Заңды жауапкершіліктің жекелеген мәселелері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

1 ЗАҢДЫ ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ МАЗМҰНЫН , МАҚСАТЫ МЕН
ҚЫЗМЕТІН ЗЕРТТЕУДІҢ КЕЙБІР ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ..7
1.1 Заңды жауапкершілік қағидасы жүйесіндегі гуманизм қағидасы ... ... ... ... ...7
1.2 Заңды жауапкершіліктің заңды негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.3 Заңды жауапкершілік институттың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ...16

2 ЗАҢДЫ ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ ЖЕКЕЛЕГЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... .21
2.1 Азаматтық.құқықтық жауапкершіліктің ұғымы және формалары ... ... ... ...21
2.2 Халықаралық құқықпен Қазақстан заңнамасы бойынша геноцид
қылмысы үшін жауапкершілік түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
2.3 Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін жауапкершіліктің түсінігі және
оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48

3 ӘКІМШІЛІК ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ ТӘЖІРБИЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ..64

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71

А.ҚОСЫМША. ЗАҢДЫ ЖАУАПКЕРШІЛІК НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..73
КІРІСПЕ

Заңды жауапкершілік жасалған құқық бұзушылыққа сәйкес қолданы-латын, кінәлі жанның жеке, мүліктік немесе ұйымдастырушылық сипаттағы айырылушылықтарымен байланысты болатын мемлекеттік мәжбүр ету шара-лары.
Заңды жауапкершілік - жеке адам, қоғам, мемлекеттің мұддесін корғай-тын бірден-бір жол болып табылады. Ол құқықтық нормалардың бұзылуы нәтижесінде пайда болып, құқық бұзуға мемлекеттік күштеу шарасын қолдану нысанымен сипатталады. Құқық бұзушыға жауапкершіліктің белгілі бір шарасы көзделген кұқықтық норманың санкциясын қолданудан тұрады.
Заңды жауапкершіліктің заңды негізі - құқық бұзушылық болып табыла-ды. Егерде субъектінің іс-әрекеті құқық бұзушылықтың белгілеріне сәйкес кел-месе онда ол заңды жауапкершілікке тартылмайды.
Құқықта құқықтық қатынастарды реттеу үшін заңды жауапкершілік қолданылады. Заңды жауапкершілікке тарту құқық бұзушылықты қалпына келтірудің тиімді жолы болып табылады.
Заңды жауапкершілік заңға және шартқа сәйкес жүзеге асырылады. Құқық бұзушылық заң талабынан ауытқуы жауапкершілікке әкеліп соғады. Азаматтарды және заңды тұлғалардың құқығын қорғау жауапкершілік арқылы жүзеге асырылады.
Алайда, жауапкершілік заңнан немесе шарттан тыс көзделуі мүмкін. Жауапкершілік заң шеңберінен аспауы тиіс. Заңды жауапкершілікті қолдану үшін «жауапкершілік» түсінігін анықтап алуымыз қажет. Жауапкершілік туралы ғалымдардың әртүрлі пікірі қалыптасқан.
Заңды жауапкершілікті қолдану арқылы әділетке жету үшін барлық жағдайларды қарастырған. Алайда қоғамның даму барысында түсінігі туралы теориялар мен тұжырымдардың жаңа түсінігіне бастама болады.
Жауаптылықтың тәрбиелік функциясы айырықша мәнге ие.
Зерттеу тақырыбымыздың мақсаты мен мазмұны ескере отырып, негізінен, азаматтық- құқық жауапкершіліктің тәрбиелік аспектілерін қаралап көрелік. Аталған мәселелерді зерттеумен айналысып жүрген Қазақстандық ғалымдар Ю.Г. Балин, М.К.Сүлейменов, А.Г. Диденко, О.Ихсанов және ресейлік ғалым Е.А. Ивановтардың пікірінше заңды жауапкершіліктің ескерту- тәрбиелік функциясының айқындаушы маңызы зор.
Бәрімізге мәлім, жауапкершілік әлеуметтік өмір аясында адам, қоғамның табиғи өмір сүруі үшін қажетті жағдай туғызуға себепті салдарын тигізетін еркіндікті (соның ішінде ой еркіндігінде) қамтамасыз етуге қабілетті, жауап-кершілікті адамдардың мінез-құлқын қалыптастыру құралы болып табылады. Олай болса, жауапкершілік пен еркіндік өзара байланысты әрі бір-біріне себепті салдарлық құбылыстар. Еркіндік істің байыбын барлай отырып, дұрыс шешім қабілеттілігінен басқа ешнәрсе емес. Еркіндік немесе шешім қабыл-дауға жағдай тудырған болса, жауапкершілік те арта түседі. Еркіндік шектелген, шектелілген жерде жауапсыздыққа, заңға қайшы келетін мінез-құлыққа әкеліп соқтыратын психологиялық деформацияға жол ашылады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1 Қазақстан Республикасының Конституциясы – Алматы: Жеті Жарғы, 2005. –
96 б.
2 Франк С.Л. Духовные основы общества. Введение в социальную философию
// Русское зарубежье. Л., 1991. – С.254.
3 Маркс К. Энгельс Ф. Сочинения. 2-e издание. – Т. 46, ч. 1. – C. 214.
4 Цыбулевская О.И. Юридическая ответственность // Теория государства и
права / Под ред. Н.И. Матузова, А.В. Малько. - М., 1997. - С. 680.
5 Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексі. – Алматы: ЮРИСТ. 2001. –
142 б.
6 Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығы. Қазақстан Республи-
касында өлім жазасына мораторий еңгізу туралы 2003 ж., 17 желтоқсан №
1251. // Егемен Қазақстан. - 2002. - 23 желтоқсан.
7 Қазақстан Республикасының Заңы. Нормативтік құқықтық актілер туралы
1998 ж., 24 наурыз N 213. – Қазақстан Республикасы Парламентінің
Жаршысы, 1998 ж., 2-3, 25-құжат.
8 Оспанов К.И. Основы права: Учебное пособие. Алматы: Жеті жарғы, 2007.
9 Венгеров А. Б. Теория государства и права. М.: Юриспруденция, 1996.
10 Иваненко О.Ф. Некоторые проблемы теории юридической ответственности.
– Волгоград, 1979. Выпуск 9. - С.4.
11 Базылев Б.Т. Юридическая ответственность как охранительное
правоотношение.//Советское государство и право 1980. №8. – С.122.
12 Братусь С.Н. Юридическая ответственность и законность –М., 1979. –С.4.
13 Ибраева А.С., Культелеева Т.Т. Вопросы изучения государства и права
//Вестник КазГУ. -1998. -№ 9. С.
14 Теория государства и права. под ред. А.М. Васильева. –М., 1983 г.
15 Хропанюк В.Н. Теория государства и права. М. 1995.- С.334.
16 Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексі. 2000 жылдың 1 сәуіріне
дейінгі өзгерістер мен толықтырулар енгізілген. Алматы // Жеті
Жарғы.
17 Гражданско-правовая ответственность. Васькин В.В., и Овчиников
И.Н., 1998г.
18 Гражданское право. Под.ред. доктора профессор юридических наук.
А.П.Сергеева. Санкт-Петербург 1996г.
19 Основы гражданского право. М.Г.Маркова.
20 Гражданский Кодекс РК коментарии. Общая часть. Алматы.
М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин. Алматы, 2010.
21 Ответственность за нарушение гражданско-правового обязательства.
Алматы, «Әділет-Пресс», 1997г.
22 Гражданское право. Учебник/Под ред. А.П.Сергеева, Ю.К.Толстого. М.,
1997г.
23 Юридическая ответственность и законность. Братусь С.Н. Москва,
1996г.
24 Гражданское право, часть вторая в впросах и ответах. Москва
юристь 2001г.
25 Алексеев С.С. Проблемы теории права – М., 1972г.
26 Гражданская правовая ответственность за пречинение вреда.
Теория и практика. Белякова М.А. 1996г.
27 Ответственность за нарушение гражданских прав и
обязанностей. Грибанов В.П., Москва 1993г.
28 Причинная связь как условие юридической ответственности.
Егоров Н.Д., Москва 1991г.
29 Правонарушение, понятие, причины, ответственность. Малейн Н.С.
Москва 1995г.
30 Гражданско-правовая ответственность за вред, причинный
преступлением против личности. А.Т.Ашеулов, Г.А.Жайлин. Алматы,
Издательства Каз ГЮУ 2000г.
31 Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтің Қазақстан халқына
Жолдауы // Егемен Қазақстан. –19.02. 2005ж.
32 Қазақстан Республикасының «Геноцид қылмысының алдын алу жəне ол
үшін жазалау туралы конвенцияға қосылуы туралы» 29. 06. 1998ж. заңы
33 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 16. 07. 1997ж.
34 Халықаралық құқық комиссиясы қабылдаған «Мемлекеттердің халықаралық
құқыққа қарсы əрекеттері үшін жауапкершілігі» атты жоба 12. 12. 2001ж.
35 Халықаралық Қылмыстық Соттың 17. 07. 1998ж. Рим статуты.
36 Барсегов Ю. Г. Геноцид армян – преступление по международному праву. –
М., 2000 г.
37 Трайнин А. Н. Защита мира и борьбы с преступлениеями против
человечества // В кн.: Защита мира и уголовный закон. – М., 1969г.
38 Стамқұлұлы Ә. Қазақстан Республикасының экология құқығы, Алматы,
1995ж.
39 ҚР Жер туралы заңы. 2003 ж. 20 маусым.
40 ҚР Еңбек кодексі. 2007 жыл.15 мамыр.
41 «Мемлекеттік орман қорының учаскесiнде қылқан және ceксеуіл екпе
ағаштарын басты пайдаланудың кесуiне тыйым салу және оларды сақтау
жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2004
жылғы 23 сәуiрдегi №460 қаулысы.
42 Әбдірайымов Б. Экологиялық зиян: сипаттамасы, денсаулыққа әсері, сот
арқылы өтелуі, Алматы, 2001 ж.
43 Таранов А.А.Қазақстан Республикасының әкімшілік құқығы. Академиялық
курс. Алматы, «КазГУ Баспа үйі» ЖШС,-2003,-284бет.
44 Бахрах Д.Н. Административное право.М.:БЕК,»1993.
45 Таранов А.А. Коментарий к Кодексу об административных
правонарушениях, в двух книгах. Алматы. Норма-К.2002.
46 Венгеров А.Б. Теория государства и права. М.: 1998.
47 Канаров С.А. Общая теория государства и права. М.: 1997.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.......................................................................................................................4
1 ЗАҢДЫ ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ МАЗМҰНЫН , МАҚСАТЫ МЕН
ҚЫЗМЕТІН ЗЕРТТЕУДІҢ КЕЙБІР ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ..................7
1.1 ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Заңды жауапкершіліктің заңды негізі.............................................................. 11
1.3 Заңды жауапкершілік институттың теориялық негіздері...............................16
2 ЗАҢДЫ ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ ЖЕКЕЛЕГЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ.....................21
2.1 ... ... ... және ... ... Халықаралық құқықпен Қазақстан заңнамасы бойынша геноцид
қылмысы үшін жауапкершілік түрлері ...........................................................42
2.3 Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін жауапкершіліктің түсінігі және ... ...
3 ... ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ ТӘЖІРБИЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ..........64
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................69
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.........................................................71
А-ҚОСЫМША- ЗАҢДЫ ЖАУАПКЕРШІЛІК ... ... ... құқық бұзушылыққа сәйкес қолданы-латын, кінәлі жанның жеке, мүліктік немесе ұйымдастырушылық сипаттағы айырылушылықтарымен байланысты болатын мемлекеттік мәжбүр ету ... ... - жеке ... ... ... ... корғай-тын бірден-бір жол болып табылады. Ол құқықтық нормалардың бұзылуы нәтижесінде пайда болып, құқық бұзуға мемлекеттік күштеу шарасын қолдану нысанымен сипатталады. ... ... ... белгілі бір шарасы көзделген кұқықтық норманың санкциясын қолданудан тұрады.
Заңды ... ... ... - ... ... ... ... Егерде субъектінің іс-әрекеті құқық бұзушылықтың белгілеріне сәйкес кел-месе онда ол заңды жауапкершілікке тартылмайды.
Құқықта құқықтық қатынастарды реттеу үшін ... ... ... ... ... тарту құқық бұзушылықты қалпына келтірудің тиімді жолы болып табылады.
Заңды жауапкершілік заңға және шартқа сәйкес жүзеге ... ... ... заң ... ... жауапкершілікке әкеліп соғады. Азаматтарды және заңды тұлғалардың құқығын қорғау жауапкершілік арқылы ... ... ... ... ... шарттан тыс көзделуі мүмкін. Жауапкершілік заң шеңберінен аспауы тиіс. Заңды жауапкершілікті қолдану үшін ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі пікірі қалыптасқан.
Заңды жауапкершілікті қолдану арқылы әділетке жету үшін ... ... ... Алайда қоғамның даму барысында түсінігі туралы теориялар мен тұжырымдардың жаңа түсінігіне бастама ... ... ... ... ... ... ... мақсаты мен мазмұны ескере отырып, негізінен, азаматтық- құқық жауапкершіліктің ... ... ... ... ... ... ... айналысып жүрген Қазақстандық ғалымдар Ю.Г. Балин, М.К.Сүлейменов, А.Г. Диденко, ... және ... ... Е.А. Ивановтардың пікірінше заңды жауапкершіліктің ескерту- тәрбиелік функциясының айқындаушы маңызы зор.
Бәрімізге мәлім, жауапкершілік әлеуметтік өмір ... ... ... ... өмір ... үшін ... ... туғызуға себепті салдарын тигізетін еркіндікті (соның ішінде ой ... ... ... ... ... адамдардың мінез-құлқын қалыптастыру құралы болып табылады. Олай болса, жауапкершілік пен еркіндік ... ... әрі ... ... ... құбылыстар. Еркіндік істің байыбын барлай отырып, дұрыс шешім қабілеттілігінен ... ... ... ... ... шешім қабыл-дауға жағдай тудырған болса, жауапкершілік те арта ... ... ... ... жерде жауапсыздыққа, заңға қайшы келетін мінез-құлыққа әкеліп соқтыратын психологиялық деформацияға жол ашылады.
Тақырыптың өзектілігі. Нарықтық ... ... ... ... ... көшу ... ... қызметінде толық еркіндік және сонымен бір мезгілде экономикалық қызмет нәтижесі жолында фирмалардың, кәсіпкерлікпен, сауда - ... ... ... барлық адамдардың толық жауапкершілігі талап етіледі. Бұл процесс меншіктің барлық түрлерінің тепе-теңдігіне, меншік қатынастарын белсенді реформалауға сүйенеді. Меншік ... ... мен ... творчествалық белсенділік пен икемділікті дамыта отырып, оның ... өз ... ... ... ... және ... ... жол ашады. Жауапкершілік бір мезгілде түрлі әлеуметтік байланыстарға тән нәрсе. Жауапкершілік сезімі адамгершілік санаты ... ... ... ... жауапкершіліктің мұндай қасиеті құқықтық жағынан негізделгенде ғана құқықтық реттіліктің көрінісі ретінде жауапкершілік ұғымы түрлі аспектілерге жиі қолданылады. Кейбір жағдайларда міндеттерді, ... ... ... орындау мен оның нәтижелері , өзге жағдайларда ... ... ... ... ... ... сөз болды. Бірінші жағынан алып қарастырғанда тұтас құбылыс мінез-құлықтың ондай қылығына тәуелсіз, ал екінші ... алып ... ... ... ретінде туындап тәуелдікке ұшырайды. Бұл мінездің қоғамымыздың құқықтық жүйесінің қалыпты орнығуында үлкен маңызға ие ... ... ... ... ... ... ... жұмысты орындау барысындағы шешімі қиын мәселенің бірі заңды жауапкершіліктің теориялық-құқықтық сұрақтары тақырыбының әдістемелік негіздерін, теоретикалық ұғымдарын барынша толыққанды ... ... ... ... ... жазылғандығын және оларды тауып жұмысты орындау барысында пайдалану мүмкіндігінің тым шектеулі екендігі айтумыз керек. ... ... ... ... ... әр жақты мәселелері Қазақстандық баспа беттерінде А.Б.Венгеров, С.С.Алексеев, С.А.Комаров, В.В.Лазарев, Н.И.Матузов, ... ... ... және т.б. ... ірі мемлекеттанушы-ғалымдардардың және т.б. ғалымдардың еңбектерінде қаралған. Алайда мәселелері заңды жауапкершіліктің теориялық-құқықтық жөнінде зерттелген еңбектердің ... ... ... мен ... Осы ... орындау барысында мынандай зерттеу әдістемесі қолданды:
- диалектикалық әдіс;
- салыстырмалық әдіс;
- талдау және саралау әдістері;
- теория мен тәжірбені ұштастыру ... ... ... ... ... ... оны қатаң ғылыми негізде жүргізуді талап етеді. Заң әдебиеттерін жүйелеуге негізделген әрі мейлінше түрлерін пайдалану, ... ... ... мен ... материал-дарды іріктеп алу және өңдеу тәсілдерін кеңінен ... мене ... ... жауапкершілікті қолдану мәселелері және оларды шешудің қазіргі кездегі жолдарын ... ... ... ... болып табылады. Осы мақсатқа жету үшін мынандай міндеттер қойылады :
- заңдық жауапкершілік негізгі ... ... ... ... және ... ... жауапкершіліктің жүзеге асырылу ерекшеліктері
- заңдық жауапкершіліктің жүзеге асырылуы- заңдық жауапкершілікті болдыртпайтын мән жайлар және т.б.
Тақырыптың теориялық және ... ... ... ... қол ... ... ... құқық теориясы жетілдіру мәселелеріне, заңды жауапкершілік ... ... ... ... мәселелеріне пайдалануы мүмкін. Зерттеудің тәжірибелік мәні сонымен қатар оның теориялық қорытындыларын , ... ... ... ... жұмысында , әр түрлі оқу үдерісінде пайдалануға болатындығында.
Дипломдық жұмыстың құрлымы мен ... ... ... мен ... ... ... ... мәселелерді әзірлеу деңгейінің есебіне сәйкес кіріспе, үш тарау, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұратын жұмыстың ... ... ... ... ... ... міндеттерінің бірі заңды жауапкершілік табиғатына талдау жасап, зерттеу жүргізу ... біз ... ... ... ... немесе олардың белгілері турасындағы қазіргі заманғы құқықтану ... ... ... ... ... ... жоқ. ... біз өз жұмысымызды орындау барысында осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... ғалымдардың басым көпшілігінің қолдауына ие болған категориялар мен концепцияларды басшылыққа алдық.
1 ЗАҢДЫ ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ ... , ... МЕН ... ... ... ... ... Заңды жауапкершілік қағидасы жүйесіндегі гуманизм қағидасы
Еліміздің тəуелсіздігіне ... үш жыл толу ... қол ... ... ... ... бағытына қарай дамып келе жатқан құқықтық үдерістердің орны ерекше ... атап өту ... ... ... ... мемлекеттің ең қымбат қазынасы адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен ... деп ... Адам мен ... ... мен бостандықтарын тану, сақтау жəне қорғау мемлекет міндеті болып ... Əрі ... ... 17 ... ... ... яғни жеке ... қадір-қасиеті мемлекетпен қорғалады. Аталған нормалар гуманизмнің жалпы құқықтық қағидасын қалыптастырады.
Біздің қоғам өмірін, соның ішінде құқық саласын тереңдеп гуманизация-лау ... ... ... бұл ... ... ... айқын көрінісі жоқ екені жасырын емес.
Арнайы əдебиеттерде ... ... ... ... бір ... тоғыспай жатқанын анық көруге болады. Сондықтан да бастапқыда заңды жауапкершілік гуманизмі мəселелерін зерттемес бұрын, ... ... өзін ... өту ... ұсынылады.
Гуманизм батыс философиясындағы елеулі бағыттардың бірі ретінде түсіндіріледі. Ол ... ... ... (ХV-ХVI ғ.) пайда болып, ХVIII ғ. ағартушылардың еңбектерінде шырқау шыңына жеткендігін байқай аламыз. Реформация дəуіріндегі Еуропадағы ұзақ азаматтық жəне діни ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттерден көрініс тапты.
Ол адамға жаңа заңды мəртебе өзінің табиғатын бекіту мен дамытуы үшін қажет еді ... ... ... ... ... шын ... ... қатынастар орнату үшін, рақымсыздықты туғызатын талаптарды өзгерту қажет [3,б.214].
ХIХ-ХХ ғ. гуманизм мəселелерін талдайтын жаңа ... ... ... Персоналистік философия түсінігін алып келді. Адамның қоғамдағы өмірін зерттей отыра, персоналистер ... ... ... ... пен жеке ... ... ішкі тұрақтылыққа ұмтылуы жəне оның əлемге басқаларға, құдайға ашылуы, өмір мен өлім сияқты ... ... ... бар деп ... Ал ... барлық сыртқы трагедиялары (ауру, өлім, соғыс жəне басқа) адамның ішкі қайғысының кескіні ғана.
Персоналистік философияның маңызды тұжырымы - ... ... ... - адам ... ... де өз ... ... философияның орталық категориясы ретінде қарастыра отырып, адамзат тұлғасын зерттеуге көңіл бөледі. ... ... ... ... ... ... жəне олардың бостандығына ерекше назар аударады.
атауын алған жаңа ... ... ... ... ... З. Фрейд, К. Маркс, Баховен ілімдерін талдау негізінде ... ... ... ... мен ... оның ... əсерлерге бағынышты еместігі жөнінде қорытындыға келеді.
Заманауи қоғамдық ғылымдар көзқарасы бойынша гуманизм - мəні адам ... ... ... ... ... қатынасы болып табылатын қоғамдық болмыс пен сананың түбірлі сипаты деп есептеледі. Ол ... ... ... ... ... қайғыға ортақтасу, айналадағыла-рға көмектесуден көрініс табады.
Мемлекет жəне құқық теориясы жұмыстарының барлығында дерлік гуманизм қағидасы қарастырылады. Мысалы, О.И. Цыбулевская гуманизм деп жеке ... оның ... мен ... ... ... ... ... мен құқыққа деген тарихи өзгермелі орныққан пікірлер жүйесі [4,б.680] - деп ... ... ... ... мен жеке ... қарым-қатынасын көрсететінін баса көрсетеді, ол өз кезегінде заңдылық, мемлекеттің қылмыстық жəне ... ... ... ... ... ... табылады.
Гуманизм идеясына түрлі тұрғыдан келуге болатынына қарамастан, олардың ... ... ... ... ... ... Мұндай жалпылама бастама, біздің көзқарасымыз бойынша келесідей болмақ: біріншіден, гуманизм жалпы қоғам тарапынан болсын, жекелеген индивидтер тарапынан болсын адамға ... ... ... байланысады; екіншіден, мұндай қатынас
Адамды жоғары құндылық ретінде мойындауға негізделеді. Ал ол өз кезегінде азаматқа ... ... ... жəне ... сияқты материалдық емес игіліктерді мойындаудан, сыйлаудан жəне қорғаудан, сондай-ақ тұлғаға қатысты барлық мүмкін деген жүріс-тұрыстың ... ... ... ... ... Міне осы ... біздің көзқарасымыз бойынша көзқарастар жүйесі
ретінде гуманизм негізін құрайды.
Жария құқықта жауапкершілік гуманизмі идеясы ... ... ... ... нормативті көрінісін тапты. Мысалы, ҚР Қылмыстық кодексінің 38бабы [5,б.142] бойынша қылмыс ... ... ... жаза мен ... да ... ... ... шаралар, физикалық азап шектіруді немесе адамның ар-ожданын қаралауды мақсат тұта алмайды, немесе
ҚР Конституциясының 17бабында делінген. Заңды жауаптылық ... ... ... ... ... ... ... ар-ожданын қорлайтын немесе физикалық азап шектіруді көздейтін жауапкершілік шараларын, тек қана гуманды жауапкершілік шаралары бекітілу тиіс заңды ... ... ... ... ... ... ... тікелей бекітілмеген, алайда ол азаматтық құқықтық жауапкершілік туралы нормалардың мазмұнын талдау барысында шығарылып, заңмен қарастырылған ... ... ... ... емес екендігімен, борышқор тұлғаның ар-ожданын қорлауға бағытталмағандығымен жəне олардың өмірі мен ... зиян ... ... ... ... институтының нормаларындағы гуманизм қағида-сын жүзеге асыру тұрғысындағы даулы сұрақтардың бірі болып өлім жазасы мəселесі табылады. ... етіп ... ... ... ... ... түрі тек қана аса ауыр қылмыстарға тағайындалатын жаза деп қарастырады.
Өзінің табиғаты бойынша өлім ... ... ... ... азап ... ... физикалық тұрғыда жоюмен байланысты болғандықтан антигуманды екенін мойындауымыз керек.
Конституциясының 15 бабының 2тармағында өлім жазасына қатысты ... ... бар. ... ... өлім жазасын реттеуші халықаралық құқық нормаларына сай келетініне баса ... ... ... ... ... соғыстан кейін Батыс елдерінде күшейген өлім жазасын тоқтату қозғалыстары, ақырындап ... ... ... ... ... сəйкес ұсыныстар енгізілуіне алып келді. Қазіргі уақытта БҰҰ
мақұлдаған құжаттарда, өлім жазасымен жазаланатын қылмыстық істердің шеңберін шектеу қажеттілігіне баса көңіл бөлінеді. ... ... жəне ... ... ... ... пактіде делінген (6 б. 2 т.).
Қазақстан Республикасы Президенті 1994 жылы ... ... ... ... ... ... өлім ... кезең-кезеңмен жоюдың перспективасы нақты белгіленген болатын. Қазақстан тəуелсіздігінің алғашқы жылдарында-ақ ұрлық, жалған ақша жасаушылық, валюталық операциялар туралы ережелерді ... ... ... ... ... ... салатын əрекеттер, зорлау мен пара алу үшін өлім жазасы заң жүзінде жойылды. ҚР Конституциясының өлім жазасына қатысты ... ... ... əрі ... ... 1998 жылдың 1 қаңтарындағы жаңа Қылмыстық кодексті ... ... ... ... онда өлім ... бейбіт кезде іс жүзінде ауырлататын мəн жайларда қасақана кісі өлтіргені үшін ғана сақталады.
Ең алдымен Конституция талап еткендей, өлім жазасымен жазаланатын ... ... ... ... ... ... кодекстің 49 бабына сəйкес жазаның ерекше түрі ретінде өлім ... ... ... ... ... сондай-ақ соғыс уақытында немесе соғыс жағдайында, мемлекеттік опасыздық (сатқындық), бейбітшілік пен азамат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар, аса ауыр əскери қылмыстар ... үшін ... ҚР ... кодексінің Ерекше бөлімінде мұндай қылмыстарға мыналар жатқызылған: қасақана кісі өлтіру (96 б. 2 т.), агрессиялық ... ... ... ... ... ... (156 б. 2 т.), соғыс жүргізу де тыйым салынған құралдар мен əдістерді қолдану (159 б.), ... (160 б.), ... кісі ... (162 б.), ... ... (165 б.), мемлекеттік қайраткер немесе қоғам қайраткерінің ... ... (167 б.), ... (171 б.), сот ... ... ... ... алдын-ала тергеуді жүзеге асырушы тұлғаның өміріне қастандық (340 б.), билікті теріс пайдалану (380 б.), ... ... ... ... ... беру немесе қолдану (383 б.) [5].
Өлім жазасы үкімін шығару мүмкіндігін қарастырушы жоғарыда келтірілген баптардағы санкциялар, ... өлім ... ... өмір бойы бас бостандығынан айыру түріндегі балама жазаны тағайындауға жол береді.
Өлім жазасын айыптыға тек ... ... ... ... шешімі бойынша тағайындау, ал үкімді ол күшіне енген сəттен бастап бір жылдан кейін ғана орындау ... ... заң ... бекітілді.
Өлім жазасын тағайындау туралы үкім шығарылу мүмкіндігін елеулі түрде ҚР Қылмыстық кодексінің 49 б. 2 т. қысқартады. Онда өлім жазасы ... ... 18 ... ... қылмыс жасаған тұлғалар, сот үкімі шыққан сəтте 65 жасқа толған ер ... ... деп ... Өлім ... ... ... кешірім жасау туралы өтініш етуге (ҚР Президентіне) құқығы бар.
Көптеген əлеуметтік сауалнамалар біздің ел халқының басым көпшілі-гінің өлім жазасын толық жоюға əлі ... деп ... ... ... ... ... отырып, жазаның ең ауыр түрін қолдануды одан əрі шектеуге ... ... ... өлім ... ... ... таңдап алынды. Қазақстан Республикасының Президенті мемлекеттің қылмыстық саясатын одан əрі ізгілендіру мақсатында Қазақстан Республикасында өлім жазасына мораторий еңгізу туралы ... ... [6]. ... басшысының бұл Жарлығы қылмыстық заңнаманы одан əрі ізгілендіру туралы ҚР Құқықтық саясат тұжырымдамасының қағидаларын іске асыруға бағыттал-ған ... ... ... бойынша сол уақытқа дейінгі өлім жазасына кесілген
қылмыскерлерге балама жаза ретінде өмір бойы бас бостандығынан айыру жа-засына ауыстыру жүктелді.
Осыған ... ... ... өлім ... ... ғана бар деген қорытындыға келе аламыз. Осындай түрде, барлық айтылғандар ҚР заңдарында мұндай санкцияның формальды ... ... ... ... ... жүйесінде бекітілген заңды жауапкершілік шаралары
қатарына фактілі түрде кірмейді, ... ... ... ... яғни барлық құқық салаларына таралатын заңды жауапкершілік қағидасы деп есептеуге негіз береді.
Алайда заңды жауапкершілік шаралары гуманизмі гуманизм қағидасы-ның жалғыз ... ... ... ... кері ... оның заңды жауапкер-шілік гуманизмі қағидасына сəйкес келуі немесе келмеуіне байланысты жол берілуі не берілмеуі ... ... ... отыр. Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілер туралы ... 37 ... [7] ... ... ... кері ... жол берілу немесе берілмеуіне байланысты
3 жағдайды айтуға болады:
1. Жауапкершілікті ауырлататын заңның кері күші болмайды;
2. Жауапкершілікті ... ... кері күші ... ... ... заңның кері күші болады.
Мұнда жауапкершілікті ауырлататын заңның кері күшіне жол ... ... ... гуманизм қағидасының көрінісіне, ал жауапкершілікті бекітетін заң - əділеттілік ... ... ... ... ... ... етеді.
Жауапкершiлiктi белгiлейтiн немесе күшейтетiн, азаматтарға жаңа мiндеттер жүктейтiн немесе олардың жағдайын нашарлататын нормативтiк құқықтық ... керi күшi ... ... ... ... кері ... жол ... əділеттілік қағидасына жатқызылады, өйткені қарама-қайшы норманың əрекет етуі жағдайында теріс қылықтың жасалу
сəтіндегі қоғамдық пікір мен тұлғаға жауапкершілік ... ... ... теріс əсер етудің арасында сəйкестілік, ара қатынас бұзылатын еді. Ал жауапкершілікті ... орын алса ... ... болар еді. Мұнда əлде бір əрекетке негативті, заңсыз деген пікір беріп қойылған.
Сондықтан жауапкершілікті ... ... кері ... жол ... ... ... қылықты қоғамның бағалауын өзгерте отырып түсіндіру өте қиын. ... бұл ... ... болу ... басқа жақтан іздеу керек. Біздің пікіріміз бойынша мұндай себепті, заң шығарушының жағдайды реттеуге ... бар екі ... ... ... ... деп ... ... Осыған байланысты жауапкершілікті ауырлататын заңның кері күшіне жол берілмейтіндігі нормасының ... көзі ... ... ... ... табылады деген қорытынды шыға-руға мүмкіндік береді.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе заңды ... ... ... мəнін біріншіден, заңмен бекітілген заңды жауапкер-шілік шаралары тұлғаға физикалық тұрғыда азап келтіруді, ар-ождан, ... ... ... ... ... ... жоятын немесе жеңілдететін заңның кері күшіне жол берілгенде жауапкершілікті ауырлататын
заңның кері күшіне жол берілмейтіндігімен түсіндіруге ... ... ... ... ... бойы ... ең ақылдылары қоғамдағы құқық бұзушылық себептері мен оны жою ... ... ... ... ... күні бұл мәселе заң ғылымында бұрынғыдай соншалық күрделі, әрі қарама-қайшылықты болып келеді. Оның өзектілігі - күмәнсіз. Құқық ... ... ... ... ... ... ... Дюркгейммен келіспеуге болмайды, ол қылмыс кез келген салауатты ... ... ... ... деп ... Осыған орай, бір де бір қоғам қылмысты мүлдем жоя алмайды. Олар болған, бар және әрқашан болады.
Нақ ... ... ... ... жаңа ... ... ... тұжырымдау, жаңа әдістер мен рәсімдерді құрастыру қажет. Қылмыс, басқа әлеуметтік құбылыс ... ... ... жаңа түрге ие болады.
Құқық бұзушылықпен күресуде ... ... осы ... ... ... және ... тудыратын себептерді жоюға бағытталған. Алайда құқық бұзушылық жасауға айыпты тұлғаларға қатысты құқықтық санкцияларды қолдану мүмкіндігін жоққа шығармайды. Нақ ... ... ... ... қатар құқық бұзушылықтың алдын алу қамтамасыз етіледі [8,б.45].
Осы санкциялар өз беттерінше емес, құқық қолдану қызметі процесінде жүзеге ... Оны ... ... ... ... органдар құқық бұзушылық жөнінде істерді қарастырып, шешім қабылдайды. Ізденімді қолдану, құқық бұзушылық жөніндегі істі ... ... ... істе құқық бұзушылық құрамының болуы болып табылады. Сондықтан құқық қолдану қызметін жүзеге асыру құқық бұзушылық ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықты дұрыс біліктілеуге, іс бойынша заңды шешімдер қабылдауға, заңдылықты сақтауды ... ... ... ... мен ... ... көмектеседі.
Құқық бұзушылықтың ең жалпы түрі қоғамға зиян келтіретін және заңға сәйкес жазаланатын қоғамға қарсы әрекет ретінде сипатталуы мүмкін. ... ... бәрі ... ... пен ... күш ... емес, жануарлардың әрекеті емес, адамдардың іс-әрекеттері болып табылады. ... ... мен ... ... ... болып саналмайды.
Құқыққа қарсы жасалатын іс-әрекеттердің алуан түрлі себептеріне, жағдайларына, субъектілері мен сипатына қарамастан олардың бәрінде, құқық бұзушылық сияқты ... ... ... ... ... ... белгілер бар.
Заң құқық бұзушылық белгілерін бекітеді, ол ... ... ... қоғамға қарсы басқа әрекеттерінен, мысалы, заңмен жазаланбай-тын ... жат ... ... ... ...
Біріншіден, құқық бұзушылық деп құқық нормалары тыйым салған заңды бұзатын іс-әрекет қана мойындалады. Сондықтан құқық бұзушылықтың маңызды белгісі - оның ... ... ... ... оның ... орнына қарамастан құқық талабынан шығып кетумен (құқықты теріс пайдалану) және т.б. бейнеленеді.
Екіншіден, құқық бұзушылық - бұл ... ... ... яғни ... ... ... жеткен (ережеге сай 14-16 жас) және өз істеріне есеп беруге, өз әрекеттерін басқаруға қабілетті тұлғалардың іс-әрекеті. Осылайша, құқық ... ... ... ... ... еркінің байқалуымен сипатталады. Жасы толмағандардың заңмен қарастырылған ... ... ... ... ... мен ... ... асырмағандығы үшін кінәлі адамдар жауап береді.
Үшіншіден, әрекетке қабілетті адам жасаған құқыққа қайшы іс-әрекеттердің бәрі бірдей ... тек осы ... ... ... жасалғандары ғана құқық бұзушылық деп саналады. Айыптылық - ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Осылайша, құқық бұзушылықтың ең маңызды белгісі айыптың болуы, яғни заңсыз іс-әрекеттерді жасаудағы ниеті немесе ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік немесе жеке бастың мүдделеріне залал келтіреді, қоғамға зиянды нәтижелерге алып келеді. Зиян -материалдық және моральдық, өлшеулі және өлшеусіз, физикалық және ... ... және ... ... қалпына келтірілетін және қалпына келтірілмейтін болады. Осылайша, қоғамдық қауіпсіздік құқық бұзушылық белгісі ретінде құқық бұзушылық жасау нәтижесінде жеке ... ... ... ... мүддесіне зиян келтіреді.
Жазаланушылықты құқық бұзушылық белгісіне жатқызуға да болады, сондықтан кез ... ... ... ... үшін ... ... қарастырылуы керек.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, келесі қорытындыға келуге болады:
Құқық бұзушылық - қоғамдық қауіпті ... ... бар, өз ... өз ... ... беруге қабілетті тұлға жасаған кінәлі құқыққа қайшы іс-әрекет.
Барлық құқық бұзушылықты екі ... бөлу ... - ... және ... ... Оларды бөлудің басты критерийлері, біріншіден, қоғамдық зияндылықтың сипаты мен ... ... ... ... бұл шешуші шамада құқыққа қайшылық ретінде сол немесе басқа іс-әрекетті мойындауға әсер ... ... ... ... мен ... ... құндылығымен, құқыққа қайшы қастандықпен, жағдаймен, уақытпен, (зорлық немесе зорлық емес) тәсілдермен, өлшеммен және келтірілетін зиян сипатымен және т.б. ... ... ... - бұл, ... ... ... ... аз дәрежесімен сипатталатын құқық бұзушылық, ол қоғамдағы құқықтық тәртіптің жеке жақтарына қастандық жасайды. ... ... ... ... қолданарлық түрде, сондай-ақ олар теріс қылық енгізетін қарым-қатынас түрлері бойынша және ... үшін ... жаза ... қарай топтауға болады.
Тәртіптік теріс қылық - қызметтік ... ... ... құқық бұзушылық және ол ең алдымен қызмет бойынша бағынушылық қатынастың тәртібін бұзады. Тәртіптік ... ... ... (жұмысшы-лардың, қызметкерлердің, оқушылардың және т.б.) белгілі ұжымдарының қызмет тәртібіне қастандық жасайды, ол еңбек, қызмет немесе оқу тәртібін әлсіретеді де, ... ... ... ... ... ... Еңбек туралы заңдар кодексі ескерту, сөгіс, белгілі бір ... ... ... ... ... ... төменгі лауазымға түсіру, жұмыстан босату сияқты тәртіптік жазалар қарастырылған. Тәртіптік жазаларды кәсіпорын, ... ұйым ... ... ... ... ... бір ... кеш қалмай және оны жасаған күннен бастап алты айдан кеш қалмай салады. Тәртіптік ... ... - бір жыл. ... ... ... (теріс қылық) - заң бойынша бекітілген қоғамдық тәртіпке, мемлекет органдарының атқару және орналастыру қызметі саласындағы қарым-қатынасқа қастандық жасайтын, қызметтік міндеттерді ... ... ... емес ... бұзушылық. Әкімшілік теріс қылықтар, мысалы, өртке қарсы қауіпсіздік ережелерін, мемлекеттік немесе жекеше кәсіпорындарда санитарлық гигиенаны бұзу болып табылады. Әкімшілік ... ... ... ... ... белгілеріне ие бола отырып, зияндылығының аз дәрежелілігімен қылмыстан айтарлықтай айырмасы болады.
Әкімшілік құқық бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік заңмен қарастырылады. Бұл ең ... ... ... ... айыру (мысалы, көлік құралдарын басқару құқығы), түзету жұмыстары (екі айға дейін), әкімшілік тұтқындау (15 ... ... және т.б. Жаза ... бұзушылық жасаған күннен бастап екі айдан кеш қалдырмай қолданылуы керек.
Әкімшілік жаза түрлері әкімшілік құқық бұзушылық істерін олар ... ... ... ... қарастыратын өкілетті органдар, сондай-ақ әкімшілік жаза қолдану туралы қаулыларды орындау тәртібі ... ... ... ... ... ... ... теріс қылықтар (деликттер) - мүліктік және ... ... емес ... ... ... бұзушылық, ол адам үшін рухани құндылық болып табылады. Азаматтық құқық бұзушылық - ұйымдарға және жеке азаматтарға келісім бойынша ... ... ... ... мен ... нұсқан келтіретін мәліметтер таратудан тұратын мүліктік зиян келтірумен бейнеленеді. Азаматтық құқық ... ... ... толтыру, бұзылған құқықты мәжбүрлеп қалпына келтіру немесе орындалмаған міндетін атқару сияқты санкцияларды қолдануға алып ... ... ... бұзу ... ... заңды бұзу) - еңбек міндеттерін бұзудан, орындамаудан тұратын және ... ... ... ... ... ... тыйым салынған еңбек құқығы субъектісінің құқыққа қайшы айыпты ... ... ... ... ... ... немесе мемлекеттік органдардың әділ сот мүдделерін немесе құқық бұзушы құқықтық қатынаста тұрған жақтың іс жүргізу құқығын бұзушылығына ... Бұл ... ... соттың қолдау хатты қанағаттандырудан бас тартуы, бекітілген пішінге сәйкес келмейтін ізденім өтінішін ... ... ... ... қолдануға және т.б. алып келетін құқықтық әрекет емес.
Халықаралық құқық бұзушылық (деликт) - халықаралық құқық нормаларына немесе жеке ... ... ... ... ... немесе басқа субъектіге, халықаралық құқық субъектілерінің тобына немесе барлық ... ... ... ... ... ... субъектісінің әрекетсіздігі. Халықаралық деликтіге - дипломатиялық өкілдерге қатысты құқыққа қайшы әрекеттердің жолын кесу жөнінде шаралар қолданбау, сауда міндеттемелерін бұзу және т.б. ... ... ... ... түрі - ... ... ... туғызу - өз бетімен орналасу немесе құрылыс орнату, бөгде адамның мүлкін ұстау, заңға қайшы мәміле жасасу, заңсыз акт шығару, ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді бұзу және т.б. болып табылады. Осындай құқық бұзушылықтарды қалпына келтіру ... ... ... алып ... ...
Құқықтық норманың санкциясы деп, құқық бұзушылық жағдайында қолданылатын және оның қорытынды құқықтық бағасы енетін мемлекеттік ... ... ... ... атаймыз. Барлық санкциялар-дың ортақ мақсаты - құқықтық тәртіпті қорғау, құқық бұзушылықтың алдын алу және ... ... ... ... ... ... кезінде бұл мақсатқа екі негізгі тәсілдермен қол жеткізіледі: 1) бұзылған құқықтарды қалпына келтіру; 2) жеке тұлғаға әрекет ету және ... ... оны ... ... тәрбиелеу, осындай құқық бұзушылықтың алдын алу мақсатындағы құқықтық статусы.
Санкциялар - құқықты қалпына келтіру (міндеттерін ... ... ... бұзылған құқықтарын қалпына келтіруге бағытталған) және айыппұл салушы, жазалаушы (құқық бұзушының кейбір құқықтарын шектеуді, оған ... ... ... немесе ресми түрде бетіне басуды қарастыратын) болып бөлінеді. ... ... ең ... түрі - ... ... саналады. Қылмыстар дегеніміз - қоғамдық қауіпті, қылмыстық заңдармен тиым салынған, адамгершілік тұрғыдан ... ... деп ... ... мемлекеттік конституциялық құрылысына, оның саяси және экономикалық жүйесіне, азаматтардың құқықтары мен бостандық меншігінің бекітілген түрлеріне қастандық келтіретін немесе ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен жеке тұлғалардың заңмен қорғалатын мүдделеріне зиян келтіретін іс-әрекеттер. Қылмыстық әділ соттың мақсаты қоғамды тұтастай қорғау болып табылады. ... ... ... ... кез келген іс-әрекет қоғамдық қауіпті деп саналады.
Қылмыстың теріс қылықтардан айырмасы - ... ... ... ... және жеке ... мемлекетке, қоғамға анағұрлым ауыр зиян келтіреді. Қылмыстар мемлекеттік және қоғамдық құрылыстың негіздеріне, ... жеке ... жеке ... және ... қарулы күштер қауіпсіздігіне қастандық жасайды, әрі қылмыстық жаза шараларын қолдануға алып келеді. ... жаза ... ... үшін ғана емес, қылмыстық қастандығы, соған дайындалғаны, бірге қатысқаны, ал кейбір құрамдар бойынша - ... ... және ол ... ... үшін де ... Тек сот ... бекітілген іс жүргізу тәртібімен, қылмыс жасағаны бойынша айыпты деп санап, жаза белгілей алады.
Заң жүзіндегі жауапкершілік ... ... ... ... әділдік пен демократизмге негізделген. Бұл нақты түрде келесі: заң жүзіндегі жауапкершілік құқық бұзушылық ... ... ... ғана ... ... көрінеді. Құқық нормасы бұзылған жағдайда заң жүзіндегі жауапкершілік міндетті ... тууы ... Заң ... ... түрі мен шегін бұзылған құқық нормасында мемлекет айқын анықтайды. Заң жүзіндегі жауапкершілік әрқашан ... ... жеке ... жүктеледі. Заң жүзіндегі жауапкершілікті жүктеу кезінде ерекше іс ... ... ... және ... ... ... жүзіндегі жауапкершілік құқық бұзушыны жазалау үшін салынады. Қылмыстық ісі үшін сазайын ... және ... өтеу ... заң жүзіндегі жауапкершілікті тек шектік әмбебап түрде жүктеу кезінде ғана болады: санкция көлемі (бас бостандығынан айыру немесе айыппұл, ... ... ... ... айып ... ... ... ауырлығына байланысты.
Заң жүзіндегі жауапкершіліктің мақсаты - құқық бұзушыны ... ... ... ... ... ... алдын алу). Бас бостандығынан айыру түріндегі жазасын өтеп ... ... ... ... ... ... ... кейін айыпкер азаматтастарының қатарында қалады да, одан әрі өмір ... ... ... жалғастырады.
Қоғам өз қатарында, жазалаудан ызаланған емес, басқаға жамандық істесе, өзіңе де ... ... ең ... ... - бостандықты, жақсы атағын, ар-намысын жоғалтқаннан гөрі адал өмір сүріп, заңды жолмен келген игіліктерді ... өмір сүру ... ... мойындаған адамның қатарларында болуына мүдделі.
Заң жүзіндегі жауапкершілікті қолдану қоршаған адамдарға, олардың тарапынан құқыққа қайшы іс-әрекеттерді жасаудың алдын алу үшін ... ... ... Кері ... олар сол бір ... нәтижеге ұрынуда немесе құқық бұзушы өтеген жеке басының игіліктерінен ... ... ... болмайды.
Заң жүзіндегі жауапкершіліктің негіздемесі - құқық бұзушылық болып табылады. Субъектінің тәртібі құқық бұзушылық белгілеріне жатпаса, онда бұл ... заң ... ... ... Заң жүзіндегі жауапкершілік - бұл күрделі әлеуметтік процесс. Ол құқықтық нормалардың белгілеулерін бұзу нәтижесінде туады және ... ... ... ... ... ... түрінде көрінеді. Заң жүзіндегі жауапкершіліктің маңызды белгісі мынада: оны мемлекет анықтайды және оның құзыретті органдары қолданады.
Заң ... ... ... ... ... тәртіптерін қорғау және азаматтарды құқықты құрметтеу рухында тәрбиелеу деп санауға болады. Заңға және ... ... ... ... адамның жеке наным-сенімі болып қалуы керек. Осы тәрбиелік процесте өз ... ... ... ... қоғам-дық ұйымдар және т.б. айтуы керек.
1.3 ... ... ... ... ... ... ... заңды жауапкершілік институты ерекше орын алады. Жауапкершілік деген түсінік көп мағыналы. Ол саяси, моральдік жəне заңды ... ... ... ҚР ... 34 бабында "əркім ҚР Конституциясын жəне заңдарын сақтауға, басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын; абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеуге міндетті" делін-ген. Бұл аспектіде ... ... өз ... ... ... ... ... фактор, құқыққа сай жүріс-тұрысты насихаттайды деуге болады.
Заңды жауапкершілікке əркім өзіндік ... ... О.Ф. ... ... ... жауапкершілік - құқық бұзушының жағымсыз салдарға төзуі, белгілі бір мемлекеттік мəжбүрлеу нысанын өз басынан өткізуі " [10, ... Б.Т. ... ... ... өз ... бойынша қорғаушы құқықтық қатынас, ал сыртқы пішіні - ... ... ... ... [11, б.122]. ... ... - бұл да міндет, бірақ мəжбүрлеп орындала-ды, егер бұл міндет жүктелегн тұлға ерікті түрде орындалмаса [12, б.4].
Заңды жауапкершілік ... - ... ... ... лауазымды тұлға түріндегі мемлекет пен құқық бұзушының арасындағы тиісінше айырулар мен ... ... үшін ... ... төзу міндеті жүктелетін құқық нормасын бұзудан туындайтын құқықтық қатынас. Жеке сипаттағы (мысалы, бас ... ... ... ... ... немесе ұйымдық сипаттағы (мысалы, жұмыстан шығару) шектеулер осындай зардаптар ... ... ... ... ... бір түрі ретіндегі заңды жауапкершіліктің белгілері мыналар: а) мемлекет құқық нормаларында белгілеген; ə) мемлекеттік мəжбүрлеуге сүйенеді; б) арнаулы уəкілетті ... ... ... ... ... іс ... тəртібімен
қолданады; в) құқық бұзушы үшін нақты теріс зардаптардан көрінеді жəне қосымша ... ... ... г) тек қана ... ... ... үшін туады жəне қоғамның бетіне басумен байланысты.
Заңды жауапкершіліктің мағынасы мен мақсаты субъектілердің құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, ... ... ... мен ... ... ... Заңдық жауапкершіліктің міндеттері осыдан туындайды. Біріншіден, құқық ... ... ... (жазалау міндеті). Екіншіден, құқықты қалпына келтіру жəне ... ... ... ... өтеу ... ... міндеті). Үшіншіден, құқықтық санада заңды мінез-құлық мотивтерін қалыптастыру жəне заңдық жауапқа тартылушы субъектінің де ... ... ... ... басқа субъектілерінің де (жалпы ескерту) жаңадан құқық бұзушылық жасауының
алдын алу. ... ... ... ... заңдық жауапкершілік былайша жіктеледі:
- қылмыстық, тек қана қылмыс үшін жəне қылмыстық, ... іс ... жəне ... ... заңдарына сəйкес соттың үкімі бойынша ғана қолданалатын ең қатаң түрі;
- ... яғни ... ... қылық жасағаны үшін, қызмет міндеттерін орындаумен байланысы жоқ түрі;
- азаматтық, шарттық міндеттемелерді бұзудан ... ... ... ... ... бар ... адамдардың тəртіптік теріс қылық үшін қолданылатын түрі. Тəртіптік жауапкершілік ішкі еңбек ... ... ... бағыныштылық тəртібімен, кейбір салаларда қолданылатын тəртіптік жарғылар мен ережелерге сəйкес пайда болуы мүмкін;
- материалдық, еңбек міндеттерін орындау кезінде ұйымға келтірген ... үшін ... ... жауапкершіліктің əр түрінің өзіне тəн мемлекеттік мəжбүрлеу шаралары бар. Оларды мемлекеттік мəжбүрлеудің басқа шараларымен шатастырмаған жөн, ал оларға: ... ... ... ... бұзылған құқықты қалпына келтіру үшін қолданылатын қорғау шаралары
(алименттерді мəжбүрлеп өндіріп алу жəне т.б.); ... ... ... алу ... яғни ол ... ... ... дейін формальды түрде жəне демек, жаза ретінде емес, сақтық ретінде қолданылатын тыю ... ... ... ... ... жəне т.б.); ... алдын алу сипатындағы шаралар (карантин, дүлей зілзалалар немесе бұқаралық шаралар жағдайларында жүріп-тұру еркіндігін шектеу), ... ... ... ... үшін ... ... тəрбиелік ықпал жасаудың мəжбүрлеу шаралары немесе медициналық сипаттағы мəжбүрлеу шаралары ... ... ... мен нашақорларға, жезөкшелерге жəне айналасындағылар үшін ерекше қауіпті аурулар жұқтырғандарға); меншік иесінің мүлкін оның ... тең етіп ... ... ... үшін мəжбүрлеп иеліктен айыру ретіндегі реквизициялау жатады.
Заңды жауапкершілік мемлекеттік мəжбүрлеумен ... ... ... ... тек ... ... теңестіруге болмайды. Заңды жауапкершілік құқықтық қатынас ретінде оның бір тарапты құқық бұзушы белгілі бір айыруларға, жазаларға төзуге ... ... - ... өзі ... ол құқықтық нормалардың санкцияларына сəйкес төзу міндеті болып табылады. Яғни, құқық бұзушыға мемлекеттік мəжбүрлеу ... ... ... жауапкершілікті жүзеге асыру [14].
Қазақстанда заңды жауапкершіліктің кез келген түрі заңдылық (жауаптылық тек заң негізінде, заңда көзделген əрекет үшін жəне заң ... ғана ... ... ... ... ... үшін ... жазалауға жол берілмеушілік; жауаптылықты анықтайтын немесе оны ... ... кері күші ... ... зиян ... ... ... əрекеттік ауырлық жазасы мен кінə дəрежесінің мөлшерлестігі; бір құқық бұзушылық үшін бір ғана жаза ... ... ... (адамның қадір-қасиетін кемітетін жазалау шараларын, азаптауды белгілеу мен қолдануға тыйым салу); негізділік (істің мəн-жайын жан-жақты зерттеу жəне адам жасаған нақты ... ... ... объективті ақиқат ретінде анықтау); орындылық (таңдап алынатын ықпал ету шараларының заңды жауапкершілік мақсаттарына сəйкестігі, оны дараландыру жəне саралау, ... ... ... да, жұмсартатын мəн-жайларды да есепке алу) жəне заңды жау-апкершіліктің болмай қоймайтындығы (оның сөзсіз болатындығы, құқық бұзушылықты сапалы түрде жəне ... ашу, ... ... ... ... көңіл аударуы, қылмыскерлікке қарсы күрес тиімділігінің шарты) принциптеріне негізделерді.
Кешірім жасау немесе рақымшылық ету актілері ... ... ... жазаны ауыстыруы немесе жоюы мүмкін.
Заңдылық - қолданалып жүрген құқық нормаларына оның ... ... ... ... мен ... ... ... барлық жеке жəне заңды тұлғалардың) қатаң жəне бұлжытпай сақтауы. Жұмыс істеуі тұрғысынан ... ... ... ... ретінде, билікті жүзеге асыру əдісі ретінде, қоғамдық-саяси өмірдің режимі ретінде, түрлі құқықтық ... ... ... ... ... ретінде қарастырылуы мүмкін.
Заңдылық ұғымын неғұрлым кең көлемді болып ... жəне ... ... ... билік институты, лауазымды адамның іс-əрекеттері, басқару шешімдерінің заңдылығы, заңдардың ... жəне т.б.) ғана ... ... ... нақ ... əлеуметтік танылғандығы ретіндегі, билік пен беделді, талап пен органдарына сену ретіндегі мазмұнды жағын да қамтитын () ... ... ... ... ... ... элементтер (олар принциптер деп те аталады) кіреді: мемлекеттің бүкіл аумағында нормативтік актілерді бірдей түсініп, бірыңғай қолдану ... ... ... ... мен ... ... өзге де ... нормативтік жəне жеке құқықтық актілердің бағыныштылығы мен кімнің болса да Конституцияға жəне заңдарға қайшы келетін актілерді ... ... ... болмайтындығы ретіндегі үстемдігі; адам жəне азамат құқықтары мен бостандықтарының оларды жүзеге асырудың нақтылығы ретіндегі кепілділігі; заңдылық пен орындылықты қарама-қарсы қоюға ... - ... ... ... заң ... өзі де ең ... ... Пайданы, тиімділікті, қажеттілікті сылтауратып олардан орағытып өту - ... ... ... ... ... ... кінəсіздік презумпциясы: (Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабы 3-тармағының 1)тармақшасы); заңдылық пен мəдениеттіліктің өзара байланысы: ... ... ... ... - жеке адам мен ... ... деңгейінің көрсеткіші;
жеке адам мен қоғамның мəдениеті заңдылықтың жай-күйін, құқық тəрті-бінің адамгершілік табиғатын анықтайды.
Заңдылық үшін қолданылып жүрген құқық нормаларын дəл жəне ... ... ... ... мен ... ... ... асыруды жəне барша жұрттың өздерінің заңдық міндеттерін орындауын қамтамасыз ететін ... мен ... ... өте ... ... ... мен амалдар - заңдылықтың кепілдіктері. ... ... ... ... жəне арнаулы болып негізгі екі түрге бөлінеді.
Заңдылықтың жалпы кепілдіктері қоғамның экономикалық жағынан дамығандығының дəрежесі, экономикалық бостандық жəне ондағы ... ... ... ... ... құрылыстың конституциялық негіздерінің мызғымастығы жəне саяси режим демокра-тизмінің деңгейі ... ... сөз жəне ... ... қоса ... идеологиялық плюрализм зайырлы мемлекет шеңберіндегі діни бостандық (идеологиялық кепілдіктер).
Заңдылықтың арнаулы кепілдіктеріне ... оның жай күйі неге ... ... ... ... ... ... керек: біріншіден, қолданылып жүрген нормалардағы қоғамдық даму сарындары мен қажеттерінің дəлме-дəл жəне мерзімінде бейнеленуі; екіншіден, заң шығарушылықтың консти-туциялылығы мен ... ... ... заңға бағыныштылығы, нормативтік құқықтық актілерді жүйеге түсіріп, код ... ... ... дəлдігі мен қол жеткізілуі; үшіншіден, барша жұрттың заң мен сот алдындағы теңдігі; төртіншіден, барлық соттар мен судьялар үшін ... жəне ... сот ... ... принциптері; тек қана сот жүзеге асырады; судья тəуелсіз жəне тек Конституция мен ... ғана ... ... презумпциясы; əрбір адамның сотта құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... ... адамның тиісінше ұсталған, қамауға алынған немесе айып тағылған кезден бастап қорғану құқығы; қылмыстық заңды ұқсастығы ... ... ... ... бесіншіден, елдің бүкіл аумағында заңдардың, мемлекет басшысы жарлықтарының жəне өзге де нормативтік құқықтық актілердің дəл жəне бірыңғай қолданылуына орталықтандырылған ... ... ... ... мен ... ... ... заңдар мен басқа да құқықтық актілерге наразылық келтіру; алтыншыдан, заңдылық пен ... ... ... бағытталған заңды жауапкершілік шараларының нақтылығы мен тиімділігі; жетіншіден, ... ... заң ... ... ... ... ... мен құқықтық мəдениетін қалыптастыру жəне, ақырында, сегізіншіден, Қазақстан Республикасы Президентінің халық пен мемлекеттік өкіметтің, Конституция бұлжымастығының, адам мен ... ... жəне ... ... ... ...
Заңдылықты нақты жүзеге асыру нəтижесінде қоғамдық қатынастарды іс жүзінде тəртіпке келтірудің жай-күйі дегеніміз құқық тəртібі. Қалыптасып жəне ... ... ... ... - ... ... ... нақты қамтамасыз етілуінің, оның кепілдіктері пəрменділігінің маңызды көрсеткіші. Əртүрлі маңызды құқықтар мен міндеттердің субъектілері ретінде адамдардың заңды ... ... ... ... тəтібінің мазмұнын айқындайды, құқық тəртібін жасайды.
Ең алдымен құқық тəртібін қорғауға тиісті мемлекеттік органдардың қызметінде заңдылықты сақтаудың ... ... ... ... деп ... ... емес, өйткені заңдармен реттелген нақты қоғам-дық тəртіптің ... ... ... тəртібін тек заңды құралдар ғана қамтамасыз ете алады, ал заңдардың орындалуы құқық тəртібін нығайтуға ... ... ... ... ... дамыту мен нығайтуға жəрдемдеседі. Құқық тəртібі болмайынша демократия берекесіздік пен бетімен кетушілікке айналады. Құқық бұзушы үшін ... ... оған ... құқықтық нормада көрініс тапқан жауапкершілік шаралары
көрсетілген санкцияларды қолдану [15, б.334 ].
2 ЗАҢДЫ ... ... ...
2.1 Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің ұғымы және формалары
Жауапкершілік барлық құқық қатынастарына тән нәрсе. Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік жөніндегі мәселе міндеттемелік құқықтың жалпы ережелерінде ... ... та бұл ... айтылған мәселе міндеттемелерден тыс құқық қатынастарына да ... ... ... ... ... - ... немесе шартпен қаралған ретте өзіне жүктелген міндетті бұзатын азаматтық құқықтық қатынастардың субьектілеріне қолданылатын ... ... алу ... ... ... салу ... табылады. Оған бұзылған құқыққа орай өкілетті тұлғаның мүліктік шығынының орнын толтыру да жатады.
Жауапкершілікке тарту, азаматтық құқық бұзушылық жағдайында құқықтық ... ... ... ... ... ... Ең ... азаматтық-құқықтық жауапкершілікте мемлекеттік және шарттық тәртіпті нығайтуда, осы ... ... ... ... ... айрықша. Азаматтық құқық қатынасының субьектілері болып табылатынтараптар өзіне жүктелген міндеттерді орындамауы ... ... ... ... ... және жеке ... мен бүкіл қоғамды қолайсыз жағдайларға әкеп соқтыратынын білуі тиіс әрі өзінің міндетін бұзбауға күш салуы керек. Тәрбиелік жағын ... ... ... әлгі ... ... бұзушылыққа жол берілетін болса, онда азаматтық-құқықтық жауапкершілік оны қайта қалпына ... ... ... ... да, ... өзі істеуге міндетті нәрсені орындамағанда ғана емес, оны ... өз ... бас ... ... де оған жауапкершілік бәрібір мойындатылады. Азаматтық құқықтық қосымша мүлікті өндіртіп алу тәрізді өзіне тән ... ... ... несие беруші міндеттемесін орындаудан жалтарған борышқорға жазалау шарасын ... ... және оның ... өз ... ... отыруы қиындай түседі.
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің өзіне тән қасиеттері:
А) борышқордың міндеттемені бұзғанынан ... ... ... ... ... ... борышқордың міндеттемені тиісті дәрежеде орындауын қадағалау;
Б) борышқорды міндеттемесін орындамағаны немесе тиісті дәрежеде ... үшін ... ... бір дәрежеде несие берушінің міндеттемеге қатысуына түрткә болу (өйткені, контрагенттің дұрыс болмауынан пайла болатын шығынды өтеуді қамтамасыз етеді);
Г) ... ... ... ... ... ... айғақтау болып табылады [16].
Ықпалы әр түрлі деңгейде бола ... да, ... ... жауапкершіліктің мұндай қасиеттері кездеседі. Мұндай жауапкершіліктің қажеттілігі міндеттеменің бұзылмауын реттейтін заңнан ( ... ... ... ... ... орнын толтыру ), әр жақтың өзара жасасқан шарттарынан, міндеттеменің келісілген жағдайларынан туындайды. Жауапкершілікті белгілеу қосымша келісімдер арқылы да ... ... ... оған ... мерзімін бұзғаны үшін салынатын айыпқа орай жасалатын келісімді жатқызуға болады.
Азаматтық-құқықтық ... - ... ... ... ... институты болып табылады, өйткені, жалпы ереже бойынша азаматтық-құқықтық қатынастардың барлық түрінде ... тән ... ... ... көп ... ... ... белең алады, сондықтан да ол тәртіптің бұзылуы, санкциясы жүзеге асыру (мемлекеттік мәжбүрлеу) ретінде ұғындырылады. Оның үстіне ... ... ... мән-маңызын ұғынуда екі бағыт тілге тиек етіледі. Бұл мәселеге қалам ... ... ... ... ... бұзушылар үшін қосымша ауыртпалық түсіру мен (қолайсыз жеке және мүліктік зардаптар) міндетін орындауға мәжбүрлеу деп болжайды, ең бастысы - ол ... ... ... жауапкершілік те - міндет, алайда олмәжбүрлеу арқылы орындалады. ... ... ... ... ... ... бұзуға жол бергенге дейін болмайды деген қорытынды жасалады.
Жауапкершілікті ретроспиктивті көзқарас ретінде түсінудің гносеологиялық себептері неде? Қоғамдық ой-пікір дәстүрінде жауапкершілік ... құн ... ... ... ұғымда қоғамдық пікір мен ғылым неліктен міндеттеуге, ... ... ... қылмыстық-құқықтық шараларға жүгінеді?
Құқық тек жарлық пен тиым салынғын тенденцияларға тән қарапайым құбылыс болғаны ... және ... ... ... бұл сауалдарға жауапты жауапкершілік теориясындағы қиғаштық себептерін мемлекеттік құбылыстың тарихи ... ... ... ... ... тәсілдерінің белең алу практикасынан іздеу керек.
Біздің құқықтық ... ... ... ең алдымен оны орнықтыру тәсілдерін жаңғыртуды көздейді. Бұл жерде ең ... ... ... ... ... ... ... құрмет сезімін қалыптастыру, олардың заң алдындағы құқықтары мен бостандығын, теңдіктерін қатаң сақтау, әркімнің өз әрекеті үшін жауапкершілігінің заңдылығын мойындау.
Заңдылықты ... ... тыс ... сақ ... жөн. ... тар ... ұғыну-құқықтың демократиялық, акдамгершілік, гуманистік потенциялының жан-жақты ашылуын барлық қоғамдық соның ішінде құқықтық құбылыстарды орталықтандыруды қамтамасыз ете алмайды.
Нақты алғанда құқық күрделі ... Оның ... ... еркін олардың творчестволық дербестігінің мүмкіндіктерін қамтамасыз ететін компоненттер маңызы мен құқықтың мінез-құлқын механизміне ықпал ету мүмкіндік беретін ... және ... беру ... үлес ... ... ... ... міндеттерді орындалмағаны үшін санкцияларды, айып салуды, жазалауды күшейту жолымен емес, адамдардың келісім-шарт міндеттері мен заңдылықты қатаң сақтаудағы позитивті жауапкершілігін, ... ... ... жолымен жүргізген жөн. Бұл жауапкершілікті өркен жайдыратын нақты тарихи даму жолы.
Қ. Мұздытаев атап көрсеткендей жауапкершілік ретроспиктивті бағыттан ... ... [17, б.134 ]. Бұл ... ... ... ... ... алдын-ала аңғару қабілеті емес, олардың қоршаған ортаны қайта жаңғыртуға белсенді қатысу ... ... да ... алынады. Бұл жағдайда біз заңды жауапкершілікті моральдық, ішкі жауакершілікпен шатастыруға ... Тек ... ... ... бір-бірімен тығыз байланысты моральдық құқықтың негізі болатынына көңіл аударғымыз келеді.
Позитивті ... ... ... және оның ... ашып ... ... ... құқықтық тәрбие жұмыстарын тиімді ұйымдастыру ісінде және азаматтық-құқықтық белсенділікті қалыптастыруда методология-лық маңызға ие жауапкершілік ұғымына ... ... ... ... ... ... ұғымы күштеу мен және жазалаумен сәйкес келмейді. Сонымен бірге, ... өзі ... ... ... ... бұзушылықтың және санкцияны іске асырудың салдары немесе мемлекеттік күшпен қорқыту ретінде түсінбегені жөн. Біздің социологиялық зерттеулеріміз көрсетіп отырғандай респон-денттердің 21 ... ... тар ... ретроспективті деңгейге түсінеді. Бір қызығы сол, респонденттердің арасында қылмыстыры үшін бас бостандықтарынан айрылғандыр және еңбек пен ... ... ... ... Сонымен бірге қазірге дейін цивилистердің өзі азаматтық құқықтың жауапкершіліктің белгіленуі деп жазалауды, құқық ... жол ... үшін ... ... ... және оны ... ... мүдделеріне нұсқан келтіру мен тығыз байланыстырады. Олардың пікірі бойынша тәрбиелік ықпалын ерекшеліктерді құқықтық тәртіп ... ... пен ... айыптауын адамдарға сезіндіру болып табылады. Кейбіреулер азаматтық-құқықтық жауапкершілікте мемлекеттік оргондар құқық бұзушыға қолданатын құқықтық нормаларды сақтауға ... ... ... ... ... ... маңызды белгісі.
Әрине, мәжбүрлеудің мүмкіндігі заңдық жауапкершіліктен міндетті түрде тыс тұрады ... бұл ... ... ... ... мәжбүрлеу жауапкершіліксіз де бола алады (мысалы реквизация), ... ... де ... асуы ... В.М. ... ... мәжбүрлеуді дөрекі, механикалық мағынады түсінбеу қажеттілігіне көңіл аудара келсе, істің мәніне баға бергенде ... ... оның ... ... бір түрі ... ... тұрған жаза қорқынышынан атқарылатын мінез-құлық тәртібі деп, есептемеу қажет. Құқық ... оның ... ... ... ... ... болып толып табылатын жоғары биліктің құдіреті беделді адамдар тұрғанда ғана мәжбүрлеу сипатына ие болатынын айтады [18, б.34 ].
Екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жағдай бірнеше кезекте азаматтық - құқықтық ... ... ... ... ... Мысалы, азаматтық - құқық мәжбүрлеуге қарағанда ықпалды келеді, міндеттердің орындалуын қамтамасыз етудің заңдық құралы болып табылады.Азаматтық-құқықтық қажеттіліктің ... үлес ... ... және құқықтық үлестің қатысты құқықтық қатынастарын екі келетіндігінен азаматтың міндеттердіорындауда басты ынталандырушы күш ... ... ... қатынастарда субъективті құқықтық жүзеге асыруға ынтасы болып табылады.Қатынастарда азаматтық-құқықтық ықпал ету механизмі, - деп ... В.Ф. ... - ... қатынас субъектілерінің мүліктік мүдделері тікелей пайдаланумен сипатталады. Ынталандырудың заңдық құралы адамдардың субъективиті құқықитағы үлесі, қабылданатын міндеттердің эквиваленті болып табылады. ... ... ... ... белсенділігін азаматтық нормаларына тән болып келетін мемлекеттік мәжбүрлеудің бүркемелі сипатын ашуға болмайтыны да міне, сондықтан [19, б.24].
Қазіргі жағдайда ... ... мен ... ... ... байланысы жоқ қылмыстық жауапкершіліктің сондай формаларын кең қолдануға айқын перспектива ашылып отыр. Қылмыстық жазаны, қоғамдық ықпал ету шараларымен ақырында ... жаза ... ... тарылтудың диалектикалық процесі қылмыстық жауапкершілік ақтау кезінде жүзеге асырылуы мүмкін.
Сонымен жауапкершілікті ... мен ... ... ... ... ... ... респонденттердің 63 проценті жауап-кершіліктің жазалаусыз, мәжбүрлеусіз болатынына сенімді. Заңдық жауап-кершілік құқықтық нормаларды ... үшін жаза ... ... ... мінез-құлықты, азаматтық-құқықтық белсенділікті ынталандыру мақсатымен орнықтырылады.
П.А. Варул мен И.Н. Грязин ... ... ... ... ... ... ... .Мұндай қорытынды тарихи практикамен әрдайым сәйкес келе бермейді [20, б.33].
Мысалы, еңбек тәртібін нығайту ... 1940 ... ... ... айтқанда 1940 жылғы 26 маусымдағы КСРО Жоғарғы Кеңес ... ... ... ... ... ... жүйесінің еңбекшілердің инициативасы мен дербестігінің тиімді жұмыс істеуін әлсірететін жауапсыздыққа әкеліп ... ... ... ... ... да үлкен тәртіпсіздіктерге жол берілетіндігін көрсетті. ... ... ... ... жауапкершілік алмауы үшін мәселерді өз бетінше шешуден қашқақтайды.
Көріп отырғанымыздай адамдардың жеке бостандықтарына нұсқан келтірген жазалау жауапсыздыққа ... ... ... ... ... ... ... тыс жауапкершілік те жоқ.
Осыған байланысты Е.В.Черныхтың деген пікірмен толық келісуге болады. ... ... ... ... оның ... да сондай. Егер адамның мінез-құлқы қалыпты болса, жазалау жөнінде мәселе қойылмайды, себебі ол ... әрі ... ... ие. ... ... ... жазалауға ұшырайды. Жауапкерші-ліктің теріс аспектісі тәртіптің бұзылуынан көрінеді [21, б.87].
Бұл жерде оның салдарынан ... ... ... ... ... шара қолдану болып табылады. Заң шығарушының бірінші орынға жазалауды жауапкершілік ктегориясын қоятыны сондықтан.
Жауапкершілік пен ... ... ... ... ... келе қызіргі жағдайда жауапкершіліктің заңдылық идеясына көңіл ... ... ... ... ... ... ... құқықтық сипатқа ие және заңдылықтың маңызды принциптерінің бірі болып табылады. Жауапкершіліктің заңдылығы бірде-бір құқық ... ... ... тиіс емес ... және ... ... үшін жауапты адамдардан есеп талап етілетіндігі білдіреді. Мұндай есептің нәтижесінде ... ... ... айыпталу мен жазалауға, жауапкершілік шараларын қолдануға лайықтылығы көрінеді.
Оның үстіне өз іс-әрекуеттеріне есеп беру міндеттілігі кейбір жағдайда тікелей заңда ... ... ... ... ... 272 бап), ... ретте құқықтық негізгі принциптерінен туындайды.
Сонымен, заңдық жауаптылық- өз іс-әрекеттеріне есеп беру құқықтық реттелетін міндеттілік.Респонденттердің 59 пайызы осындай қорытындыға ... ... ... ... ... келіспейтіндігін білді-реді.Ол міндеттілігі арқылы жауап беру, есептеу мүліктік жауапкершіліктің мазмұнын аша алмайды, себебі келісім-шарт міндеттемелерін бұзушы немесе мүлікті ұғым зиян ... ... ... ... ... ... үщін есеп беріп қана қоймай шығынның орнын толтыруға, айып ... заң ... ... ... шын ... ... негізделген айып тағылып отырғанда келісім-шарт бұзушының немесе зиян келтірушінің жәбірленушіге жауап ретінде өзінің ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтың жай күйі жөнінде құлаш-құлаш есеп беріп отырып, ал жәбірленушінің шығынды қайтарып алу үшін сотқа немесе арбитражға ... ... ... ... ... оқып, отырумен шектеліп қалуы дұрыс па?-дейді [22, б.65].
О.Э. Лейст жауаптылық жөніндегі біздің ұғымызды түбірімен әжуалдауға тырысады: есеп жазылды жауапкершілікті мойындадың, ... іс ... Бұл ... не ... ... ... ... біз кең ауқымды жауапкершілікті теріске шығармаймыз, олай етсек кең ауқымды жауапкершіліктің ғана барлығы жөнінде ұғым қалыптасады.Жауапкершілікті проблемасындағы негізгі ... оның ... ... ... ... ... болып табылады.
Айталық шығын мен айыпты өндіру азаматтық құқықтық жауапкершілік шарасы. Ықпал ету ... ... көп ... жауапкердің іс-әрекетіне есеп беруіне тікелей байланысты әрі міндетті. Үшіншіден, жауапкершіліктің ... ... ... ұмытпау керек.
Жауапкершіліктің тәрбиелік мүмкіндіктерін адамның есеп беру отыру ... ... ... ғана ... ... ... ... негізгі белгісі әрі маңызды. Есеп берілгеннен кейін жазалау немесе айыптау ... ме, жоқ па бұл ... ... ... ... басты кемшілік сол, есеп беріп отырудың жиі талап етілмейтіндігі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ойланып көрейік. Бұған жауап ретінде әрбір саналы азамат ең алдымен ... ... ... есеп ... ... тиіс ... В.А. Тарховтың тұжырымымен толық келісеміз. Бұл жеке адамдардың іске жауапкершілік ... даму ... ... ... принципті маңызды мәнге ие болады [23,б.6].
Бұл жерде жауапкершіліктің екі түрін назарда ұстаймыз: қоғам ... ... ... және ... ... ... ие ... өз-өзіне жуапкершілігі.
Бірінші жағдайда жауапкершіліктің мақсаттары, реформалары мен шаралары мемлекетпен ... ... ... ... ... ... жеке адамның өз-өзін ұстап жүру қабілетіне, өзінің өмірдегі орны мен ... ... ... ... ... индивидтің өзінің мінез-құлқын іштей реттеп отыру механизміне тікелей байланысты. Жауапкер-шіліктің көрсетілген түрлері бір ... ... ... болса да өзара диалектикалық тығыз бірлікте.
Оның үстіне ішкі бақылауы жақсы дамыған адамдар қазіргі жағдайда бейімділігін танытады. Олар, белсенді, конструктивті мінез-құлқы ... ... ... ... ... ... құқықтық белсенділік пен жауапкершіліктің төменгі дәрежесі, азаматтық позициясының солқылдақтығы аңғарылады. Міне, сондықтан құқықтық тәрбие қызметінде азаматтардың мінез-құлқының ... ... ... шеше ... ішкі ... ... қол жеткізу қажет. Соңғысы өзіне есеп беруді нығайтусыз жеке адамдардың бірінші кезекте өзіне, өз-әрекеттеріне есеп беру міндеттерін орындап ... ... ... ... кез-келген заңдық міндет қандай да бір болмасын өзге объектінің (азаматтың, органның, мемлекеттің) құқығымен тікелей байланыс-ты. Оның алдында ... адам жеке ... ... ... ... есеп ... ... керек. Есепті талап ету-тәрбиенің маңызды құралы, жауаптылықтың заңдылығы. Есеп беру барысында міндеттілікті орындауды қамтамасыз етуде, міндетті адам мен қоршаған ортаның ... шара ... аясы ... ... ... ... ... белгілерін бөліп қарауға болады. Олардың, түпкі мәні, біріншіден жауапкершіліктің мемлекетпен белгіленіп, бекітілуінде құқықтық ... ... ... Екіншіден, адамнан есеп беруді тек заң құқығы бар азаматтан ғана талап ете алады. Басқа адамдардың түрлі сылтаулармен есеп беруді ... етуі ... ... ... ... ... заңдық жауапкершілікпен негізделіп отыруы тиіс екендігін естеріңізге саламыз.Онсыз міндеттілек белгісі - бір ... ... ... ... ... мынадай қорытынды шығаруғы болады: құқықтық міндеттілік және оны нығайтатын жауапкершілік - бұл бірдей ... ... - бұл да ... алайда әрдайым өзге міндеттіліктермен жалғастырылып отырады. Мысалы, заңдарды сақтау міндеттілігі оларды ... есеп ... ... ... ... ... ... жауапкершілік құқық бұзушылықты жою шара-сы ретінде ... ... ... ... ... қалыптасуы үшін ... ... ... ... Егер де ... ... ... тиісінше орындалмаса, онда міндеттеме ... деп ... ... ... ... ... әсер етеді. Құқық бұзушылықтың ... алу және ... ... ... үшін ... құқықта міндеттемені бұзғаны үшін санкция ретінде азаматтық ... ... ... ... санкция түрлерінде азаматтық құқықтық жауапкерші-лік туындай бермейді. Егер де ... ... ... ... қайтарылмаса, онда мәжбүрлеу ... ... ... борыш-қордан мүлік алынып қойылып несие берушіге ... ... ... ... ... ... ... үшін мәжбүр-леу жүзеге асырылса да бұндай ... ... ... ... ... ... болмайды.
Азаматтық құқықтық жауапкершілік ретінде құқық бұзушыға ... ... ... ... ... түсіну керек. Яғни, құқық бұзушыға жауапкершілік жүктелінеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жүктеуі мүмкін ... оған ... ... ... ... айырылады. Егер де ... ... ... ... ... алдау жолымен жасалған болса, онда ... ... ... ... құқығынан айырылады. Мәміле ... ... бұзу ... ... ... ... ... қолданылмас еді. ... ... ... ... ... санкция түрі азаматттық қатынастағы қатысушыларға әсер етеді және ... ... ... ... ... ... құқықтың жауапкершілік ретінде құқық бұзу-шыға қосымша азаматтық ... ... ... ... оған ... азаматтық құқығынан айыратын санкция ... ... ... ... ... жауапкершіліктің түсінігі заң ... дау ... ... ... ... ... позитивті жауапкершілікті бөліп қатыстырады. Бұндай жауапкершілік міндеттеменің орындалуымен сәйкес ... ... ... міндеттеменің орындалуы көп кездеседі, алайда жауапкершілікке шектеулі немесе ... ... ... ... орындаудан босатады.
С.Н.Братусь жауапкершілік деп мемлекеттік немесе қоғамдық мәжбүр-леу шараларын, сонымен қатар ... ... ... ... орындауын түсіндіреді [24, б.33].
Қорғау шаралары ретінде құқық бұзушылықтың алдын алу және ... ал егер ол ... ... қалпына келтіру санкция түрлерін ... ... ... ... шараларына құқықты мойындау:
- ... ... ... дау ... ... жарамсыз деп тану, құқық бұзатын ... ... ... және т.б. ... ... ... жауапкершілікте осындай тұжырымға келу құқық бұзушының кінәсінен тәуелсіз жүзеге ... ... ... ... ... ... Жеке айтатын болсақ: әлеуметтік, рухани, экономикалық және ... ... ... ... ... жалпылама ұқсас. Онымен ... ... ... ... ... түрі қамтылады. Осы тұрғыдан қарағанда ... ... ... ... - тек ... ... түрі ... әлеуметтік жауапкершілік ерекше ... ие ... ... ... ... ... ... осы жауапкер-шілік түсінігіне ұқсастыруға тырысады. В.А ... ... ... ... ... ... ... түсінігі жауапкершілік түсінігін ... тыс ... оның ... ... ... өмірде > категориясы үлкен маңызға ие. Ол ұнамдылықты бұзу ... ... және ... жат ... ... ... ... ерекшеленеді.
Әдебиеттерде және заңдылықтарда
түсінігі екі түрлі ... ... ... ... ол ... ... ... Және бұнда ешқандай қорқыныш жоқ. ... ... ... және ... халықтық әдістің экономикалық әдіске ... ... ... ... етіп көрсетеді. Яғни нарықтық қатынастарды ... жол ... ... ... ... ... ... бекітілуі құқық бұзушыға мүліктік ықпал ету ... ... ... ... ... жауапкершіліктің бір түріне айналдырады.
Заң әдебиеттерінде түсінігіне юридистикалық ... ... бір түрі ... ... ... жағдайда әкімшілік-құқықтық шара туралы сөз ... ал ... ... ... ... қарастырылмады. Алайда, нарықтық экономика жағдайында түсінігі мағынасын жоғалтады.
Азаматтық- құқықтық ... ... ... ... ... ... барлық белгісімен юридистикалық жауапкершіліктің бір түрін ... ... үшін оған ... төрт ... тән: ... ... құқық нормасын бұзушыға қолданылатын мемлекттік мәжбүрлеуге ықпал ететін шаралардың тек бір ... ... ол ... ... жол ... тарапқа ғана қолданылады; үшіншіден, құқық бұзушыға тек қана ... ... ... ... ... қолданады; төртіншіден, жауапкершілікті қолдану үшін ... ... ... ... ... ... ... санкция заңымен белгіленуі ... [25, ... ... құқық бұзушыға қолданатын мемлекеттік ... ... ету ... ерекше бір түрі ретінде саналады. Сонымен қатар ... ... әсер етет ін ... да ... ... ... мемлекттік мәжбүрлеуші шара -ретіндегі реттеуші сипатқа ие болатын, ... ... ... бола ... ... ... ету шаралары болып табылады.
Жоғарыда көрсетілгендей юридистикалық жауапкершілікті азаматтық құқықта ... бар. Бұл ... ... қатынасты реттеуші азаматтық құқықтық пәні және ... ... ... қатар жалпы құқық жүйесі ретінде азаматтық құқықтың ... ... ... ... ... қатынастар секілді мүліктік сипатқа ие болып, ... ... ... ... қүқық бойынша жауапкершілік ... ... ... ... ... ету ... орындай отырып, қоғамдық қатынастарды реттейтін ... ... бірі ... ... ... ... жеке мүліктік емес қатынастарды, ... ... ... ... емес ... да ... ... дейін жеке мүліктік емес ... бұзу ... ... ... деген ... ... Яғни ол үшін ... ... ... ... тиіс.
Алайда, өмірдің өзі көрсеткендей, көп ... ... ... ... жеке ... емес ... бұзу, тиімсіз мүліктік сипаттағы жауапкершілікке әкеліп соғуы ... ... ... ... мәлімет жариялау, оған ... ... ... ... ... ... ... тудыруы ... ... жаңа ... бойынша жәбірленушіге жалған мәлімет жариялау арқылы ... ... ... өтеу ... ие ... Ал ... үшін құқыққа қарсы ... ... ... ... ... ... ... [26, б.23].
Азаматтық Кодекстің 1-ші ... ... деп ... ... ... тауар - ақша қатынастары және ... ... ... ... ... ... ... мүліктік қатынастарға байланысты ... емес жеке ... ... ... ... реттелетін қатынастардың қатысушылары ... ... ... мемлекет, сондай-ақ әкімшілік ... ... ... табылады.
2. Мүліктік қатынастарға байланысы жоқ ... емес жеке ... ... ... ... ... ... бұзу құқық бұзушыға мүліктік ... ... әкеп ... ... ... ... Республикасы Азаматтық Кодексінің ... ... ... иесі ... ... мен ... ... басқа заңды тұлғалар өз міндеттемелері ... ... ... ... мүлікпен жауап береді.
Меншік иесі қаржыландыратын мекеме немесе қазыналық кәсіпорын өз ... ... өз ... ... ... ... береді. Қаражат жеткіліксіз болған жағдайда оның міндеттемелері бойын-ша ... ... ... ... ... ... ... иелерінен тәуелсіз және тең құқықты қаты-настарды реттейді. ... ... ... ... бұзылған жағ-дайда екіншісіне жүктейтін тең құқылы ... ... ... ... ... жауапкершілікте болу фактісін көрсетеді.
Талапкердің ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Алайда кейбір ... ... ... зиян ... қана ... арам ... жасалса және қоғамдық, мемлекеттік ... ... онда ... ... ... ... мемлекет кірісіне ұсталатын мүліктік санкциялар ... ... ... ... тауар-ақша қатынастары эквива-ленті өтелетін сипаттап болады. Бұдан шығатын қорытынды, ... зиян ... ... эквиваленті түрде өтейді. Азаматтық құқықтық ... ... оның ... ... ... Оның ... ... сферасын қайта қалпына келтіру.
Көрсетілген жағдай өз ... ... ... жауапке-ршіліктің шегін анықтайды. Талапкерге мүліктік сфераны қалпына ... тек қана оған ... ... ... шығын мөлшерімен жауапкершілік мөлшерінің ... ... ... ... ... ... кездері бар. Егер де жауапкершілік ... ... ... болса, берілген жағдайды ... ... ... ... ... қатынастарды реттеумен қоса тәрбиеленуші және контрагентке міндеттемені орындату үшін ... ... ... ... құқық қатынастағы тараптардың заң бойынша бір-біріне ұқсас теңдей ... ... ... ... ... Бұл жерде негізгі қатысушы шаруашылық іс-әрекеттер жеңілдіктермен ... ... ... ... ... ... ... шектеулі құрылыс, транспорт, кәсіпорындарда және тағы да басқа ... етек ... ... ... ... жыл ... ... міндеттемені бұзған кәсіпорындар және ұйымдарды жеңіл өнеркәсіп саласын мәжбүрлеу ... ... ... отырды. Нарықтық экономикаға өтуге байланысты осындай ... ... ... ... өзгертулеріне әкеп соқты .
Жоғарыдағы ... бір ... ... ... ... ... ... мүліктік сипаттағы санкция қолданумен байла-нысқан, бұзылған құқықтарды реттейтін және азаматтық айналымға қатысу-шылардың тең құқығын ... ... әсер ... ... мәжбүрлеу түрлерінің бірі.
Азаматтық құқықтық ... ... ... құқық бұзушыға жүктелетін косымша міндеттер түсіндіріледі. Азаматтык заңдылық ... ... ... ... ... ... өтеу арқылы (20-бап, Азаматық Кодекс), айып төлеу арқылы (Азаматтық Кодекс 298-бап), кепіл ... ... ... ... ... ... асырылады.
Азаматтық кодекстің 20-бабында былай деп көрсетілген:
1. Азамат өз міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі бүкіл мүлікпенжауап ... ... заң ... сәйкес ақы өндіріп алуға болмайтынмүліктер кірмейді.
2. Азаматтардың ақы ... ... ... ... ... ... АІЖК белгіленеді.
Азаматтық кодекстің 298-бабында: "Міндеттемені бұзғаны үшін борышқор жауапқа тартылатын жағдай болған кезде міндеттеменің орындалмағаны немесе тиісінше орындалмағаны үшін айып ... ... ... ... кезде, егер заңдарға немесе шартта өзгеше көзделмесе, міндетемені орындамағаны және тиісті дәрежеде орындамағаны үшін жауап береді. Борышқор міндеттемесін ... ... ... ... ... атап ... ... өткеріп алған ретте несие берушіге төлеуге міндетті, заңмен немесе шартпен белгіленген ақша ... ... ... ... деп танылады.
Айып төлеу туралы келісім, негізгі міндеттеменің нысанына қарамастан, жазбаша жасалады. Жазбаша нысанның сақталмауы айып ... ... ... ... әкеп соқтырады.
Немесе беруші тараптардың келісімінде айып төлеу міндетті көзделген көзделмегеніне карамастан, заңдарда белгіленген айып төлеуді талап етуге құкылы. Егер ... тиым ... ... ... ... айып төлеу мөлшері көбейтілуі мүмкін. Айып төлеу ... ... ақша ... немесе орындалмағанына не тиісінше орындалмаған міндеттеме сомасына шаққандағы процентпен белгіленеді.
Егер төлеуге тиісті айып немесе берушінің ... ... мен ... тым көп ... сот ... ... орындау дәрежесін және борышқор мен несие берушінің назар аударуға лайықты мүдделерін ескере ... айып ... ... азайтуға құқылы.
Міндеттемені бұзғаны үшін борышқор жауапқа тартылатын жағдай болған кезде міндеттемнің орындалмағаны немесе тиісінше ... үшін айып ... ... кұқықтық жауапкершіліктің келесі түрі кепілпұл. Кепіл шартқа ... ... ... ... заң ... негізіңде, егер заң күжаттарында қандай мүлік және қандай міндеттеменің орындалуын қамтамасыз ету үшін кепілде жатқан деп танылатаны көзделсе, оларда көрсетілген ... ... ... ... де ... шартта немесе заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, кепіл талапты оның нақты қанағаттандырылатын ... ... ... қоса ... ... ... өткізіп алу арқылы келтірілген шығындардың өтелуін, айып салуды, кепілден алынған мүлікті үстау жөніндегі кажетті шығындарды, сондай-ақ өндіріп алу жөніндегі шығындарды ... ... ... [27, б.22].
Кепіл туралы шартта өзгеше көзделмеген, кепіл құқығы кепілі тіркелуге жататын мүлік жөніндегі ... ... ... ... ... ... жөнінен -- бүл мүлікті кепіл ұстаушыға берген кезден бастап, ал егер ол ... ... ... ... шарт ... ... бастап пайда болады. Егер борышқор міндеттемені тиісті дәрежеде алу үшін ... ... ... ... ... ... ол ... деп танылады. Кәсіпкерлік кызметті жүзеге асырған кезде міндеттемені орындамаған немесе тиісті дәрежеде орындамаған адам, егер бой бермейтін күштің, яғни осы ... ... ... және ... ... ... ... құбылыстар, соғыс қимылдары және т.б) салдарынан тиісті дәрежеде орындауға мүмкіндік болмағандығынан дәлелдей алмаса, мүліктік ... ... ... шарт ... және одан ... өзге ... ... мүмкін.
Міндеттемені қасақана бұзғаны үшін жауапкершілікті жою немесе шектеу ... ... ... шарт жарамсыз болады.
Қазақстан Респуликасы Азаматтық Кодексінің 337-бабы бойынша:
* Уағдаласушы тараптардың біреуінің шарты бойынша өзінен алынатын төлемнің ... ... ... және шарт ... ... ... етуге берілетін ақшалай сомма кепілпұл деп танылады.
* Кепіл пұл туралы келісім ... ... ... ... ... ... ... Бұл ереже негізгі міндеттеме нотариалдық жолмен куәландыруға тиіс болатын жағдайда да ... ... ... ... ... ... ... келісімін жарамсыз деп тануға әкеліп соқтырады деп көрсетілген.
Шартта өзгеше көзделмесе, міндеттеменің орындалмауына жауапты тарап екінші тарапқа кепілпұл ... ... ... ... ... орнын толтыруға міндетті.
Жоғарыда айтылған баптардың ішінен шығынды өтеу ерекше орынды алады. Олай ... ... ... қүқықтарының бұзылуы көп жағдайларда шығынға әкеп соғады. Егер заңда немесе шартта көзделмесе, азаматтық қүқықтық жауапкершіліктің осы түрі үлкен мағына ... ... ... ... көп ... ... арендаға алушы мүліктің нашарлауына жол берсе, онда арендаға ... ... ... занда немесе шартта көзделмеседе оған келтірілген шығынды өтеуге құқылы. Арендаға беруші арендаға берілген ... ... үшін айып ... тек қана арендаға алушымен шартта көзделсе және бекітілсе ғана жүзеге асырылады.
Азаматтық ... ... ... көп жағдайларды шығынды өтеу белгіленгендіктен азаматтық құқықтық жауапкершіліктің осы түрі жалпы шара ретінде саналады.
Азаматтық құқықтық жауапкершіліктің жалпы шарасы ретінде ... ... өтеу ... кез ... ... ... ... Кодекстің, 349 бабы міндеттемеге анықтама береді:
* Міндеттемені ... не ... ... орындамау (мезгілінде орындамау, тауарлар мен жұмыстарды толық орындамау, міндеттеме ... ... ... ... ... ... - тиісінше орындамау оның бұзылуы деп түсініледі. ... ... ... ... ... ... борышқор бұл туралы несие берушіге дереу хабарлауға міндетті.
* Міндеттемені бұзғандығы үшін борышқорды ... ... ... ... ... етуі бойынша жүргізіледі.
Міндеттемені бұзу оның кез-келген жағдайына қатысты: орындаудың ... ... ... саны және ... Құқық бұзушылықтың әртүрлілігіне байланысты оларды екі түрге бөлуге ... ... және ... ... ... ... - бұл ... негативті әрекеті немесе әрекетсіздігі.
Егер борышқор несие берушіге хабарлап, алайда зиян несие берушінің кінәсінен болса, борышқордың жауапкершілік мөлшерін азайтуы мүмкін. Жауапкершілікке ... ... ... нормаларының санкциясын іске асыру кызыметін атқарады.
Құкық бұзушылық үшін жауапкершілік, біріншіден, борышқордың міндеттемені орындауға ... ... ... оның ... ... ... орьндамағаны үшін жазалайды; үшіншіден, несие беруші келтірілген зиянды өтеу үшін міңдеттемеге қатысады; төртіншіден, осындай шығындарды өтейді; ... ... ... көз ... ... ... фактілерін әшкерлейді.
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік мына жолдармен жүзеге асырылуы мүмкін:
А) несие ... ... ... ... ... өз ... өтеуі;
Б) жауапкершілік мөлшерін келімсіз тәртіпте ұстайтын несие берушінің бір ... ... ... ... орындалмағаны немесе орындалмағаны үшін борышқорға кұзіретті органдардың жауапкершілікті орындатуға шығарылған шешімі.
Шығынды өтеу -- ... ... ... ... ... ... ... адцында жауапкершілікте болуын көрсетеді.
Сонымен, шығынды өтеу құқық бұзушының есебінен талапкердің мүлкін келтіруге ... ... өтеу ... ... ие. Шығын ретінде қүқық бұзушының талапкерге мүліктік сипатта бағытталған кертартпа ... ... ... алғашқы бөлімі ретінде мүлікке нақты кемшілік келтіру кіреді. Ол айқын шығын деп аталады. Екінші бөлім талапкердің ... ... ... ... ... айырылып қалған пайда деп аталады. Айырылып қалған пайда өзіне әдеттегі азаматтық айналымдағы ... ... ... ... ... қамтиды. Егер арендаға алушының кінәсінен алынған саяжай өртеніп кетсе, онда арендаға ... ... ... ... және ... ... барысында түспеген аренда ақшасы да өтеледі (оған келтірілген шығынды өтетуге құқылы).
Арендаға беруші арендаға берілген мүліктің нашарлағаны үшін айып ... тек қана ... ... мен ... көзделсе және бекітілсе ғана асырылады да келтірілген зияннын ... ... ... қамтамасыз етеді. Азаматтық кодекстің 9-бабының 4 бөлігіне сәйкес құқығы бұзылған ... егер заң ... ... ... өзгеше көзделмесе, өзіне келтірілген залалдың толық өтелуін талап ете алады.
Құқығы ... адам ... ... ... ... шығыстар, оның мүлкінің жоғалуы немесе зақымдануы (нақты нұқсан), сондай-ақ сол адамның құқығы бұзылмаған болса, дағдылы ... ... оның ... ... ... ... ... табыстары (айырылып қалған пайда) залалдар деп түсініледі [28, б.65].
Егер ... ... ... салдарынан пайда болуы тәртіп бұзушының кінәсіне байланысты болса, заң құжаттарында өзгеше көзделгеннен басқа жағдайларда ол кінәлі деп ұйғарылады.
Бұл ... ... ... екі шығын жатады нақты нұқсан және айырылып қалған пайда. Жоғарыда көрсетілген мысалдағыдай арендаға алушы ... ... ... және ... кезінде төленбей қалған аренда ақысын өтеуі тиіс, егер де заңда немесе шартта шығында өтеу көлемі аз ... деп ... ... ... бір ... ... ... келтірілген шығынды өтеу кейбір міндеттемелердің түріне байланысты шектелуі мүмкін (АК 358-бап).
1. Міндеттеменің кейбір түрлері бойынша және ... бір ... ... міндеттемелер бойынша заң құжаттары залалды толық өтеу құқығын шектей алады. (шектелген жауапкершілік) 3. Егер ... осы түрі ... ... құқық бұзушылық үшін жауапкершілік мөлшері заңмен белгіленген болса, қосылу ... ... ... ... ретінде азамат несие беруші болып табылатын өзге шарт бойынша борышқордың жауапкершілік мөлшерін шектеу жөніндегі келісім жарамсыз болады.
Транспорттық ... мен ... ... ... ... ... Мысалы СССР-дың әуе кодексінде көрсетілгендей келісілген бағамен жүктің жеткізілуін, егер тасымалдаушы жүктің жеткізу құнының ... ... онда ... баға ... ... Ал бұндай жағдайларда айрылып калған пайда өндірілмейді.
Баға әрқашан ауысуымен инфляция шартына сәйкес шығын есепке алынбайды. Бұндай ереже Азаматтық Кодекстің ... ... 1-ші ... орындалуы тараптардың келісімімен белгіленген баға бойынша төленеді. Заң құжаттарында көзделген жағдайларда оған уәкілдік берілген мемелекеттік органдар белгілейтін немесе реттейтін баға ... ... ... және т.б) қолданылады.
Шарт жасалғаннан кейін бағаны өзгертуге шартта, заң кұжаттарында көзделген реттер мен жағдайларға немесе заң ... ... ... ... жол беріледі.
Ақылы шартта баға көзделмеген және шарт ережелерін негізге ала ... оны ... ... болмаған реттерде шартты орындау шарт жасау кезінде осыған ұқсас жағдайларда ... осы ... ... ... ... ... үшін алынатын баға бойынша жүргізілуге тиіс деп есптеледі.
Шығынды өтеу кезінде тиісінше орындалмағаны немесе орындалмағаны үшін сол ... баға ... ... ал егер ... ... ретте талап арыз берген күнгі баға есепке алынады. Көрсетілген ереже тек қана ... ... ... актімен немесе шартта бекітілмесе ғана орындалады. Істің жағдайына ... сот ... ... ... ... белгілей алады. Айырылып қалған пайданы есепке алу кезінде несие берушінің оны алу үшін ... ... ... ... бұзған азамат осының салдарынан табыс тапқан болса, онда несие беруші алынбаған пайданың табыстан кем немесе мөлшерде ... ... ... ... арендаға алушы арендаға алған мүлікті бір мерзім кешіктіру арқылы табыс тапқан болса, онда арендаға беруші айырылған пайданы табыстан кем немесе ... ... ... ете ... ... арендаға алушы құқыққа сыйымсыз әрекет арқылы арендаға алынған мүлікті пайдаланған.
Жауапкершілік түрлері - Азаматтық құқықтық ... ... ... оның алға ... ... ... қарай жүзеге асырылады. Сонымен негізгі мағына шартты және ... тыс ... ... ... тыс ... ... ... тек қана шартта белгіленбеген санкция қолдану кезінде пайда ... ... ... ... кемшілегі үшін тутынушының алдында сатушымен қатар затты дайындаушы да жауапкершілікте болады. Алайда ... ... ... ... қатынаста құрылғандықтан шартты жауапкершілікте, ал дайындаушы - тұтынушы мен ... ... ... ... ... ... ... тыс жауапкершілікте болады.
Заңдылық мағынасына қарай шартты және шарттан тыс жауапкершіліктің ... және ... ... ... ... шартқа отыру кезінде заңда қарастырылмаған жауапкершілікті құқық бұзушылык үшін белгілей алады немесе заңмен салыстырылғанда жауапкершілік ... ... ... ... ... және шарттан тыс жауапкершілікті ажыратудың қажеттілігі олардың әртүрлі ережеге бағынуына байланысты туындап отырады. Сонымен, егер зиян ... шарт ... ... онда ол ... Тараптық шартқа отыру кезінде зиян келтіргені үшін жауапкершілік көзделіп, бірақ ол міндеттемені орындаудан бас тартса, осы ... ... ... ... заң ... жауап береді. Жауапкершіліктің сипатына байланысты бірнеше түрге: үлесті, солидарлы және субсидиарлы жауапкершілік деп ажыратуға болады.
Үлесті жауапкершілік егер несие берушіге ... ... ... және ... сәйкес үлесті түрде жауапкершілікте болса орын алады. Үлесті жауапкершілік жалпы ережедегі ... ие ... ... ... болса, онда тараптардың әрқайсысына теңдей үлес мөлшері пайда болады. Мысалы, тұрғын үйдің ... ... ... ... ... ... ... үшін жалпы үлесті меншікте болады.
Солидарлы жауапкершілік егер заңмен немесе шартпен ... ... ... ... ... ... ... солидарлы жауапкершілікте болады. Солидарлыжауапкершілікте несие беруші кез-келген жауапкерден ... ... ... көлемде өндіріп алуға құқылы.
Солидарлы жауапкершілік несие берушіге тиімді болып табылады. Өйткені, ол кез- ... ... ... көлемде өндіре алады. Мысалы, егер азаматқа бірнеше тараптар бірлесіп зиян келтірсе, онда ол зиянды зиян келтірушінің ... ... ... ... мүмкін немесе ақшалай қаражаты бар тарапынан толық ... ... ... ... ... - 77 бабының бөлігіне сәйкес бір немесе бірнеше адам ... ... қоры ... ... белгіленген мөлшерде үлеске бөлінген жауапкершілігі шектеулі серіктестік қатысушылар оның ... ... ... ... және ... қызметіне байланысты залалдарға өздерінің қосқан құны ... ... ... шектеулі серіктестің салымды толық қоспаған қатысушылары оның міндеттемелері бойынша әрбір қатысушының салым төлемеген бөлігінің құны ... ... ... ... ... ... егер міндеттемеде екі борышқор болып, оны біреуі негізгі, ал екіншісі қосымша ... ... ... орын ... Бұл ... несие берушінің алдына субсидиарлы борышқор негізгі борышқорға қоса қосымша ... ... ... ... ... ... басқа нормативті актімен немесе міндеттеменің шартымен белгіленуі мүмкін.
Азаматтық Кодекстің 72 бабына сәйкес: Серіктестіктің міндеттемелері бойынша өзін ... ... ... ... ... ... беретін бір немесе одан да көп қатысушымен қатар, жауапкершілігі толық серіктестіктің (салымшылардың) мүлкіне өздері салған ... ... ... бір ... одан көп ... да ... және серіктестіктің кәсіпкерлік қызметі жүзеге асыруға қатыспайтын серіктестік Азаматтық сенім серіктестігі деп ... ... ... ... ... ... ... немесе міндеттеменің шарттарына сәйкес негізгі борышқор болып табылатын (субсидиялық жауапкершілік) басқа адамның жауапкершілігіне қосымша жауапты болатын адамға ... ... ... ... ... ... негізгі борышқорға қоюға тиіс.
2. Егер негізгі борышқор несие берушінің талабын қанағаттандырудан бас тартса, не оны ... ... ... несие беруші одан қойылған талапқа ақылға қонымды мерзімде жауап алмаса, бұл ... ... ... ... ... бар адамға қойылуы мүмкін.
3. Егер бұл ... ... ... ... ... ... ... (осы кодекстің 370-бабы) не негізгі борышқордың есебінен өндіріп алу ... ... ... ... ... ... өзінің негізгі борышқорға қоятын талабын субсудиялық жауапкершілігі бар адам оған ... ... ... талапты қанағаттандыруға дейін бұл туралы негізгі борышқордың несие берушіге ... ... ... субсидиялық жауапкершіліктері бар адамның регрестік талабына қарсы қоюға құқығы бар. Міндетте ... ... ... талапнегізгі борышқа қойылады және одан талап толық қанағаттандырылған ... ... ... ... ... борышқа өтеді.
Субсидиялы борышқорға талап қою үшін алдын-ала негізгі борышқорды банкрот деп тану немесе оны мүлкіне мәжбүрлеп өндіру қолдану ... ... Ол үшін ... ... ... ... талабына бастарту (айып төлеу және зиянды өтеуді қосқанда) немесе осындай талапты нақты орындамау жеткілікті [29, б.5].
Талапты ... ... ... ... ... ... ... болған, бірақ өзі өтеген барлық шығындарды регресті талап қоюы арқылы негізгі борышқордан өндіріп алуға құқылы. Несие берушінің ... ... ... ... қоюға құқылы төмендегі шарттардың болуымен байланысты:
А) негізгі ... ... ... ... ... бас ... несие беруші қойылған талаптан ақылға қонымды мерзім ішінде жауап ала ... ... ... ... ... субсидияларын борышқордың қанағаттандыруын көрсетілген жағдайлардың бар болғаны өзінде де қоя алады. Егер бұл ... ... ... ... ... қою арқылы негізгі борышқордан даусыз өндіруге мүмкіндік туса осылай деуге ... ... ... ... ... ... ... субсидиялары борышқорға талап қоймай-ақ өзінің талабын негізгі борышқордан ... ... ... ... негізгі борышқорға ақшалай қарызды өндіруге талап қойып, өндіре алмаған жағдайда бұл туралы ... ... арлы ... қоюға құқылы емес. Азаматтық Кодекстің 368-бабы мен ... ... ... ... тиісті дәрежеде орындалғанда тоқтатылады.
* Міндеттеме борышқор несие берушінің ... оны ... ... ... ... ... ... бойынша:
* Міндеттеме мерзімі жеткен, не мерзімі көрсетілмеген немесе мерзімі талап ету негізінен белгіленген біртектес қарсы талапты есепке жатқызу арқылы толық ... ... ... ... ... бір ... өтініші жеткілікті:
* Мына талаптарды: 1) егер тараптардың бірінің ... ... ... ... ... ... қолдануға болса және ол мерзім өтіп кетсе, 2) азаматтықөмірінің денсаулығына келтірілген зиянды өтеу туралы, 3) ... ... алу ... 4) өмірбойы асырау туралы талаптарға, 5) заңда немесе шартта көзделген ... да ... ... ... жол ... ... ... талап етуді беру туралы хабарды алған кездегі негізінен туындаса және талап мерзім оны алғанға дейін туса, не ол ... ... ... талап ету кезімен белгіленсе ол есепке жатқызылады. Субсидияларды жауапкершілігі бар тарап несие берушінің талабы ... ... ... ... бұл ... ... борышқорды ескертуі қажет.
Негізгі борышқор несие берушінің міндеттеменің орындау туралы талабын қанағаттандырылмаған жағдайда бұл талап орындалмаған бөлігінде ... ... ... ... ... ... екендігі заң құжаттарында немесе несие берушімен борышқордың арасындағы міндеттеме ережелерінде ... ... Ал, егер ... ... ... қойылған болса, негізгі борышқорды іске қатыстыруы қажет. Несие берушіге қарсылығын негізгі борышқор субсидияларды борышқорға қарсы талап қою арқылы білдіре ... ... ... ... ... ... үшін ... ажырата білуімізқажет. Бұл тек қана міндеттемені орындалуы борышқормен үшінші жаққа ... ... орын ... ... ... 276-бап)
* Егер заңдарда немесе шарттарда көзделсе, сол сияқты үшінші жақ ... шарт ... ... бірімен байланысты болса, міндеттеме орындау түгелдей немесе бөлшектеп үшінші жаққа жүктелуі ... Егер ... ... ... ... оның мәнінен борышқордың міндеттемені жеке өзі орындау міндеті туындамаса, несие беруші борышқор үшін үшінші жақ ұсынған орындау ісін қабылдауға міндетті.
* ... ... ... ... ақы ... алуы салдарынан өзінің бұл мүлікке құқығынан пайдалану, ... ... салу ... және ... құқықтарынан айырылу қаупі төнген үшінші жақ несие ... ... ... ... өз ... қанағаттандыра алады. Бұл ретте міндеттеме бойынша несие берушінің құқығы үшінші жаққа өтеді.
Субсидиялар борышқорға қарағанда үшінші жақ ... ... ... ... ... ... ... ережеге сәйкес несие беруші өзінің орындалмаған немесе ... ... ... ... үшін ... орындамаған немесе тиісті дәрежеде орындамаған үшінші жаққа емес, тек қана ... ... ... ... жағдайларда талапты міндеттеменің орындалмаған немесе тиісінше орындалмағаны үшін үшінші жаққа емес борышқор жауапкершілікте болады. (Азаматтық Кодекс 363-бап).
* Үшінші жақтардың ... ... өз ... қатысты әрекетіне әрекетсіздігі міндеттемені бұзудың себебі болғанда да борышқор несие берушінің алдында жауап береді. Егер заңдарда тікелей ... ... ... деп ... ... ... беруші алдындағыөз міндетін жүктеген үшінші жақтардың әрекеті немесе әрекетсіздігі үшін де жауап береді.
* Борышқор ... ... ... ... ... ... ... олардың кінәсіздігі дәлелденгеннен кейін босатылуы мүмкін.
Кәсіпкерлік қызметі жүзеге асырған кезде борышқор үшінші ... ... ... ... ... бұзғаны үшін жауапкершіліктен егер оған дүлей күштер себепші болса басы босатылады.
* Үшінші жақтардың ... мен ... ... ... ... ... ... егер ондай ауырлаты несие берушімен шарт шарт жасағанға ... ... ... және ... берушіге ол туралы шарт жасау кезінде ескертілсе ғана, борышқор жауапкершіліктен босатылады.
* Заңдарда немесе ... ... ... ... үшін ... ... өзге жағдайлары көзделуі мүмкін.
Кейбір жағдайларда борышқор үшінші жаққа несие берушінің алдында өзінің міндеттемесін толығымен немесе бөліктей орындауды ... ... ... мынадай жағдайболған, жеткізіп беруші сатып алушыға бірнеше жұмысшы тракторын әперген. Шартта трактордың барлық құралдарының тізімі көрсетілген.Басқа тарап бекіткен ... ... ... егер ... тікелей орындаушы бұзса, орындаушының іс-әрекеті үшін жеткізіп беруші, яғни шартты бекіткен тарап жауап береді. ... ... ала ... ... ... ... ... жақтың іс-әрекеті үшін борышқор жауап береді. Өйткені осы іс-әрекетті орындаушыға ... ... өзі ... ... ... үшін ... бойынша несие берушіге борышқор тиісті ақша сомасын төлеуі мүмкін. Басқаадамның міндеттемесін орындаған ... ... ... мөлшерінде сол адамға кері талап (регресс) қоюға құқылы.
Үшінші адамның әрекеттері салдарынан міндеттемені орындамаған борышқор осы адамнан залалдарын өтеу ... ... ... ... ... тараптың жауапкершілікте болуы заңмен белгіленуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... үшін ... бермейді. Борышқордың үшінші жақтардың әрекеттері үшін жауапкершіліктерінен борышқордың өз қызметкерлері үшін жауапкершілігін ажыратуымыз қажет. (Азаматтық Кодекс 362-бапқа сәйкес). Борышқордың ... ... ... ... адамдардың немесе өзге қызметкерлерінің әрекеттері борышқордың әрекеттері болып есептеледі.
. Борышқордың қызметкерлері болып онымен еңбек қатынастарын құрған ... ... ... ... ... орындалуына іс-әрекеттері борышқордың өзінің жасаған іс-әрекеті болып саналады. Мал дәрігерлік шарт ... ... ... шарт талабын тиісті дәреже орындалмағаны үшін заңды тұлға жауапкершілікте болады. Бұл жерде борышқорға қатысты жұмысшылар үшін жақ болып ... ... ... ... ... ... ... азаматтық айналымға қатыса алады. Осыған байланысты заңды тұлға қызметкерлерінің өзінің қызметтік немесе еңбек міндеттемелерін орындау әрекеттері заңды ... ... ... ретінде қатыстырылады. Сондықтан борышқордың өзінің қызметкерлері үшін жауапкершілігі туралы шартты түрде айтуға болады. ... ... ... ... ... үшін ... шара қолданбағаны үшін кінәсі оның қызметкерлерінің кінәсән көрсетеді. Алайда заңдытұлға өзінің қызметкерлерінің қызметтік міндеттерін орындамағаны үшін ғана жауап ... ... ... алу, ... ... ... ... уақытылы жіберіп отыру және т.б. Егер қызметкер ... ... ... құқыққа қарсы әрекет жасаса (мысалы өзіне алған мебельге ақша төлемесе) заңды тұлға бұндай әрекетке жауап бермейді. ... ... ... кейбір ерекшеліктері ақшалай міндеттемені орындамағаны үшін жауапкершілікпен сипатталады. Бұл жауапкершілік борышқор ақша сомасы проценттік құқыққа сыйымсыз ... ... ... ... ... ... құқыққа сыйымсыз пайдалану үшін әр түрлі себептер болуы мүмкін: борышқордың ақша сомасын қайтару мерзімі ... ... ... ... ақша ... ... біреудің есебінен пайдалану немесе сақтау. Процент мөлшері ... ... ... ... ... міндеттемені орындалатын күнгі банкілік проценттің есеп ставкасымен беріледі. Сот тәртібінде ... ... ... сот ... ... талабын қанағаттандыра отырып, талап қойған күнгі немесе шешім шыққан күнгі процент ... ... ... Бұл ... егер ... ... ... проценттің басқа мөлшері белгіленбеген кезде қолданылады [30, б.155].
Азаматтық кодекстің 353-бабында ақшалай қаражатын заңсыз пайдаланғандық үшін жауапкершілік көзделген.
* Ақша ... ... ... ... ақша ... ... ... немесе оларды төлеу мерзімін өткізіп жібергені, не оларды негізгі алғаны немесе басқа ... ... ... үшін осы ... ... ... ... тиіс. Проценттердің мөлшері ақша міндеттемесін немесе оның тиісті бөлігін орындаған күні Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі белгіленген банкілік проценттің орташа ... ... ... ... ... ... сот тәртібімен өндіріп алу кезінде сот талап арыз берген немесе шешім шығарылған не ісжүзінде төленген күнгі банкілік процентті орташа ... ... ... ала ... несие берушінің талабын қанағаттандыра алады. Егер заң құжаттарында немесе шартта проценттің өзге мөлшері белгіленбесе осы ережелер ... ... ... пайдаланғаны үшін проценттер егер заң құжаттарында немесе шартта проценттерді есептеудің неғұрлым қысқа мерзімге ... бұл ... ... ... төленген күнге дейін өндіріліп алады.
* Егер несие берушінің ақшалай ... ... ... оған ... залал осы баптың бірінші тармағының негізінде оған тиесілі проценттердің сомасынан асып кетсе, ол борыштардан осы соманы асып түскен ... ... ... ... ... ... ... проценттерді борыштың негізгі сомасына қосу заңдармен көзделген реттерді қоспағанда, процентті ... ... жол ... ... ... ... ... Кодекстің 365-бабы борышқордың мерзімі өткізіп алғандығы үшін жауапкершілікті белгілейді:
* Міндеттеменің орындалу мерзімін өткізіп алған борышқор несие берушінің алдында ... ... алу ... ... залал үшін және мерзімін өткізіп алу кезінде туындаған ... ... ... ... үшін ... ... Егер ... мерзімді өткізіп алуы салдарынан міндеттемені орындау несие берушіге керексіз болып қалса, ол міндеттемені орындауды қабылдаудан бас тартып, залалды өтеуді талап ете ... ... ... ... өткізіп алуы себепті міндеттеме әзірше орындалмайтын болса, борышқор ... ... ... ... ... Мысалы, арендаға алушы арендаға алынған мүлікті уақтылы қайтармаса, онда ол ... ... ... ... ... болмауына қарамастан, арендаға берушінің алдында арендаға алынған мүліктің кездейсоқ жойылуына және оған келтірілген барлық шығын үшін жауап береді.
Азаматтық ... ... ... ... ... алуы да ... Азаматтық Кодекстің 366-бабы осыны көрсетеді:
1. Егер несие беруші борышқор ұсынған тиісті дәрежедегі орындауды қабылдаудан бас ... ... ... не шартта көзделген, не іскерлік айналым дәстүрлерінің немесе ... ... ... ... ... алмаған міндетінің мәнінен туындайтын әрекеттерді жасамаған болса ол мерзімді өткізіп ... ... ... міндеттемені орындамағанын тиісті түрде растаудан бас тартқан жағдайдада несие беруші мерзімді өткізіп алған болып ... Егер ... ... ... ... алу не өзі, не ... ... немесе несие берушінің тапсыруымен міндеттеменің орындалуын қабылдап алу жүктелген адамдар жауап бермейтін жағдайларға байланысты болғанын дәлелдеп бермесе, ... ... ... ... алуы ... мерзімді өткізіп алудан келтірілген залалдың орнын толықтыруға ... ... ... ... ... ... берушіге мерзімді өткізіп алған кезде міндеттемені орындаудың ... ... ... ... ... ... жүктеледі.
* Ақшалай міндеттеме бойынша борышқор несие берушінің мерзімзі өткізіп алғаннна кейінгі уақытына процент төлеуге міндетті емес. Мысалы, егер ол тасмалдаушының ... ... ... ... кезінде жүкті іс-әрекетін жасамаған болса, одан жүк қабылдаушы ... ... ... ... ... ... ... өткізіп алуына байланысты борышқор шығынға ұшырауы мүмкін. Мысалы, несие берушінің мүлікті қабылдаудан бастартуына байланысты мүлікті ұстау шығындары.
Осында жағдайларда мерзімнің өтуі ... ... ... ... ... ... борышқор талап етуге құқылы. Алайда несие берушіге заң ... ... ... ... ... ... қабылдағаны жүктелмеген дәледемесе, мерзімнің өтуі бойынша несие беруші мерзімді өткізіп алса, онда борышқор мерзімді өткізіп алғаннан ... ... ... ... ... ... борышқор міндеттемені уақытылы орындаған болып есептеледі.
2.2 Халықаралық құқықпен Қазақстан ... ... ... ... үшін жауапкершілік түрлері
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы бүкілхалықтық референдум ... ... ... 1 бабында - атап көрсетеді. Яғни, заң адамзатқа, қоғамға, мемлекетке қарсы іс-əрекеттерді ... ... тиым ... ... Н. Ə. ... 2005 жылы 18 ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауында, - деп атап
көрсетті [31]
Аталған сөз еліміздің тəуелсіз мемлекет болып ... он ... ... ... уақыт мөлшері жəне осы жылдардың ішінде еліміз əлем сахнасы төрінде беделді орынға ие ... ... ... қол жеткізгеннен туындағанына көзіміз жетеді.
Елімізде орын алып жатқан осындай оңды жетістіктерімізбен бірге қоғамның одан əрі қалыпты ... ... ... ... ... ... бірі - халықаралық қылмыстылық.
Əлем тарихы адамдық мораль мен адамгершіліктің барлық ... ... ... ... ... барынша қасіретті де зұлымдық туғызатын əрекеттерді білмейді. Бұл түсініктің астарында бəрінен бұрын барынша көп пайда табуға, өз өктемдігін нығайтуға, басқа да ... мен ... ... ... ... ұмтылған езуші таптың қылмыстық саясаты жатыр.
Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігі қазіргі заманауи өркениеттің маңыз-ды əлеуметтік құндылығы, тұтас алғанда ... ... ал ... ... ... ... ... дамуының міндетті де қажетті шарты болып табы-лады.
Геноцид - ұлттық, нəсілдік, діни немесе этникалық топтарды ... ... ... жою ... сөз. ... - ... мəлім қылмыстың жаңа атауы. 1948 жылы 9 желтоқсанда БҰҰ сессиясында геноцидке қатыстылығы бар қылмыстардың алдын алу жəне тиісті жазалар белгілеу ... ... ... оған 40 ... қол қойды. Конвенция
1951жылғы 12 қаңтардан күшіне енді. Егер денонсация нəтижесінде Конвенцияға қатысушылар саны 16-ға жетпесе, онда ол ... ... ... ... ... оған ... астам мемлекет қатысуда, бұлардың ішінде КСРО-ның құқықтық мирасқоры ретінде Қазақстан Республикасы да бар. ... ... ... Қазақстан Республикасы 29.06. 1998 жылы №244 заң қабылданды. Бүгінде орын алып ... ... ... бірі халықаралық геноцид қылмысы [32]
Халықаралық геноцид қылмысымен ... жəне ... ... ... ... ... ... іске қосуда, бұған қатысты ҚР 29.06. 1998 ... ... ... ... ҚР 4.10. 2004ж. ... ҚР 7.06. 2005ж. ... мен ҚР Жоғарғы Сотының Нормативтік 10 шілде 2008 жылғы қаулысы бар.
Геноцид халықаралық қылмыс ... ... Атап ... ... Республикасында бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыс ретінде геноцид үшін ... ... ... (ҚР ҚК ... [33].
Солай дей тұрсақ та, халықаралық деңгейде геноцид фактісін мойындаудың өзі бірқатар өзекті мəселелерді тудыруда. Геноцид жағдайына ... ... көп ... оны ... ... Ал ... актісін тану сирек жағдайда, мұның өзінде геноцидке тікелей кінəлі ... ... ... ... ғана мойындалады. Тіпті, кейде геноцид жекелеген үшінші
мемлекеттер тарапынан ... ... ... де ... тек ... тұрғыдан жазаланатын акт емес, ол сондай-ақ халықаралық құқықтың бұзылуы болып табылады.
Империалистік мемлекеттердің саяси топтар жүргізіп отырған геноцид саясаты ... ... ... ... түрде бұзу болып табылады. Геноцид мемлекеттердің бейбіт қатар өмір сүру қағидасына, ұлттардың ... ... жəне ... да ... құқық қағидасына еш сыйыспайды. Геноцид қылмыстары, сондай-ақ, БҰҰ Жарғысының, адам ... ... ... ... БҰҰ Бас ... 1960 жылы қабылдаған ХV сессиясында отар елдер мен халықтарға тəуелсіздік беру туралы Декларациясының, 1965 жылғы нəсілдік кемсітушіліктің барлық ... жою ... ... жəне ... ... халықаралық
құқықтық актілердің талаптарына қайшы келеді.
Адамзатқа қарсы жасалған қылмыс үшін қылмыстық ... өзі ... ... құқықтың жалпылай мойындалған нормасы болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін-ақ халықаралық құқық ... ... ... ... қатысты зорлық зомбылық көрсетуге тыйым салған болатын. Мəселен, 1907 жылы болған ... ... 22-ші ... ... ... зиян ... құрал-жарақтар таңдауда шексіз құқықты пайдалана бермейді'' делінген. Осы Конвенцияның 25-бабы былай дейді: ''Қорғанышыз қаланы, елді мекенді, үйлер мен құрылыстарды ... ... ... тəсілмен шабуылдауға немесе бомбалауға тиым салынады'' . Мұндай ережелер басқа халықаралық келісімдерде де бар. Геноцид ... үшін ... ... ... фашистері мен жапон милитаристері адамға жат нəсілдік теорияларды жүзеге асыра отырып, жаулап алған елдерінде халықты нəсілдік жəне ... ... ... ... қырып жойған екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды.
Қазіргі халықаралық құқықтың барынша тəн сипаттарының бірі халық-аралық құқық жауапкершілігін жеке сала ... ... ... ... Бұл үдерістегі шешуші маңыз ретінде 12 желтоқсан 2001 жылы Халық-аралық құқық комиссиясы ... ... рөлі ... ... жоба ... ... аяқтағанға дейін-ақ оның бірқатар ережелерін Халықаралық сот ... ... ... ... ... Бұл акт ... ... арналған жəне халықаралық ұйымдардың жауапкершілігі мен мемлекеттердің ұйымдар əрекеттері үшін жауапкершілігін қозғамайды. Жоба, сондай-ақ, халықаралық құқық бойынша ... ... ... ... ... жеке ... ... жоқ [34].
Халықаралық жауапкершілік құқығының негізгі қағидасы жəне тұтастай алғанда халықаралық құқық қағидаларының бірі ретінде кез-келген халық-аралық ... ... ... ... ... ... ... жүктейтін халықаралық құқық жауапкершілігі болып табылады ( мемлекеттер-дің жауапкершілігі туралы баптар ... ... ... үшін тек ... қарсы əрекет жасаса жеткілікті.
Мемлекеттің геноцид үшін ( сол сияқты ... да ... ... ... жауапкершілік мəселесі көптеген келіспеушіліктер туғы-зады. Мұндай келіспеушіліктер өзінің мəні ... ... ... үшін ... ... ... ... тізілімін көрсетеді.
Халықаралық құқық доктринасы мемлекеттің геноцид үшін жауапкерші-лігінің мынадай 4 ... ... ... ... ... ... Моральдық
Бұларды дəлірек топтағанда былай деп атауға болады: заңдық (қылмыс-тық жəне материалдық), саяси жəне моральдық. Халықаралық қылмыстық құқық ... жеке ... ... ... ... ... - Келлог доктринасын алмастырған маңызды тезистерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... жасағаны үшін мемлекеттің жауапкершілігі туралы ғана сөз болады. Бұл қағиданың талабына сəйкес, халықаралық құқық жөніндегі жауапкершілікке (ұлттық ... да) тек жеке ... ғана ... Бұл ... ... ... соттың 1998 жылғы 17 шілдедегі Рим статутының 25 бабының 2 ... ... ... [35].
Солай дей тұрсақ та, халықаралық құқық ... ... ... үшін ... ... ... сипатын танитын барынша ықпалды бағыт бар. Оның негізін салушы деп əдетте 1925 жылы атты кітап жазып ... ... ... ... ... ... деп атай отырып, Пелл осындай сапасында ол жекелеген адамдарға қойылатын заң талаптарын бұрмалай ... ... кінə ... ... ... ... деп ... Бұл институтты тану арқылы В. Пелл жеңімпаздың, ... ... ... ... алмастыру мүмкіндігін атап көрсетеді. В. Пеллдің көз-қарасынша, нағыз жеңіс басқа ... ... ... ... ... өзін ... үшін ... халықаралық құқық нормасын бұза отырып, қылмыс жасағаны үшін кінəлі екендігін мойнына алдыру. Осылай болғанда ... да ... деп ... мүмкіндік туады. В.Пелл, сондай-ақ, мемлекеттің құқық субъектісінің ерекше сипатын бөліп көрсетті. Егер заңды тұлғалар адамның еркі ... ... ... ... ... ... ... атынан сөйлейді. Ал ұлттың өмір сүруі жеке адамның ... ... ... ... ... ерік жігерін жүзеге асырады, деп есептейді В. Пелл. Егер дəл осындай ерік-жігердің құрамында қылмыс ... онда ... ... яғни ... ... ... ... тұрғысында В. Пелл қылмыстық санк-циялар қатарына мыналарды жатқызады: дипломатиялық санкциялар (ескерту, ... жəне ... ... үзу; ... ... (мемлекет азаматтарының мүліктеріне секвестр салу); экономикалық санкция-лар (блокада, эмбарго); басқа да санкциялар (бетіне басу, ... ... ... ... ... ... бір ... айыру, құзырындағы аумақты басқару мандатынан айыру, мемлекет аумағын толық немесе ішінара оккупациялау, тəуелсіздігінен айыру). Мемлекеттердің қылмыстық жауапкер-шілік ... ... ... Г.Доннедье да Вабраны бөліп айтуға болады. Ғалым ... ... ... белгіленетін мақсаттарды есепке алады, ол мемлекеттер тарапынан құқық бұзған мемлекетке елеулі жазалар қолдану айбатын көрсету арқылы ... ... ... ... ... ... ... ретінде атайды. Мемлекеттің қылмыс-тық жауапкершілігін жүзеге асырудағы негізгі шарт халықаралық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... жүргізгені үшін мемлекеттердің қылмыстық жауапкершілігі тұжырымдамасының қазіргі заманғы жақтаушыларының бірі - Ю.Г. ... ... ... ... аумақтық экспансия саясатының міндетті салдары əрі бөлігі ретінде қарастырады. Оның тұжырымы бойынша, .
А.Н. Трайнин ''Бейбітшілікті ... жəне ... заң'' атты ... ... құқықтағы заңды тұлғаны халықаралық құқық субъектісі ретінде мемлекетпен теңестіру ... ... Societas ... non potest (заңды тұлғалар қылмыс жасай алмайды) деген қағидасына қарсылық ретінде ол профессор Ру тұжырымдамасын келтіреді: ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған қауіпсіздік шараларын қолдану қажеттігін жоққа шығармайды". А.Н. Трайнин ең алдымен мемлекет-тердің геноцид үшін түрлі халықаралық ... ... ... ... мүмкіндіктеріне негізделеді [37,б.34].
Мəселен, В. Пелл ''Халықаралық қылмыс кодексінің негізгі ... ... деп ... (3 бап) ... ... басқа жеке тұлғалар-дың халықаралық жалпы тəртіпті бұзатын іс-əрекеттері үшін жауапкершілігі немесе əмбебап халықаралық құқықтың орын алу фактісі бар''. Халықаралық қылмыстық ... ... бір ... ... - ... (petat ... ... жағынан қылмыскер - жеке тұлға (individu delinquant). Трайниннің ... ... да, ... ... қылмыстық қана емес, оңды іс-əрекеттерді де тікелей жасай алмайды. Солай десек те, заңды тұлғаның азаматтық-құқықтық жауапкершілігі бар. ... ... ... ... ... ... өкілі - жеке адамдар жасаған ... ... ... да ... ... ... сақталған.
Жоғарыда келтірілген позицияларды сараптай отырып, геноцид үшін мемлекеттің қылмыстық жауапкершілік идеясы басқа да халықаралық қылмыстар үшін де ... ... алу ... ... тек бір ... - В. Пеллде бар екенін айтуымыз керек. Ал қалған авторлар мемлекетті жазасыз қалдырмау міндетін алға қояды.
Бүгінде орын алып ... əрі осы ... ... ... ... ... ... қарастырсақ. Геноцидті жасаған мемлекет халықаралық құқықтың халықаралық құқық нормаларын бұзған субъектісі болып қала ... ол ... орай ... ... ... ғана емес, оның қолдаушысы əрі демеушісі болып ... ... ұйыс ... ... ... ... халықаралық қылмыс ретінде жасаған жағдайда жан-жақты құқықтық жауапкершілік қатынастары пайда болмақ. Ол - тек ... ғана ... ... алғанда халықаралық қауымдастық алдындағы жауап-кершілік қатынастары. Мəселе бұл жерде əмбебап ... ... ... ... ... отыр. Мұндай жағдайда əрбір халықаралық құқық субъектісі құқық бұзушыдан қылмыстық əрекеттерді тоқтатуды жəне оның салдарын ... ... ... ... ... ... баптар жобасының деп аталған екінші бөлігінде бұзылған құқықты қалпына келтірудің'' орнын толтыру'' (өндіру) деген түрі туралы айтылады.
31 - ... ... ... ... ... үрдісіне келтірген зияны үшін оның орнын толық өтеуі тиіс.
2) мемлекеттің ... ... ... іс-əрекетінің нəтижесінде келтірілген кез-келген зиян, материалдық немесе моральдық ... ... ... ... - ... ... . ... формалардың екеуі - реституция жəне тəркілеу геноцид үшін материалдық ... ... ... үшін ... ... мəні өмір сүру ... (еңбек құралдары, жылжымалы жəне жылжымайтын мүліктер, жер мен үйді қоса ... ... ... ... адамдардың белгілі бір қауымын талқандауға арналған жағдайлар жасалады.
Мұның өзі геноцид қылмысының объективті жағының бір бөлігі болып ... ... ... ... алу жəне ол үшін ... ... 1948 ... Конвенцияның 2-бабының ''c'' тармақшасы).
Мемлекет жауапкершілігі туралы баптар Жобасының 36 - бабына сəйкес реституцияны қамтамасыз ету халықаралық құқыққа ... ... ... ... ... ... ... табылады. Реституция ең алдымен құқыққа қарсы əрекет жасалғанға дейінгі жағдайды қалпына ... ... а) ... ... мүмкін емес болып табылмайды; b) өтемақы орнына реституциядан алынған пайдамен салыстыру жөнінен тең уақыт тудыра алмайды.
38 - бап. ... 1) ... ... ... əрекеті үшін жауапты мемлекет келтірілген зиянның орнын реституция немесе өтемақы жолымен толтырылмаса, ... ... ... ... зиян үшін ... ... ... 2) Сатисфакцияның құрамында құқық бұзуды мойындау, өкініш білдіру, ресми түрде кешірім сұрау немесе осыдан басқа да ... ... 3) ... зиянға бара-бар тең дəрежеде болуы тиіс жəне жауапты ... ... ... ... ... ... ... комиссиясы халықаралық қылмысты халықаралық қоғамдастықтың ең маңызды мүдделерін қамтамасыз етудегі өзекті халықаралық міндеттемелерді белгілі бір ... ... ... ... ... халықаралық құқыққа қарсы əрекет ретінде анықтады. Ал оны бұзу тұтас алғанда халық-аралық қоғамдастық алдындағы ... ... ... Халықаралық қылмыс тұжырымдамасы халықаралық құқық Комиссиясының баяндамасын талқылаған кезде БҰҰ тарапынан қолдауға ие болды. Тұжырымдамаға АҚШ пен Ұлыбритания ... ... ... ... ... ... дəлелі мынаған саяды: олар тұжырымдама мемлекет тəртібін қылмысқа
жетелейді, ... жоба ... ... ... тəртібін қарастырмайды дейді. Егер екінші ескерту негізді десек, ал біріншісінің, жалпы айтқанда, еш негізі жоқ. ... ... ... аса ауыр ... ... ... ... қарауды мақсат тұтқанын жəне ол ешқандай да мемлекет тəртібін қылмыстандыру емес екенін ... ... ... ұмтылған халықаралық құқық комиссиясы "Жалпы халықаралық құқықтың императивті
нормаларынан туындайтын міндеттемелердің елеулі түрде бұзылуы" деген мəмілелік ... ... Ол ... əрі зор ... бола тұра да, ... ... ... идеяны білдіреді. Комиссия бұған мемлекеттердің қылмыстық жауапкершілігін жоққа шығару тұрғысынан келді. Солай бола тұрса да, ... ... бар ... ... ... бұзғаны үшін айрықша жауапкершілік саласын бөліп көрсету қажет болды.
Халықаралық құқық комиссиясы 1976 жылы мұндай бұзушылықтың шамамен мынадай ... ... ... ... ие ... ... ауыр жағдайда бұзғаны үшін: а) халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету; б) халықтардың өзін-өзі анықтау құқығын қамтамасыз ету ... ... ... тиым ... в) ... жеке басын қорғау (құлдыққа, геноцидке, апартеидке тиым салу); г) қоршаған ортаны қорғау (атмосфера мен ... кең ... ... қорғау). Сонымен, құқық бұзушы мемлекет келтірген зиянды өндіру формасы геноцид үшін жауапты мемлекеттің заңдық (материалдық) жауапкершілігіне жатқызылуы тиіс. Бұларға ... ... ... ... ... Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін жауапкершіліктің түсінігі және
оның түрлері
Табиғат - бүкіл əлем. ... - ... өмір ... ... Адам ... өмір ... онымен тұрақты қатынаста болады. Табиғат-Ананы аялап, оны келер ұрпаққа жеткізу - ел болашағын ойлайтын кез келген жанның ... ... Осы ... ... ... Конституциясында көзделгендей, адам өмiрi мен денсаулығы үшiн қолайлы ... ... ... аса ... ... бiрi болып табылады .
Табиғи ресурстар материалдық өндірістің өсуіне нарықтық ... одан əрі ... жəне ... ... ... ... өндірістік күштердің құрамды бөлігі болып табылады. Табиғатпен өзара ... ... сан ... ... бара ... ... оған бір жағынан ықпал етеді, яғни оны өзгертеді, сондай-ақ оны қайта ... ... өзі де ... ... ... орай, табиғи ресурстарды өте көп мөлшерде шаруашылық мақсатқа пайдаланудың қоршаған ... ... ... ... мен залалдарын азайту, жəне табиғи байлықтарды молайту жөнінде қамқорлық жасау міндеті туындайды. Табиғатты тиімді түрде үнемді пайдалану жəне оны қорғау ... оның ... ... ... ... ... түрде сақтау, қоршаған табиғи ортаны жақсарту, ал бұл талаптар бұзылған жағдайда оны қалпына келтіру жөнінде ... ... ... қажеттігін туындатып отыр.
Жалпы, құқықтық мемлекетті құрудағы қоғамның маңызды ерекшелігі болып құқықтық тəртіп пен заңдылықты сақтау табылады. Экологиялық ... ... ... ... ... ... тұру бұл ... жауапкершілікті қолдану болып танылады. Сəйкесінше, жауапкершіліктің маңызды ... бірі - ... ... ... ету, ... ... алу жəне ескерту, қоршаған табиғи ортаға келтірілген шығындарды өтеттіру. Жалпы, заңды жауапкершілік дегеніміз - ... ... ... өзі жасаған құқыққа қайшы кінəлі əрекетке жауап ретінде туындайтын жеке, мүліктік жəне ... ... ... ... ... ... ... немес əрекетсіздік.
Ал экологиялық құқық бұзушылықтарға жауапкершілікті бір-бірімен тығыз байланысты 3 түрлі мағынадағы жалпы заңдық жауапкершілік ... ... ... яғни ... а) ... ... ... орындау бойынша мемлекеттік мəжбүрлеу шаралары ретінде; б) мемлекет пен ... ... ... ... ... ... в) ... институт ретінде, яғни құқықтың əртүрлі салаларының заң нормаларының жиынтығы (жер, тау, су, орман, табиғат қорғау жəне басқалар).
Экологиялық ... ... үшін ... ... ... Экологиялық кодексінің IX бөліміндегі 46 тарауында деп аталады. Шын мәнінде экологиялық жауапкершілікке Қазақстан ... ... және оның ... ... ... ... ... ресурстар туралы заңдарды бұзғаны үшін жауапкершіліктер жатады.
Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін заңдық жауапкершіліктің баст амасы экологиялық заңдардың талабын бұзушылық ... ... ... ... ... ... ... бұзатын және табиғи ортаға және оның ресурстарына зиян келтіретін заңға қайшы келетін кінәлі ... ... ... әрекетсіздігі.
Экологиялық тәртіп-адамның өз өмірі мен денсаулығы үшін табиғи ортаның қолайлы болуына құқығын қамтамасыз етудің, ... және ... ... ... үшін ... ... ... адам қызметінің осы ортаға зиянды ықпал жасауына жол бермеудің, табиғи тепе-теңдіктің сақтау мен табиғатты ұтымды пайдаланудың ережелері мен ... ... ... ... ... және оның ресурстарына зиян келтіру дегеніміз экологиялық тәртіпті бұзу ... ... ... ... ... денсаулығы мен өміріне келген немесе келуі мүмкін болатын экологиялық қауіптің салдары.
Экологиялық тәртіпті бұзу мен ... ... және ... ... және адам ... мен ... зиян ... тығыз байланысты. Себебі экологиялық тәртіп бұзылғана жағдайда, оның табиғатқа, табиғи ресурстарға, адам денсаулығы мен өміріне кері әсері ... Оның ... ... ... ... және төтенше табиғи оқиғалардан экологиялық жағдайдың нашарлануы мүмкін. Бір адамның және қоғамныңэкологиялық қызметінде олардың алдын-ала зиян әсерлерін болдырмау, жеңілдету шараларын ... ... ... ... және антропогендік әсерлердің пайда болуы заңдық жауапкершілік туғызады. Соған орай алдын алу шараларын қолданбаған ... ... ... ... ... ... ... түрі: табиғатқа, табиғи ресурстарға экологиялық мониторингі жүргізу талаптары, табиғи ресурстарды пайдалану кезінде талаптарды, ... ... ... және өзге де ... мен ... ... ... экологиялық тәртіп бұзылып, табиғатқа, табиғи ресурстарға, адам өмірі мен денсаулығына зиян ... ... ... және табиғи ресурстарға келетін теріс әсерлердің салдарына табиғи қорлардың сарқылуы, бұзылуы, табиғаттан ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру шығындары, атмосфералық ауаның табиғи ортаның адам өмірі мен ... ... ... зиян ... ... ... ... осы аталған зиянның топтастыры-луын көрсету яғни заң бұзушылықтардың жүйесін белгілеу жатады.
Қоршаған ортаны қорғау туралы және салалық экологиялық заңдарда экологиялық тәртіптерді ... үшін ... ... заң ... ... Ол ... кейінгі 90 жылдарда қабылданған заңдарға әдетке айналған.
Әрбір жеке құқық саласында заң бұзушылық болуы мүмкін болса, ол әр бір заңдық ... сол ... өзі атап ... осы ... ... ... қажет. Мұның экологиялық қатынастар саласында жеке заңдылықты ... үшін өте ... мәні бар. ... еске ... ... ... Орман кодексі орман заңдарын бұзғандық үшін жауаптылықтың (75-бап), су кодексі су заңдарын бұзғаны үшін жауаптылықтың (120-бап) пайда болу ... ... ... Заңның мұндай нормалары жоғарыда аталғанындай экологиялық тәртіпті, экологиялық ... ... ... және осы ... ... жауапкершіліктің құқық негіздерінің жариялығын және ол туралы ақппараттың болуына саяды. Осы ... ҚР 2007 жылы 9 ... ... ... ... сай ... Оның 45-67 ... экологиялық сараптама саласындағы Қазақстан Республикасының табиғат қорғау заңдарын бұзушылықтың түрлерін атап ... ... ... саны 12 және ... заңды бұзғаны үшін Қазақстан Республикасының заңдарында басқа да заң бұзушылықтар қаралуы мүмкін деп ескертілген. Бірақ өкінішке орай "Жер қойнауы және жер ... ... ... заң күші бар ... осы ... ... ... үшін заңды жауапкершіліктің пайда болуы туралы сөзде, бапта жоқ. Жаңа қабылдаған 2003 ж. 20 ... "Жер ... ... жер ... ... үшін ... ... аталғанымен не үшін осы заңның қандай тәртіптері мен талаптары бұзғаны үшін заңды жауапкершіліктің түрлері және оның пайда болу ... ... ... ... ... қорғау және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану туралы заң ... ... ... ... ... ... ... заң бұзушылық пен экологиялық заңдық жауапкершіліктің де бір-бірімен тығыз ... ... ... ... Өйткені экологиялық жауапкершіліктің арқауы - экологиялық заң бұзушылық болып табылады.
Экологиялық ... бұзу ... ... ... - тәртіпсіздік, екінші - қылмыс. Тәртіпсіздік-жеңіл тәртіп бұзушылыққа жатса, қылмыс ауыр тәртіп бұзушылыққа жатады-оны қылмыс деп ... ... ... бұзушылық үшін еңбек заңында-тәртіптік жаза қолданатын, материалдық шығынға тәртіп бұзушылық үшінматериалдық немесе азаматтық құқық нормалары қолданылатын, экологиялық құқық нормаларын жеңіл ... ... ... ... ... қолданылатын тәртіп бұзушылық экологиялық немесе азаматтық құқық ... ... ... ... және ... құқық бұзушылықпен қатар пайда болуы мүмкін.
Экологиялық немесе экологиялық салалық жауапкершілік осы заңдардың нормаларынан пайда болатын және осы заң ... ... ... ... ... шаралары қаралған жағдайда қолданылады.
Экологиялық құқық бұзушылық төрт түрлі құрамнан тұрады. Біріншісі - объект, екіншісі - ... ... - ... ... ... - ... тарап.
Экологиялық заң бұзушылықтың объектісі - экологиялық нормалармен реттелген және реттелетін қоршаған ортаны қорғау және ... ... ... ... ... ... қатынастар. Бұл объекті екіге бөлінеді. Жалпы экологиялық объектіге - табиғат немесе қоршаған ортаны қорғау туралы ... ... ... ... жер, су, ... ... мен жануарлар дүниесі, атмосфералық ауа, жер қойнауы, пайдалы қазбалар, ерекше қорғалатын табиғи объектілер, континентальдық шелф туралы пайда ... және ... ... ... және ... ... жатады. Олардың ішінде құқықтық реттелуге қарай табиғи ресурстарға мемлекеттік және жеке меншік құқығы, табиғатты пайдаланушылардың құқығын қорғау, климат пен озон ... ... ... ... өз алдына экологиялық заң бұзушылықтың объектісі бола алады.
ҚР Экологиялық кодексінің 1-бабында қоршаған ортаны қорғау ... жер, оның ... су, ... ауа, ... мен ... жануарлар дүниесі, табиғи экологиялық жүйелер, климат және жердің озонды ... ... ... және мәдени жағынан ерекше құнды қоршаған орта объектілері ... Бұл ... бір ... ... оқулықтың бастапқы жағынан атағанбыз. Себебі экологиялық құқықтық қатынастар табиғатты және оның ажырамас бір бөлігі табиғи ресурстарды ... ... ғана емес оны ... және ... ... өсімін, өнімін молайту және қорғау, және пайдалану, ... апат және ... ... де ... ... ... ... Экологиялық заңдарда реттелген және реттелетін осы қатынастар ішінде заң бұзушылық қатынастар олардың құрамдас бөлігі болып ... заң ... ... ... ... ... ... болады. Себебі тұлғалар табиғатты және табиғи ресурстарды пайдаланушы тұлғалар мен табиғи ресурстарды заң жүзінде ... ... ... ... пен ... ... пайдаланушыларға экологиялық заңның 12-бабында қаралған тұлғалар және осы заңның 13-бабында аталған табиғатты жалпы пайдаланушылар ... ... ... ... тұлғалар жатады.
Аталған 12-бапта көрсетілген субъектілердің ішінде ұлттық және ... ... ... шет ... ... ... мен ұйымдар бар. Экологиялық құқық бұзушылардың субъективтік мәртебесі заң бұзушылықтың, жауапкершіліктің түрлеріне және олардың жасына байланысты болады. Заң ... ... ... жасы ... ... ... және ... заңдардың нормаларымен белгіленеді. Мысалы Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... бұзушылық жасаған кезде он алты жасқа толған, бірақ он сегіз жасқа толмаған адамдар кәмелетке толмағандар да танылады. Оларға әкімшілік жаза ... ... не ... ... ... ... ... шаралары қолданылуы мүмкін.
Сонымен бірге осы Кодекстің 73, 74-баптарында кәмелетке толғандарға әкімшілік ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 15-бабына сәйкес қылмыс жасаған кезде он алты жасқа толған адам қылмыстық жауапқа тартылады. Ал қылмыс ... ... он төрт ... ... ... осы ... 2 ... көрсетілген қылмыстар үшін қылмыстық жауапқа тартылуы мүмкін. ҚР Қылмыстық кодексінің 11 ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың жауапкершілігі қаралмаған.
ҚР Еңбек Кодексінің 25-бабында еңбек шартын, оның ішінде кәмелетке толмағандармен еңбек шарттарын жасаудың, ... шарт ... ... ... ... туралы ережелері бар [40].
Экологиялық заң бұзушылықтың объективтік тарапы өзінің үш құрылымы ... мен ... ... бұзушының қимылының заңға қайшылығы;
екінші: экологиялық зиян келтірген немесе зиян келтіру қаупі бар немесе экология құқығы субъектілерінің басқа да ... ... мен ... ... ... қарсы іс-әрекет және экологиялық зиян келтіру немесе ондай зиянның келуіне нақты қауіптің немесе экологияя құқығы объектілерінің басқа да ... ... мен ... ... арасында байланысты болуы.
Экологиялық заң бұзушылықтың субъективтік тарапы заң бұзушының кінәсімен сипатталады. Ол әрекет, әрекетсіздік ... және ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктің түрлеріне тәртіптік, әкімшілік, қылмыстық, материалдық (азаматтық) және экологиялық салалық ерекше жауапкершіліктері ... ... ... мазмұны төменде қаралады.
Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінде және ... ... ... ... жауапкершілік туралы нормалар жоқ. Бұл заңда мүліктік, азаматтық құқық және табиғатқа және адамдардың денсаулығына келтірілген зиян жөнінде нормалар бар.
2007 жылғы 9 ... ... ҚР ... ... 320 бабында экологиялық заңнаманы бұзғаны үшін жауапкершілік қарастырылған. Ал осы ... 322 ... ... ... ... ... зиянды өтеу тәртібі көрсетілген.
Материалдық жауапкершілік ҚР еңбек заңының нормаларына сәйкес еңбек шарты ... ... ... ... (14 тарауы). Оның өзінде де ЕТЗ 164 бапта жеке еңбек шартындағы басқа тарапқа зиян келтірген тарап оны заңға және өзге де заң ... ... сот ... ... не ... ... өтейді деп көрсеткен. Еңбек шартында оған қатысушы тараптардың материалдық жауапкершілігі нақтыланады.
Егер қызметкер өзінің еңбек (қызметін) міндеттерін атқаруына байланысты жұмыс ... ... ... алса ... қабілетін толық немесе ішінара жоғалтса, жұмыс беруші қызметкерлерге сақтандыру өтемі төленбейтін кезде оған ... ... ҚР ... ... ... ... ... жағдайларда өтеуге міндетті.
Еңбек міндеттерін атқару кезінде қызметкердің өмірі мен денсаулығына және ұйымның мүлкіне келтірілген зиян үшін берушінің жауапкершілігі сақтандырылуға ... ... мен ... (қызметкер) арасында толық материалдық жауапкершілігі мынадай жағдайларда пайда болады:
1) қызметкерге берілген мүлік пен басқа да құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етпегені үшін ... ... ... ... алу ... жазбаша шарт жасаса;
2) заңдарға сәйкес қызметкерлерге еңбек міндеттерін орындау кезінде ... ... ... зиян үшін ... жауапкершілік жүктелсе;
3) қызметкер мүлік пен басқа да құндылықтарды бір жолғы ... хат пен ... ... да бір ... құжаттар бойынша есеп беруге алған болса;
4) қызметкер зиянды алкогольдіқ, нашақорлық немесе уытқұмарлық мас болу жағдайында ... зиян ... зиян ... ... фабрикаттардың, бұйымдардың (өнімдердің), оның ішінде оларды дайындау кезінде, сондай-ақ жұмыс беруші қызметкерлерге пайдалануға берген ... ... ... ... ... ... басқа да заттардың, жеткіліксіздігінен, қасақана жойылуынан немесе қасақана бүлдіруінен келтірілсе;
6) зиян коммерциялық құпияны ... ... ... зиян қызметкердің қылмыстық тәртіппен қудаланатын әрекеттердің белгісі бар іс-әрекеттерінен келтірілген жағдайларда ... ... ... берушіге келтірілген зиянға толық мөлшерінде материалдық жағынан жауапты болады (ЕТЗ-ның 165-бабы).
Жоғарыда аталған ҚР ... ... ... нормалар қызметкердің (жұмысшының) еңбек шарты еңбек өткен орнында оның бағыныштылығына және мүлік ... ... ... Ол ... ... ... және табиғи ресурстарды қорғау және пайдалануға қатысы бар барлық іс-әрекеттерге, қызметке, жұмысқа қолдануы ... ... ... Yкiметiнiң 2004 жылғы 23 сәуiрдегi №460 қаулысында мүліктік жауапкершілікті белгілеу жөнінде ... бар ... ... ... ... қызмет бабындағы теріс әрекеттері үшін Қазақстан Республикасының қолданылып жүрген заңдарына, соның ішінде Еңбек заңдарын сәйкес жауапты болуы ... ... ... ... табиғатқа, табиғи ресурстарға, табиғи ресурстың меншік иесіне, табиғат пайдаланушыға, ... ... ... ... зиян ... мүмкін. Оның қатарында алынбаған табыс пен моральдық зиян да бар. Осы ... ... ... ... ... заңда қорғалатын құқық субъектілері мен объектілерінің мынадай ... зиян ... ... ... ... ... ... табиғатты және табиғи ресурсты пайдаланушыға;
* меншік иелерінің мүлкіне;
* адамдардың днсаулығына;
* субъектілердің алынбаған мүліктік табысына;
* адамның моральдық құқығына;
* ауыл ... мен ... ... ... ... ... ... деп те атайды. Мысалы, Экологиялық заңда қоршаған ортаға, азаматтардың денсаулығына, ұйымдардың, ... мен ... ... зиян ... азаматтардың денсаулығын қалпына келтіру және басқа шығындарын өтеу қаралған
"Жер туралы" заңда меншік иелеріне немесе жер пайдаланушыларға келтірілген ... өтеу деп ... ... ... ... өндіріп алудың нысанын сома деп белгілеген (86-бап). Сома зиянның, залалдың мөлшерін анықтау үшін қолданылатын ... ... яғни ... ... ... ... Ақша (валюта) Азаматтық Кодекстің 127-бабына сәйкес өлшем ... ... Оның құны ... Республикасында теңгемен есептеледі. Осы Кодекстің 115-бабына сәйкес ақша мүліктік игілік және құқық объектісіне жатады. Сондықтан да экологиялық заңдарды бұзғаны үшін ... ... ... ... ... ... аталуы тиіс.
Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң 2004 жылғы 23 сәуiрдегi №460 қаулысында ҚР ... ... ... ... ... ... ... зақымдағаны үшін жауапкершілікті материалдық жауапкершілік деп атаған.
Қазақстан Республикасы ... Соты ... ... ... ... ... туралы заңдарын қолдану тәжірибесі туралы" қаулысында "Жалпы ереже бойынша кінә қоршаған ортаға ... зиян үшін ... ... ... ... ... ... табылады" - деп қорытындыға келуі заң талаптарынан туындайды.
Мұндай пікірдің дұрыстығын экология ... ... ... ... болады. Мысалы, Б.Әбдірайымов: "Экологиялық зиян деп қоршаған ортаның жай-күйі саласының нашарлауын немесе азаюын, сондай-ақ осымен байланысты заңмен қорғалатын ... және ... емес ... оның ... адамның өмірі мен денсаулығының азаюын ұғынған жөн"- дейді ... Бұл ... біз ... ... ... ... салдарынан пайда болатын зиянның (залалдарын) анықтамасының дұрыс ... ... ... ... ... онда экологиялық залал жөнінде ғалымдар арасында әр түрлі пікірлер бар екенін ... ... ... ... ... зиянның заңдық анықтамасын беру үшін зиянның қандай қорғалатын игіліктердің және ... ... ... біліп алу керек. Соған қарай экологиялық залалдың анықтамасын ... ... Біз ... ... зиян (залал) келетін сегіз түрлі субъектілер, объектілерді атап өттік. Соған орай экологиялық заңдарды бұзу ... ... зиян ... - ол ... заңмен қорғалатын экологиялық құқықтарын бұзудың материалдық мөлшерін анықтайтын заңнын талабы. Осы тарап арқылы материалдық және ... да ... ... ... ... ... әкімшілік, қылмыстық, моральдық және басқалар - ... ... ... ... ... субъектілердің тәртіптік, әкімшілік, қылмыстық, моральдық және арнаулы экологиялық жауапкершіліктерге тартылуына немесе ... ... заң ... ... ... жатады.
Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін материалдық жауапкершіліктің түрлері ... ... ... ... ... ... бұзу ... келген зиянды төрт топқа бөліп қараған.
Б і р і н ш і ... ... ... ... ... ... денсаулығына келген зиян;
в) ұйымдардың, азаматтар мен мемлекет мүлкіне келген зиян ... к і н ш і ... ... ... ... қорғауға күшті қауіп төндірумен байланысты заңды және ... егер ... ... ... ... ... ... салдарынан зиян келтіргені дәлелдей алмаса, өздері келтірілген зиянды өтеуі.
Ү ш і н ш і ... ... ... бұзу ... ... ... мүлкіне келтірілген зиян;
в) зардап шегушінің еңбек қабілетінен айырылу дәрежесін;
г) оның емдеуге және денсаулығын қалпына келтіруге жұмсалған шығындарды;
д) ... күту ... ... өзге де ... мен залалды ескере отырып толық өтеу қаралған.
Төртінші ... ... ... ... ... ... бұзылуы салдарынан келтірілген моральдық зиянды өтеу жатады.
Аталған үшінші топқа жататын "'өзге де шығындар мен залалдардың" ішінде ... ... ... ... ... (Жер ... ... 120-бабының 5 бөлігі).
Осы аталған заңдардың салдарынан жоғарыда аталған қоршаған ортаны қорғау туралы немесе экологиялық заңдарды бұзғаны үшін мүліктік жауапкершіліктің ... ... ... ... ... әр ... Ол қоршаған ортаның саны мен сапасына, оның объектілерінің ластануына, бұзылуына, жойылуына, олардың табиғи байланыстылығының үзілуіне әкеліп соғуына да ... ... ... ... ... осындай түрлерге бөліп қараудың, олардың пайда болу себептерін, қауіпті дәрежесін анықтау үшін де өте қажетті, сонымен бірге олар заңның ... ... ... ... үшін ... жауапкершіліктің құқықтық негіздері төмендегідей.
Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін материалдық жауапкершіліктің ... ... ... ... ... , ... қорғалатын табиғи аумақтар туралы", "Жер туралы", Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін ... және ... ... ... мен Орман және Су кодекстері, Жер қойнауы және жер ... ... ... ... пен және осы аталған заңдар, кодекстер мен жарлықтардың талаптарына сай Қазақстан Республикасының Үкіметінің, орталық атқарушы және жергілікті мемлекеттік ... ... ... тәртіптері және басқа нормативтік құқықтық актілері жатады. Олардың қатарына мыналар жатады:
1) қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды бұзғаны үшін ... (ҚР ... ... 46 ... 319-322 ... меншік иелеріне немесе жер пайдаланушыларға келтірілген залалды өтеу ... ... өтеу ... жер ... ... үшін жауапкершілік (Жер туралы заңның 119, 120, 122 баптары);
3) жер қойнауын пайдаланушының контракт жасау шарттарын сақтауын бақылау (ЖҚ пайд. заңның 70 ... ... ... ... үшін ... ... ... кірмейтін ағаш-бұта өсімдіктерін құртқаны немесе зақымдағаны үшін жауаптылық (Орман кодексінің 75, 77 баптары); "Қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... залалды өтеудің жекелеген мәселелері" туралы ҚР Үкіметінің 2001 жылғы 12 қыркүйектегі 1186 қаулысы (Егемен Қазақстан 12 қыркүйек, 2001 ж.); жеке және ... ... ... мен ... ... кесуінен және зақымдануынан орман шаруашылығына келтірілген залалды өтеудің мөлшері; жеке және заңды тұлғаларды өзге де ... ... ... орман шаруашылығына келтірілген залады өтеудің мөлшері; жеке және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген өсімдіктерді заңсыз жинау, дайындау, зақымдау немесе жою арқылы келтірілген залалды өтеуінің мөлшері; орман шаруашылығына келтірілген ... ... ... ... ... ... енгізілген өсімдіктерді заңсыз жинау, дайындау, зақымдау немесе жою арқылы келтірілген залалды өтеудің Ережесі (Егемен Қазақстан, 2001 ж., 12 ... Бұл 1186 ... ... ... ... ... ... қосымша беріліп отыр).
5) Су заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық, су заңдарын бұзу салдарынан келтірілген зиянды өтеу (Су кодексінің 120, 121 баптары).
6) ... ... ... ... ... және ... туралы заңдарды бұзғандығы үшін жауаптылық жануарлар дүниесін қорғау, өсімін ... және ... ... заңдардың бұзылуынан келген зиянды өтеу, заңсыз аулаған жануарлар мен олардың өндірілген өнімді алып қою ... (осы ... 61 - 63 ... ... дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы заңнаманы ... ... ... өтеу ... ... ... ҚР ... 2001 жылғы 4 қыркүйектегі № 1140 қаулысы (ҚР ПÓАЖ-ы, 2001 ж. № 407 ... ... ... ... ... ... заңдарын бұза отырып қоршаған ортаға келтірілген залалдың мөлшерін анықтаудың уақытша тәртібі. Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және ... ... ... ... ... 1995 ... 21 ... бекітілген (АЗИЯ-ЭЖ, 9 (33) февраль, 1996 ж.).
8) Атмосфераны, жер және су ресурстарын мұнай өнімдерімен жер қабаттарының суларымен ... және ... ... ... ... ... ... зиянды есептеудің уақытша әдістемесі Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау министрлігі, 1996 жылғы 13 мамырда ... ... ... ... 1996 ... және ... ... жүргізуге қатысы жоқ мақсаттарға пайдалану үшін ауыл шаруашылығы мен орман ... ... ... ... және меншік иелері мен жер пайдаланушыларға келтірілген зиянды өтеуге жататын ... ... ... ... ... ... туралы ҚР Үкіметінің 1997 жылғы 4 наурыздағы № 299 ... (ҚР ... 1997 ж., № 11, 75- ... ... өндірісі ысырабының орнын толтыру (Жер туралы заңның ... ... ... ... ... ... ... (Жер туралы заңның 99-бабы).
10) Қоршаған ортаны ластағаны үшін ... ... ... ҚР Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі 1994 жылғы 9 қыркүйекте (ҚР министрліктер мен ... ... 1994 ... заң ... бұзу ... ... денсаулығына келтірілетін зиян өзінің құқықтық реттеулері мен ерекшеленеді .Қазақстан Республикасы Конституциясы ... ... ... ... ... сақтау туралы" 1997 жылғы 19 мамырдағы Қазақстан Республикасының заңы азаматтардың экологиялық, санитарлық, қауіпсіздік ... ... ... берді. Сонымен бірге азаматтардың өздерінің денсаулығына келтірілген зиянның орнын толтыру құқығында ... (осы ... 52 ... ... ... 40 жыл бойы ... ... сынақ адамдардың денсаулығына және қоршаған ортаға орны толмас зиян келтірді, халықтың жалпы аурулары мен өлімін көбейтті. Бүкіл Семей облысының аумағы мен ... ... ... және ... ... полигонға жақын аудандары экологиялық апат аймағы деп жарияланды. ... ... ... ... ... полигонындағы сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы 1992 жылғы 9 желтоқсанда заңы қабылданды.
Ядролық сынақтар салдарынан зардап ... ... ... ... немесе жер үстінде ядролық жарылыстар жасаған кезде (1949 - 1965 жж.) радиоактивті ... ... ... ... тұрған, жұмыс істеген немесе әскери қызмет (соның ішінде мерзімді атқарған азаматтар);
1966 жылдан 1990 жылғы 1 қаңтарға дейінгі ... жер асты ... ... жасау кезінде осы аумақтарда тұрған, жұмыс істеген немесе әскери қызмет (соның ішінде ерзімді) атқарған азаматтар;
1949 жылдан 1990 жылға дейінгі аралықта ... ... ... бар ... ... ... ... немесе әскери қызмет (соның ішінде мерзімід) атқарған азаматтар, және ... деп ... ... бар ... ... ... денсаулық жағдайы мен заңда аталған аймақтарда ата-аналарының бірінің болу факторы арасындағы себепті байланыстар анықталған ретте).
Ядролық сынақтар салдарынан ... ... ... мен ... мөлшері белгіленді. Халықты әлеуметтік жағынан қолдау, әйелдерге, ... жас ... мен ... ата - ... ... ... ... мен өтемдер, әскери қызметкерерге берілетін жеңілдіктер, аумақты ... ... ... және ... ... ... көрсетудің құқықтық тәртіптері белгіленді.[30]
Аталған экологиялық қасіретке ұшыраған азаматтарға ... ... ... ... ... ... көрсету, сауықтыруға арналған жәрдем ақы алу, аналар мен балаларға ... ... ... ақы, ... ... белгіленген.
ҚР Экологиялық заңдарды бұзу салдарынан азаматтардың денсаулығы мен мүлкіне келтірілген зиян зардап шегушінің ... ... ... дәрежесін оны емдеуге және денсаулығын қалпына келтіруге жұмсалған шығындарды, науқасты күту жөніндегі шығындарды, өзге де шығындар мен залалдарды ескере ... ... ... өтелуге тиістігі туралы Экологиялық заңдардың негізгі ережесі болып табылады. Азаматтардың денсаулығы мен мүлкіне ... ... ... анықтау қолданылып жүрген заңдарға сәйкес, ол заңды өтеу сот шешімі ... ... ҚР ... Соты ... 1999 ... 9 шілдедегі №9 "Соттардың денсаулыққа келтірілген зиянды өтеу жөніндегі заңнаманы қолданылуының ... ... ... ... ... ... ... зиянды өтеу құқығына кәсіби еңбек қабілеттігін, ал ондай болмаған жағдайда жалпы еңбекке қабілеттігін толық не ішінара жоғалтқан зардап шегушілер ие ... ... ...
14 ... ... және еңбек ақысы жоқ адамның денсаулығына зақым келсе немесе денсаулығы өзгеше бұзылса, онда шығындар ... ... ... ... ... болған жағдайда, қайтыс болған адамның асырауындағы еңбекке қабілетсіз адамдар немесе ол ... ... ... оның асырауында болу құқығына ие адамдар, сондай-ақ ол қайтыс болғаннан кейін туған оның баласы зиянды өтеттіруге ... ... ... жағдайларда материалдық жауапкершілік және ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығының өндірісіне келген шығынды өтеу тәртібі:
ҚР Экологиялық заңындағы 86 - ... ... - ... ... ... ... күшті қауіп төндірумен байланысты заңды және жеке тұлғалар, егер жойқын күштің немесе зардап шегушінің ... ... зиян ... ... ... ... келтірген зиянды өтеуге міндетті. Бұл зардапты өтеудің басқа ... ... ... ... ... ... бар. Оның ... экологиялық заңның 32 - бабында қаралған экологиялық сақтандыруға байланысты. ... ... ... мен ... алда атап ... ... және өзге де ... экологиялық жағынан қауіпті түрлерімен айналысатын заңды тұлғалар мен азаматтар міндетті түрде экологиялық сақтандыруға ... ... ... ... ... осы ... ... бар сақтандырушымен ғана жасалуы мүмкін.
Экологиялық сақтандыруға ҚР Азаматтық кодексіндегі сақтандыру туралы жалпы ержелерде қолданылуы мүмкін. АҚ-тің 805 - ... жеке және ... ... ... ... мүліктік экологиялық сақтандырудың мынадай түрлері бар:
1) кәсіпорынның - апаттық (оқыс және әдейі ... ... ... ... ... ... ... мен мүлкіне және қоршаған ортаға келтірілген зиян жоғары қауіп көздерінің азаматтық-құқық жауапкершілігін сақтандыру (ҚР АК-нің 811-бабы);
2) ... ... ... ... ... немесе өзге де титулды иелерінің сақтандыруы (ҚР АК-нің 809 - ... 3 ... ... ... ... ҚР ... туралы" заң күші бар ҚР Президентінің Жарлығында да айтылған. Осы ... 55 - ... сай ... ... ... барлық мердігерлер:
1) қоршаған ортаны ластау мен байланысты жауапкершілік, оның ішінде қоршаған ортаға келтірілген зиянның салдарын жою ... ... ... ... ... ... азаматтық құқықтық жауапкершілік қауіп сақтандыруға міндетті. Сонымен қатар, теңізде барлау және ... ... ... ... мүлік қауіп пен жауапкершілік қауіпін сақтандыру міндеті жүктеледі.
Біз алдыңғы тарауда атап өткен ҚР Үкіметінің "өнеркәсіптік объектінің қауіпсіздігі ... ... ... мен нысаны туралы" 2000 жылғы 19 мамырдағы №764 қаулысы өнеркәсіптік объектілер басшыларының ... зиян үшін ... ... ... ... құжат қатарына жатады.
Қазақстан Республикасы Жоғары Соты Пленумының "Соттардың қоршаған ортаны ... ... ... ... ... туралы" қаулысында "Сотқа кейбір жағдайларда зиян келтірушінің ... ... ... қоршаған ортаға келтірілген зиян үшін жауапкершілік жүктеуге жол берілетінін ескеруге тиіс, АК-ң 931- бабының 1 ... ... ... ... қызметі қоршаған ортаға көтеріңкі қауіппен байланысты болатын заңды және жеке тұлғалар өздері келтірген зиянды кінәсінің бар-жоқтығына қарамастан өтейді деп ... ... ... осы қаулы бойынша қоршаған орта үшін көтеріңкі қауіп болып табылатын қызметпен келтірілген зиян үшін жауапкершілікті жүктеген ... ... АК-ң ... 1 ... Экологиялық заңға байланысты заңды және жеке тұлғалар өздері келтірген зиянды өтеу міндетінен, егер зиян ... ... ... жәбірленуші салдарынан туындаған жағдайда босатылатынын ескеруге тиіс.
Ауыл шаруашылық және орман шаруашылық алқаптарының көлемі мен ... ... ... ... ... ... ... деңгейін сақтау мақсатында ауылшаруашылығы және орман шаруашылығын жүргізуге байланысты емес мақсаттарға пайдалану үшін ауыл шаруашылық және ... ... ... алып ... ... ... өндірістің орнын толтыру немесе қалпына келтіру шығындарын өндіру шаралары жүргізіледі. Бұл туралы "Жер ... 84 және 99 - ... ... ... бар. Бұл ... орман қоры және ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлерден жер ... ... ... алып ... ... шығындар бірдей аталған. Олардың арасында бір ғана ... бар. Ол ... ... ... Орман шаруашылығы өндірісінің шығынын (ысырабының) орнын толтыру орман алқаптарын жер ... ... ... ... өндірісі ысырабының орнын толтыруы. Мұндай жағдайда орман қорына келтірілген ... ... ... бұзу ... ... болып саналады.
"Жер туралы" заңның 72 - бабында жекелеген санаттағы жерді алып қоюды шектеуді атаған. Яғни, кадастрлық бағасы аудандық орташа ... ... ... ... сондай-ақ қала маңындағы аймақтардың, ауыл шаруашылық, биологиялық және ирригациялық - мелиорациялық бағдардағы ғылыми - зерттеу және оқу орындарының ... ... ... ... ... алып қоюға ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда құрумен кеңейтуге ... ... ... учаскенің астынан бағалы пайдалы қазбалар кенішінің табылуына, жолдар, электр, байланысты желілері мен магистральды құбыр ... ... ... ... бар ... ... байланысты ерекше жағдайларда ғана жол беріледі. Мемлекет ... ... ... иесі және ... ... ... атқару үшін де олардың аталған мемлекет қажеттіктері үшін алынуы заңдастырылған. Мұндай жағдайда пайда болған ... ... ... ... ... ... деуге болмайды. Ондай шығындар себепті және заңда көрсетілген тәртіптерді жүзеге асыруға байланысты туындайды.
" Жер ... ... 73 - ... ... төтенше жағдайлар кезінде жер учаскесін атқарушы орган шешімімен ... ... ... жер ... ... алып ... байланысты өтелетін шығындарды экологиялық заңдарды бұзғаннан туындайды деуге болмайды. Олар ... ... ... ... ... ... орнын толтыру өтемақы жүйесінде жүргізіледі. Мұндай жағдайлар ... ... ... ... да ... мүмкін.
Экологиялық заңдарды, яғни ҚР Қоршаған ортаны қорғау туралы және салалық экологиялық заңдар яғни жер, жер қойнауы, су, ... ... мен ... ... ... және ... атмосфералық ауаны қорғау туралы заңдардың өз нормаларында қаралған заңдық экологиялық жаупкершілік бар. Оларды біз қысқаша ... ... ... деп атаймыз. Экологиялық басқа жауапкершіліктер тәртіптік, материалдық, әкімшілік және қылмыстық жауапкершіліктерге ... ... ... жауапкершілікті басқа салалық жауапкершіліктер деп атаса да болады. Себебі олар туралы нормалар экологиялық салалық (жер, жер ... су, ... ... мен ... ... атмосфералық ауаны қорғау) заңдарда орын алған. Соған орай басқа ... ... ... ... ... жер ... ... үшін басқа экологиялық жауапкершілік;
* жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану жөніндегі басқа ... ... ... ... ... үшін басқа экологиялық жауапкерішілік;
* жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және ... ... ... бұзғаны үшін басқа экологиялық жауапкершілік;
* су заңдарын ... үшін ... ... ... атмосфералық ауаны қорғау туралы заңдарды бұзғаны үшін басқа экологиялық жауапкершілік.
Жер туралы заңның 48 - бабына сай жер ... ... ... мен жер ... жер ... ... ... топырақтың құнарлығын нашарлатпауға және жер туралы заңның 107-бабында көзделген жер ... ... ... ... асыруға міндетті. Егере учаскені бір жыл ішінде тиісті мақсатында себепсіз пайдаланбаған жағдайда ол пайдаланылудан ... ... ... ... ... Бұл жер ... жер ... мақсатты пайдаланбағаны үшін алып қоюдың бірінші түрі болса, екінші түріне заңдарды бұза отырып жер учаскесін пайдаланғаны үшін алып қою ... (жер ... ... ... Жер ... бұза отырып пайдалануға:
* учаскені нысаналы мақсатында пайдаланбау;
* оны пайдалану ауыл ... жер ... ... ... ... жағдайдың едәуір нашарлауына әкеп соғуы жатады.
Мақсатты бойынша пайдаланылмайтын не заңдарды бұза отырып пайдаланылатын жер учаскесін алып қоюдың тәртібі Жер ... ... 75, ... ... ... Әкімшілік құқық бұзушылық заңдарда көзделген жазалау шаралары қолданылғаннан кейін жер учаскесі алынады.
Екінші шарт. Жер ... ... ... жер пайдаланушыға жер учаскесін мақсатты пайдаланбағаны үшін алып қою туралы ... жер ... ... ... ... ... бір жыл ... учаскені мақсаты бойынша пайдалану қажеттігі туралы жазбаша ескерту жасалғаннан кейін және осы уақыт ішінде жер пайдаланушы учаскені мақсаты ... ... ... ... ... қолданбаған жағдайда ғана қолданылады.
Үшінші шарт. Жер учаскесін заңдарда бұза ... ... жер ... меншік иесіне не жер пайдаланушыдан алып қою туралы талапты әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңдарда көзделген жазалау шаралары қолданылып, меншік ... ... жер ... ... бұзылуын жою қажеттілігі туралы талап қабылдардан кемінде үш ай бұрын жазбаша ескерту жасалғаннан кейін ... жер ... иесі мен ... ... учаскесін алып қою туралы талап қойылуы мүмкін.
Төртінші шарт. Егер меншік ... ... жер ... ... ... учаскені нысаналы мақсатта пайдаланбауда болса, алып қою туралы талап берерден бұрын ... ... ... ... ... ... жер пайдаланушының өтінімі бойынша жер учаскесінің нысаналы мақсатын өзгерту туралы мәселені қарауға ... Бұл ... ... ... мақсатын өзгерту туралы мәселе дұрыс шешілмеген жағдайда оны алып ... сот ... ... ... ... ... ... иесінен немесе жер пайдаланушыдан алып қойған жағдайда жер учаскесіне меншік құқығы немесе жер учаскесіне пайдалану құқығы азаматтың іс жүргізу және ... ... ... ... ... ... ... ол одан түскен сома учаскені алып қою кезіндегі шығыстар шегеріле отырып, бұрынғы меншік ... ... жер ... төленеді. Бір жыл ішінде үш рет саудаға ... ... ... жер ... ... оларға жер пайдалану құқықтарын сату мүмкін болмаған жағдайда жер учаскесі сот шешімімен ... жер ... ... ӘКІМШІЛІК ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ ТӘЖІРБИЕЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ
Қоғам қашанда ... бір ... ... ... отырып, өмір сүреді. Ол әрбір азаматтың саналы, жақсы ... мен ... ... жол ... Ал ... тәртіп болмаса, ол құлдырайды, ондай қоғамның келешегі болмайды. Сол себепті қоғамды белгілі бір заңдылыққа ... ... ... ... ... зор. ... ... адамдардың мінез-құлқын, іс-әрекетін реттейтін қағидалардың әсерімен орнатылады. Барлық қарым-қатынасты құқықтық тұрғыдан реттеу өте ... ол көп ... және көп ... ... ... ... уақытта реттелу субъектілері мен объектілеріне байланысты, белгілі жағдай мен аумақ аясында қолданылатын реттеу түрлері мен ... ... ... бірі - ... ... ... ... коғамның, мемлекеттің мақсат-мүддесін қорғаудағы өте күрделі, өте маңызды шара. Оның ... ... ... ... түрлері бар, солардың ішіндегі ең маңыздысы - әкімшілік жауапкершілік болып табылады. Әкімшілік жауапкершілік дегеніміз - ... ... ... ... отырып үкіметтің арнайы органы немесе лауазымды өкілінің құқық бұзушыға әкімшілік жауапқа ... ... ... ... ... ... табатын заңды жауапкершіліктің маңызды түрі. Басқа заңды жауапкершіліктің түрлеріндегідей, әкімшілік жауапкершіліктің өзіне тән қағидалары бар. Бұл қағидалар ... ... ... ... ... ... қағидаларымен айқындалады. Сол сияқты, әкімшілік жауапкершіліктің, нақты мақсат-мүдделерін және міндеттерін ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылық жөніндегі заңмен, заңға тәуелді актілермен және оның нормаларымен бекітіледі. Демек, әкімшілік жауапкершіліктің жеке ... ... бар. ... ... нормалары жеке әкімшілік құқық институтын қалыптастырады. Мысалы, қылмыстық жауапкершілік - арнайы заңмен; тәртіптік жауапкершілік - мемлекеттік қызметшілердің ... ... ... ... мен ... ... актілермен және Еңбек туралы заңмен; материалдық (қаржылық) жауапкершілік Еңбек ... ... ... ... ... жағдайда әкімшілік құқық нормаларымен бекітіледі немесе жауапкершілікке тартылады.;
б) әкімшілік құқық бұзушылық - ... ... ... ... ... Олар ... ... іс немесе материалдық залал келтіру немесе азаматтық-құқықтық деликт (құқық бұзушылық) болуы мүмкін;
в) әкімшілік құқық бұзушылардың іс-әрекеттеріне негізделген ... ... ... ... жауапкершілік түрлі негізде әдістер қолданады. Әрбір жағдай белгілі бір нормаларға бағытталып, заңды түрде қарастырылуы тиіс. Жасалған ... ... ... ... ... үшін әкімшілік жауапкершілікке 16 жастан бастап тартылады;
г) қоғамда құқықтық тәртіп орнатудың құралы болып есептеледі;
д) ... ... ... ... ... және іс- ... оларға қарсы бағытталады.
Айтылғандарға қоса әкімшілік құқықтың өзіне ғана тән қағидалары арқылы, оның ... ... ... ететін ерекешеліктері бар:
1. Қылмыстық жауапкершіліктен айырмашылығы - әкімшілік жауапкершілікті сот және басқа да ... ... да ... ... ... ... олар әкімшілік жауапкершілікке тарта алады.
2. Азаматтық құқықтық жауапкершілікте басты көңілге алынатын материалдық залал - ... ... ... ... болып саналмайды.
3. Тәртіптік жауапкершілікте құқық бұзушылық атқаратын қызметі әсер ... ал ... ... ешбір қызмет немесе қызмет бағыныштылығы әсер етпейді. Демек, әкімшілік жауапкершілік барлық азаматтарға бірдей жүреді және оның ... ... ... тең ... ... ... жөнінде қалыптасқан заңдарға сүйене отырып мемлекеттің жергілікті атқарушы билік органдары да шешім қабылдауға құқылы. ... олар ... ... ... депутаттар жиналысы мына сұрақтарға әкімшілік жауапкершілікті міндеттейтін ережелер қалыптастыруына болады: ... ... ... жаңа ... ... ... жөніндегі мәселе; жер, орман алқаптарын, су ресустары мен табиғи объектілерді, тарихи ескерткіштер мен ... ... ... ... мәселе; қоғамдық тәртіп пен жол және өрт ... ... ... ... ... қоғамдық көліктерді пайдалану мен автокөліктердің тұрақтарын ұйымдастыру сияқты және т.б. мәселелерді ішінара ұйымдастыру сияқты жолдармен ... ... ... ... берілген. Бұл ережелер қабылданған күннен бастап 2 апта ... ... ... ... Тек ... күтпеген жағдайдағы оқиғалар мен әпизоотиялық мәселелерін шешу және заңды ... ... ... ... ... ... Ал бұл ... дұрыс қолданылуын әкімшілік басшылары - әкімдер, мәслихат депутаттары қадағалайды.
Әкімшілік жауапкершілікті реттейтін негізгі нормативтік құқықтық акті-Әкімшілік ... ... ... ... ... ... Әкімшілік жауапкершілікті жеңілдететін немесе жоятын актілер кері күшке ие, яғни олардың басылымына дейінгі жасалған құқық бұзушылыққа да танылады. Әкімшілік жауапкершілікті ... және ... ... кері күші жоқ. ... ... ... ... де маңызды. Мысалы, 16 жастан 18 жасқа дейінгі құқық бұзушыларға кәмелеттік жасқа ... ... ... ... ... мүшелерінің қаулысымен қадағаланады.
Ал әскер қызметкерлері мен әскерде әскери борышын өтеушілерге, ішкі істер органының төменгі және ... ... ... ... бұзушылық үшін тәртіптік жарғы бойынша жауапкершілікке тартылады. Бұл азаматтарға қазба байлықтарды, жер және су ... ... ауа мен ... және ... ... жол жүру ... мен кеден ережелерін, өсімдіктердің карантины жайлы ережелер мен қонтрабандалық әрекеттерге жол бермеуді қадағалайтын нормаларды орындамаған ... ... ... жалпы түрде тартылады. Аталған азаматтарға әкімшілік қадағалау орындалмайды.
Қазақстан Республикасының аумағындағы шетел ... мен ... жоқ ... ... ... ... ... жалпы әкімшілік жауапкершілік шаралары қолданылады. Ал Қазақстан Республикасының аумағында шетел азаматтары жасаған ... ... ... ... ... ... ... келісімдер арқылы шешіледі.
Әкімшілік жауаптылықты болдырмайтын мән-жайлар. Қажетті қорғану.
1. Қажетті қорғану жағдайында, яғни жеке басын,тұрғын үйін, меншігін, жер ... және ... ... өзге де ... ... да ... қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне қол сұғушыға зиян келтіру арқылы құқыққа қарсы қол сұғылудан қорғау кезінде, егер бүл ... ... ... ... ... кетуге жол берілмеген болса, осы Кодексте көзделген әрекетті жасау ... ... ... болып табылмайды.
2. Өздерінің кәсіби немесе өзгеде арнаулы даярлықтарына және қызмет жағдайына қарамастан, барлық адамдар бірдей дәрежеде етті қорғаныс құқығына ие. ... ... қол ... ... болу не ... ... ... мемлекеттік органдарға көмек сұрап жүгіну мүмкіндігі болғанына ... бұл ... ... ... ... Қол сұғу ... мен дәрежесіне қорғанудың айқын сәикес келмеуі, осынын нәтижесінде қол сұғушыға жағдайдан туындамаған шектен тыс ... зиян ... ... қорғану шегінен шығып кету деп танылады. Мұндай шектен шығушылық тек қасақана зиян келтірілген жағдайларда ғана ... ... әкеп ... ... қарсы қол сұғудан туындаған үрейдің, қорқудың немесе сасқалақтап қалудың ... ... ... шегінен асып кеткен адам әкімшілік жауаптылықта болуға тиіс емес.
Аса ... Аса ... ... яғни осы ... ... өзге де ... ... денсаулығына, құқықтар мен заңды мүдделеріне, қоғамның немесе мемлекеттің мүдделеріне тікелей қатер төндіретін қауіпті жою үшін осы ... ... ... зиян ... егер бұл ... өзге ... жою ... болмаса және бүл орайда аса қажеттілік шегінен асуға жол ... ... ... бұзушылық болып табылмайды.
2. Қатер төндірген қауіптің сипаты мен дәрежесіне және қауіп жойылған, құқық қорғау мүдделеріне тең немесе ... ... ... ... зиян ... жағдайға анық сәйкес келмейтін зиян келтіру аса кажеттілік шегінен асып кету деп танылады. Мұндай асып кету тек ... зиян ... ... ғана ... әкеп ... тәуекел.
1. Қоғамдық пайдалы мақсатқа жету үшін негізді тәуекел жасалған кезде осы Кодекспен қорғалатын мүдделерге зиян келтіру ... ... ... ... ... Егер ... ... емес іс-әрекеттермен (әрекетсіздікпен) аталған мақсатқа қол жеткізу мүмкін болмағанда және тәуекел жасаған адам осы ... ... ... зиян келуін болдырмау үшін жеткілікті шаралар қолданса, тәуекел негізді деп танылады.
Бұйрықты немесе өкімді орындау.
1. Өзі үшін ... ... ... ... ... үшін ... еткен адамның осы Кодексте көзделген әрекетті жасауы әкімшілік құқық ... ... ... ... әрекеттің жасалуына заңсыз бұйрық немесе өкім берген адам әкімшілік жауаптылықта болады.
2. Көрінеу заңсыз бұйрықты ... ... ... үшін ... ... ... ... жасаған адам жалпы негіздерде әкімшілік жауаптылықта болады. Көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындамау әкімшілік жауаптылықты болдырмайды.
3. Әкімшілік жауапкершіліктен ... ... ... жауапкершілікке мынадай жағдайда тартылмайды:
1. Жеңіл тәртіп.бұзушылық деп танылса.
- ... ... ... ... ... ... тәртіп бұзушылықтың мән-жайын тексеріп, оның ешбір ауыр залалы болмағанын ... ... ... ескертулер айтып қана қояды. Яғни, мұндай жағдай заңды ... мен ... ... ... жол ... шу ... ... жауапкершілік түрлерімен алмастыру немесе қоғамдық ыкпал ету шараларын қолдану.
- сот ... ... ... талдауға барлық материалдарды беруге болады; (мұндай жағдайлар тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ғана колданылады);
- әкімшілік жауапкершілікті басқа жауапкершіліктермен алмастыру әскер ... мен ... ... өтеушілерге, сот, прокуратура қызметкерлеріне қолданылады;
- ... ... ... ... ... ... құрмет көрсетіп, тәртіп пен тәрбиелік танытқан жағдайда жүзеге асады.
Әкімшілік жауапкершілікті ... ... ... кінәлаушының шын көңілмен өкінуі;
3. жасалған әрекеттерді қалпына келтіру және оның қаупін болдырмау;
4. кәмелеттік жасқа толмағандығы;
5. жүкті әйел ... 1 ... ... ... бар ... ... ... бәрі іс жүзінде дәлелденіп, ресми түрде бекітілуі шарт. Дегенмен, істі зерттеп, талдаған арнайы орган заңда көрсетілмеген басқа жағдайлардада, яғни ... ... ... ... да ... ... Ауырлататын жағдайларға:
1. бір рет әкімшілік жауапкершілікке бірнеше олқылықтар үшін жауап беру; бір жылда екі рет ... ... ... үшін бір рет ... ... кәмелетке толмаған жас өспірімдерді қүқық бұзушылыққа итермелеген не тартқан жағдай болса;
3. құқық бұзушылық топ адамдармен жасалса;
4. күтпеген қүрт ... ... ... ... ... ... қолданып жасалған жағдай болса;
6. ескертулерден ешқандай қорытынды жасамаған тұлғаларға;
7. бұрын қылмыс жасаған адам болса.
Осы себептердің бәрі іс ... ... ... түрде бекітілуі тиіс, сонда ғана ол заңды болып танылады [45,б.22].
Әкімшілік жауапкершіліктің заңды жауапкершіліктің ішінде алатын орны ерекше. Дегенмен, жауапкершілік болғаннан ... ... ... ... ұқсас болып келеді. Салалық ерекшеліктеріне қарай әкімшілік жауапкершілік басқа жауапкершіліктерге қарағанда күрделі қадағалауды талап етеді және әрбір әрекеттің белгілі ... ... ... ... ерекшеліктері жас мөлшерін, ұлттық қатынастарды қамтиды. Қазіргі уақытта, әкімшілік жауапкершілік жөнінде жаңа әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс қолданыста. Бұл ... 2002 жылы ... ... ал оған ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі қолданылып келді. Әкімшілік жауапкершілікке жеке куәлікті жоғалтқан тұлғалар мен қоғамдық жерлерде темекі шеккен ... да ... ... 872 ... ... ... ... салынады. Демек, осындай жолдар арқылы әкімшілік жауапкершілік қоғамда белгілі бір тәртіпті қалыптастыруға қызмет етуде.
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарықтық экономикаға ... ... ... ... ролі артып отыр. Қазақстан тәуелсіздік ... ... өзін ... ... зайырлы мемлекет құруды алға мақсат етіп қойды. Ал ... ... құру ... оқу, білу және заң ... жол ... ... Заң ... ... үшін ... қолданамыз.
Жасалынған құқық бұзушылық міндетті түрде заңды жауапкершілікті тудырады. Істеген қылмыс үшін қылмыстық жауапқа тартылмаған қоғамда, әділ сот ... ... ... ... орнауы мүмкін емес. Сондықтан заңды жауапкершіліктің қоғамда атқаратын ролі ... ... ... ... құқық бұзушылық жасап, қоғамға, мемлекет мүддесіне зиянды зардаптар ... ... пара ... ... ... ... ... құтылып кетуі коррупцияның нағыз шыңы деп қабылдайды сот билігіне сенімсіздігін қалыптастырады. Ал, соттарда нағыз әділеттілік орнамауынша ... ... құру ... бос сөз болып қала бермек.
Заңды жауапкершіліктің негізі-құқық бұзушылықтың жасалуы және адамның ... ... ... ... ... Егер жасалған іс-әрекет құқық бұзушылықтың құрамында қарастырылмаса, бекітілмесе ешқандай ... ... те ... ... ... жеке ... қоғам алдындағы міндеттерін, жауапкершілігін сензінуі, құқыққа қарсы жасаған іс-әрекеті, оның қауіптілігі мен зияндығы үшін қолданылатын жазаны ... ... ... ... ... конституциялық, қылмыстық, әкімшілік, азаматтық, тәртіптік, материалдық болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ... барысында әкімшілік теріс қылықтар үшін қолданылатын жауапкершіліктің жиынтығы. Әкімшілік - құқықтық жауапкершілік Қазақстан Республикасының ... ... ... туралы кодексінде бекітілген.
Жауапқа тарту, құқық қолдану, жаза тағайындау барысында ешбір адамға артықшылық беруге болмайды. Тек заң ... тең ... ... ... ... ... іс ... асырылады. Қабылданған шешім әділетті болуы тиіс. Сонда ғана заңды жауапкершілік тиімді нәтиже береді, қоғамдық ... ... ... ... құрады. Заңды жауапкершілікке тарту тек заңдылық қағидалары негізінде іс жүзіне асулары тиіс. Заңды бұрмалау арқылы ... ... жаза ... ... ... халық алдындағы беделін түсіреді, бассыздық, адам құқықтарын аяққа таптауға тікелей жол ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан шығарылатын ... ... ... актілерді жауапкершілік шегі көрсетіледі.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... және субсолидарлы деп бөлудің өзіндік ... бар. ... ... құқығын қорғауда жан-жақты қарастырылып отырған жауапкершілік түрлерінің маңызы ... Яғни ... ... ... ... ... ... кез келгенімен өндіріп алу артықшылығы туындайды.
Қылмыстық заңда көрсетілгендей ... ... ... ... ... ... соттың үкімі шықпағанынша ол кінәсіз деп ... ... ... ... ... Ал ... заңды-лықта кінәсіздік презумпциясы қолданылмады. Борышқордың ... ... ... ... зиян үшін ... ... алдында жауап береді. Бұл да ... ... ... ... көрсетеді. Азаматтық Кодексте көрсетілгендей материалдық және ... емес ... ... ... ... емес ... ... рухани залалын айтуға ... Ал ... ... жеке ... ... зиян ... онда рухани залал орын алады. Онда екі ... да ... ... ... ... ... үшін оның ... сүйенеміз. Жауапкершілікке ... үшін осы ... бар ... ... Бұл ... туралы жоғарыда біз айтып ... ... ... ... ... жылдан - жылға арта ... Осы ... ... ... ... және теорияда ғалымдардың жаңа ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы - Алматы: Жеті Жарғы, 2005. -
96 ... ... С.Л. ... основы общества. Введение в социальную философию
// Русское зарубежье. Л., 1991. - С.254.
3 ... К. ... Ф. ... 2-e ... - Т. 46, ч. 1. - C. ... ... О.И. ... ответственность // Теория государства и
права / Под ред. Н.И. ... А.В. ... - М., 1997. - С. ... ... ... Қылмыстық Кодексі. - Алматы: ЮРИСТ. 2001. -
142 ... ... ... ... Жарлығы. Қазақстан Республи-
касында өлім жазасына мораторий еңгізу туралы 2003 ж., 17 желтоқсан № ... // ... ... - 2002. - 23 ... ... Республикасының Заңы. Нормативтік құқықтық актілер туралы
1998 ж., 24 наурыз N 213. - Қазақстан ... ... ... 1998 ж., 2-3, ... ... К.И. Основы права: Учебное пособие. Алматы: Жеті жарғы, 2007.
9 Венгеров А. Б. Теория ... и ... М.: ... ... ... О.Ф. Некоторые проблемы теории юридической ответственности.
- ... 1979. ... 9. - ... Базылев Б.Т. Юридическая ответственность как охранительное
правоотношение.//Советское государство и право 1980. №8. - С.122.
12 ... С.Н. ... ... и законность - М., 1979. - С.4.
13 Ибраева А.С., Культелеева Т.Т. Вопросы изучения государства и права
//Вестник ... -1998. -№ 9. ... ... государства и права. под ред. А.М. Васильева. - М., 1983 ... ... В.Н. ... ... и ... М. 1995.- ... ... Республикасы Азаматтық Кодексі. 2000 жылдың 1 ... ... ... мен ... ... ... // Жеті
Жарғы.
17 Гражданско-правовая ответственность. Васькин В.В., и ... ... ... ... ... ... доктора профессор юридических наук.
А.П.Сергеева. Санкт-Петербург 1996г.
19 Основы ... ... ... ... ... РК ... ... часть. Алматы.
М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин. Алматы, 2010.
21 Ответственность за ... ... ... ... , ... Гражданское право. Учебник/Под ред. А.П.Сергеева, Ю.К.Толстого. М.,
1997г.
23 ... ... и ... ... С.Н. ... ... Гражданское право, ... ... в ... и ... ... ... 2001г.
25 Алексеев С.С. Проблемы теории ... - М., ... ... ... ... за ... ...
Теория и практика. ... М.А. ... ... за ... ... прав и ... ... В.П., ... 1993г.
28 Причинная ... как ... ... ответственности.
Егоров Н.Д., Москва 1991г.
29 Правонарушение, понятие, ... ... ... Н.С. ... ... ... ... за вред, причинный
преступлением ... ... ... ... Алматы,
Издательства Каз ГЮУ 2000г.
31 Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтің Қазақстан халқына
Жолдауы // Егемен Қазақстан. - 19.02. ... ... ... 29. 06. 1998ж. ... ... ... ... кодексі 16. 07. 1997ж.
34 Халықаралық құқық комиссиясы қабылдаған атты жоба 12. 12. 2001ж.
35 Халықаралық ... ... 17. 07. 1998ж. Рим ... ... Ю. Г. ... ... - ... по международному праву. -
М., 2000 г.
37 Трайнин А. Н. Защита мира и ... с ... ... ... // В кн.: ... мира и ... закон. - М., 1969г.
38 Стамқұлұлы Ә. ... ... ... ... ...
1995ж.
39 ҚР Жер туралы заңы. 2003 ж. 20 маусым.
40 ҚР ... ... 2007 ... ... ... ... ... 2004
жылғы 23 сәуiрдегi №460 қаулысы.
42 Әбдірайымов Б. Экологиялық зиян: сипаттамасы, денсаулыққа әсері, сот ... ... ... 2001 ж.
43 Таранов А.А.Қазақстан Республикасының әкімшілік құқығы. Академиялық
курс. Алматы, ЖШС,-2003,-284бет.
44 Бахрах Д.Н. Административное ... ... А.А. ... к ... об ... ... в двух ... Алматы. Норма-К.2002.
46 Венгеров А.Б. Теория государства и права. М.: 1998.
47 Канаров С.А. Общая теория государства и ... М.: ... ... ... ... ... ... жауапкершілікке алып келетін басқа тұлғалар мен қоғамға зиян келтіретін, кінәлі, құқыққа ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылық
азаматтық құқық бұзушылықтар
әкімшілік құқық бұзушылықтар
қылмыстық жауапкершілік
тәртіптік құқық бұзушылықтар
азаматтық жауапкершілік
әкімшілік
жауапкершілік
тәртіптік жауапкершілік

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 92 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ хандығы құрылуы мен нығаюы7 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Дамыған елдердегі кәсіпкерліктің ұжымдық, құқықтық түрлері, құрылымы5 бет
Кәсіпкерлік түрлері және салыстырмалы талдау6 бет
Азаматтық - құқықтық жауапкершіліктің шарты және негіздері56 бет
Азаматтық-құқықтық жауапкершiлiк88 бет
Азаматтық-құқықтық жауапкершілік туралы түсінік26 бет
Азаматтық-құқықтық жауапкершіліктің негіздері мен турлері5 бет
Заң алдындағы жауаптылық және оның қағидалары58 бет
Заңды жауапкершілік82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь