволар туралы ... ... ... ... ... ережелер. Алайда, көптеген жағдайларда осы
нормативтік құжаттар бейіндік департаменттердің арасында қаржылық-бюджеттік
жоспарлау ... ... ... ара ... ... ... ... мақсаттарды, тактикалық міндеттер мен
бюджеттік нысаналы бағдарламалардың іске асырылу ... ... ... ... ... мен ... жұмыс істейтін ұйымдық
құрылым және ... ... ... ... ... ... пайдалану нәтижелерінің көрсеткіштерімен байланысқан бюджеттік
жоспарлардың тиімді әзірленуіне ықпал ... ... ... мен ведомствоның тиісті мақсаттары, міндеттері және бюджеттік
нысаналы бағдарламалары жеткіліксіз сирек бекітіледі. Бөлінген ... ... емес ... ... ... ... ... лауазымды тұлғалар бөлінбейді. Қаржылық және бейіндік
бөлімшелердің арасындағы тиімді ақпараттық және ... ... ... ... кезде мемлекеттік органдардың көпшілігінде қаржылық-бюджеттік
жоспарлау және ... ... ... ... беру мен ... ... ... бөлу мәселесі жоқ. Әзірше бюджет қаражатының
пайдаланылуының күтілетін қаржылық емес нәтижелеріне қол ... ... ... жүйесі құрылған жоқ. Бейіндік департаменттердің құзыреттері
тек қаржылық емес нәтижелерге қол жеткізу ... ... ... ғана ... ...... нысаналы
бағдарламалардың нәтижелеріне қатысты, жылдық – ведомствоның мақсаттары мен
міндеттерін жүзеге асыру нәтижелеріне қатысты). Қаржылық ... ... ... ... ... ... және ... комитетіндегі жеке
шоттардағы қалдықтардың шамасы туралы тоқсандық деректерді алу да, оны
былай қойғанда, тиісті ... ... ... емес нәтижелердің
жетістігін басқару да көзделмейді. Бұл шығындар орталықтарын қалыптастыруды
мүмкін емес етеді [11].
Бұл қаржылық – ... ... ... мен ... бюджеттің атқарылуы үдерісін қиындатады, бюджет үдерісін және
бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін төмендетеді.
Көптеген мемлекеттік ... ... ... айналымын қамтамасыз
ететін ведомствоішілік желі жұмыс істейді, көпшілігінде – қызметкерлерді
ұстауға ... ... ... ... ... есептер жасау мүмкіндігі
бар. Көптеген мемлекеттік органдарда және оларға ведомстволық бағыныстағы
алушыларда бухгалтерлік есепті жүргізуге арналған ... ... ... және бухгалтерлік есепті бекітілген нұсқаулықтарға сәйкес
жүргізуге мүмкіндік береді.
Бұл, сөзсіз, мемлекеттік басқару секторы ... ... ... ... ... ... органдарда қазіргі заманғы талаптарға
жауап беретін және өз ... ... есеп пен ... ... ретінде түсетін ақпараттық жүйелер әзірше құрылған жоқ. Мемлекеттік
басқару ... ... ... ... ... ... өйткені мемлекеттік басқару секторының әр түрлі ұйымдарының
арасында толығымен үйлесімді ... ... ету ... ... есеп пен ... ... жүйесі Қазынашылық
комитетінің төлем жүйесі бар ... ... ... ... ... ... ие емес, аталған екі жүйеге мерзімді түрде тексеру жүргізу ... ... ... мен ... бейіндік бөлімшелерінде
қаржылық көрсеткіштерге электрондық қол ... ... ... 2008 ... ... ... қаржылық және
қаржылық емес көрсеткіштерінің арасында өзара байланыс орнату тәжірибесі
Стратегиялық ... мен ... ... ... бұл ... ... іске ... жоқ, ағымдағы,
капиталдық және бағдарламалық шығыстарды жоспарлау бірлігіне әзірше қол
жеткізілген жоқ.
Мемлекеттік ... ... ... ... жобасын және
республикалық бюджет туралы заңның жобасын ... және ... ... ... ... ... ... нормативтік құжаттарда бекітілген перспективалық ... ... ... мен ... ... ... етіледі.
Кірістер мен шығыстарды жоспарлау көптеген мемлекеттік органдарда есеп
беруші өкім ... мен ... ... ... ... ... қаржылық жоспар мерзіміне арналып жүзеге асырылады.
Мемлекеттік органдарда ... ... ... ... ... ... ... жобалауларды берудің және оларда ұсынылған
шығыстардың негізділігін тексерудің формальдандырылған тәртібі енгізіледі.
Алайда олардың ... ... ала ... ... ... негіздемесі көптеген жағдайларда формальды болып табылады
және шығындардың ... ... және ... жоспарланып отырған
тікелей нәтижелеріне сәйкестігін қамтымайды.
Мемлекеттік органдар инвестициялық сипаттағы шығыстарды ... ... ... ... ... ашық және формальды болып
табылмайды, және «инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... атқарушы билік органдарының бюджетті атқаруы жоғары
дәрежеде нақтыланған бюджеттік ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған.
Салалық мемлекеттік органдар мен ... ... ... және ұйымдардың белгілі бір бюджеттердің ... ... емес ... қол ... ... келісімдерді іске асыру арқылы
бюджетті атқару практикасы ... ... ... ... ... ... ... органдардың көпшілігінде басқарушылық есеп және есептілік
жоқ.
Ведомствоның қызметі ... ... ... және ... сыртқы
аудит органының (Есеп ... ... ... жылдық
бухгалтерлік есептілікті жариялау практикасы жоқ.
Мемлекеттік органда бақылау ... ... ... ... ішкі ... мен ... аудиттің нәтижелері бойынша анықталған
бұзушылықтарды жедел жоюдың формальды рәсімдері құрылады.
Бұл ретте мемлекеттік органдардағы ішкі бақылау ... ... ... ... және бюджет қаражатын ведомстволық бағыныстағы
алушылардың бюджет қаражатын мақсатты пайдалануын тексерулермен ... ... ... ... ... тәуекелдерді бағалау,бақылау іс-
қимылдары, ақпаратпен алмасу, мониторинг) жиынтығы ретіндегі ішкі бақылау
жүйесі болмай ... ... ... іс-әрекеттері мен ақпараттық ағындар
түріндегі оның фрагменттері ғана бар. Ішкі бақылау көптеген жағдайларда
тәуекелдерді басқарудың ... ... ... ... ... және операцияларды лайықты ... ... ... және ... тиімділік және нәтижелілік қағидаттарына
сәйкес тәртіпке ... ... ... ... ... ... дұрыстығын қамтамасыз ету, ... және ... ... ... ... ... ішкі бақылаудың
әлемдік практика үшін дәстүрлі міндеттерін шешпейді.
Ішкі аудит қызметтері бірқатар мемлекеттік ... ішкі ... ... ұсынылады және солардың атауын иеленеді. Олар негізінен
ведомстволық ... ... ... бақылау жасау функцияларын
орындайды. Тек жекелеген мемлекеттік органдарда ғана тәуекелдерге талдау
жүргізу және ішкі аудит органының оларды ... ... ... ... Ішкі ... әдістемесі мен рәсімдері орталықтандырылып
әзірленбеген [12].
Бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... ... қол ... ... мен оны ... жүйесінің
әдістемелік базасын құруға алғашқы қадамдар жасалды. Алайда қаржылық ... емес ... ... ... ... ... оны ... жүйесі жоқ.
Мемлекеттік органдарда тиімділіктің толыққанды аудиті жоқ. Оны әзірлеу
бойынша алғашқы қадамдар жасалуда.
Сыртқы аудитті ҚР Есеп комитеті жүзеге асырады.
Есеп комитеті ... ... ... ... есепті
тексереді және осы есеп бойынша қорытынды дайындайды.
Соңғы жылдарда Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бір алғы шарттар жасалды.
Бюджеттік сыныптау жетілдірілді және халықаралық стандарттарға
жақындатылды; ... ... ... ... ... атқарылуының, есеп пен есептіліктің үдерістері мен рәсімдері
жақсартылды. Бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... қазынашылық атқарудың қазіргі заманғы ақпараттық-
компьютерлік ... ... ... 2007 ... 26 ... № 1297 ... бағдарланған Мемлекеттік жоспарлау жүйесін енгізу тұжырымдамасы
қабылданды.
2008 жылы мемлекеттік органдар Стратегиялық жоспарларды дайындауды,
стратегиялық ... ... ... тура және түпкілікті
нәтижелердің көрсеткіштерін әзірлеуді табысты бастады.
Бюджет ... жаңа ... ... ... ... ... аса ... рөлді ҚР Бюджет кодексінің жаңа редакциясын ... ол үш ... ... көшуді, нәтижелерге бағдарланған бюджеттік
жоспарлауды енгізуді, мемлекеттік органдардың Стратегиялық жоспарлар мен
Меморандумдарды дайындауын бекітеді.
Бюджеттік реформаның ... ... ... ... ... мемлекеттік қаржыны басқару жүйесін халықаралық озық
практикаға жақындату міндеттерін ... ... үлес ... ... ... қаржыны тиімді басқарудың базалық қағидаттарын толыққанды
қамтамасыз ету, ... ... ... қызметіне толыққанды
қаржы менеджментін енгізу үшін әлі де ... ... ... алда ... және ... жоспарлау министрлігіне, Қаржы министрлігіне
мемлекеттік органдар мен мекемелердің тұтастай қаржы менеджменті саласында
жұмыс ... ... ... ... ... және жеклеп
алғанда, ішкі бақылауды, басқарушылық есеп пен ... ... ... ... талаптарды дайындау қажет. Бұл ... ... үшін де, ... деңгей үшін де арналатын болады. Бұл ретте
қазіргі кезде ... ... ... ... ... және ... ... дамып келе жатқан ақпараттық
жүйелерімен өзара іс-әрекетінің қажеттілігін ескеру маңызды [13].
Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі, ... ... ... ... ... ... ... енгізуге арналған
қолайлы жағдайларды жасау үшін мақсатты бағытталған ... ... ... ол мынадай негізгі бағыттарды қамтиды:
Қаржы менеджментін нормативтік-құқықтық реттеу
1. Мемлекеттік секторда бюджет ... ... ... ... ... ... мен ... әзірлеу.
2. Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінде не ... ... ... ... ... ... әдістемелік материалдарды дайындау функцияларын орындайтын мемлекеттік
органдардағы қаржы менеджменті мәселелері жөніндегі әдіснамалық орталық
құру.
3. Бюджет кодексіне ... ... озық ... ... ... қағидаттары ұғымын, мемлекеттік органдарда ... ... ... ... ... енгізетін
толықтыруларды әзірлеу және енгізу,
4. Бюджет кодексіне және (немесе) басқа да заңнамалық ... ... ... ... ... ұйымдастырғаны үшін
ынталандыру туралы ережелер әзірлеу және енгізу.
5. «Жылжымалы» орта мерзімді ... ... ... бюджетті дайындауды қамтамасыз ететін нормативтік-құқықтық
актілерді әзірлеу.
6. Бюджеттік бағдарламалардың ... тура ... ... ... ... және ... ... Операциялық жоспарлардың және Меморандумдардың
көрсеткіштерімен сәйкестігін және ... ... ... ... Бюджеттік бағдарламалардың шеңберінде ағымдағы және инвестициялық
шығыстардың байланысын және олардың ... ... ... ... ... ететін әдістемелерді әзірлеу.
8. Мемлекеттік органдарда және ... ... ... ... ... ... үлгілік әдістемелік ... ... ... ... ... ... стандарттарын
(ҚСҚЕХС) енгізу жөніндегі, оның ішінде олардың мемлекеттік және орыс
тілдеріндегі ... ... ... ... ... әзірлеу.
10. Мемлекеттік органдарда ішкі бақылау жүйесін енгізу жөніндегі
әдістемелік ұсынымдарды әзірлеу.
11. Бюджет кодексіне мемлекеттік ... ... ... ... ... ішкі ... бөлімшелерін құру жөніндегі толықтыруларды
әзірлеу және енгізу.
12. Мемлекеттік органдарда ішкі аудит ... құру ... ... ... ... Мемлекеттік органдарда қаржы менеджментінің сапасына тұрақты түрде
бағалау жүргізудің әдістемелік ... мен ... ... ... ... ... ... нәтижелерін көрсеткен
мемлекеттік органдарды ... ... ... мен ... және ... ... ... Қаржы министрлігі
Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттікпен бірлесіп, мемлекеттік
қызметшілердің ... ... ... ... ... ... ... мамандарды даярлау және қайта даярлау бойынша
шаралар кешенін әзірлеуге тиіс.
Мемлекеттік органдарға бюджет ... ... ... ... ... және ... ... қажет.
1. Нәтижеге бағдарланған бюджет жасауды жетілдіру мақсатында
мемлекеттік органдардың ... және ... ... ... қол ... ... Орта мерзімді бюджеттік
жоспарлаудың сапасын ... үшін ... ... ... ... ... мақсатты түрде шоғырландыру қажет. Олар алдыңғы
бюджет циклында ұсынылған ақпаратты қамтуға және ... ... ... тиіс.
2. Орта мерзімді бюджеттік жоспарлаудың жан ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуіне және
нәтижелерге қол жеткізу ... ... ... ... ... ... қайта құрулардың толық болуын қамтамасыз етуге және оларды бюджет
қызметтерінің сапасын жақсартуға енгізуге мүмкіндік береді.
3. ... ... ... ... мен ... ... беру қажет. Мемлекеттік қызметшілер – ... ... ... бөлімшелердің (оның қызметіне ведомстволар
мен мекемелердің басты функцияларын орындау жүктелетін) ... ... ... табылады.
4. Операциялық менеджерлердің іс-қимыл жасау еркіндігін кеңейту оларға
қол жеткізуді нақты менеджер басқаратын және олар үшін ... ... ... дәл айқындаумен тығыз байланыста жүзеге асырылуға
тиіс. ... ... ... ... және ...... иерархиясының неғұрлым жоғары деңгейіндегі
бюджет үдерісі қатысушыларының тиісті өзгерістерімен, ... ... ... ... қол ... ... ... заңнаманы
және жоғары тұратын қаржы органдары белгілеген бюджет үдерісін жүзеге
асырудың ережелері мен стандарттарын ... үшін ... ... бір ... қабылдау қажет.
5. Операциялық бөлімшелер және олардың қызметкерлері ... ... ... ... қабылдап қана қоймайды, сонымен бірге
бюджет шығыстарын және жоспарланған ... қол ... де ... өз ... белгілі бір бюджетті алады, бұл ... ... ... жақсы түрде райдалануға болатындығын айқындайды, шығыстардың
нәтижелері үшін есеп береді.
6. Операциялық менеджерлердің рөлі бюджетті ... ... ... Орта ... ... ... ... ведомствоға жоғарыдан
жеткізілетін бюджеттің параметрлері бюджеттің атқарылуы үдерісінде ... ... ... ... ... әр ... бағыттар
бойынша шығыстардың бөлінуімен және ведомстволық бағыныстағы құрылымдармен
келісілуге тиіс. Бұл жағдайларда ... ... ... пайымдауға және бюджетке оның қалыптастырылуы сатысында-ақ «ие
болуға» мүмкіндік алады.
7. Төлемдерді Қазынашылық комитеті арқылы ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды
Қазынашылық комитетіне жөнелту және т.б.) жүзеге ... ... ... ... ... ... жалпы жоспарлауға және
Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігімен және Қаржы министрлігімен
келісуге қатысты ... ... ... ... ... қалады.
Тиісінше, нақ қаржы бөлімшесі басшыларға шығыстардың құрылымын белгілеуге,
яғни ресурстардың берілген ... ... ... ... ... ... бағыттарының және оның ведомстволық
бағыныстағы органдары мен ... ... ... ... ... дайындау үдерісіндегі өзінің басты ... ... ... ... ... ... ... мониторингті жүзеге
асырады, шығыстарды жұмсауда алға шығудың немесе кешігіп ... ... ... ... ... және ... ... үшін ведомство
басшысының алдында есеп береді.
8. Қаржы бөлімшесі менеджерлерге олардың ... ... ... ... және ... жүзеге асырылуы туралы уақтылы және
негізделген шешімдер қабылдауға мүмкіндік ... ... үшін ... осындай ақпаратты генерациялау тетігін құруға міндетті.
9. Нәтижеге бағдарланған бюджет жасау ... ... ... ... қажетті шарты басқарушылық есеп болып табылады.
10. Мемлекеттік органдар бағдарламаны және басқарушылық ... ... ... ... ... тиіс. Бұл қызмет
өкілеттіктер мен жауапкершілікті ... ... беру ... ... ... асырылуға тиіс. Басқарушылық есепті енгізу ... мен ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бюджет қызметінің құнына жоспарлау жүргізуге
мүмкіндік береді.
11. Ішкі аудит ... – бұл ... да бір өзге ... ... және ... функцияларын қандай да бір басқа бөлімшемен (мысалы,
қаржы басқармасы, ... ... ... ... жеке ... ... Бұл ... басшысы тікелей
ведомствоның жоғары басшылығына бағынады.
12. Ішкі аудит ... ... ... ... ... онда құрылған нормативтік-құқықтық ... ... мен ... ... ... ... ... шешімдер сапасының жалпы ... ... ... және
тәуелсіз бағалауға арналады. Мемлекеттік органның немесе ... осы ... ... ... ... ... бере
отырып, мұндай қызмет оған ведомстводағы істердің шынайы жағдайы ... ... ... ... деген сенімді қамтамасыз етуге
тиіс.
13. Ішкі аудиттің дамыған қызметі ... ... мен ... басқару тәуекелдерді бағалауды, оларға бақылау жасауды және
тәуекелдердің ... ... ... ... тәуекелдерді
басқаруды қабылдайды, аса ... ... ... арнайы аудитін
жүргізеді, операциялық бөлімшелердің менеджерлеріне тереңдетіп ... ... ... қабылдауға жәрдемдеседі.
2.4 Қаржылық жоспарлаудың шетелдік тәжірибесі
Франция әлемдегі жоғары дамыған бес мемлекет қатарына кіреді. Франция
ЖІӨ көлемі жағынан АҚШ, ... және ... ... ... ... ... орынды ғылыми зерттеулер және ақпараттық қызмет
көрсетулер алады. Франция шетел инвестицияларын тікелей ... ... ... ... ... ... қаржы тұрақтылығын, ғылыми
зеттеулердің жоғары деңгейін, алдыңғы қатарлы ... ... ... маңызды факторларды ерекше бағалайды. Экспорт бойынша ... ... ... ... қауымдастық : 63%( Германия 16%,
Ұлыбритания 10%, Испания 9%, ... 9%, және АҚШ 8%). ... ... ... ... ... 62%( ... 16%, Ұлыбритания 8%,
АҚШ 7%, Бельгия – Люксенбург 11%) ... ... ... – 210 млрд ... шығыстар – 240 млрд доллар.
Экспорт – 325 млрд доллар. Импорт – 320 млрд доллар.
Дамыған ... ... ... ... ... ... түсімдердің жоғарғы үлесі мен әлеуметтік қор жарналарының
жоғарлағандығы. ... ... ... тән ...... ... ... деңгейі мен жанама салықтардың жоғары деңгейі. Жанама
салықтар жалпы бюджет табыстарының 60% ... ... бұл ... ... 45%). Ал, ... салықтар ішінде басты рөлде жеке тұлғалардан
алынатын табыс салығы ие, оның ... ... ... 20% ... Франция үкіметі салық саясатын өзгертуде, жұмыссыздық деңгейін
төмендетуде күрделі ... ... ... ... ... көп салалығымен ерекшеленіп: жалпы
бюджет, ... ... ... ... ... арнайы қорлар,
жергілікті қаржылар және мемлекеттік кәсіпорын қаржыларынан тұрады.
Мемлекеттік бюджетке жалпы ел қаржыларының 47%, ... ... ... ... ... 4%, ... ... шамамен 4%
үлесі тиеді.
Мемлекеттік бюджет – бұл ... ... және ... ... қаржы жүйесінің негізгі саласы. Франциядағы
мемлекеттік қаржылардың айрықша ... ... ... ... құрамында: ағымдағы іс қызметтерге байланысты табыстар
мен шығыстар, инвестициялық шығыстар мен оларды жабуға ... ... ... ... сальдосы жалпы бюджетке көрсетіледі, егер
біріккен бюджеттердің қаражаттары жеткіліксіз болса ... ... ... ... қаржылардың дамуы басқа елдердегідей бюджет
шығындарының өсіп ... ... ... ... ... үлесі жылдан жылға өсуде. Бүгінгі таңда бұл үлес
50% құрайды.
Францияның 2001 – 2015 жылдар аралығында көзделген ... ... ... ... ... даму ... ... байқалады.Бұл бағыт еңбекпен қамту саласын ... ... ... өзгерістер жағымды факторлармен айқындалуда,
атап айтқанда жұмыссыздықпен күрес. 2002 - 2004 жылдарға аралығында еңбекке
жарамды халықтың ішінде ... ... 12,5% дан 19,7% - ға ... ... ... айында мемлекет тарапынан кәсіпкерлікті қолдау
мақсатында ... ... ... жарияланады. Бағдарламадағы
негізгі мақсат – салық ауыртпалығын азайтып, 2006 жылғы ... 43,7% ... ... ... ... ... ... сәйкес, 2005 жылғы елдегі
бюджет тапшылығы салықтардың ... ... ... ... болып шықты. Бұл көрсеткіш 205 млрд франктен асқан жоқ,
2004 жылдың аяғында 215 млрд франк шамасында ... ... ... ... ... 2005 ... ... айында шыққан үш жылдық жоспар
бойынша ... 2006 жылы ... ... ... 40 млрд франкқа
қысқарту арқылы бюджет тапшылығынан арылуды мақсат етті. Бұл ... ... ... ... Жуық ... 15 жыл бойы ... дамуы Батыс Еуропа
аймақтарының жалпылама даму ... ... ... ... бар. Осы ... ... Францияның орташа жылдық өсу қарқыны
кем дегенде 2,4 – 2,6 % шамасында ... ... ... үшін жеке ... ... әсіресе бәсеке қабілеттілігін жоғарлату қажет. ... ... ... жұмыссыздықты әлде қайда төмендетуге ... әлде ... ... оған ... ... іске асыруда.
Қаржы ресурстарын мемлекеттің иелігіне шоғырландыру және оларды жалпы
мемлекеттік қажеттіліктерді ... ... ... мемлекеттік
қаржының міндеттері болып табылады. Жалпы мемлекеттік қаржы бюджеттерді
(мемлекеттік, ... да ... ... ... және ... ... ... тыс қорларды (зейнетақы,
медициналық сақтандыру, халықтың еңбекпен қамтылуы және т.б.) қамтиды.
Мемлекеттік органдардағы халықаралық практиканы талдай ... ... ... ... ... барынша табысты елдер ретінде
Франция мен Италияны бөліп көрсетуге болады [15].
Францияда шығыстарды есепке алу ... ... ... ал ... алу – ... әдіс ... жүргізіледі. Шығыстар шот алынған және
төлемнің шамалы кешігуімен өңірлік қазынашылыққа ... ... ... ... ... (бекітілген шығыстарды) есепке алу үшін
Францияның барлық ӨЖБО (өңірлік және жергілікті билік органдары) әрбір жылы
барлық ... ... ... және ... қаржы
ресурстарын (осы бағдарламаларды қаржыландыруға арналған) бағалайды. ... ... ... ... ... ... алу ... өтейді. Кірістерге келетін болсақ, барлық салықтарды ұлттық
үкімет жинайды, демек, ӨЖБО үшін ... ... ... ... жоқ және барлық ӨЖБО үшін салық түсімдерінің көлемі бірдей.
Әкімшілік үшін ... ... ... ... ... ... құрайды, бұл жағдай өте сирек кездеседі, өйткені бюджеттен аудару
ай сайын жүзеге асырылады, алайда бұл ЕО қаражатымен толық ... ... ... жүйе ... ... орталық үкіметке тиесілі
болатын) қайта бағалауды және теңгерім ұсынуды алдын ала ... ... ... ... ... ... есептілігі жүйесін реформалау
қоғамдық сектордың ... ... ... ... ... ... жүргізу қағидаттарына елеулі түрде жақындатты.
Есептік құжаттаманы ... ... ... ... ... өсті:
Францияның мемлекеттік органдары қолда бар активтердің тізімін, әр түрлі
қаржылық көрсеткіштерді, ... ... ... ... ... ... туралы егжей-тегжейлі есепті ұсынуға міндетті.
Италияда әкімшіліктің қаржылық есептілігін ... ... ... есептеу әдісі бойынша есептеуді және кредиторлық/дебиторлық ... ... ... пайдаланады. Кірістер мен шығыстар осы сомалар шын
мәнінде алынғанға ... ... ... ... пайда болу сәтінде
ескеріледі. Соның салдарынан кассалық әдіс және ... ... ... алу ... ... ... арасында елеулі өзгерістер пайда
болуы ... ... ... кірістердің есебі тиісті шығыстар жүргізілген
сәтте жүргізіледі. Сондай-ақ жыл сайын салық кірістері мен өзге ... ... ... ... тиіс ... негізге алына отырып
есептелген) белгілі бір көлемі төленбеген салықтардың немесе мерзімі өткен
төлемдердің ... осы ... ... тиіс еді) ... қарамастан
ескеріледі. Әкімшіліктердің өздері кірістерді ... ... әдіс және ... ... ... ... алуға сәйкес есептелген
нәтижелердің арасындағы айырма өте елеулі болуы ... бұл ... ... ... пайдаланатын үшінші тұлғаларды адасушылыққа әкелуі
мүмкін. ... ӨЖБО ... ... және ... кезінде қаржылық
есептілікті жүргізудің бірқатар ережелерін басшылыққа ... ... алу ... қатаң регламенттелген. Заңнама ... ... ... ... ... барлық активтерді, пассивтерді және т.б.
көрсету үшін пайдаланылатынесептеу әдісі (корпоративтік есепке алу) бойынша
толыққанды есепке алу, ... ақша ... ... туралы
есептілік жасау.
2) есептелген кірістер мен шығыстарды көрсететін есептеу әдісі ... ... алу. ... ... ... теңгерім;
● пайда/шығындар туралы есеп;
● ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп.
Италия және ... ... ... ... ... тәсілі жөніндегі
озық практикасын бөлудің халықаралық тәжірибесі 5-кестеде ұсынылған.
Мемлекеттік органдардағы қаржы менеджменті:
1. әлеуметтік-экономикалық саясаттың мақсаттарына қол ... ... ... ... ... ... тәсілдерін айқындауды;
2. қабылданған шешімдердің орындалуын қамтамасыз етуді;
3. ... пен оның ... үшін есеп ... ... ... шешімдер қабылдаудағы үлкен еркіндікті бюджеттік
шығыстар мен нәтижелерді басқаратындарға ... ... ала ... ... ... жемқорлықтың өсуінің алдын алу мақсатында ресурстарға иелік
етуде үлкен еркіндікті беру ... ... ... есеп ... ... ... және ішкі ... қазіргі заманғы әдістерін
енгізумен қатар жүруге тиіс.
Бюджет үдерісін реформалау елеулі дәрежеде реформаға ... ... ... ... іске ... ... ... қажетті білімдер мен дағдыларды игеруге деген дайындығына ... ... ... құру ... ... ... табыстың аса маңызды
факторы болып табылады.
Халықаралық тәжірибе ... ... ... ... бұзылуынан, кейбір іс-шараларды олардың табысын қамтамасыз
ететін ... ... ... ерте ... ... ... ... қалатындығы туралы куәландырады.
Мемлекеттік сектордағы қаржы менеджментінің ... бес ... ... үдерісінің кезеңдерін қамтиды. Озық ... ... ... ... ... ... ... 6-кестеде ұсынылған.
Халықаралық озық тәжірибені талдағанда, қаржы менеджментін дамытудағы
маңызды ... деп ... ... ... ... ... ретінде аудит пен мониторингтің тиімді жүйесін құруды атап өту қажет.
Мәселен, Францияда, Испанияда, Швецияда және Германияда ӨЗЖБО-лардың
көпшілігі өздерінің ... ... ... ... ... әзірледі. Әдетте департамент басшысы бүкіл жыл бойындағы
кірістер мен шығыстарды бақылау үшін негізгі жауапкершілікте ... ... ... күрделілік деңгейі әртүрлі әкімшіліктердің
арасында қозғалыста болады және ... ... ... жалпы
форматы болмайды.
Соған қарамастан, аудитті жүргізу үдерісінде қоғамдық ... ... ... ... ... әр алуан жылдарда
қоғамдық қызметтерді ұсынудың шығындарын салыстыруға болады.
Канаданың жергілікті ... ішкі ... ... ғана
жүргізеді: Ішкі аудиторлар кеңесін әкімшілік билік құратын саяси партияға
қарамастан тағайындайды. Одан ... ... ... ... есеп
береді, бұдан басқа, ол өзінің қызметінің баспасөзде жария етілуі ... бір ... ... Бұл ... ... ... және ... есептіліктің дұрыстығын, заңнамаға және әкімшіліктің ішкі
саясатына сәйкестігін ... ... ... өкілеттіктердің орындалуын
бақылайды. Оның ұсынымдарының заңдық күші болмайды және оны ... ... ... ӨЖБО ... ... ... ... бірге, кез келген басқа аудит сияқты ішкі аудит те ... ... сот ... ... ... баспасөз және басқа да қоғамдық
институттар тиімді жұмыс істейтін Канадада аудиторлар қоғамның ... ... ... жасау институты ретінде қабылданады.
Сонымен, мемлекеттік органдар секторындағы қаржы менеджменті – бұл ... ... ... өткерген мемлекеттік қаржыны басқару ... ... ... ... ... ... және ... қол жеткізу
үшін шектелген ресурстарды пайдаланудың оңтайлы тәсілдерін айқындау жөнінде
шешімдер қабылдау мен басқа да функцияларды орындауды ... ... ... ... ... ... жасау шеңберінде басқару объектісі
бюджет шығыстарының құрылымы болып табылғанда, бюджет қаражатының уақытында
пайдаланылмаған қалдықтары ведомстволардағы ... ... ... ... ... Бір ... пайдаланылмаған қалдықтардың шамасы
дәстүрлі қаржы менеджменті тиімділігінің өлшемі болып табылады, ал БОР
шеңберінде ... ... ... ... қол ... ... табылады.
Басқа сөзбен айтқанда, мемлекеттік органдардағы БОР және қаржы ... бұл ... ... және ... ... ету жүйелері [17].
2 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫ АЯСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖОСПАРЛАУДЫ ТАЛДАУ
2.1 Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бөлісуі және пайдалану
процесінбасқару бюджетті жоспарлау мен ... ... іске ... ... рөлі мен мәні ... құралдарды қалыптастыру мен
оларды негізгі мақсаттарға, әлеуметтік реформаларды дамыту мен әрі ... ... мен ... ... ... индустралды-
инновациялық дамуға, аграрлық сектордың дамуына, пайдаланудағы ... ... ... қаржылық жоспар – бюджетті құрғанда
көрінеді.
Бюджеттік жоспарлаудың экономикалық мағынасы барлық қаржылық ... ... ... ... қоғамдық өнім құны мен ұлттық ... ... ... мен ... ... бойынша мәнерленеді және
әр деңгейдегі ... ... мен ... ... ... ... ... болып елдің мемлекеттік әлеуметтік-
экономикалық даму бағдарламасы табылады.
Мемлекеттің жалпы ... ... және оның ... ... – бюджеттік жоспарлау, яғни барлық халықшаруашылығын жоспарлаудың
органикалық бөлшегі болып табылады. ... ... ... ... ... ... рөлі өте зор, себебі ол тек қана
бюджеттің кірістері мен ... ... ... және ... ... төлемдер бойынша міндеттемелер тағайындау мен ... ... ... ... Бюджеттің басқа қаржы жоспарлар ішінде
алатын ерекше ахуалы бюджеттік жоспарлауға жалпымемлакеттік мән ... ... ... реформалау мен ... ... ... бюджеттік процеске қатысушылар арасындағы
қаржылық және бюджетаралық қатынастырды ... ... ... шығындарды, олардың формалары мен ... ... ... ... ... ... бюджеттік арнаулардың
мақсаттық сипаттарымен, ... ... және ... ... ... ... байланыс талаптарына сәйкес болуы
тиіс. Жоспарлау процесінің негізгі мақсаты – ол ... ... ... ... мен ... да кірістердің жылдық түсімін анықтау және әр
түрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... мен шығындарды басқарудың тиісті өкілетті органдардың
мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... мен
бақылау жөніндегі жұмыстарын ұйымдастыру мен басшылық ету, ... ... ... және ... ... ... пен шығындық
бөлімдерін атқару жөнінде есеп дайындаумен тұжырымдалады.
Мемлекеттік бюджетті жоспарлау процесінде ... ... ... ... және ... қаржылық жоспар
арасындағы қажетті арақатынас пен жалпы қаржылық қатынастарды анықтау;
• Бюджеттік процесінің әрбір қатысушыларының ... ... ... етудегі қатысу дәрежесін тағайындау;
• Қаржы ресурстарының жалпы көлемін тағайындау мен ... ... мен ... ... ... ... ... Салалар, іс-әркет салалары мен экономика секторларының ... ... ... ... ... ... ... мен
әр түрлі көздер арқылы түсетін кірістер көлемін анықтау;
• Бюджеттің жалпы және шығын ... ... ... ... анықтау.
Бюджетті жоспарлау процесінде осы мақсаттарды шешу бөлек бюджеттер
арасында мемлекеттік ... ... мен ... ... ... бюджеттің нақты теңгерушілігін, жыл бойы кірістердің ... және ... ... ... ... ... ... бірге мемлекеттік материалды және қаржы ... ... мен ... ... ... ... ... бюджетті болжамдау маңында бюджеттің кірістік және
шығыстық бөлімдерінің ... ... ... нақты бағаларын анықтау
процесі түсіндіріледі. Бұл экономика дамуын болашақ ... ... ... көрсеткіштердің болашақ өсуінің есепсіз
бюджеттік ресурстарды сапалы ғылыми болжамдау мүмкін емес [18].
Бюджеттік ... ... ... – ол экономикада қазіргі
кезеңде пайда болған тенденцияларды, нақты әлеуметті экономикалық шарттарды
және олардың өзгерістерінің ... ... ала ... ... ... ... мен ... Мұндай болжамдау
нәтижесінің мемлекеттің қаржы-бюджеттік ... ... ... өте ... мәні ... бюджетін жоспарлау мен болжаудың үш маңызды бағыттарда
жұмыс істеуді қарастырады:
Кірістер мен шығындардың ... ... ... ... ... ... ... сәйкес бюджет жүйесінің деңгейлері бойынша реттеуші
кірістердің ... ... ... ... ... жоғары,төмен
тұрған бюджеттер арасында арақатынасты тағайындау;
Бюджеттік жоспарлау ... ... ... – ол жалпымемлекеттік
мұқтаждыққа қажетті бюджеттік құралдарды тұрақты және бірқалыпты түсуін
қамтамасыз еру.
Бюджеттік ... ... ... ... және ... ... ... сәйкес іске
асылылады.
Бюджеттік жоспарлаудың бірлестік принципі құрамына республикалық және
жергілікті бюджеттер кіретін елдің мемлекеттік бюджетін ... ... ... заңнамаларға сәйкес бұл принцип республикалық және
жергілікті бюджеттерден қаржыландырылған ... ... ... ... ... мен ұзақ мерзімді субвенциялар және бөлісу
нормативтері мен ұзақ ... ... және ... ... ... негізделеді [19].
Жоспарлаудың жалғастырушылық принципі орта мерзімді фискалдық
саясаттың бағыттары мен ... ... даму ... ... және болашақ бюджеттік жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... Үкіметі
айқындаған 2008-2010 жылдарға арналған макроэкономикалық көрсеткіпггердің
болжамды көрсеткішгері негізінде әзірленген.
Жоспарлы көрсеткіштерді айқындау кезінде дағдарыстың алғашқы белгілері
ескерілмегенмен, ... олқы ... көп ... ... ... ... көп езгеріске ұшыраған.
2008 жылы жалпы ішкі өнімнің (бұдан әрі – ЖІӨ) бастапқы өсімі - ... ... ... ... ... - 20% ... бюджеттің мұнайдан тыс тапшылығы 3 - 4% мөлшерінде болжанған
болатын. 2008 жылы ЖІӨ іс ... 3,2% ... ... шаққанда республикалық
бюджет шығыстары - 23,9%), ... тыс ... 8,8% ... ... ... ... іс жүзіндегі индексі белгіленген
межеден 1,5%-ға асып, тауар эксперты 21,0 млрд. АҚШ долларына ұлғайды, ... 5,6 ... АҚШ ... ... ... ... көрсеткіштерді нақтылау
барысында жоспарлау кезінде ғана емес, сондай-ақ ... ... ... де ... бағдарлардың бірі болып табылатын ... ... ... және «Сауда балансы» деген керсеткіштер
алынып ... ... 2008 ... ... ... Қазақстан экономикасы
дамуының базалық сценарийі экспортталатын өшшемдердің негізгі түрлерінің
орташа бағаларына ... ... бұл ... ... ... ... ... біршама жұмсартты.
Алайда 2008 жылдың екінші жартысынан ... ... ... және ... ... шикізат бағаларының айтарлықтай
төмендегені байқалды.
Осы жайттарды және ... ... ... ... ескере
отырып, республикалық бюджет 2008 ... ... ... рет ... нәтижесінде бюджеттің негізгі параметрлері Мемлекет басшысының
Қазақстан ... ... ... ... ... ... қайта
қаралды.
Республикалық бюджетті нақтылау кезінде ... ... ... ... ... түсімдері мен әкелінетін шикі мұнайға салынатын
кедендік баждарды енгізудің нәтижесінде ұлғайған.
Салықтың ... ... ... ... ... ... ... корпоративтік табыс салығы мен қосымша күн ... ... ... ... ... ... қарамастан, салық түсімдерінің 2008 жылға нақтыланған жоспары -
2071,4 млрд. теңгеге, ... ... ... ... - 93,8%-ға
атқарылған.
Салық түсімдері ... ... ... ... тек ... ... ... ғана емес, сонымен бірге салықтық және
кедендік ... ... орын ... олқылықтармен де тусіндіруге болады
[20].
Республикалық бюджет кірісі ... ... ... ... атқарылып, олар 1164,8 млрд. теңге, немесе бүкіл түсімдер көлемінің
30,6%-ын құрады.
2008 жылдың қорытындысы бойынша ... ... ... кірістердің 62,3
пайызы пайдаланылған. Жедел деректерге сүйенсек, Ұлттық ... ... 2009 ... 1 ... 3 300 ... теңге болған. Ағымдағы жағдай
мемлекеттік жоспарлаудың ... ... жэне ... ... ... ... пайдаланылуына мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік
сектор субъектілерінің жауапкершілігін күшейтуді талап ... Бұл ... мен ... ... ... ... 2008 жылы ... республикалық бюджет аркылы 607,5 млрд. теңге нысаналы трансферттер
«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ-ның жарғылық ... ... ... ... ... ... ... ұлғайып, нақтылау
кезінде 3 836,4 млрд. теңгені құраған және 99,7%-ға орындалған.
Макроэкономикалық тұрақсыздық, экономикалық өсімнің ... ... ... ... мен ... ... ... санының өсуі республикалық бюджеттің орындалуына теріс әсерін
тигізді.
2008 жылғы республикалық ... ... ... ... ... ... болады.
Кестенің деректерін талдау, республикалық ... ... ... ... ... ... ... операциялық сальдоның
55 есе өскендігін керсетеді. Республикалық бюджеттін ... ... ... ... ... ... ұлғайып, 899,4 млрд. теңге болды.
Республикалық бюджеттің ... және ... ... ... ... ... ... атқарылуы негізінен нысаналы
трансферттердің түсуіне байланысты өскендігін көреміз. ... ... тек қана ... ... ... ... емес, сонымен бірге басым
инвестициялық бағдарламаларды (жобаларды) іске ... ... ... ... ... бюджетті нақтылаған кезде жекелеген
бюджеттік бағдарламалар бойынша шығыстар 32,0 ... ... ... ... шығындарға арналған резервінің көлемі 20 ... ... ... 2.1 2007 ... ... ... ... параметрлерінің
атқырылу көрсеткіштері, млрд. теңге
Босатылған осы қаражат банк секторының активтерін жақсарту ... ... ... АҚ ... жеке ... ... 52 ... теңге және Үкіметтін шұғыл шығындарға арналған резервінен
18 млрд. теңге жіберілгенін үкіметтін 2008 жылғы ... ... ... есебінде аталған қаражаттын толық игерінген айтылған.
Алайда, сол қаражаттың 2,0 млрд. теңгесіне мемлекеттік құнды ... ... 7 ... ... ... ... банктердің депозиттеріне
салынғаны анықталды. 2009 жылғы 3-5 акпан аралығында АҚШ долларын сатып алу
және сату операцияларын ... ... 2,6 ... ... көлемінде пайда
тапқан. Нормативтік құқықтық активтер дер ... ... ... ... ... ... 61 млрд. теңге қаражаты жатты.
Осыған ұқсас жағдай, басқа мемлекеттік холдингілер мен ... да, ... іске ... тетіктері мен оларды орындаудың
тәртібін ... ... дер ... ... сондай-ақ
қолданыстағы заңнамада кездесетін қарама-қайшылықтар ... ... ... қаржының тапшылығы кезінде, бөлінген бюджет қаражатын
уактылы игермеу ұлттық экономикамыздың даму әлеуетіне кері ... ... ... 2 рет ... және ... бірнеше
рет түзетулеріне қарамастан, 2008 жылдың қорытындысы бойынша 13,1 ... ... ... ... 2008 жылы республикалық бюджетке түскен
салық түсімдердің кемуі бюджет тапшылығының ... ... ол ... 2,1% ... (2007 жылы ... ... үшін ішкі көздер пайдаланылған, бұл
мемлекеттік және ... ... ... ... ... белгілі бір
дәрежеде тұрақтануына оң ықпалын тигізген.
Сонымен қатар, жалпы сыртқы ... ... ... ... ... ... АҚШ долларына) айтарлықтай алаңдаушылық туғызады. Бұл ретте,
2009 жылғы 1 қаңтардағы мәлімет бойынша, жалпы ... ... ... ... ... ... холдингілер мен қаржы институттарының,
акционерлік қоғамдар мен басқа ... ... ... ... 98% -ға (105,6 млрд. АҚШ доллары) жетіп отыр.
2.2 Мемлекеттік бюджеттік түсімдерін қаржылық жоспарлау
Бюджеттік кірістері ол ... ... ... ... бір ортаға топталған қаржы ресурстарының бөлігін және заңнамаларға
сәйкес билік ... әр ... ... ... ақысыз және
қайтарылмайтын тәртіппен түсетін ақша құралдарын ... ... ... ... ... формалар мен әдістер жиынтығы
мемлекеттік бюджеттің түсімдер жүйесін құрады. Мұндай ... ... ... ... ... ... және тағайындарған мерзімде
бюджет есебіне алынатын міндетті төлемдер түсініледі.
Бюджет түсімдерінің ... ... мен ... түрлерінде
жұмылдыратын төлемдер құрайды. Республика аумағында орналасқан меншік және
шаруашылық формаларынан тәуелсіз ... ... ... мен ... заңнамаларға сәйкес бюджетке салықтар, алымдар және міндетті
төлемдер төлеуге тартылады. Салықтар, алымдар мен төлем ... ... және жеке ... ... ... ... басқа төлемдерден
басымдылығын қамтамасыз ету мен ... ... ... ... және ... ... ... тағайындалады.
Бюджет түсімдерін болжау. Салық түсімдері контингентінің есеп әдісінің
сипаттамасы. Корпарациялық табыс салығының болжауы ... ... ... Бірінші нұсқа бойынша есептік кезеңде тапсырылған
салық декларацияларының мәліметтер жиынтығы пайдаланады. Бұл ... ең ... ... ... ... ... табыс анықталады.
Сонымен бірге шешімдер көлемінің өзгерістері де есептеледі, яғни ... ... ... салық салынатын табыс ағымдағы жылғы инфляция
деңгейі мен келесі салық жылына болжамдап ... ... ... ... ақ, осыған қоса зияндар көлемінің өзгерістері мен
оларды ауыстыру мерзімі есептелуге ... ... ... ... ... ... ... келесі
формула арқылы анықталады.
Тб = Де*Ia /100%* Iб/100%* Сор.,
Мұнда:
Тб – корпорациялық табыс салығының болжамы;
Де – есепті жылға салық ... ... ... жылғы тұтынушылық бағалар индексі;
Іб-жоспарлаушы жылға тұтынушылық бағалар индексі;
Сор.-Есепті жылғы салықтың орташа мөлшерлемесі.
Екінші вариант бойынша әрбір аймақтағы ірі ... ... ... ... салығының есептелген және төленген сомасы мен салық
декларациялар бойынша жылдық артық – ауыс ... және алым – ... ... өзгерістері жөніндегі ақпарат пайдаланады. Мұндай
есептеуде күтілетін түсімдерден тұрақты сипатта емес және ... іс ... ... жоқ біржолғы төлемдералынады да салықтың ... ... ... тұтынушылық бағалардың индексіне корреляцияланады.
Болжамдап отырған түсімдер сомасы бұл ... ... ... ... = ... сый ... резидент еместердің қызмет көрсету
бойынша қазақстандық көздерден түскен табыстарына түсетін ... ... ... ... екі жыл боый түсімдерінің динамикасы мен
болжамдап отырған мерзімдегі экономика ... ... ... бойынша жоспарланады. Төлем көзінен салынатын
жеке табыс салығын болжамдау үшін ... ... ... ... мәліметтері пайдаланады. Ең алдымен есептелген салық
салынатын табыс сомасы мен жеке ... ... ... ... отырып,
аймақтар бойынша өткен жылмен есепті жылды қалыптасқан салық алуының орташа
пайызын келесі формула арқылы анықтау қажет:
Оа = Сж / To * ...... ... орташа пайызы;
Сж – есепті жылдағы төлем көзінен салынатын жеке табыс ...... ... салық салынатын табыстың есептелген сомасы.
Осы пайыз бен табыс сомасының ... ... ... ... ... ... Төлем көзінен салынатын жеке табыс салығының
болжамы келесі формула арқылы есептеуге ... = Тк*I / 100% * Oa / ... ... ... салынбайтын табыстар бойынша жеке табыс салығын
есептеу үшін ... ... ... табыс сомасы мен салықтық шегерімдер
сомасына азайтылған төлем ... ... ... ... ... ... ... Бұл арада аймақ бойынша қалыптасқан орташа
мөлшерлеме мөлшері әсер ... ... ... ... ... ... ... бойынша қызмет атқаратын жеке тұлғалардың жеке табыс
салығын болжамдау үшін ... ... ... ... іс әрекет
атқаратын жеке тұлғалардың саны жөніндегі жергілікті ... ... мен ... ... ... шешімімен бекітілген
біржолғы талондардың құны ... ... мен жеке ... ... ... салығын
болжамдау үшін ақырғы есепті мезгілдегі жеке тұлғалардың ... ... ... емес ... құны ... статистикалық мәліметтер
пайдаланады. Есептеу маңында жалпы ... ... ... ... мүлік салығын төлемейтін жеке тұлғалардың негізі құралдары ... емес ... құны ... Негізгі құралдардың салық
салатын құны болашақ қайта ... ... ... Салық
кодекснде бекітілген салық мөлшерлемесі негізінеде келесі формуламен
есептеледі:
См = (Қнқ*К/100%)*Сс/100%
Жеке ... ... ... болжамы жеке тұлғаның меншік
құқығында жеке ... іс ... ... ... ... ... органдардың мәліметтер негізінде анықталады. Уәкілетті
орган салық салатын мүлік құнын анықтау үшін тұрғын үй жайлардың бір шаршы
метрінің ... ... оның ... тозу ... ... ... Сонымен қоса, есептеу жасағанда әрекеттегі
заңнамаға сәйкес берілген ... де ... ... Бұл ... ... ... келесі формула арқылы анықталады:
См = Қнқ* Сс/100%
Көлік құралдарының салығының болжамы көлік ... ... жүк ... мен ... ... байланысты түрлері және
топтары бойынша ішкі істер ... ... ... саны жөніндегі
мәліметтері негізінде есептеледі. Осылай есептелген жалпы ... ... ... ... ... бар ... және жеке тұлғалардың
көлік құралдары саны алынады. Автокөлік ... ... түрі мен ... салық сомасы келесі формула арқылы есептеледі:
Ск = Кс* АЕК* Сс* К/ ... ... ... ... ... ... барысында ең
алдымен қойылған мақсаттар мен тапсырмаларды ... алу ... ... ... ... ... қарастырып, ең қолайлысын
таңдау қажет. Егер жобаны, бағдарлама немесе стратегияны іске ... ... ... жолы ... ... берілген мүмкіндікті пайдалану
керек, бірақ ол мемлекеттік органның алдына ... ... ... қарама-қарсы келмеген жағдайда ғана.
1-мысал: «Аурулардың әртүрлі түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... шегінде кардиологиялық
ауруларды емдеуге қарағанда бюджеттік шығындар көзқарасында онкологиялық
ауруларды емдеудің анағұрлым «тиімділігі» аз (бір алдын алған өлім ... ... ... сірә ... ... ... қатерлі ісікті
емдеуден немесе СПИД-ті ... ... бас ... ... ... ... ... мен міндеттер қою керек?
Онкологиялық аурумен және СПИД-пен ауыратындарды ... бас ... ... ... бұл шара бүкіл Денсаулық министрлігінің «Азаматтардың
денсаулығын нығайту» стратегиялық бағытына қарама-қайшы келеді. Мақсаттарды
өзгеріссіз қалдыру қажет, ал ... ... ... ... ... ... мен ... алдын-алудың деңгейін
жоғарылатуды қамтамасыз ететін тапсырмаларды анықтау керек.
2-мысал. Бірінші 10000 жұмыссыздарды ... ... ... ... ... ... ... бірнеше есе аз болуы мүмкін. Бұл
объективті фактор. Бұл бағдарламаның оның тиімділігінің төмендеу салдарынан
тоқтату себебі ... ... ... іске ... ...... ... төмендету және
халқтың жұмысбастылығына болысу. Бағдарлама тиімділігінң төмендеуі факторы
оның жабылуына себеп ... ... ... әбір ... ... жұмысқа
орналасуына деген шекті шығынның өсуі объективті фактор ... ... ... шешу үшін ... бар ресурстарды қолдану тиімділігін арттыру қажет:
мүмкін жұмыс әдісін өзгерту ... ... ... ... ... және т.б. Тағы да айта кететін жағдай бұл ... ... ... ... керек, сәйкесінше бағдарламада бұл ... ... ... керек.
3-мысал. 400 кереуетті аурухана құрылысы 200 кереуетті ауруханадан 1,5
есе (бір кереует есебінде) арзан болуы мүмкін. Бұл 200 ... ... ... ... білдіреді ме?
Аурухананың сыйымдылығы жоба алдына қойылған мақсатқа байланысты
болады: егер өңірді сыйымдылығы ... ... ... ету ... ... ... салу бекер болады. Егер өңірге көп орынды қажет
болса, қосымша қаржыландыру болған жағдайда сыйымдылығы ... ... ... ... іске асыру мүмкін болады.
Бюджеттік төлемдерді ұйымдастыру және ... ... ... жүргізеді. Бұл кезде ... ... ... мен ... бюджеттер кірістерін есептеуді жүргізбейді, ал
бюджетке алынған төлемдер ... ... ... ... ... ... банкілер аралық есептесу арқылы [21].
Кірістерді республика мен жергілікті бюджеттер ... ... және ... ... ... бөлу ... ... ақпартізімі құрастырылады, оған ... ... ... ... және ... ... комитеті қолдарын қояды
[22].
А-қосымшасында Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық
комитеті, 2009 ... 1 ... ... ... бюджеттің атқарылуы
туралы есебі келтірілген.
Осы бойынша Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық
комитеті, 2008 ... 31 ... ... Атырау облысының бюджетінің
атқарылуы туралы есебі А-қосымшасында келтірілген.
Кірістерді республика мен ... ... ... бөлу
нормативасы өзгерген кезде, облыстық қаржы басқармасы ... ... хат ... ... ... ... ... өзгерістер
енгізіледі. В-қосымшасы бойынша қазынашылық жүйесі арқылы республикалық
бюджет кірістері мен шығыстарын талдайық.
Республикалық бюджеттің кірістері ... ... ... 1 ... ... ... ... атқарылды, 157,9 млрд. теңге
жоспарда іс жүзіндегі түсім 163,1 ... ... ... жоспары 2009 жылғы 1 ақпанындағы салықтық
түсімдер бойынша 100,5%-ға орындалды, жоспарланған 116,8 млрд.теңге ... 117,5 ... ... мына алық ... орындалмады:
- қосылған құн салығы бойынша 50,2 млрд.теңге жоспарда ... ... ... ... 72,7%-ға атқарылды, оның ішінде:
- ішкі өндіріс тауарларына ... ... құн ... бойынша
жоспар 79,4%-ға атқарылды ... 18,3 ... ... сомада
бюджетке 14,5 млрд.теңге түсті. 2009 жылғы 1 ақпанындағы жағдай бойынша
бюджеттен өтеу 19,2 ... ... бұл ... ... ... 5,5
млрд.теңгеге артық.
- импортталатын тауарларға салынатын ҚҚС бойынша 32,0 ... іс ... ... 22,0 ... ... ... 68,9%-ға
атқарылды. Жоспардың орындалмауы кредиттеу мен ... және ... ... өсу ... ... ... байланысты,
сонымен бірге ҚҚС мөлшері 2009 жылы 13%-дан 12%-ға төмендеді.
Акцизде бойынша 2,4 млрд.теңге жоспарда бюджетке 1,0 млрд.теңге ... ... ... сауда-саттық пен сыртқы операцияларға салынатын салықтар
бойынша 69,5%-ға атқарылды, 12,6 ... ... іс ... ... млрд.теңге түсті. Жоспардың орындалмауы импорт бажына тарифтің орташа
мөлшерінің 7,2 % до 6,5 % ... ... ... ... ... ... 50,4 ... 69,0 млрд.теңге түсті, немесе 136,8%. Жоспардың асыра орындалуы
мердігерлік компаниялардың аванстық түсімдеріне байланысты.
Табиғи және басқа ресурстарды пайдаланғаны үшін ... ... ... жоспарда бюджетке 1,5 млрд.теңге түсті.
Мемлекеттік бюджеттің 2009 ... ... ... ... қысқаша баяндауға рұқсат етіңіздер. Мемлекеттік бюджеттің атқарылуы
жөніндегі анағұрлым толық ақпарат таратылған ... ... ... 2009 ... ... қарыздардың түсуін есепке
алмағанда мемлекеттік бюджеттің түсімдері 797,1 млрд. теңгені құрады ... ... ... ... ... ... оның ішінде
кірістер 796,3 млрд. ... ... 103,5% ... ... бюджеттің
шығыстары қарызды өтеуді есепке алмағанда 709,8 млрд. теңгені құрады немесе
815,5 млрд. теңге сомасында ... ... ... ... ... ... ... 46,0 млрд. теңге сомасында жоспарланған
тапшылық кезінде іс жүзінде 87,3 ... ... ... профицит қалыптасты
(Сурет 2.1) [23].
Сурет 2.1 2009 жылдың I ... ... ... ... ... ... ... кірістері 103,5%-ға атқарылды,
769,1 млрд. теңге жоспарда бюджетке 796,3 млрд. теңге түсті. ... жаңа ... ... ... ірі ... ... төмендеуіне (КТС 10%-ға, ҚҚС 1%-ға, тіркелген әлеуметтік салық
ставкасы – 11%-ға) әсер ... ... ... ... ... дағдарысы) қарамастан, мемлекеттік, республикалық бюджеттер
кірістерінің – 106,8%, 107,1%, ... аз ғана ... ... ... – 97,8% ... ... отыр (өткен жылдың осыған
ұқсас кезеңімен салыстырғанда) (Сурет 2.2).
Сурет 2.2 Өткен жылдың сәйкес кезеңімен ... 2009 ... ... мемлекеттік, республикалық және жергілікті бюджеттердің
кірістері бойынша орындалуы
Бюджеттің кіріс бөлігінің атқарылуы негізінен салық түсімдерін төлеу
толықтығына байланысты, оларда анағұрлым үлес ... ... ... ... ... ... көлемінен үлесі 37,7%), кеден төлемдері
(21,6%) және іште өндірілген ... ... ... құн ... алып ... ... ... салығы 194,7 млрд. теңге ... ... ... ... ... ... ... 11,9 млрд. теңгеге
төмендеді, оған елдегі күрделі экономикалық ахуалда бизнес белсенділіктің
баяулауы әсер ... ... жылы 41,5 ... ... ... ... ... сүйене отырып ҚПО Б.В. мердігер компанияларының ... ... ... ... ... ... 2.4) .
Құрылыс және экономиканың басқа салаларында импорттың өсу ... ... ... әсер ... ... ... статистикасының
жедел деректері бойынша 2009 жылдың 1-тоқсанында сыртқы сауда айналымы 13,9
млрд. АҚШ долларын құрады, 2008 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда ... ... оның ... ... 5,9 ... АҚШ ... құрады, тиісінше
17,1%-ға төмендеді, экспорт – 8,0 млрд. АҚШ доллары, 49,4%.
Сурет 2.4 Өткен жылдың ... ... ... 2009 ... ... ... ... салығының орындалуы
Кедендік төлемдер және бюджетке төленетін салықтар бойынша 111,5 млрд.
теңге түсті немесе атқарылу 76,2%-ды құрады, өткен жылдың ... ... ... 20,8 млрд. теңгеге азайды және өсу қарқыны 84,3%-ды
құрады (Сурет ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтіндер санының азаюы салдарынан салық салынатын
базаның төмендеуіне ... жеке ... ... бойынша жоспар 0,6 млрд.
теңгеге және 2009 жылғы 1 қаңтардан бастап ... ... ... ... 5%-ға ... 11% бірыңғай ставкаға өтуіне және өндіріс
көлемінің азаюына байланысты әлеуметтік салық бойынша 2,1 ... ... ... бірге 2008 жылдың 4-тоқсанындағы есептеулер бойынша
табиғатты пайдаланушылардың қоршаған ортаға шығындылары үшін ірі түсімдерге
және ағымдағы жылы Салық кодексіне ... ... ... ... ... ... зиянды заттардың шығындылары үшін ставкалар енгізуге
байланысты 21,5 млрд. теңгеге ... ... ... үшін ақы төлеу
бойынша (оның ішінде ... ... ... 11,8 млрд. теңгеге, Батыс
Қазақстан облысы ... 4,7 ... ... ... ... бойынша 3,2 млрд.
теңгеге) түсімдер ... ... ... ... бойынша
жоспардың асыра орындалуы байқалады.
Сурет 2.5 Өткен жылдың сәйкес кезеңімен ... 2009 ... ... ... ... баждардың орындалуы
Іште өндірілетін тауарларға салынатын ҚҚС 40,5 млрд. теңге ... 18,3 ... ... ... 45,2% ... ... ... түсімдердің
болжамды сомасының орындалмауына экономиканың даму ... ... және ... ставка бойынша ҚҚС өтелген сомасының өсуі әсер етті.
Айталық, 2009 ... 1 ... ... ... ... 50,5 ... теңге
сомасында өтелді, бұл өткен жылдың ұқсас көрсеткішінен 6,3 ... ... ... ... ... өткен жылмен салыстырғанда 20,5 млрд. теңгеге
төмендеді (Сурет ... ... ... кассалық есептеу қызметін жергілікті
бюджеттердің кірістері мен шығыстары есебін жүргізеді: ... ... ... арнайы экономикалык аймақ бюджеті, қалалар (аудандық мәні
бар қалаларды есептемегенде) мен аудандардың (қала ... ... ... ... ... 2.6 Ішкі өндіріс тауарларына салынатын ҚҚН бойынша мемлекеттік
бюджеттің түсімдері және өтеу сомалары
Республикалық бюджеттің орындалуы - қаржы ... ... ... ... ай - ... ... беркітілген тарамдары анықталған немесе
бекітілген бюджеттік сома мөлшерінде қаражат ... ... ... асырылады [25].
Республикалық бюдеттерді тиісті маслихаттар бекіткеннен кейін және
аймақтағы ... ... ... жоспарлы арнау адрестеріне бөлгеннен
кейін республикалық бюджеттің кіріс және ... ... ... ... ... ... ... түрде ұсынады (дискетпен
немесе байланыс ... файл ... ... ... қағазда, бюджет
квалификациясының кодтары бойынша мыңдаған теңгемен аударылады.
Аймактық қазына ... ... ... органдарынан сол
республикалық бюжеттін ... және ... ... ... ... ... автоматты жұмыс орнындағы деректер базасына енгізеді.
Шығыстар бойынша тарамдар 14 таңбалы шығын классификациясы бойынша
құрастырылады: кызмет тобы (екі ... ... тобы іші (екі ... ... ... әкімшілігі (үш нышан), ... ... ... іші (екі нышан), ерекшелік (үш нышан).
Кірістер тарамдары 6 - таңбалы кірістер классификациясы ... ... (бір ... ... (екі ... ... (бір
нышан), ерекшелік (екі нышан ).
Шығындар тарамдары бойынша деректерді енгізерде шығындардың бір-екі
айлық ... ... ... ... ... бір жылға енгізерде егер бұрынғы уақытта тарам ... онда ... ... лимитінің жоспарланған сомаға сәйкестігі
бақыланады: мысалы, қантар айына енгізілетін жоспарлы сомалар бойынша, ... ... ... ... кем ... ... ... 1-тоқсанында жергілікті бюджеттердің кірістері 400,3 млрд.
теңгені немесе жоспардың 104,9%-ын құрады. Жергілікті ... ... ... Алматы қаласын (83,1%), Астана қаласын (94,1%), Шығыс
Қазақстан ... (99,1%), ... ... ... (99,2%), Ақмола
облысын (99,6%) қоспағанда негізінен барлық өңірлер бойынша орындалды (7-
сурет). Қазақстан Республикасының ... ... ... қарсы
шаралар нәтиже беріп отырғандығын атап ... ... ... азаматтарға
пәтерлер сатудан түсетін түсімдер бойынша байқауға болады.
Бересі бойынша. 01.04.2009 жылғы ... 97,8 ... ... құрады,
01.01.2009 жылмен салыстырғанда 16,9 млрд. теңгеге немесе 20,9 %-ке артты.
(Сурет 2.7).
Сурет 2.7 2009 жылдың 1 сәуіріне бересі жағдайының ... ... ... актілері бойынша соманы түгел есептеуге
байланысты бересінің негізгі өсімі корпоративтік ... ... ... жалпы көлемінің үлесі) және ішкі өндіріс тауарларына ҚҚС (34,6%,
бересінің жалпы ... ... ... ... неғұрлым артуы Қостанай облысында 5,5
млрд. теңгеге, Атырау облысы – 5,2 млрд. теңге, Алматы қаласы – 1,7 ... ... ... ... ... жылдың 1 тоқсанына бекітілген бір
жылға арналған ... ... ... ... ... ... және
салықтардың негізгі түрлері бойынша болжамдық ... ... ... ... республикалық бюджет бойынша да, жергілікті
бюджеттер бойынша да тұтастай алғанда жыл бойынша ... ... ... ... ... кіріс бөлігі негізінен, Қаржы
министрлігінің ұсынысының негізінде түзетілген. ... ... ... алқасында 1-ші тоқсанның қорытындылары бойынша
министрліктің салық және кеден ... ... ... ... ... ішінде Жол картасын уақтылы ... ... ... ... ... түсуін қамтамасыз ету туралы міндет қойылды.
Әкімшілендіру деңгейін арттыру үшін салық және ... ... ... ... ... ... ... 2009-2011 жылдарға арналған бағдарламасының жобасы әзірленді,
ол Үкіметтің қарауында жатыр. Бағдарламаны іске асыру ... ... ... ... ... ... арналған жағдайларды
жақсартады және әсері салық және бюджетке түсетін басқа да ... және ... ... арттырудан, сыбайлас жемқорлықтың алдын
алудан және ... ... Ол ... ... рәсімдерді жеңілдету,
тұтастай алғанда көлеңкелі экономиканы қысқарту ... ... ... ... ... әкімшілендіруді реформалаудың 2010-2014 жылдарға
арналған инвестициялық жобасы бойынша Дүниежүзілік банкпен бірлескен ... қор ... ... ... ... 2009 жылғы 1 сәуірдегі
жағдай бойынша 3 328,4 млрд. ... ... ... ... үшін 315,3 ... мұнай секторы кәсіпорындарынан алынатын тікелей салық өткен жылдың
ұқсас кезеңімен салыстырғанда 69,4 ... ... ... алу ... ... ... 1 тоқсанда сомасы 100,3 ... ... ... ... ... оның ... ... қысқа мерзімді бағалы қағаздар (МЕККАМ), кірістілігі
жылдық 7,5 %, ... ... 12 ай, ... 7,4 ... ... немесе жалпы
қарыз алу көлемі 7,3 %,
- мемлекеттік ұзақ мерзімді ... ... ... ... 8 – 8,7 %, ... ... 2,3 және 5 жыл, сомасы 41,8 млрд. ... ... ... алу ... ... ... ұзақ мерзімді бағалы қағаздар (МЕУКАМ), кірістілігі
жылдық 8,2 – 8,75 %, ... ... 7 және 8 жыл, ... 19,4 ... ... ... қарыз алу көлемі 19,4 %,
- мемлекеттік ұзақ мерзімді жинақтаушы бағалы қағаздар (МЕУЖКАМ),
кірістілігі жылдық 0,01 %, айналыс ... 10, 15 және 16 жыл, ... ... теңге немесе жалпы қарыз алу көлемі 31,6 % .
Ағымдағы жылдың екінші тоқсанында Қаржы министрлігі ... ... ... ... ... ішкі қор нарығында қарыз алуды жүзеге
асыратын болады.
Шығыстардың атқарылуы ... ... ... ... тоқсанында шығыстарды орындау өткен жылдардың
ұқсас кезеңінен елеулі ерекшеленеді, өйткені ... ... ... ... қаржыландыру тек ағымдағы бюджеттік
бағдарламалар және тез ... ... ... ететін даму
бағдарламалары бойынша ғана жүзеге асырылды. Бұл ретте, ... ... ... міндеттемелер бойынша қаржыландыру жоспары
әкімшілердің жылдық даму ... ... бір ... асқан жоқ және
инвестициялық жобаларды іске асыру жөніндегі азаматтық-құқықтық мәмілелерді
жасасу мерзімдері бірінші тоқсаннан екіншіге және ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... атқару 2009 жылдың
1 сәуіріне (қарыздарды өтеуді есептемегенде) 709,8 млрд. теңге сомасында
немесе есептеу ... ... ... бойынша қаржыландыру жоспарына
87,0% қалыптасты, оның ішінде республикалық бюджеттің шығыстары – ... ... ... ... 91,3%, ... ... – 338,8 ... теңге
және 87,7 %-ке атқарылды (Сурет 2.8).
Жоғарыда санамаланған себептерді ескере отырып, ... ... ... ағымдағы жылдың 1 сәуіріндегі жағдай
бойынша 58,1 млрд. ... ... ... ... ... шығыстары 338,8 млрд. теңгеге немесе 386,3 ... ... ... ... ... ... 87,7 % орындалды. Жергілікті
бюджеттердің жоспары ұқсас себеп ... 47,5 ... ... сомасына
орындалмаған.
Бюджеттің нақтыланған көрсеткіштерін ескере отырып, екінші тоқсаннан
бастап ... ... ... және ... ... Жол ... ... орындауды қоса алғанда, бюджеттік
заңнаманың нормаларына сәйкес бюджеттік бағдарламалардың іске ... етуі ... ... ... ... бюджеттік бағдарламалар
әкімшілерінің алдына қойған негізгі міндеті бюджет шығыстарын пайдаланудың
тиімділігін арттыру болуы тиіс.
Сонымен ... ... ... игеру жөніндегі бюджеттік
тәртіптің жағдайы туралы және кредиторлық берешек туралы тоқталғым ... 2.8 ... ... ... ... ... 2009 ... 1
тоқсанында мемлекеттік бюджет шығыстарының атқарылуы
2009 жылдың 1 тоқсаны үшін республикалық бюджеттен жергілікті атқарушы
органдарға 71,7 млрд. теңге сомасында нысаналы ... ... ... ... ... ... бойынша 55,5 млрд. теңге
сомасында немесе 77,4 % ... ... ... 16,2 млрд.
теңгені құрады, оның ішінде нысаналы ... ... ... 4,0
млрд. теңге және нысаналы даму трансферттері бойынша 12,2 ... ... ... трансферттердің аударылған сомасының игерілмеу себебін
талдау ... ... ... ... ... ... көрсетеді, яғни төмен тұрған бюджеттің бюджеттік
бағдарламалар әкімшісі төлемінің расталмаған негізінсіз ... ... және ... ... жарияланған акциялар шығарылымын
мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... ... 5,0 ... теңге аударды; конкурстық рәсімдерді ... ... ... ... және ... ... ... және
коммуникация министрліктері – 1,2 млрд. теңге сомада орындалған жұмыстардың
актілерін ұсынбай және ... кеш ... ... индустрия және
сауда, денсаулық сақтау, көлік және коммуникация министрліктері 2,4 млрд.
теңге сомасында нысаналы ... ... ... ... отырыстың хаттамасында республикалық
бюджеттік ... ... ... тапсырмаларды көрсетуіңізді
сұраймын: төлемнің негізділігін растайтын құжат болған ... ... ... ... арналған нысаналы трансферттерді аудыруды іске
асыру және ... ... ... ... ... ... нәтижелер туралы келісімді Бюджеттің атқарылуы және оған кассалық
қызмет көрсету ережесінің талаптарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік
бағдарламаларды қаржыландыруға бөлінген республикалық бюджет қаражаттарынан
аударымдар жүргізуіне жол бермеу керек.
Кесте 2.2 2009 жылғы 1 ... ... ... ... бөлінген нысаналы трансферттерді жергілікті атқарушы органдардың
атқаруы туралы ақпарат, ... ... 2008 ... атқару қорытындысы бойынша Үкіметтің отырысында ... ... ... бойынша кредиторлық берешекке жол берілгенін және
отырыста облыстар, Астана және ... ... ... ... және ... ... ұйымдар қызметкерлеріне жалақыны
төленуін бақылауды нығайту туралы тапсырма берілгенін баяндадым. ... ... ... осы ... Әкімдердің орындамағаны
туралы көрсетеді. Жергілікті ... ... ... ... ... жылғы 1 сәуірге жергілікті бюджеттен қаржыландырылатын
мемлекеттік мекемелер қызметкерлеріне ... ... ... ... 6,0 ... ... оның ішінде ең көп берешек Алматы ... – 2,4 ... ... ... – 1,2 ... Солтүстік
Қазақстан облысы – 1,0 ... ... ... – 805,2 ... ... – 514 ... ... жылғы 1 тоқсанда 1 903 бақылау іс-шаралары жүргізілді. 2009
жылғы 1 ... ... 1 903 ... ... ... қабылданған шаралармен қалпына келтіруге және бюджетке өтеуге
жатқызылған 17,2 млрд.теңгенің 4,7 ... ... ... ... (Сурет 2.9).
Сурет 2.9 Бюджетке қайтарылды, есеп бойынша қайта құрылды, 2009
жылдың 1 тоқсанындағы бақылау нәтижелері бойынша шарттық ... ... мен ... ... ... ... ... және есептеуді казынашылықтың
аймақтық органдары жүргізеді. Бұл ... ... ... ... мен ... бюджеттер кірістерін есептеуді жүргізбейді, ал
бюджетке алынған ... ... ... ... ... қазына
басқармаларына аударылады, банкілер аралық есептесу арқылы ... ... 1 ... ... әскери қызметшiлерге ... ... ... басқа), iшкi iстер ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Әдiлет министрлiгiнiң қылмыстық-атқару жүйесi органдары мен
мекемелерiнiң, қаржы полициясы органдарының ... ... ... ... ... ... үйдi ұстауға және коммуналдық
қызметтер көрсетуге арналған шығыстарды төлеу үшiн ақшалай өтемақының ... 430 ... ... ... ... Республикасындағы бюджеттік жоспардың құрылуы мен
орындалуын талдау
2008 жылдың бірінші жарты ... ... ... ... ... ... түсетін түсімдер 1 600 714,8 млн.теңгені
құрады және есепті кезеңге арналған ... ... ... ... кірістер 1 599,0 млрд. теңге немесе 98,2% түсті, оның ... ... 1 193,6 ... ... ... емес ... ... млрд. теңгені, 115,1%-ды, негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер –
27,2 млрд. ... ... ... ... – 341, ... ... ... өтеу – 1 450,5 млрд. теңгені, 61,2%-ды,
мемлекеттің қаржы активтерін сатудан ... ... – 230,5 ... ... ... ... бюджеттің шығыстары 2008 жылдың
бірінші жарты жылдығына арналған қарыздарды өтеуді ... 1 712,9 ... ... және ... млрд. теңге сомасында есепті кезеңге арналған
төлемдер бойынша жоспардың 95,2%-ына атқарылды. 2008 жылдың ... ... ... ... ... - 112,2 млрд.теңгені құрады.
Республикалық бюджет. 2008 жылдың бірінші жарты жылдығында қарыздардың
түсуін ескермей ... ... ... ... ... және ... кезеңге арналған жоспардың 98,5%-
ына атқарылды, оның ішінде, кірістер ... ... ... оның ... ... ... 836,3 млрд.теңгені, 96,6%-ды,
салықтық емес түсімдер – 31,6 млрд.теңгені, ... ... ... ... түсімдер – 2,8 млрд.теңгені, 98,6%-ды, трансферттердің
түсімі – 390,7 млрд.теңгені, 99,1%-ды құрады, 9,6 ... ... ... ... ... ... қаржы активтерін сатудан 38,1
млн.теңге түсті. 2008 ... ... ... жылдығында қарыздарды өтеуді
ескермей республикалық бюджет шығыстары 1 404, 3 млрд.теңгені құрады және
1445,7 млрд.теңге ... ... ... ... ... бойынша
жоспардың 97,1%-ына атқарылды. Республикалық бюджеттің тапшылығы - 133,9
млрд.теңгені құрады [27].
Жергілікті бюджеттер. Жергілікті уәкілетті органдардың жедел деректері
бойынша 2008 ... ... ... ... ... 878,4 млрд.теңгені
немесе есепті кезеңге арналған жоспардың ... ... оның ...... 877, 8 ... 99,8%, 334,8 ... ... кредиттер өтелді, мемлекеттің қаржы активтерін сатудан – 192,4
млн.теңге, 255,6% ... ... ... ... ... ... ... шығыстарды жүргізді (қарыздарды өтеуді ескермей), ол
903,1 млн.теңге ... ... ... арналған жоспардың 94,7%-ын
құрады. Жергілікті бюджеттердің профициті 22,8 ... ... ... ... ... ... түсімдері және оны пайдалану.
2008 жылғы 1 ... ... ... ... қорының (бұдан әрі -
Қор) 3 198,2 млрд. теңгені құрады. Қорға 807,3 млрд.теңге түсті, олар мұнай
секторы ... ... ... – 802,6 ... ... 2.3 мен 2.10,2.11,2.12,2.13-суреттерде 2008 жылдарға арналған
мемлекеттік, республикалық және жергілікті бюджеттердің түсімдер, кірістер,
шығыстар және бюджеттік кредиттерді өтеу ... ... ... 2.3 2008 жылдарға арналған мемлекеттік, республикалық және
жергілікті бюджеттер ... ... млн. ... |2008 ... ... есеп |
| ... ... |Жергілікті |
| ... ... ... |
| | | | ... |4 040 536 |3 330 924 |1 832 029 ... |4 034 410 |3 317 602 |1 830 138 ... ... |2 819 510 |2 071 407 |748 102 ... тыс ... |85 540 |72 844 |13 232 ... ... сатудан түскен |56 940 |8 576 |48 364 ... | | | ... ... |1 072 421 |1 164 775 |1 020 440 ... ... өтеу |4 816 |13 251 |652 ... ... ... |1 310 |71 |1 239 ... ... ... | | | ... |4 373 775 |3 658 402 |1 844 851 ... ... ... |240 546 |162 463 |78 316 ... | | | ... |185 358 |175 646 |12 322 ... ... ... |271 467 |219 869 |51 598 ... сот, ... | | | ... | | | ... беру |572 753 |193 558 |475 656 ... ... |363 480 |115 852 |320 762 ... көмек және әлеуметтік |622 237 |566 414 |61 874 ... ету | | | ... ... ... |264 085 |130 765 |231 925 ... спорт, туризм және |166 014 |89 506 |108 493 ... ... | | | ... ... және жер |75 822 |74 403 |42 104 ... пайдалану | | | ... су, ... ... ... |202 837 |191 320 |72 879 ... ... ... аумақтар, | | | ... ... және ... | | | ... ... жер ... | | | ... ... қала ... |40 080 |2 982 |39 092 ... ... ... | | | ... және ... |337 985 |254 989 |198 159 ... |973 232 |973 860 |56 661 ... қызмет көрсету |57 877 |57 709 |651 ... | |449 066 |94 356 ... ... ... |-333 239 |-327 479 |-12 822 ... | | | ... ... ... | | ... ... |129,8 | | ... ... теңгеге шаққандағы |121,5 | | ... ... ... | | | |
|* ... ж. ... бойынша | | | ... | | | ... 2.10 2008 ... ... ... республикалық және
жергілікті бюджеттердегі түсімдер бойынша анықтама, млн. теңге
Сурет 2.11 2008 жылдарға арналған мемлекеттік, республикалық және
жергілікті бюджеттердегі ... ... ... млн. ... 2.12 2008 ... ... мемлекеттік, республикалық және
жергілікті бюджеттердегі шығыстар бойынша анықтама, млн. теңге
Сурет 2.13. 2008 жылдарға арналған мемлекеттік, республикалық ... ... ... ... анықтама, млн. теңге
А қосымшасында Қазақстанның Республикасының 2005 – 2011 ... ... ... және В ... ... ... арналған
мемлекеттік, республикалық және жергілікті бюджеттер бойынша анықтама
келтірілген.
2008 жылы 18 ... ... ... ... ... ... жаңа Салық кодексі жобасының негізгі
ережелері» тақырыбында дөңгелек үстел ... ... өсу ... ... ... және әлемдік қаржы
тауар нарықтарындағы қалыптасқан жағдай ел ... ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежеде
интеграцияланғандықтан тигізілген ықпалдың нәтижелерін ... ... ... ... саясатын іске асыруға бағдарланған 2008 – 2010
жылдарға арналған макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... қаралуы 2008 –
2010 жылдарға арналған Орта мерзімді фискалдық саясатты ... үшін ... және ... ... ... 2008 ... арналған
республикалық бюджеттің негізгі көрсеткіштері өзгертілді.
Республикалық бюджет түсімдері көлемінің өзгеруі мұнай емес ... ... ... ... және ... ... ... бажын енгізуді, сондай-ақ Ұлттық ... ... ... ... ... тартуды ескере отырып жүргізіледі.
Бюджеттің шығыс бөлігін түзету екі негізгі бағыт бойынша жүргізілді:
әлеуметтік жағдайды тұрақтандыру, халықтың неғұрлым ... ... және ... инвестициялар арқылы экономиканың дамуына қосымша
серпін беру [29].
Сонымен қатар нақтыланған ... ... ... ... ... ... ... атап айтқанда 2008 жылғы басымдықты
емес шығыстар тізбесіне енгізілген жобалар мен ... ... ... ... ... ... республикалық бюджетті орындау
мақсатында «2008 жылға арналған республикалық ... ... ... ... іске ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің
қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы», «2008 ... ... ... ... паспорттарын бекіту туралы»
Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысына өзгерістер мен толықтырулар
енгізу ... ... ... ... қаулылары бекітілді
(Қосымша С).
Ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында нәтижелерге ... ... ... ... ... жүйені реформалау
талаптарын есепке ала отырып ... үш ... ... ... ... ... бойынша алдын-ала жұмыстар жүргізілді:
Макроэкономикалық болжам және ... ... ... ... ... ... 2009 – 2013 ... арналған
мемлекеттік және республикалық ... ... ... ... ... даму жоспарымен өзара байланысты
республикалық бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің 2009 – 2011 жылдарға
арналған бюджеттік өтінімдері қарастырылуда.
2008 жылдың ... ... ... міндеттер:
- Бюджет кодексін, бес жылдық кезеңге арналған әлеуметтік-
экономикалық ... ... мен ... ... ... ... даму жоспарларын және 2009 – 2011 ... ... ... ... ... ... 2008 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Парламентіне Салық
кодексінің ... ... ... ... республикалық бюджет тиісінше , оның
ішінде 2009 жылға мынадай көлемде бекітілсін:
1) кірістер – 2 845 331 476 мың ... оның ... ... ... бойынша – 1 827 322 214 мың теңге;
← салықтық емес түсімдер бойынша – 55 352 958 мың ... ... ... ... ... ... ... – 17 957
823 мың теңге;
← трансферттер түсімдері бойынша – 944 698 481 мың теңге;
2) шығындар – 3 175 298 064 мың ... таза ... ... беру – 46 154 983 мың ... оның ішінде:
← бюджеттік кредиттер – 60 177 000 мың ... ... ... өтеу – 14 022 017 мың теңге;
4) қаржы активтерімен жасалатын операциялар бойынша сальдо – 195 ... мың ... оның ... ... ... сатып алу – 196 742 554 мың
теңге; ... ... ... сатудан түсетін түсімдер – 1 500 000
мың теңге; 5) тапшылық – 571 364 125 мың ... ... ... ... ішкі
өнімінің 3,4 проценті; 6) бюджет тапшылығын қаржыландыру – 571 364 125 мың
теңге. [30]
2009 жылға арналған ... ... ... ... жəне ... ... ... республикалық бюджетке
бюджеттік алып қоюлардың көлемі 89 922 302 мың ... ... ... ішінде:
1. Атырау облысынан – 20 192 716 мың теңге;
2. Маңғыстау облысынан – 5 342 114 мың теңге;
3. Алматы қаласынан – 55 811 279 мың ... ... ... – 8 576 193 мың ... жылға арналған республикалық бюджетте Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорынан кепілдік берілген трансферттің мөлшері 843 100 000 мың теңге
сомасында көзделсін.
2009 ... 1 ... ... жалақының ең төменгі мөлшері – 13 470 теңге;
2) мемлекеттік ... ... ... ... – 5 388 ... зейнетақының ең төменгі мөлшері – 9 875 теңге;
4) Қазақстан Республикасының заңнамасына ... ... ... де əлеуметтік төлемдерді есептеу үшін, сондай-ақ айыппұл санкцияларын,
салықтар мен басқа да төлемдерді қолдану үшін айлық ... ...... ... базалық əлеуметтік төлемдердің мөлшерін есептеу үшін ең ... ... ... 13470 ... болып белгіленсін.
2009 жылға арналған республикалық бюджетте республикалық бюджеттен
облыстық ... ... ... ... 526 926 835 мың теңге
сомасында көзделсін, оның ... ... ... – 35399399 мың ... ... облысына – 17544081 мың теңге;
3. Алматы облысына – 60034569 мың теңге;
4. Шығыс Қазақстан облысына – 54083302 мың ... ... ... – 52049283 мың теңге;
6. Батыс Қазақстан облысына – 21712022 мың теңге;
7. Қарағанды облысына – 40621386 мың ... ... ... – 37721866 мың теңге;
9. Қызылорда облысына – 42159181 мың теңге;
10. Павлодар облысына – 16370560 мың теңге;
11. Солтүстік ... ... – 34097487 мың ... ... ... ... – 115133699 мың теңге [31].
2009 жылға арналған республикалық бюджетте облыстық бюджеттерге,
Астана жəне ... ... ... ... ... білім
беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске
асыруға 9503158 мың ... ... ... ... ... ... оның ... негізгі орта жəне жалпы орта ... ... ... физика, химия, биология кабинеттерін оқу
жабдығымен жарақтандыруға – 2376184 мың теңге; бастауыш, негізгі орта жəне
жалпы орта ... ... ... ... лингафондық жəне
мультимедиалық кабинеттер құруға – 2543319 мың ... ... ... ... ... жаңа технологияларын енгізуге – 4583655 мың теңге
(Кесте 2.4) [32, 12б.].
Мемлекеттік бюджеттің кірістері (трансферттерді есептегенде) ... 1 ... ... ... ... жоспардың 105,5%-ына орындалды
және іс жүзіндегі түсімдер 206,6 млрд.теңгені құрады.
2008 жылдың 1 ақпанына мемлекеттік ... ... ... ... 104,9% ... ... 7,8 млрд.теңгеге аса орындалғаны байқалады.
Салықтық емес түсімдер 2,1 млрд.теңгеге асыра орындалды. Негізгі ... ... ... 0,9 ... орындалды.
Кесте 2.4
Қазақстанның Республикасының 2009 – 2011 жылдар аралығындағы бюджет
жүйесі, млн. теңге
|Атауы |2009 ж. |2010 ж. |2011 ж. |
| ... ... ... Заңы ... |
| ... арналған республикалық бюджет туралы" |
| ... № 96-IV) |
| |24 |25 |26 ... |2860854 |3198544 |3477 542 ... % |17,1 |17,0 |16,5 ... |2 845 331 |3 184 694 |3 455 288 ... ... |1 827 322 |1 932 331 |2 092 825 ... тыс ... |55 353 |58 409 |60 697 ... капиталды сатудан |17 958 |26 720 |24 314 ... ... | | | ... ... |944 698 |1 167 234 |1 277 450 ... ... ... 022 |12 350 |20 754 ... ... |1 500 |1 500 |1 500 ... ... ... | | | ... | | | ... |3 432 218 |3 856 362 |3 992 489 ... % |20,5 |20,5 |18,9 ... сипаттағы |140 175 |134 347 |148 402 ... ... | | | ... |197 688 |227 437 |252 279 ... ... |281 128 |305 189 |363 338 ... ... | | | ... қылмыстық-атқару | | | ... | | | ... беру |229 988 |234 364 |227 229 ... ... |194 901 |260 032 |241 018 ... ... және |677 774 |813 248 |1 019 261 ... ... ету | | | ... үй-коммуналдық |115 704 |96 087 |21 733 ... | | | ... ... туризм |120 911 |92 109 |50 513 ... ... ... | | | ... ... |70 033 |99 737 |73 257 ... жер ... | | | ... | | | ... су, орман, балық |177 785 |198 669 |208 352 ... ... | | | ... ... | | | ... ... ортаны | | | ... ... ... | | | ... жер ... | | | ... ... қала |14 747 |10 175 |6 798 ... және ... | | | ... | | | ... және ... |232 551 |303 330 |262 893 ... |370 879 |353 334 |302 163 ... ... ... |81 024 |82 949 |101 864 ... |526 927 |645 354 |713 388 ... ... |-571 364 |-657 818 |-514 947 ... | | | ... % |-3,4 |-3,5 |-2,4 ... ... ... |16 724,1 |18 775,3 |21 087,0 |
|* ... ж. жағдай | | | ... ... | | | ... жылдың 1 ақпанындағы жоспардың орындалмауы келесі салық түрлері
бойынша байқалады:
- әлеуметтік салық бойынша ... ... ... 17,1 млрд.теңге
жоспарда бюджетке 15,9 млрд.теңге түсті, атқарылмау себебі:
1. әлеуметтік салық ставкаларының төмендеу;
2. кәсіпорындар мен мекемелерде қызметкерлер санының қысқартылуы;
3. өндіріс көлемінің ... ... ... Назарбаевтың Жолдауында берілген
тапсырмаларды тыңғылықты орындау үшін ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму болжамына біршама
түзетулер енгізді. ... ... ... ... ...  Үкіметтің бүгінгі отырысында 2010 ... ... ... мен ... ... ... жобасы
бекітілді.        Республикалық бюджеттің нақтыланған параметрлері бойынша
биыл қазынаға 3 трлн.  378,4 млрд ... ... ... ... бұл қолданыстағы
бюджетке қарағанда 189,4 млрд. теңгеге артық. Ал шығыстар - 4 трлн. 182,0
млрд. теңгені құрайды, ... ол ... ... қарағанда 240,1 млрд.
теңгеге ұлғайтылып отыр. Ағымдағы ... ... - 803,6 ... ... бұл сан ... ... ... 50,7 мың теңгеге ұлғайған.
Заң жобасы артық-кем ... тағы бір ... ... үшін ... ... ... ... ұсынылып, одан кейін Парламент депутаттарының
қарауына ... ... ... ... ... ЖОСПАРЛАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ
БАҒЫТТАРЫ
3.1 2012 жылға ... ... ... ... ... орта мерзімді кезеңде фискалдық саясат жедел қалпына ... ету және ... одан әрі ... өсуі үшін ... және ... ... ... еңсеру, мемлекеттік басқару
мен жоспарлау жүйесін сауықтыру және оны ... ... ... үш ... ... ... бір ... жүргізіледі:
Бірінші бағыт – экономиканы қолдау жөніндегі бірінші кезекті шаралар
ел азаматтарының тұрмыс деңгейінің жоғарылауын және ... ... ... қоса ... әлеуметтік проблемаларды шешу салаларында осыған
дейін ... ... іске ... ... ... секторын
тұрақтандыруды, жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешуді, шағын
және орта бизнесті қолдауды, агроөнеркәсіп кешенін дамыту мен инновациялық,
индустриялық және ... ... оның ... ... ... ... ... іске асыруды көздейді. Жекелеген ... ... қоса ... салық саясатын жетілдіру жөніндегі іс-
шаралар жалғасады. Бұдан басқа, жағдайға байланысты жедел әрі икемді түрде
бюджет ... ... ... ... оның ... ... параметрлерін
нақтылау шаралары қолданылатын болады [33].
Екінші бағыт – мемлекеттік қаржыны сауықтыру мемлекеттік жоспарлаудың
нақты жігіне сәйкес ... ... ... ... ... ... – мемлекеттік органдардың стратегиялық мақсаттары –
тактикалық міндеттер – іс-шаралар – ресурстар – ... Өз ... ... шараларды және экономикаға оң әсер ететін орта мерзімді және
ұзақ мерзімді келеңсіз салдарларға – инфляцияға, бюджет ... ... әкеп ... ... ... ... айқындауға құрылады.
Сондай-ақ 2009 жылы ... ... ... қысқартылған
бюджеттің ағымдағы шығындарының ... ... ... ... ... ... және жаңаларын іске асырудың, оның ішінде
әртүрлі бағыттар бойынша қаржыландыруға көптеген ... алу ... жол ... арқылы іске асыруды реттеуді көздейді.
2010 – 2012 жылдарға арналған мемлекеттік бюджеттің кірістері Салық
кодексінің және ... да ... ... ... ережелерін ескере
отырып орта мерзімді кезеңге арналған ... ... ... негізінде айқындалған.
Кірістерді есептегенде мемлекеттік басқару және ... ... ... 2010 жылы 1 ... 25 %-ке, ... 1 ... 30 %-ке ... және Әлеуметтік сақтандырудың мемлекеттік
қорына аударымдардың 2010 жылы 5%-ке ... ... ... ... және 2010 – 2012 ... ең ... ... мөлшерінің
ұлғаюына байланысты жеке табыс салығының төмендеуі ескерілді (Кесте 3.1).
Кесте 3.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері ЖІӨ-ге %
|Көрсеткіштер ... |2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл ... |14,2 |15,2 |15,0 ... ... |13,6 |14,6 |14,4 ... емес ... |0,4 |0,4 |0,4 ... ... ... ... |0,2 |0,2 |0,2 ... | | | ... қорға жіберілетін ... ... ... – 2012 ... ... ... макроэкономикалық
көрсеткіштердің болжамды параметрлері негізінде жасалған: ... ... ... ... АҚШ долларына теңгенің бағамы, сондай-ақ алдыңғы
жылдардағы түсімдердің ... ... ... ... ... жылы ... қорға тікелей салықтардың түсімдері ЖІӨ-ге 7,9 ... ... ... 2011 жылы – 8,3 %, 2012 жылы – 8,0 % ... ... 3.1 ... Республикасының Ұлттық қорына тікелей салықтық
түсімдердің 2010 ( 2012 ... ... ... ... бойы ... экономикасы орнықты өсуді көрсетіп,
шоғырландырылған бюджеттің профицитін қамтамасыз етіп отырды. Атап ... ... ... ... ... ... ... дағдарысының салдарын
жұмсартуға мүмкіндік берген резервтерді жинақтауға мүмкіндік берді ... 3.2 2008 – 2012 ... ... бюджеттің
теңгерімі мен мемлекеттік бюджеттің мұнайға қатысты емес тапшылығы
Алайда, бюджетке шығыс жүктемелерді ... ... ... жинақталған активтерді одан әрі пайдалану жүзеге асырылмайтын
болады. 2009 жылға арналған республикалық ... ... ... өзінде
бірқатар бағыттар бойынша, оның ішінде орталық және жергілікті мемлекеттік
органдардың, холдингтердің, ұлттық компаниялардың, әлеуметтік ... ... ... ... ... материалдық
техникалық жарақтандыру және күрделі жөндеу бойынша шығыстар қысқартылған,
тиісті ... ... ... ... іске ... ... қайта қаралды, бұл да
инвестициялық жобалар бойынша шығыстарды оңтайландыруға және ... ... ... ұлғайтуға мүмкіндік берді (Сурет 3.3).
2009 жылы мемлекеттік шығыстар көлемінің төмендеуіне ... ... ... ... олардың болмашы өсуіне байланысты, бюджет саясаты
мемлекет ... ... ... ең ... ... бұл
әлеуметтік міндеттемелер, сондай-ақ жұмыспен қамтуды қоса алғандағы ... ... ... жанама әсерін тигізетін іс-шараларды толық және
уақтылы жүзеге асыру үшін қаржы ресурстарын жұмылдыру мен ... ... 3.3 2008 – 2012 ... ... ... мен ... ... кірісінің 2008 жылғы деңгейіне 2012 жылға қарай
ғана қол жеткізілетінін ескере отырып ... ... үш ... ... есеппен 9,7 % қарқынын құраған мемлекеттік шығыстардың өсуін тежеу
саясаты жүргізілетін болады. Бұл мемлекеттік ... өсуі ЖІӨ ... ... ... ... (Сурет 3.4).
Сурет 3.4 2008 – 2012 жылдардағы мемлекеттік бюджет шығыстарының және ... ... ... ... ... ... ... басшысының
Қазақстан халқына жыл сайынғы «Қазақстан халқының әл ауқатын арттыру ... ... ... ... ... ... мен дамуға»
жолдауларында айтылған тапсырмаларды іске асыру жөніндегі іс-шаралар
ескерілді.
Мемлекеттік ... ... ... түсімдердің болжамды
көлемдері мен бюджет шығыстарының ... ... ... ету ... ... ала отырып айқындалды.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің саясаты қаржы дағдарысының тұтастай
экономикаға салдарын жұмсарту мәселелерін таяудағы ... ... ... ... ... ... ... өсуінен барынша бюджетке
түсетін жүктемеге жол бермейтін бюджет ... ... ... ... ... (Сурет 3.5).
Сурет 3.5 Үкіметтік қарыздар есебінен мемлекеттік бюджет
тапшылығын қаржыландыру
Мемлекеттік және республикалық ... 2010 – 2012 ... ... болжамы қосымшада көрсетілген.
2010 – 2012 жылдары Ұлттық қор ... «жеп ... ... үшін
жоспарланган жылдың алдындағы жыл соңының қор активтерінің белгіленген ... ... ... тек ғана ... ... тарту жолымен
Ұлттық қор қаражатын пайдалануды шектеу саясаты жүргізілетін болады (Сурет
3.6), ... ... 3.6 ... ... ... ... көлеміндегі Ұлттық
қордың кепілдік берілген және нысаналы трансферттер түріндегі тартылатын
қаражатының үлесі
2009 жылдың 1 ... ... ... қор ... ... болады, ал экономика дамуының базалық сценарийін ескере ... ... ... 2010 – 2011 ... да аз ... ... да өсіру
жалғасады.
Болжамға сәйкес, Ұлттық қор активтерінің көлемі 2012 ... ... ... ... ... 2008 жылмен салыстырғанда 1,4 есеге ұлғая ... ... АҚШ ... ... ... ... 3.7 ... қор активтерінің серпіні
Инвестициялық саясат 2010 – 2012 жылдары әлеуметтік-экономикалық
жағынан ... ... ... және ... ... қамтылу
деңгейін қолдауға барынша ... ... ... ... ескеріле отырып жүзеге асырылатын болады.
Инвестициялық бағдарламалардың теңгерімділігін, ел мен ... мен ... ... ... орай жеке ... ... ... өзара байланыстылығын қамтамасыз ету жүйелі және ... ... ... ... ... ... ... саясат
бағыттарымен келісетін екі негізгі бағыт бойынша жүзеге ... ... ұзақ ... шара ... ... даму ... ... білдіреді, ол мемлекет ресурстарын ... ... ... көлік, инженерлік, әлеуметтік, ... ... мен ... ... ... ... мүмкіндік береді және жеке сектордың бизнес-бастамалары үшін
бағдарлар ұсынады.
Инвестициялық саясаттың алдында ... ... ... ... ... картасын әзірлеу негізінде шешілетін болады,
онда ірі ... ... ... ... ескеріле отырып,
оларды іске асырудың оңтайлы ... ... ... ... 2010 – 2014 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасы ... ... ... үшін ... ... ... ... АҚ, «ҚазАгро»
ҰБХ» АҚ, әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың ұзақ мерзімді облигациялық
қарыздарын тарту болжанып отыр.
Бұл ... ... ... ... ... ... «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» АҚ төмен ... ... ... ... 5 жыл ішінде 271,5 млрд. теңге сомаға
республикалық бюджеттен капиталдандыру жоспарланып отыр, ол осы ... ... ... ... бұрын өтеуге жұмсалатын болады,
оның ішінде (Қосымша Е):
2010 жылы – 10 млрд. теңге;
2011 жылы – 10 млрд. ... жылы – 30 ... ... жылы – 110,8 млрд. теңге;
2014 жылы – 110,8 млрд. теңге.
3.2 Мемлекеттің қаржыны жоспарлауды жетілдіру жолдары
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі алға қойған және ... ... ... мен ... үшін ... мақсаттарға
тиімді және нәтижелі қол жеткізу үшін шектелген ресурстарды пайдаланудың
оңтайлы тәсілдерін айқындау ... ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік қызметшілердің қызметі болып
табылады. Бұл ретте қаржы менеджменті нақты құралдарды – ... ... ... бюджет жасауды, мемлекеттік жоспарлауды, қаржылық
бақылауды, ... пен ... ... ... ... мен ... ... мен кірістерін, активтері мен
пассивтерін ... ... ... ... ... ... есепті
ұйымдастырудың өзектілігі орта мерзімді бюджеттік жоспарлау және жекелеп
алғанда, қаржы ... ... ... ... ... ... реформаның жүргізілуіне байланысты неғұрлы арта
түседі. Осы ... ... ... ... ... ... нәтижелерге бағдарланған бюджет жасауға көшу міндеті
қойылды. Өз ... ... ... алу, есебін шығару және негізделген
бөлу қажеттілігі, ... ... ... сапасын арттыру
Қазақстан Республикасының атқарушы билігі ... ... есеп беру мен ... ... ... ... ... үшін осындай жаңа ... ... ... ... ... рөлі ... өзектілік пен
маңыздылыққа ие болады.
Басқарушылық есеп деп басқарушылық шешімдер қабылдау мен ... ... ... не ... жекелеген бағдарламасын немесе
бағытын (түрін) тиімді басқару үшін қажетті құндық және ... ... ... ... және ... ... түсініледі.
Осы айқындаудан мемлекеттік басқару секторындағы басқарушылық есеп
жүйесінің негізгі мақсаты экономикалық жағынан негізделген ... ... үшін ... ... ... ... болып
табылады.
Басқарушылық есеп жүйесін енгізу мен ... ... ... ... ақпараттық базасы болып табылады. Мемлекеттік басқару
секторының ұйымдарындағы ... ... ... базасын құру
мыналарды әзірлеуді алдын ала болжайды:
• басқарушылық есепті іске асырудың ... ... ... ... ... мен құжаттарды.
Мұндай құжаттардың құрамына: басқарушылық есеп шоттарының
жоспары, ... ... ... ... ... ... айналымының кестесі, басқарушылық есеп пен есептіліктің
нысандары және т.б.;
• мемлекеттік бағдарламалардың ... және ... ... ... ... емес бөлігін іске асыру
бағыттары бойынша шығындарды есепке алу ... және ... ... және ... ... ... ... тәсілдер мен рәсімдер. Орталық аппараттың, жергілікті
органдар мен ... ... ... ... және басқарушылық есеп пен есептілік мақсаттарын іске
асыру үшін сенімді негіз құратын біртұтас ақпараттық жүйе жұмыс
істеуге тиіс.
Мемлекеттік басқару секторы ... ... есеп ... ... болуы мүмкін. Негізгі модульдер мыналар болып табылады:
1) Бюджетті жоспарлау және оның орындалуының мониторингі;
2) республикалық нысаналы бағдарламалар ... әрі – ФНБ) ... ... ... (бұдан әрі – ВНБ) және бағдарламалық
емес қызметті орындауға арналған шығындарды есепке алу (есептеу және бөлу);
3) Арнайы басқарушылық ... ... үшін ... ... дайындау;
4) Стратегиялық басқарушылық есеп.
Бюджеттік жоспарлау модулі мен оның орындалуының ... ... ... көрсеткіштерінің мемлекеттік органдардың
операциялық жоспарларының көрсеткіштерімен байланысы қамтамасыз етіледі.
Шығындарды есепке алу (есептеу мен ... ... жеке ... ... ... ... ... жүйесінің «өзегі»
болып саналады. Мемлекеттік басқару секторының ұйымдарында ... осы ... де ... ... ... ... және
нәтижелерге бағдарланған бюджет жасау қағидаттарын практикаға ... іске ... ... ... ... ... айналуға
тиіс. Шығындарды есептеудің ерекшеліктері мен олардың ... ... ... ... – БОР ... есептің негізгі мәні.
Арнайы басқарушылық шешімдердің модулі стандарттық емес немесе нақты
жағдайларға тәуелді басқарушылық шешімдерді ... үшін ... ... қамтамасыз ететін басқарушылық есептің
құралдарын, әдістерін және ... ... ... емес» жағдай
туындаған кезде объективті, салмақталған шешім қабылдау үшін ұйымдардың
басшыларына басқарушылық есептің ... ... ... ... ... ... талап етіледі.
Стратегиялық басқарушылық есептің модуліне келетін болсақ, ол өзінің
назарын стратегиялық ... ... ... үшін ... ақпарат
алуға және оларды талдауға аударады. Осындай түрдегі шешімдерді қабылдау
үшін мысалы, нарықтың үлесі ... ... ... ... ... ... серпіні туралы, қызметтің сыртқы
тәуекелдері туралы мемлекеттік ұйымға қатысы бойынша сыртқы болып табылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... тұратын бухгалтерлік есептің біртұтас
жүйесін жүргізуге ... ... ... ... құру ... ... қаржы менеджментінің шеңберінде бухгалтерлік есеп Қоғамдық сектордың
қаржылық есептілігінің халықаралық стандарттарына (ҚСҚЕХС) сәйкес есептеу
әдісімен жүргізілуге және мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... ... бағдарламалық нәтижелермен тығыз ... тек ... ... ... ғана мүмкін болады;
- қаржы ағындарын басқару іс жүзінде кассалық әдіспен бюджеттік есепке
алу кезінде мүмкін ... ... ... ... ... ... үшін ... ақылға қонымды көлемін айқындау маңызды. Ол үшін бастапқы есепке
алу мен есептіліктің көрсеткіштерін, ... ... ... ... ... ... ... үшін ақпаратты
интерпретациялау әдістерін ... алда тұр. ... кез ... ... ... ... үшін ... Алайда есепке ... ... ... ... шешімнің маңыздылығы мен
пайдалылығы тәуелді болады. Пайдалылық дәрежесі бойынша шешімдердің жедел,
тактикалық және ... ... ... ... есеп ... ... ... қалыптастырады, сондықтан оның негізінде көлемі ... ... ... ... ... ... Басқарушылық
есеп кем дегенде мынадай үш ... ... ... ... ... қазіргі және болашақтағы. Демек, басқарушылық
ақпараттың негізінде жедел, ... және ... ... ... ... есепке алу қаржылықпен салыстырғанда
«кірістер» және «ақшаның келіп түсуі», ... және ... ... ... ... ... Осы негізде қаржы
ағындары ... ... және ... ... ... ... ... түсімдер мен ... ... ... ... ... ағындарын көрсетеді. Жеке меншік бизнес
саласында ақша ағындары ақша ... ... ... ... ... ... ... органдардағы қаржы ағындарына келетін болсақ,
бір есептің шеңберінде осындай ақпаратты ашу мүмкін болмайды. Бұдан ... ... ... ... бай ... ... ол
басқарушылық есепті құру кезінде лайықты назар аударуды қажет етеді.
Экономиканың жеке ... ... ... басқарушылық бухгалтерия
қаржымен интеграцияланған және ... ... ... ... ... ... ... алудың
қазіргі жай-күйін талдау мынадай шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Ұзақ
уақыт кезеңін ... ... ... ... ҚСҚЕХС-қа көшірудің
ілеспелі проблемаларымен ... ... ... ... ... ... ... бюджеттікке интеграциялау
қажет. Кейіннен ҚСҚЕХС-қа толық көшкен кезде интеграцияланған есепке алу
екі тағайындауларымен – ... және ішкі ... ... ... ... қайта құрылуы мүмкін. Сол арқылы мемлекеттік органдардағы
есепке алу жүйесі жаңа ... ... ... және ... ... ... ... қана емес, сонымен бірге өте-мөте практикалық та мәні болады.
Басқарушылық және бюджеттік есеп пен есептіліктің ара ... ... ... үшін де ... ... ... ... мен
ұйымдардың басшыларына басқарушылық есеп жүйесін қандай үлгіде әзірлеуге
және енгізу қажет пе деген ... ... ... ... есеп жүйесіне
қарамастан осы жүйені жеке құруға бола ма – бұл ... ... ғана ... арнайы құрылымдық бөлімше немесе, ең
болмағанда, ... жеке ... ... не ... есепті
қазіргі жұмыс істеп тұрған бюджеттік есептілік жүйесімен өзара байланыста
құруды білдіреді.
Басқарушылық және ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде кейбір мемлекеттік басқару органдарында
басқарушылық есепке ... және оның ... ... ... ... ... ... жүйесіне кіріктірілген.
Екіншіден, Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... немесе басқарушылық есеп жөніндегі
топта жұмыс істей ... ... ... ... санын тарту
мүмкіндігіне ие емес.
Үшіншіден, басқарушылық және бюджеттік есептің қиылысуының ... бар ... ... ... органының шеңберінде екі дербес
есепке алу ... ... ... ... көп ... ақпаратты
жинау мен өңдеуге жұмсалатын шығындардың өсуіне, ... ... ... ... қайталауға және басқарушылық және бюджеттік
есептіліктің қателері санының ұлғаюына әкелген ... ... ... және ... есеп ... ... ... органға басқарушылық есептің ақпараттық базасына және
қызметтің мониторингі мен нәтижелерін бағалау ... ... ... ... ... ... ... атап
айтқанда:
• мақсаттың орындылығы – қалыптастырылатын ... ... ... ... айқындалады;
• рентабельділік – ақпаратты дайындауға жұмсалатын шығындар оны
пайдалану пайдалылығынан ... ... ...... ... мен ... ... оның
субъективтілігі мен әділдігіне кедергі келтірмеуге тиіс;
• атаулылық – ақпарат құпиялылықтың қажетті деңгейінің сақталуы
жағдайында коммуникацияның барабар құралдары ... ... ... ... ... ... қысқалық – басқарушылық есептіліктің мазмұны қажеттілігі жоқ
көрсеткіштерді қамтымауға ... ...... ... көрсеткіштерінің қателік
дәрежесі оның негізінде қабылданатын шешімге әсер ... ... ... ...... ... ... мерзімі шешімдер
қабылдау үшін басқарушылық ақпараттағы қажеттіліктерге сәйкес
келуге тиіс;
• салыстырмалылық – басқарушылық ... ... ... жағдайларда уақыты бойынша және (немесе) мемлекеттік
билік органының бөлімшелері бойынша салыстырылатын болуға тиіс.
Бюджет ... ... ... ... мүмкін ақпарат сенімді
болады, өйткені бюджеттік есепке алу жоғарыда көрсетілген ... ... ... әкеп ... ... және ... емес
активтер мен міндеттемелердің және ... ... ... ... ... ... ... және жалпылаудың тәртіпке
келтірілген жүйесін ... ... ... ... ... да ... болады, өйткені
ақпарат бюджеттік есепке алу деректерінің негізінде, яғни қазірде бар ... да ... ... ... және ... ... және ... көмегімен қалыптастырылатын болады.
Деректердің салыстырмалылығы қағидатын іске асыру бюджеттік есеп
жүргізудің үздіксіздігі есебінен қамтамасыз етіледі.
Ақпаратты ... ... мен ... ... есептілікті
ұсынудың белгіленген мерзімділігімен, сондай-ақ қазіргі кезде қолданылып
жүрген ҚР Қаржы ... 2004 ... 1 ... №424 ... Мемлекеттік мекемелердің есептілікті жасау мен ұсыну ережесімен
де (бұдан әрі – ... ... жаңа ... кодексімен де бюджет
қаражатын басты бөлуші ... ... ... ... ... және басқарушылық есеп ... ... ... ... ... ... артықшылықтарды
алуға мүмкіндік береді:
• Әр түрлі есеп жүйелерінің ... ... мен ... ... етіледі, өйткені олардың негізінде
біртұтас ақпараттық кеңістікті пайдалану жатады.
• Әр ... есеп ... ... үшін ... ... нақ сол ... ... деректер мен
мәліметтерді енгізудің қайталану қажеттілігі жоққа шығарылады.
• Деректерді бір мәрте енгізу ... ... ... деңгейі едәуір артады, бұл қателердің санын азайтуға
ықпал етеді.
• Есеп пен есептіліктің әр алуан ... мен ... ... үшін ... ... ... топтарды) ұстау
қажеттілігінің болмауына байланысты еңбек және өзге ... ... ... ... ... ... оңтайландыруға қол жеткізіледі.
• Мемлекеттік органның басшыларына сұратылатын ақпаратты берудің
жеделдігі арттырылады (мерзімі қысқартылады), ... ... ... ... ... ... үшін көп ... пайда болады.
Бюджеттік және басқарушылық есепті біртұтас ... ... ... ... ... ... ... орталық органы басқарушылық
есептің жүйесін ведомствоның деңгейінде ... және ... ... айқындауға мүмкіндік алады.
3.3 Бюджетті қаржылық жоспарлау модулі мен оны орындау мониторингін
енгізу
Алдын ала ... ... ... ... ... органы
басқарушылық есеп жүйесін іс жүзінде енгізуге кірісуге, яғни басқарушылық
есептің модульдерін ... ... ... ... ... ... есеп жүйесін енгізуді
бюджетті жоспарлау модулінен және оны ... ... ... ... ... үшін бірінші ретінде осы модульді таңдап алу бір
жағынан дайындық ... оны іске ... үшін ... құжаттарды (есеп пен
есептіліктің нысандары, құжат айналымының тәртібі) әзірлеп ... ... осы ... енгізу кезеңінде ұйымның басқарушылық ... ... ... ... ... – шығындарды есепке алу,
бөлу және есебін айыру модулін енгізуге ... ... ... барларға белгіленеді [34].
Бюджетті жоспарлау модулі мен оны орындау мониторингін енгізу орталық
мемлекеттік органға бюджеттік ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді, атап айтқанда:
• бюджеттік ассигнованияларды негіздеу үшін ... ... ... ... және ... емес қызмет бойынша іс
жүзіндегі шығыстардың нақты көрінісіне ие болу, бұл болашақтағы
кезеңдерге арнап осы ... ... ... неғұрлым
салмақты жоспарлауды қамтамасыз етуге мүмкіндік ... ... ... басшылығына одан арғы қызмет ... ... ... іске ... ... туралы шешімдер
қабылдау үшін объективті ақпарат беру.
Бюджетті жоспарлау модулі мен оны орындау мониторингін енгізу сондай-
ақ орталық мемлекеттік ... ... ... ... тиімділігі
тұрғысынан алғанда, тұтастай ведомствоның да, сондай-ақ оның ... де ... ... ... мониторингті жүзеге
асыруға мүмкіндік береді.
Бюджеттік есептің деректері ... ... ғана ... ... ... есеп шоттарының жоспарын және басқарушылық
есеп нысандарын пайдалану, керісінше, мемлекеттік органға оған ... ... ... ... сондай дәрежеде нақтылаумен ... ... ... ... ... ... ... қызметінің нәтижелерін
талдаудан өткізу және бюджет шығыстарының әрбір ... ... ... алу ... болады. Нәтижесінде бюджет шығыстарының ... ... ... ... емес ... ... ... мен баптары,
қосымша бюджет ассигнованияларын ... ... ... ... анықталатын болады.
Шығындарды есепке алу, бөлу және олардың есебін айыру модулін енгізу
Шығындарды жинауды және ... ... ... ... ... ... ... талап етілетін есепке алу объектілері ... ... ... ... алу ... есеп ... негізі болап
табылады. Басқарушылық есеп шеңберіндегі шығындарды есепке алу ұғымы да
әдетте ... ... болу ... ... ... ... қызметтің жекелеген түрімен немесе бағдарламамен ... ... ... ... ... шығару) әдістері мен
рәсімдерін де қамтиды.
Шығындарды есепке алу, бөлу және олардың есебін айыру ... ... ... ... ... басқарушылық есепті ұйымдастыру
жөніндегі жұмыстардың ... ... және ... қажетсінетін бөлігі
болып табылады. Осы модульді енгізу мәселелері ... ... мен ... ... ... қарастырылады.
Орталық мемлекеттік органда басқарушылық есеп жүйесін қалыптастыру
арнайы басқарушылық шешімдер ... ... ... ... ... ... іс ... іске асыруды көздейді. Мұндай түрдегі
ақпарат мемлекеттік ... ... аса ... ... және экономикалық жағынан негізделген шешімдер қабылдау үшін,
сондай-ақ бюджеттік ... мен ... және ... ... ... ... ... бағыттар мен түрлердің
шеңберінде қажет. Осы модульдің шеңберінде, мысалы, мемлекеттік басқару
секторының нақты ... ... ... ... мен ... ... ... мекемелердің бюджеттен тыс (кіріс әкелетін) қызметі
туралы ақпарат жиналуы және талдануы ... ... ... ... ... онда оны ... басқару секторының нақты қандай органы ұзақ ... ... ... шын ... ... ... ... деп шығындардың есепке алу объектілеріне қатынасы
түсініледі. Шығындарды есепке алу ... ... ... ... ... ғана ... етіп қоймай, сонымен бірге жоспарланған
нәтижелерге қол жеткізу деңгейіне және осындай әсер ету ... ... ... ... мен ... ... мүмкіндігін де береді:
• тікелей нәтижелердің артуына ықпал ететін қызметтің түрлерін бөлу;
• тікелей нәтижеге қол ... оң әсер ... ... ... ... ... ... түрлерін жүзеге асыру және мәлімделген нәтижелерге
қол жеткізу үшін қажетті ресурстардың ... ... ... ... ... қол ... ... жанама шығындардың
әсерін анықтау.
Шығындардың есебін алу үдерісі мынадай негізгі екі кезеңді қамтиды:
- шығындар ... ... ... ... ... ... шығындарды бөлу.
Шығындар деп нақты нәтижелерге қол жеткізуге бағытталған (тура немесе
жанама) барлық ... ... және ... қоса ... ... ... ... сондай-ақ
мәлімделген нәтижеге қол жеткізуге ... ... ... жұмыстар, көрсетілген қызметтер үшін берешектерді өтеуге төлеу
қажет ақшалай қаражат түсініледі.
Шығындар іс ... ... ... ұйымның күрделі қаржыларын да,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге бағытталатын шығыстарды да қамтиды.
Есепті кезеңге тиістілігіне қарай ағымдағы қаржы ... ... ... кезеңнің шығындарын айырады. Сонымен, шығындар өзіне ... ... ... де (ағымдағы қаржы жылының) қойылған мақсаттарды
(міндеттерді) орындауға бағытталатын, сонымен ... ... ... ... жылы және ... ... ішінде мәлімделген нәтижелерге
қол жеткізуге бағытталатын ... ... ... ... ... ... шығындар ағымдағы немесе күрделі
болуы мүмкін.
Басқарушылық есеп жүйесіндегі шығындарды есепке алу ... ... мен ... ... ... бөлімшелер
(шығындар туындайтын орындар; шығындар орталықтары – ... ... ... ... ... шығындарды тасушылар – атқарылатын жұмыстар
мен көрсетілетін қызметтердің ... ... ... орталығы деп мемлекеттік ведомствоның құрылымдық бөлімшесі,
оның аумақтық басқармасы, басқарушылық мақсаттар үшін ... ... ... асыратын ведомстволық бағыныстағы ұйым түсініледі.
Шығындарды нақтылау, бақылауды күшейту және ... ... ... ... ... ретінде шығындарды жоспарлау мен есепке
алуды бөледі.
Шығындар орталығы ұйымдастырушылық бірлікпен (басқармамен, бөліммен,
мекемемен және т.б.) ... ... ... осы ... ... ... ... болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Шығындар орталықтарын бөлшектеу дәрежесін басшылық белгілейді және ... ... ... және алынатын ақпаратты тиімді
пайдалану мүмкіндіктеріне байланысты болады. Басқарушылық ... ... мен ... орталықтарын бірдейлендіру мақсатында оларға
басқарушылық есеп шотының кодында жеке кодтар беріледі.
Шығындардың факторы, немесе ... ...... ... құрамдас бөлігі, мысалы, материалдық шығындар, еңбекке ақы
төлеуге жұмсалатын шығындар.
Шығындардың қалыптастырылуы факторы, ... ... ... ... ... ... ... себеп. Шығындардың факторы
өлшенетін, яғни сандық айқындауға көнетін болуға тиіс. ... ... ... ... сел жүру ... бар объектілердің болжанатын және
іс жүзіндегі саны, оларға ... ... ... ... ... ... және т.б. тура шығындардың факторлары болып табылады.
Тура шығындар факторларының сандық және құндық сипаттамалары болады
(сандық – ... да бір ... ... және ... саны, құндық –
осы бірліктерді қаржыландыруға арналып ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін
объектілерге ... ... үшін ... ... ... ... Жанама
шығындардың факторлары ретінде мыналар ... жиі ... ... ... (толық еңбекпен қамтылушылыққа ... ... ... ... алаңы, компьютерлік парк
және т.б.
Шығындардың туындау орны деп ... ... ... ... ... ... тұтыну тікелей жүргізілетін мемлекеттік
ведомствоның құрылымдық бөлімшесі түсініледі.
Шығындар орталығы шығындардың туындау орындарынан бөлімшенің ... ... ... ... функциялар бойынша талдамалық
есептегі шығындардың топтамасын білдіретіндігімен ерекшеленеді.
Орталық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мақсатында жауапкершілік орталықтары бөлінеді. Объект ретінде
жауапкершілік ... ... ... ... – осы мемлекеттік органның
қызметін жүзеге асыру кезінде шығындарды жедел басқару және ... ... деп ... ... ... ... ... немесе құрылымдық бөлімшесі немесе әкімшілік бөлетін
қызметті жүзеге асыратын белгілі бір ... ... ... ... ... ... алу мен бақылау нақты басшылардың
белгілі бір шығындардың түрлері мен көрсеткіштері үшін ... яғни ... ... ... ... ... бір бөлігі үшін
жауаптылықта болады. Сонымен, ... ... бір ... ... ... ... орнын оларды басқаратын басшылардың
жауапкершілігімен ... ... ... ... ... ... бұл оның ... шешім қабылдайтын жауапты тұлға тұратын
ұйымның ішіндегі қызметтің сегменті.
Әрбір жауапкершілік орталығы үшін құқықтар мен ... ... өз ... ... ... ... мен
басқарушылық шешімдер қабылдаудағы дербестік қана ... ... ... олардың шегінен жауапкершілік орталығы жоғары ... ... ... не оны ... шешімдерді алқалы түрде
қабылдау үшін ... тиіс ... да ... ... ... ... объектілері сияқты
шығындардың туындау орнымен ... ... ... бірнеше орынды біріктіруі
мүмкін.
Жауапкершілік орталықтары мемлекеттік ведомствоның қызметіне қатысы
бойынша негізгі және функционалдық ... ... ... ... ... туындау орындарындағы
шығындарды бақылауды ... ... ... ... егер ... ... осы орталықтың ықпалымен қалыптасатын
болса, шығындарды ... ... ... ... орындарына
таратады.
Функциональдық жауапкершілік орталықтары функционалдық белгісі бойынша
топталады:
• негізгілер ... ... ... үшін ... ... ... іске ... қамтамасыз ететін құрылымдық
бөлімшелердің басшылары жауаптылықта болады);
• қызмет ... ... ... ... ... ... бағыттарын іске асыру үшін жағдайларды
қамтамасыз ... ... ... басшылары
жауаптылықта болады);
• материалдық (мұндай орталықтардың қызметі үшін қызметті
материалдық ... ... ... ... ... басшылары жауаптылықта болады);
• басқарушы (мұндай орталықтардың ... үшін ... ... іске ... құрылымдық бөлімшелердің
басшылары жауаптылықта болады).
Аумақтық белгісі бойынша әр түрлі аумақтарда ... және ... ... функционалдық бағыттарды іске асыратын филиалдарды,
бөлімшелерді, учаскелерді және т.б. бөледі.
Мемлекеттік ... ... ... ...... ... басшыларының басқарушылық функцияларды іске асыруы мақсатында –
жауапкершілік орталықтары бірігуі немесе бағыныстылығы, функциялары, жүзеге
асырылатын шығындардың ұқсастығы ... ... ... ... ие ... ... әдістері
Әр түрлі аспектілердегі шығындар туралы мәліметтерді алу ... ... ... әдістерін қолдана отырып, оларды есептейді.
Бұл ... ... мен ... ... ... ... дәрежесіне қойылатын талаптарға және шығындар
туралы мәліметтердің ... ... ... ... оларды
шығындардың бір объектісі үшін ... ... (бір ВМБ, ... бір түрі және ... жөніндегі шығыстардың есебі тікелей нәтиженің (мемлекеттік
қызметтің) бірлігіне арналып пайдаланылатын ресурстар жөніндегі шығындарды
есептеу үшін ... Бұл әдіс ... қол ... үшін ... ... ... қалыптастырудан, әрбір ресурстың құнын белгілеуден,
ресурстардың санын тікелей нәтиженің (қызметтің) бірлігіне бөлуден ... ... ... ... ... ... санына бөлу жолымен
жалпы шығындарды есептеуден көрінеді.
Жанама шығындарды теңбе-тең бөлу тәсілімен есептеп шығарады.
Шығындарды нормативтер бойынша ... ... ... болып
табылатын мемлекеттік қызметтердің тұрақты қайталанатын түрлері ... ... ... ... ... ... оның ластануы
туралы деректердің бірыңғай мемлекеттік ... ... ... және ... ... мемлекеттік қызмет. Шығындарды
нормативтік есептеу – бұл стандартталған шығындарды нәтиженің бірлігіне
қолдану ... ... ... ... ... арналған база
үшін қабылданады, өйткені осы шамаға қатысты шынайы шығындар ... ... ... ... ... ... олардың
әрқайсысы тура және жанама шығындардың әр ... ... ... ... бойынша мемлекеттік қызметтерді іске асырған ... Бұл ... ... ... шығындардың объектісі деп
тапсырма (жұмыс немесе тапсырыс) түсініледі [35].
Әдетте ... ... ... ... ... іске ... мен ... нақты мерзімдері болады. Бұл ретте тапсырманы орындауға
арналған дайындықтың ұзақтығы қаржы жылынан асатын жағдайдың болуы ... ... әдіс ... саласындағы және онымен аралас
салаларда, қоршаған ортаның мониторингінде, оның ластануында жұмыстарды
атқаруға және мемлекеттік ... ... ... тапсырмалар бойынша
шығындардың есебіне қолданылуы мүмкін.
Үдерістерді жүзеге асыруға арналған шығындардың есебі белгілі бір
мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... ... оның ... бөлімшесі мемлекеттік қызметті өндіруші
ретінде қарастырылады.
Мекемеде жүзеге асыратын қызметі не бюджеттік қызметтің өзін көрсету
үшін, не ... ... да ... ... қызметін қамтамасыз
етудің құрауыштарының бірі ретінде пайдаланылатын құрылымдық бірліктерді –
шығандар орталықтарын бөледі.
Әрбір ... ... ол ... ... ... ... ... отырып, өз шығындарын есептейді, сондай-ақ осы қызмет ... ... ... ... ... ... ... орталығы өздерінің шығындары,
осы шығындарды түсіндіретін қызметтің көлемі және ... күні ... ... ... есеп ... ... басына және аяғына арналған қызметтің аяқталмаған
көлемдері шартты түрде аяқталған бірліктерге қайта есептеледі.
Басқа құрылымдық бөлімшелердің ... ... ... ... ... ... түрі ... кездеосы бөлімшеге оның құны да көшеді
және мемлекеттік қызметтің ... ... әдіс ... ... ... ... ... лайықты
болады және үлгілік дәйектілік схемасы бойынша жүзеге асырылады.
Мысалы, осы ... ... ... ... ... лицензиялау жөніндегі мемлекеттік функцияны жүзеге асыру.
Үдерісті жүзеге асыруға арналған шығындар есебі мен ... ... ... ... ... басты айырмашылық шығындар
топтамасының тәртібінде ... ... ... ... ... ... ... мекеме деңгейінде топталады, ал содан кейін
шығындар калькуляциясының ... ... ... ал екінші жағдайда
шығындар әуелі шығындар калькуляциясының ... ... ... ... ... ... топталады.
Бұдан басқа, бұл әдістерді жүргізілген мемлекеттік қызметтердің
әртүрлі санына қатысты қолданады. Тапсырманы ... ... ... ... ... ... саны көп ... олардың өздері бір тектес
емес, ал нәтиже бірлігіне арналған шығындар жеткілікті ... ... ... ... асыруға арналған шығындарды есептеу жүргізілетін
бірліктердің саны едәуір, барлық бірліктер бір тектес және ... ... көп емес ... ... қолданылады.
Бұл жағдайда тікелей нәтиженің (үдерістің) негізгі өлшем бірлігі
тіркеледі, ол ... ... ... ... ... үшін база ... Негізгі бірліктің сандық та, сапалық та құрауыштары болуға тиіс
екендігін ескеру қажет. Ссы ... ... үшін ... ... ... ... құрауыш ретінде жиі қабылдайды.
Мысалы, қызметтің жекелеген түрлерін лицензиялау жөніндегі мемлекеттік
функцияны іске ... ... ... ... мен ... әсер ету ... ... орындауға арналған лицензияны беру
туралы өтінішті қарау және шешім қабылдау» әкімшілік рәсімі өзіне мынадай
операцияларды ... ... мен ... ... Жауапты орындаушыны тағайындау;
- құжаттарда қамтылатын мәліметтердің толықтығы мен сенімділігін және
лицензияны іздестірушінің лицензиялық талаптар мен ... ... ... ... беру ... ресімдеу) мүмкіндігі туралы немесе лицензия
беруден бас тарту туралы ұсынымдар (қорытындылар) дайындау; лицензиатты
хабардар ету;
- ... ... ... тізіліміне өзгерістер енгізу үшін
жіберу және оларды мұрағаттау, лицензиатты хабардар ету;
- лицензияның болуын растайтын ... ... ... ... ... ... тікелей нәтижесі негізгі
бірлік үшін қабылдануы мүмкін, оған ... 1,0 мәні ... ... ... тікелей нәтижелер олардың негізгі ... ... ... шығындармен қатынасына байланысты бағаланады.
Қызметтің түрлерін жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... ұйымда оған жүктелген
функцияларды орындауға мүмкіндік беретін ... ... бір ... ... ұйғарымға негізделеді. Бұл ресурстар ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі
шығындарды шығындардың объектісіне жатқызады, ол ретінде бағдарлама, кіші
бағдарлама, тапсырма, жұмыстардың түрі және т.б. ... ... ... артықшылықтары ұйым бірнеше бағдарламаларды,
кіші бағдарламаларды іске асырған, тапсырмалардың кең спектрін және ... ... ... ... ... ... ... болады.
Белгілі бір жанама шығындардың туындауы себебін біле отырып, оларды
жеке бағдарламаны, кіші бағдарламаны, мемлекеттік ... ... ... және т.б. іске ... ... негіздеп жатқызуға болады.
Сондықтан жанама шығындардың әрбір түрі үшін ең ... ... ... ... қажет.
Функционалдық әдіспен көзделген жанама шығындарды бөлу тәсілі ... ... ... ... демек, бағдарламаны, кіші бағдарламаны,
тапсырманы және т.б. іске асыруға арналған ... ... ... ... ... қолдану қызметтің қандай да бір ... ... ... ... бар ресурстарды пайдалану қандай түрде ... және ... ... ... ... анықтауға
мүмкіндік береді.
Шығындарды бағалау дәлдігіне қойылатын талаптардың ... ... ... ... әсер ... ... ... Шығындарды бағалау
дәлдігіне қойылатын талаптар жоғары болған сайын қызмет түрлерін нақтылау
дәлірек ... ... Және ... ... ... ... бойынша
есебін нақтылаудың ұлғаюымен шығындарды есептеу моделі ... ... осы ... ... ... түрде еңбекті қажетсінетін
үдеріс болып табылатындығын ескеру ... ... оны ... ... ... ... әдісті қолдана отырып шығындарды есептеу ... ... ... ... ... қолдана отырып шығындарды есептеу тәртібі
|Ресурстарды бағалау |Үдерістерді бағалау ... ... |
| | ... ... |
|Респурстарды анықтау|Қажетті операцияларды ... ... |
| ... |шығындар объектісіне |
| | ... ... ... ... | ... ... |ресурстарды шығындар | |
| ... ... | |
| ... затрат | |
| ... ... ... | |
| ... бөлу | |
| ... ... | |
| ... көшіру | ... ... ... келе ... жоспарлаудың көмегімен
белгіленетін болжамдар нақтыланады, ... ... ... ... ... ... іске асырудың дәйектілігі, сондай ақ
таңдалынған мақсатқа жетуге ... ... ... ... бұл ... ... (тапсырмаларын) әзірлеу,
қаралған мерзімде оларды орындау, белгіленген ... ... ... ... ... ... ... қаржы саясаты
құралдарының бірі болып табылады. Ол ірі ... ... ... ... ... ... ... жоспарлаудың объектісі шаруашылық жүргізуші субъектілері мен
мемлекеттің қаржылық қызметі, ал қорытынды нәтижесі қаржы ... ... ... ... ... ... жиынтық қаржы жоспарына
дейінгі қаржы жоспарларын жасау болып табылады. Әрбір жоспарда белгілі бір
мерзімге ... ... мен ... ... және ... жүйелерінің
буындары мен байланыстары анықталады.
Осы диплом жұмысында еліміздегі бюджетті қаржылық жоспарлаудың кейбір
мәселелері мен теңестіру жолдары ... ... ... ... елдерменұлы көшке ілескеніне санаулы
жылдар өтсе де, осы мерзім ішінде ғасырға татырлық игі ... ... ... алу сәті нарықтық экономиканы мойындап, оның өмір
талабынан туындап отырғанына көзіміз ... ... ... ... ... ... ... даму жолына түскен алғашқы
жылдары инфляция, ... ... ... кетуі, жұмыссыздық сияқты
көлеңкелі жағдайларға душар болған. Олар дер ... ... ... кейін макроэкономикалық көрсеткіштерді үнемі бақылауда ұстап отырған.
Егеменді ел болған соң бізде де ... ... ... ... тұрақтылық болуы шарт. Бұл ... ... баға мен ... ... жекеменшіктің дамуы, қаржы
нарықнамасының өркендеуі ... ... ... ... ... қаржылық тұрлаулықтың жетістіктеріне байланысты.
Қазіргі уақытта жоғары жамыған елдердің өзі ... ... ... банк ... ... ... қор рыногінің акциялар
бағамының түсіп кетуі, инвестициялық белсенділіктің төмендеуі, экономиканың
өсу қарқынының баяулауы секілді бір ғана сценаримен ... ... ... қалып отыр.
Бүгінгі таңда қалыптасқан әлемдік тауар, қор және қаржы рыногыдағы
құбылмалы жағдай Қазақстанның экономика секторына, ел ... ... ... емес ... ... ... ... ықпал етуде.
Осындай кезеңде республиканың қаржы тұрақтылығын ... ... ... ... көздейтін жаңа бюджетті қалыптастыру тәсілдері
жасалды.
Бюджет мүмкіндіктерінің қысқаруына ... ... ... ... қысқартылды. 2000-2005 жылдар арағында мемлекеттік
бюджет үлесі жалпы ішкі өнімге қарағанда 24,1 пайыздан 19,9 ... ... 26,4 ... 20,2 ... ... ... ... табысты
бюджет арқылы қайта бөлу көлемі азайды.
Экономиканы тұрақтандыру үшін бюджет тапшылығын жою, тұтыну секторының
теңгерімдігін қалпына ... ... ... пропорциялары мен
құрылымдарын дұрыстау жөнінде біртұтас шаралар кешені әзірлеу керек. ... ...... жүргізудің бастапқы буындарында
басым жүреді.
Қазақстан бюджеті ұлттық экономиканы басқарудың ең ... ... ... ... ... ... ... барлық қажетті
негіздері берілген. Оны ... де, ... ... білу ... ... ... Ол арқылы халық шаруашылығы, әлеуметтік сақтандыру,
білім беру, ... ... ... ... ... ... пен басқару
шығындары қаржыландырады.
Бюджетке төлемдердің дер кезінде аударылмауы төлем дағдарысына ... Оны шешу үшін ... келе ... ... ... әлі күнге дейін
өткінші жаңбыр секілді, "өрт ... ... аз ... ... сөйтіп дағдарыс тууының негізгі себептерін жоймайтынын да ... ... бұл өте ... ... ең негізі – бюджетке кірістерді жұмылдыру үшін резервтерді
анықтау және бюджет қаражатын ұтымды ... ... ... 4,1 млрд.теңге жоспарда бюджетке ... жете ... 1,7 ... немесе 59,4%-ға түсті.
Сонымен қатар, бірнеше салық түрлері ... ... ... ... ... салығы – 18,6 млрд.теңге, жеке ... ... - ... ... және ... ресурстарды пайдаланғаны үшін түсімдер – 7,7
млрд.теңгеге.
Еңбекақыдан алынатын салықтар бойынша түсімдер жоспарларының орындалуы
2008 жылдың қаңтар - желтоқсан айларында 60,7 мың ... ... ... ... ... ... еңбекақы қоры 16,7%-ға өсті.
Айталық, жеке табыс салығы бойынша жоспар 109,6%-ға атқарылды немесе
18,6 ... ... ... 20,4 ... түсті.
- корпоративтік табыс салығы 50,4 млрд.теңге жоспарда бюджетке ... ... ... ... және басқа ресурстарды пайдаланғаны үшін түсімдер бойынша 3,0
млрд.теңге жоспарда бюджетке 10,8 ... ... ... 354,8%-ды
құрады, соның ішінде:
- қоршаған ортаға эмиссия үшін ақы ... ... 2,7 ... ... өз ... ... жер қойнауын пайдалану тәртібімен
жүзеге асыратын табиғатты пайдаланушылардан қоршаған ортаға лимиттен ... үшін ірі ... ... Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 28.12.07 ж. № 1314 қаулысымен бекітілген қоршаған ортаға ... ... және ... ... ... ... шартталған 9,3
млрд.теңге немесе 348,7% түсті.
Жоспардың аса ... 0,3 ... ... ... ... ... жер ... пайдаланушылардың біржолғы тіркелген төлемдері болып
табылатындықтан, олардың түсуі жер қойнауын пайдалануға жасалған ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Салықтық емес түсімдер бойынша жоспардағы 5,2 ... ... ... 7,2 ... теңге түсті, жоспардың орындалуы 139,9%-ды құрады.
Жоспар көрсеткіштерінің ... ... ... 1) 10 ... ... ... ол бойынша 2009 жылы жоспар бекітілмеген,
2) «СНПС Актөбемұнайгаз»АҚ-нан 0,4 ... ... ... ... түскен.
Негізге капиталды сатудан түсетін түсімдер бойынша жоспар ... ... ... бюджеттен қаржыландыратын мемлекеттік
мекемелерде тіркелген мүлікті сатудың көбеюі салдарынан.
Жылдың басынан бастап ... ... ... бойынша Қазақстан
Республикасының Ұлттық қорына небары 183,6 млрд. теңге түсті, оның ішінде
мұнай ... ... 183,4 ... ... тікелей салық
сомасы аударылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Елубаева Ж. “О ... ... ... ... ... Финансы Казахстана” 2005 г. 24с.
2. Ілиясов К. К., ... В.Д. ... ... - Алматы баспасы
"Экономика" - 1994ж.105 б.
3. ... М. ... ... на ... ... ... № 9, 2004, с. ... Муратов М. , Жағыпаров Б. “Қаржы және бюджет” Алматы 1999 жыл 58 б.
5. Афанасьев М.П., Кривогов И.В., ... ... ... и ... ... Дербисов Е.Ж. "Финансы Казахстана: между прошлым и ... ... ... - 199бж. ... ... К., ... В., Зейнельгабдин А., Сапарбаев Б., Исахова П.
«Государственный бюджет» ... – 1994, 9 ... ... ... ... ... туралы ” заңы
06.05.2004ж. 95 б.
9. ... М.П., ... И.В. ... ... ... ... М.: Изд. дом ГУ ВШЭ, 2006. 440 ... Модельные методические рекомендации по определению ... ... ... ... ... РК по ... ... 2006.
11. Никифоров С.М., Стрелец. О.А. Бюджетирование, ориентированное на
результат.- Москва, 2005
12. ... А., ... Д. ... ... ... и ее значение для административной реформы в ... ... ... М.Н., ... Д.Б. Шет ... ... А.
«Экономика», 2006 ж. 12бет.
14. Аллен Шик. Современный подход к управлению государственными расходами.
Всемирный банк. (Allen Schick. A ... Approach to ... ... ... ... на ... ... опыт и
возможности применения в России», ЦФП, 2002г.
16. Бюджетный процесс как инструмент ... ... / Под ... ... / ... канцелярия. Стокгольм. СИДА. Русский
перевод. М., 2005
17. Внедрение среднесрочного финансового планирования в бюджетный процесс
Российской Федерации / ... ... ... М.: ... ... Т. ... Мировой опыт по переходу на ... ... и ... ... ... в ... АО «Институт Экономических Исследований», Ростов н/Д: СКНЦ.
2009г., ... ... ... ... ... ... жөніндегі ақпарат
20. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті туралы
ереже, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2008 ... ... № 199 ... ... 1 бет
21. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті туралы
ереже, Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2008 ... ... № 199 ... ... 2 ... ... ... Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті туралы
ереже, Қазақстан Республикасы ... ... 2008 ... ... № 199 ... ... 2 ... ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің ... ... ... қор – ... ... атты ... «Егемен
Қазақстан» газетіне берген сұхбаты, ... ... ... 24
қаңтар, 2007 жыл 3бет.
24. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі Қазақстан Республикасының 2004
жылғы 24 сәуірдегі N 548 ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2004
жылғы 24 сәуірдегі N 548 Кодексі ... ... ... ... қызметі туралы жаршысы №3 март
2008ж. 45 б.
27. ."Выравнивая ... ... ... М. ... ... №5
-2005 жылғы журналы. 26 с.
28. «Қазақстан Республикасының қаржы ... ... ... жылдарға
арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006
жылғы 25 ... № 1284 ... ... ... Қаржы министрлігінің 2008-2010 жылдарға арналған
стратегиялық даму жоспары
30. Мемлекеттік бюджеттің 01.02.2009 жылғы атқарылуы ... ... ... ... ... және ... жоспарлау
министрлігінің 2010 – 2012 жылдарға арналған стратегиялық жоспары
32. 2009-2012 ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылғы желтоқсанның 4-і. № 96- ІV-ҚРЗ
33. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық ... ... ... бюджеттің атқарылуы туралы есеп 12бет
34. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ... ... ... Қазақстан Республикасы Қаржы ... 2008 ... ... № 199 ... ... 8 ... ... және бюджеттік жоспарлау министрі Б.Т. Сұлтановтың 2009 жылғы
27 наурызда «2010-2012 жылдарға арналған республикалық бюджет ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу
туралы» Парламент Мәжілісінде сөйлеген сөзі 
36. Қосымша А Қазақстанның Республикасының 2005 – 2011 жылдар ... ... млн. ... |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. |2008 ж. |2009 |2010 |2011 |
| | | | | |ж. |ж. |ж. |
| ... ... ( ... ... |Бекіт. Бюджет ... ... |
| ... ҚРЗ) ... ... ҚРЗ) ... ҚРЗ) |(05.07.2006 ж. №159 ҚРЗ) |
| ... ... ... ... |206 590,72 ... ... |166 804,91 ... ... |166 804,91 ... ТЫС ... |7 240,17 ... емес ... |7 240,17 ... КАПИТАЛДЫ САТУДАН ТҮСКЕН ТҮСІМДЕР |2 545,64 ... ... ... түсетін түсімдер |2 545,64 ... ... |30 000,00 ... ... |30 000,00 ... ... |128 860,26 ... сипаттағы мемлекеттiк қызметтер |5 419,45 ... |1 420,19 ... ... ... ... сот, ... |12 570,84 ... | ... беру |21 349,23 ... ... |14 442,78 ... ... және ... ... |61 932,04 ... ... ... |1 593,73 ... ... туризм және ақпараттық кеңістiк |3 853,70 ... ... және жер ... ... |97,17 |
|Ауыл, су, ... ... ... ... қорғалатын табиғи |765,71 |
|аумақтар, қоршаған ортаны және жануарлар ... ... жер | ... | ... ... қала ... және ... қызметі |155,26 |
|Көлiк және ... |2 569,11 ... |353,39 ... ... ... |2 337,69 ... ТАЗА БЮДЖЕТТІК КРЕДИТ БЕРУ |-207,19 ... ... ӨТЕУ |207,19 ... кредиттерді өтеу |207,19 ... ... ... БОЛАТЫН ОПЕРАЦИЯЛАР БОЙЫНША САЛЬДО |622,78 |
|ҚАРЖЫЛЫҚ АКТИВТЕРДІ ... АЛУ |643,77 ... |643,77 ... ҚАРЖЫЛЫҚ АКТИВТЕРІН САТУДАН ТҮСКЕН ТҮСІМДЕР |20,99 ... ... ... ... ... түсімдер |20,99 |
|V. БЮДЖЕТТІҢ ... ... |77 314,88 ... ... ТАПШЫЛЫҒЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ (ПРОФИЦИТТІ ПАЙДАЛАНУ) |-77 314,88 |
|ҚАРЫЗДАРДЫҢ ТҮСІМІ |8 797,65 ... ... |8 797,65 ... ӨТЕУ |18 874,66 ... өтеу |18 874,65 ... ... ... ... |-67 237,87 ... Д ... ... 2010 – 2012 ... ... болжамы
1. Үш жылдық кезеңге арналған
млрд. теңге
|Р/с|Көрсеткіштердің атауы ... ... ... | |2009 | |
| | | |2010 |2011 |2012 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |
|1 ... ... ... ... |ЖІӨ-ге %-пен |21,2 |20,9 |21,7 |21,4 |
|3 ... ... ... ... ... ... ... |2 352,7 |2 819,1|3 024,1|
|5 |Салықтық емес түсімдер |88,2 |66,8 |69,2 |73 |
|6 ... ... |23,1 |48,9 |47,7 |47,1 |
| ... ... | | | | |
|7 ... кредиттерді өтеу |8,0 |87,9 |87,9 |87,9 |
|8 ... ... ... |2,1 |2,1 |2,1 |2,1 |
| ... ... түсімдер | | | | |
|9 ... ... ... |843,1 |1 075,7 ... ... | | | | ... |Қазақстан Республикасы |347,9 | | | |
| ... ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... |4 931,0|5 236,0|
|12 |ЖІӨ-ге %-пен |24,8 |25,0 |25,5 |24,9 ... ... ... ... ... |109,8 |113,2 |106,2 ... ... |-573,6 |-721,0 |-734,0 |-735,8 ... ... %-пен |-3,6 |-4,1 |-3,8 |-3,5 ... бюджет ... ... ... |3 189,6 |3 479,0|3 709,1|
|17 | ЖІӨ-ге %-пен |17,2 |18,3 |18,0 |17,6 ... ... ... ... %-пен|82,4 |116,2 |109,1 |106,6 |
|19 |Кірістер ... ... ... ... түсімдер ... ... ... ... емес ... |74,9 |61,8 |63,8 |67,1 ... |Капиталмен жасалатын |5,6 |26,7 |25,5 |24,8 |
| ... ... | | | | ... ... алып ... |101,4 |90,4 |137,7 |131,4 |
| ... қайтару | | | | ... ... ... өтеу |14,0 |113,2 |100,9 |100,9 ... ... ... активтерін |1,5 |0,5 |0,5 |0,5 |
| ... ... ... | | | | ... ... ... кепілдендірілген |843,1 |1 075,7 |1 171,0|1 266,0|
| ... | | | | ... ... ... |347,9 | | | |
| ... ... сәйкес | | | | |
| ... | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... ... ... ... %-пен |20,8 |22,5 |21,8 |21,1 ... ... ... ... ... |117,7 |107,9 |105,5 ... ... |-573,6 |-721,0 |-734,0 |-735,8 ... ... %-пен |-3,6 |-4,1 |-3,8 |-3,5 |
| ... | ... Е 2010 – 2012 ... ... ... бюджет
мың теңге
|ББӘ |Атауы |2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| ... ... ... ... ... | |218 |548 |954 ... ... ... |2 463 621 |3 041 067 |3 349 414 |
| ... ... | | | ... |Қазақстан Республикасы |7 408 592 |8 517 067 |9 297 763 |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... Республикасы |1 995 429 |2 537 228 |3 462 031 |
| ... ... | | | ... ... ... ... ұлттық |53 229 |59 726 |66 190 |
| ... | | | ... ... ... Iшкi ... 954|101 344 |108 944 |
| ... | |620 |556 ... ... ... ... |57 142 763|43 836 239|43 972 835|
| ... ... | | | ... |Қазақстан Республикасы Табиғи |948 362 |1 103 200 |1 269 526 |
| ... ... ... | | | ... ... ... ... |32 174 050|33 515 549|33 635 ... ... ... | | | ... ... ... Туризм |44 011 538|17 978 321|9 039 287 |
| ... ... ... | | | ... ... ... Мәдениет |37 383 999|32 593 264|30 616 422|
| |және ақпарат министрлігі | | | ... ... ... ... ... |168 032 |179 438 |
| ... |863 |193 |084 ... |Қазақстан Республикасы Ауыл ... |261 891 |281 192 |
| ... ... |938 |016 |299 ... ... Республикасы Еңбек және|922 434 |1 026 218 |1 120 270 |
| |халықты әлеуметтiк қорғау |331 |269 |082 |
| ... | | | ... ... ... ... ... |314 291 |318 596 |
| ... министрлiгi |905 |163 |792 ... ... ... Қаржы |899 079 |792 148 |902 524 |
| ... |950 |478 |641 ... ... ... Экономика |35 837 310|349 223 |312 274 |
| ... ... ... | |207 |734 |
| ... | | | ... ... ... ... |49 245 689|59 386 685|65 554 ... |министрлiгi | | | ... ... ... Білім және|194 159 |204 809 |201 308 |
| ... ... |710 |796 |079 ... ... ... Денсаулық |364 263 |348 457 |397 835 |
| |сақтау министрлігі |154 |863 |921 ... ... ... ... 325|65 405 733|59 032 ... |және минералдық ресурстар | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |26 779 957|23 336 469|12 603 ... ... сауда министрлiгi | | | ... ... ... Қоршаған |9 864 619 |14 179 999|17 954 ... ... ... ... | | | ... ... ... |612 274 |715 406 |788 316 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | | ... ... Республикасы Ұлттық |108 049 |124 143 |126 368 |
| ... ... |963 |688 |064 ... ... ... «Сырбар» |5 454 124 |6 206 190 |6 714 499 |
| ... ... ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... Жоғарғы |23 065 135|28 582 542|31 599 461|
| ... | | | ... ... ... Бас |14 928 573|16 672 034|18 741 ... ... | | | ... ... ... Алматы |683 010 |734 431 |586 684 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |7 998 935 |20 389 143|33 808 ... ... агенттігі | | | ... ... ... |480 760 |584 581 |642 471 |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | ... ... ... |15 349 310|14 887 920|14 051 ... ... және ... | | | |
| ... | | | ... ... ... Статистика|5 566 180 |6 507 853 |6 995 629 |
| ... | | | ... ... ... |2 010 749 |2 245 617 |2 415 789 |
| ... қызмет iстерi | | | |
| ... | | | ... ... Республикасы Жер |4 917 626 |5 937 851 |6 087 045 |
| ... ... ... | | | ... ... Республикасы |9 047 729 |11 192 283|12 202 ... ... ... және | | | |
| ... ... ... күрес | | | |
| ... ... ... | | | ... ... ... ... |58 881 ... 205|
| |және тұрғын үй-коммуналдық |204 | | |
| ... ... ... | | | ... ... ... |212 734 |267 726 |299 077 |
| ... ... | | | ... ... ... |3 033 652 |3 406 136 |3 838 812 |
| ... ... | | | ... ... ... |4 527 638 |4 735 933 |4 862 812 |
| ... ... қызметi | | | ... ... ... ... |621 430 |693 504 |6 013 191 |
| ... комиссиясы | | | ... ... ... |53 566 ... 130|25 924 ... ... Іс ... | | | ... ... ... ... ... жыл
2006 жыл
2007 жыл
2008 жыл
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
ЖІӨ-ге %-пен
Шоғырландырылған бюджеттің теңгерімі
Мұнайға қатысты емес тапшылық
124,9
108,8
110,9
108,9
99,6
109,8
106,2
113,2
90,7
140,5
0,0
20,0
40,0
60,0
80,0
100,0
120,0
140,0
160,0
2008 жыл
2009 жыл
2010 жыл
2011 ... ... ... ... номиналды өсуі
215,3
333,2
573,6
721,0
734,0
735,8
1,7
2,1
3,6
4,1
3,8
3,5
0,0
100,0
200,0
300,0
400,0
500,0
600,0
700,0
800,0
2007 жыл
2008 жыл
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
ЖІӨ
% пен
0,0
0,5
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
4,5
млрд. ... ... ... -ге ... ... ... жыл
2011 жыл
2012 жыл
%
0
10
20
30
40
трлн. теңге
Ұлттық қор қаражатын тарту
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
трлн. теңге
Жыл соңындағы Ұлттық қор активтері
50

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 102 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық саясат жайлы100 бет
Болашақ заңгерлердің кәсіби ақпараттық-технологиялық даярлығын жетілдіру27 бет
Заңгердің кәсіби іс-әрекеті жайлы7 бет
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы және Аймақтық қауіпсіздік мәселелері20 бет
PR – стратегияны жоспарлаудың функциялары мен міндеттері54 бет
Агробизнесті жоспарлаудың теориялық мәні24 бет
Аймақтарда автокөлікпен тасымалдауды ұйымдастыру мен басқаруды жетілдірудің тәжірибелік негіздері133 бет
Аудитті жоспарлаудың мақсаты мен қағидалары, сатылары25 бет
Аудиттық жоспарлаудың сатысы22 бет
Ақша ағымдарын жоспарлаудың қажеттілігі және оны іске асыру27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь