Әлихан жаңғырығы. Ә.Бөкейханов өмірі мен өлімі.

қазақ зиялыларының, қоғам және мемлекет қайраткерлері қатарындағы аса ерекше тұлға. Көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, ұлт-азаттық және Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым, аудармашы.

1870 ж. наурыздың 5 бұрынғы Семей облысы, Қарқаралы уезі, Тоқырауын болысының 7-ші ауылында туған. Бұл қазіргі Қарағанды облысының Ақтоғай ауданындағы бұрынғы Қаратал кеңшарының жеріне қарасты, 1992 жылы Ақтоғай аудандық кеңестің шешімімен Ә.Н. Бөкейханов есімі берілді.

Әлихан Орта жүз ханы Бөкейдің ұрпағы. Ата тегі: Бөкей - Батыр - Мырзатай - Нұрмұхамед - Әлихан. Жасынан зерек, алғыр өскен Әлиханды әкесі Қарқаралыға алып барып, жергілікті молданың қолына оқуға береді. Бірақ ол молданың қолынан оқуды канағат тұтпай, қаладағы үш сыныпты бастауыш мектепке ауысады. Оны бітіргеннен кейін 1879-1886 жылдары Қарқаралы қаласындағы қазақ балаларына арналған мектепте оқиды. 1886-1890 жылдар аралығында Омбыдағы техникалық училищеде оқып, оны "техник" мамандығы бойынша бітіріп шықты. 1890-1894 жылдар аралығында Санкт-Петербургтегі Орман технологиялық институтының экономика факультетінде оқыды. Мұнда ол студенттік қызу пікірталастарға қатысып, XX ғасырдың босағасын аттағалы тұрған Ресейдің қандай жолмен дамуы тиімді болатындығы туралы қайшылықты пікірлер қақтығысына куә болды, өз ойын да шыңдай түсті.

Ата тегі Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошыдан тарайтын төре тұқымы. Арғы атасы атақты Сұлтан Барақ. Қазақтың соңғы хандарының бірі Бөкей осы Сұлтан Барақтың баласы. Бөкейден Батыр, одан Мырзатай, одан Әлиханның әкесі Нұрмұхамед.

Әлиханды әкесі тоғыз жасында Қарқаралыға апарып, жергілікті молданың қолына оқуға береді. Бірақ зерделі бала молдадан оқығандардан гөрі осындағы мектепте оқып жүргендердің сауаттылығын аңғарып, қаладағы үш кластық бастауыш мектепке өз еркімен ауысып алады.

Бұдан кейін ол Қарқаралы қаласының үш жылдық училищесіне түсіп, оны да «өте жақсы» деген бағамен бітіріп шығады. Осыдан кейін он алты жасар Әлихан 1888 жылы Омбы техникалық училищесіне қабылданады. Төрт жыл бойы үздік оқыған алғыр шәкіртіне риза болған мүмкіндік жасайды.

Сөйтіп ол жиырма жасында Дала генерал губернатор кеңсесінің ұсыныс хаты мен қазақ қауымдастығының 200 сом стипендиясын алып, 1894 жылы Ресей империясының елордасы Санкт-Петерборға барып, Орман шаруашылығы институтының экономика факультетіне түседі. Ол мұнда жүріп күнделікті сабақтарына қоса студенттердің саяси, әдеби, экономикалық және тағы басқа үйірмелердің жұмысына қызу араласып, студенттік толқуларға қатысады. Оны екі ғасырға жуық Ресей империясының қол астында отырған халқының ауыр тағдыры қатты толғандыра бастайды. Қараңғылық пен надандықтың шырмауында отырған халқына білім мен мәдениет керек екенін ұғады, елдің тұрмысын, мәдениетін, білімін көтеруді өзінің алдына мақсат етіп қояды.
        
        Әлихан Нұрмұхамедұлы
Бөкейхан (1866—1937) — XIX ғ. соңы мен XX ғ. басындағы қазақ зиялыларының,
қоғам және мемлекет қайраткерлері қатарындағы аса ерекше тұлға. Көрнекті
қоғам және ... ... ... және Алаш ... Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым,
аудармашы.
1870 ж. наурыздың 5 ... ... ... ... ... ... 7-ші ... туған. Бұл қазіргі Қарағанды облысының Ақтоғай
ауданындағы бұрынғы Қаратал кеңшарының жеріне қарасты, 1992 жылы ... ... ... Ә.Н. ... ... берілді.
Әлихан Орта жүз ханы Бөкейдің ұрпағы. Ата тегі: Бөкей - Батыр - Мырзатай -
Нұрмұхамед - ... ... ... ... ... ... әкесі Қарқаралыға
алып барып, жергілікті молданың қолына оқуға береді. Бірақ ол молданың
қолынан оқуды ... ... ... үш ... бастауыш мектепке
ауысады. Оны бітіргеннен кейін 1879-1886 жылдары Қарқаралы ... ... ... мектепте оқиды. 1886-1890 жылдар аралығында
Омбыдағы техникалық училищеде оқып, оны "техник" мамандығы бойынша бітіріп
шықты. 1890-1894 жылдар аралығында Санкт-Петербургтегі Орман ... ... ... ... Мұнда ол студенттік қызу
пікірталастарға қатысып, XX ғасырдың босағасын аттағалы тұрған Ресейдің
қандай жолмен дамуы ... ... ... ... пікірлер
қақтығысына куә болды, өз ойын да шыңдай түсті.
Ата тегі Шыңғыс ханның ... ұлы ... ... төре ... Арғы ... ... Барақ. Қазақтың соңғы хандарының бірі Бөкей осы Сұлтан
Барақтың баласы. Бөкейден Батыр, одан Мырзатай, одан Әлиханның әкесі
Нұрмұхамед.
Әлиханды әкесі ... ... ... ... жергілікті молданың қолына
оқуға береді. Бірақ зерделі бала молдадан ... гөрі ... оқып ... ... ... қаладағы үш кластық
бастауыш мектепке өз еркімен ауысып алады.
Бұдан кейін ол Қарқаралы қаласының үш жылдық ... ... оны да ... ... бағамен бітіріп шығады. Осыдан кейін он алты жасар Әлихан 1888
жылы Омбы техникалық училищесіне қабылданады. Төрт жыл бойы ... ... ... риза ... ... жасайды.
Сөйтіп ол жиырма жасында Дала генерал губернатор кеңсесінің ұсыныс хаты мен
қазақ қауымдастығының 200 сом стипендиясын алып, 1894 жылы ... ... ... барып, Орман шаруашылығы
институтының экономика факультетіне түседі. Ол мұнда ... ... қоса ... ... әдеби, экономикалық және тағы басқа
үйірмелердің жұмысына қызу араласып, студенттік толқуларға қатысады. Оны
екі ғасырға жуық Ресей империясының қол ... ... ... ауыр
тағдыры қатты толғандыра бастайды. Қараңғылық пен надандықтың шырмауында
отырған халқына ... мен ... ... ... ұғады, елдің тұрмысын,
мәдениетін, білімін көтеруді өзінің алдына мақсат етіп қояды.
Қоғамдық-саяси әрекеттері
Солдан оңға қарай: Әлихан Бөкей­­ханов, ... ... ... ... ... ... ... Ә. Бөкейханов Ресей империясының қазақ
даласына жүргізген отаршылдық саясатына деген өзіндік көзқарасы
қалыптасқан, марксизмнің экономикалық қағидаларымен қаруланған, саяси
астыртын күрестің түрлері мен ... ... ... ... тартыстан
біршама тәжірибесі бар саяси күрескер болатын. Ол Омбыға келісімен қаланың
саяси ... ... ... белсене араласады.
«Народная свобода» (Халық бостандығы) партиясының қатарына өтіп, өзі қазақ
зиялылары мен саяси белсенділерінің арасында осы ... ... ... ... ... ... ... жетілуіне, кейін белгілі
саяси, қоғам, мемлекет қайраткері әрі қазақ ұлт ... ... және ... ... ... ... күрескер ретінде
шыңдалуына Омбыдағы күндері ерекше ықпал етеді.
1905 жылдан бастап Ресей конституциялық-демократиялық партиясының
(кадеттер) мүшесі, оның қазақ бөлімшесін құру мақсатында Оралда, Семейде
жиындар ... ... ... өкіметінің отаршылдық саясатына қарсы
өткен қозғалысқа қатысып, 14 500 адам қол қойған ... ... бірі ... жылы ... ... ... облысы қазақтарының атынан 1-ші
Мемлекеттік думаға депутат болып сайланды. Бірақ ол 1-ші ... ... ... ... ... Ә.Н. ... өз жұмысын бастаған кезде
Дала өлкесі генерал-губернаторының негізсіз жарлығымен, соттың тергеуінсіз,
3 ай Павлодар абақтысында отырды. Ал абақтыдан шығып Санкт-Петерборға
жеткенде, Дума ... ... ... оның ... ... наразылық
актісін қабылдау үшін сол кездегі Финляндияның Выборг қаласына жүріп кеткен
еді. Ә.Н. Бөкейханов да солардың ... ... ... ... қол қойды.
Сол үшін жазаға тартылып, Санкт-Петербор сот палатасының төтенше
мәжілісінің шешімімен 3 айға Семей түрмесіне жабылды.
1906 жылы Омбыдан шығатын кадеттік «Голос ... ... және ... 1908 жылы ... ... көрген меньшевиктік
«Товарищ», кадеттік «Речь», «Слово» гәзеттерінде редакторлық қызмет
атқарды.
1909-17 жж. «Дон егіншілік банкі» бөлімшесінде жұмыс істеді.
1911-14 ... ... ... және оның ... ... ... зор ... сіңірді.
20 ғасырдың басында қазақ даласында екі ағымның болғаны белгілі. Бірі Бұқар
мен Түркістан өлкесіне бет бұрған дәстүршіл, панисламшыл ... ... ... ... үлгі ... ... ... ағым. Осы
екінші ағымның басында Әлихан бастаған орыс мектептерінен тәлім тәрбие
алған озық ойлы қазақ зиялылары тұрады. Бұл топ ... ... ... ... ... ашық ... ... әлі ерте екенін анық түсінеді.
Сондықтан олар, ең алдымен, халықтың сана сезімін оятатын жағдай жасау
керек деп білді.
Бар күш ... осы ... ... ... ... ... жұмыс
істеуіне жандармерия басқармасының жансыздары мүмкіндік бермейді. Солардың
көрсетуімен қуғынға түседі, түрмеге қамалады. Бұдан студент кезінде-ақ
сенімсіздердің қара тізіміне ілігіп, бақылауда ... ... да тыс ... алдымен, Семей түрмесіне қамалып, кейін Самар қаласына жер аударылып,
онда тек ... ... ... ғана ... ... жылы жер ... ... бітіп, Самардан Орынборға келген Әлихан бірден
қаланың қоғамдық, ... ... ... кетеді. Қаланың қазақ тұрғындары
атынан қалалық думаға сайланады.
Бүкіл мағыналы өмірін халқының азаттық алып, еркін ел болуына арнаған аяулы
азаматтың соңғы демі ... сол ... ... жасаған қызметі сан қилы.
Ол Ресей жергілікті және қалалық қоғам қайраткерлері съезінің делегаты,
Ресейдің I Мемлекеттік думасының және мұсылман халықтары съезінің депутаты,
IV ... ... ... фракциясының Бюро мүшесі болды.
Алаш Орда
«Алаш» партиясының басшылары, 1917, солдан оңға қарай: Ахмет Байтұрсынұлы,
Әлихан ... ... ... ... Жаза ... ... ... үлкен үміт күтеді. Бірақ ол үміті ақталмайды. Уақытша
үкімет, оның ішінде өзі ... ... ... кадет партиясының көсемдері
қазаққа аутономия беруге қарсы болады. Оның үстіне олармен жер мәселесі
жөнінде де ымыраға келе алмайды да, ол бұл ... ... ... ... ... бастап барып, Томск қаласында Сібір аутономистерінің
құрылтайына қатысады. Осында болашақ Сібір ... ... ... ... болады.
Құрылтайдан оралысымен Әлихан қазақ тарихындағы тұңғыш саяси ұйым Алаш
партиясын ұйымдастыруға ... ... 1917 ж. ... ... құрылтайында Алаш аутономиясы жарияланып, Ә. Бөкейханов сол
алғашқы Қазақ республикасының тұңғыш төрағасы ... ... ... ... қуғын-сүргін кезеңінен 2 жыл алдындағы мен ату жазасының
күніндегісі.
1919 жылы большевиктер өкіметінің бұрынғы алашордашыларға жасаған
кешірімнен кейін Ә. Бөкейханов қалған ... ... ... ... ұлттық намыстан жұрдай, жалған интернационалист, жадағай
белсенділердің көрсетуімен ол 1926 жылы екі рет тұтқындалып, түрме азабын
тартты. Әлихан ... ... жер ... зор ... ... ... оны ... жолатпады. Онда он жыл үй қамауында
отырған Әлиханды 1937 жылы ... ... ... бір ... кейін
жалған жаламен 67 жасында Мәскеуде ату жазасына кеседі.
1989 жылы мамырдың 14 КСРО Жоғарғы сотының ... ... ... ... жоқ ... ақталды.
Сөз соңында, ғалым, Ә.Бөкейханов ХХ ғасырдың алғашқы жартысында қазақ эпосы
мен фольклорын ғылыми тұрғыдан зерттеген ғалымдарымыздың бірі болды. Ол
қарастырған негізгі ... ... ... ... фольклорының
түрлері, шығу мезгілі, жыршы мен оның шеберлігі, қоғамдық ой-сананың жырда
көрініс табуы, бейнелер, олардың атқарған ... ... ... ... ... әлі де қазақ фольклортану ғылымында өз
маңызын жойған жоқ, және сол дәуірдің жетістігі болып ... ... ... ғасырдың соңында Омбы орман шаруашылығы училищесінде оқытушылық қызмет
атқарып, ғылыми ... ... Ол 1896 ж. ... ғалымдардың
кепілдемесімен Орыс географиялық қоғамы Батыс-Сібір бөлімшесінің толық
мүшесі болып сайланды. Әлихан ... ... ... ... ... ... еңбектің қазақ даласына арналған 18 томына автор ретінде
қатынасқан. Ол ғылыми жұмыспен ... ... ... қызметтерге
де белсене араласа бастайды.
1904 жылы қазақ даласына қоныс аудару қозғалысын даярлап берген Ф.А.
Шербина ... ... ... жж. ... ... ... ... сөздіктің» 4-21
томдарына автор ретінде қатысты.
Әлихан Бөкейханов — ғұлама ғалым ормантанушы, экономист, мал шаруашылығын
зерттеуді ғылыми жолға қоюшы, тарихшы, этнограф, әдебиеттанушы, ... ... ... ... ... ... ... мәдени рухани
тарихында өшпестей із қалдырған ұлы тұлға.[4][5]Ә.Бөкейханұлының
әдебиеттану тұрғысынан жазылған еңбектері ғалым Д.Қамзабекұлы тарапынан жан-
жақты ... Бұл ... ... алғашқы еңбектерінің
бірі ретінде «Женщина в киргизкой былине ... атты ... ... ... газетінің бірнеше санында
жарияланған. Ә.Бөкейхановтың әйгілі «Қобыланды» жырындағы әйел бейнесі» деп
аталған мақаласы белгілі ғалым С.Қасқабасов тарапынан жан-жақты талданып,
сол кездегі қазақ фольклористикасы үшін аса ... ... ... жеріне жеткізе айтылып: «Бұлар эпостың тарихилығы, «Қобыланды»
жырының шығу мезгілі, қазақ фольклорының түрлері, жыршы және ... ... ... ... көрініс табуы, «Қобыланды» жырындағы
әйелдер бейнесі, олардың атқарып отырған идеялық қызметі. Осындай ғылыми
мәнді ... ... сол ... ... ... ... ... делінген.
Фильмдер
1994 — «Алаш туралы сөз» Алашорда режиссері: Қ.Умаров
Жанры: “Деректі ... ... ...... ... ... Қ.Умаров
Жанры: “Деректі фильм” Өндіріс: “Қазақфильм” Шәкен Айманов ... ... ... ... 1909 жылы ... ... тұңғыш
мұсылман баспаханасынан басылып шыққан болатын. Деректерге сүйенсек,
жинақтың жарыққа шығуына Әлихан Бөкейханов түрткі болған.
Ескерусiз қалатын ер ме едi?!.зиратына белгітас қойылды
Түркияда ... ... ... күні жыл ... ... ... ... Әлихан мен Мұстафа атындағы шәкіртақы тағайындалады
Қосымша деректер.
Әлихан Бөкейхан үкім шығарылған ... ... ... ... қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысын басқарған Әлихан
Бөкейхан 1937 ... ... ... сотталып, сол жерде атылған.
Бірақ та, ССРО НКВД-КГБ-сының құқықтық мирасқоры болып ... ... ... оның ... орынын айтпай отыр.
МҰРАҒАТТАН ТАБЫЛҒАН ОЛЖА
Соңғы екі ғасырдағы
Қазақстанның ұлт-азаттық қозғалысы тарихында шоқтығы биік екі ... бар. Оның ... екі ... ... кезеңде қазақтың ұлт-азаттық
күресін басқарды және екеуіне де туған жердің топырағы бұйырмады.
Біріншісі
– Кенесары хан, ол туралы Азаттық радиосы тілшісінің
Санкт-Петербургке ... ... ... ... жазылған алдыңғы
мақалада әңгімелеген болатынбыз. Екіншісі - Әлихан Бөкейхан.
Кенесарының бас сүйегі Ресейде жоғалған, ал, Әлихан Бөкейханның ресми
құжат бойынша Мәскеуде сотталып, сол ... ... және ... не ... көптеген мекемелерінің бірінде қалғаны
беймәлім.
Азаттық тілшісінің Санкт-Петербургке барғандағы
мақсатының бірі – ХІХ ... соңы мен ХХ ... ... ... қозғалысының көсемі Әлихан Бөкейханның өмірі мен
қызметіне және де 1937 жылдың қыркүйегінде тұтқындалып, ату жазасына
кесілгеннен кейінгі тағдырына қатысты мұрағаттық және ... ... ... ... ... Императорлық
орман институтының, қазіргі Киров атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік
орман-техникалық академиясының мұрағаты сақталып отырған Орталық
мемлекеттік тарихи мұрағаттан ... ... ... осы оқу ... ... ... жаңа ... табылды.
Нақты
айтқанда, Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханның С.-Петербург орман
институтына студент етіп қабылдау туралы 1890 ... 20 ... ... ... ... Өтініштің астына «Техник Әлихан
Нұрмұхамедов Сұлтан Бөкейханов» деп қол ... ... ... ... суреті табылған еді, сол секілді
Әлихан Бөкейханның ісінен де суретін табамыз ба деп ... ... де бір ... жоқ болып шықты. Ал, өзінің өтінішінде ол басқа да
қажетті құжаттармен бірге «екі фотографиялық кәртішкесін»
қосқанын жазған екен.
Әлихан
Нұрмұхамедұлы Бөкейханның Петербордағы Императорлық ... ... жылы ... ... ... ... ... мемлекеттік
тарихи мұражайы. Қыркүйек, 2009 жыл.
Осы істе сақталған
жаңа ... ... ...... ... ... ... Сұлтан Бөкей-Хановтың» С.-Петербург
Орман институтын бітіруі және оған екінші дәрежелі ғалым-ормантанушы
атағының берілуі туралы аттестат.
Бұл жерде түсіндіре кетер ...... ... сөз оның атын немесе әкесінің
атын білдірмейді, ол сөз оның биік атағын, қазақтағы төре руы бастауын
содан алатын Шыңғысханның ... ... ... ... ... ... ... ісінде оның биографиясын
айтарлықтай толықтыратын, қазақтың болашақ ұлт көсемінің сипаты мен
мінез-құлқын ашуға ... тағы ... ... бар. ... ... өміріндегі одан да маңызырақ тұсына тоқтағымыз келеді. Нақты
айтқанда, әңгімемізді Әлихан Бөкейханның тұтқындалып, ату ... ... ... арнамақпыз.
Тұңғыш рет Азаттық
радиосының сайтында жарық көріп отырған ... ... ... ... ... ... табылатын Ресей Федерациясы
Федералды қауіпсіздік қызметінің (ФҚҚ) мұрағатына тиесілі.
Аутор
Отан тарихының ең бір ... ... ... осы ... ... ... үшін ... Ұлттық қауіпсіздік комитетінің
басшылығына алғыс білдіреді. Сондай-ақ аутор құжаттардың көшірмесін
тікелей әкеп тапсырған Қазақстан ҰҚК-нің қызметкері Василий Полуляхқа
алғыс білдіреді.
Дей тұрғанмен, жарты ... ... ... ... ... осы ... (ФҚҚ жолдаған құжаттардың
бірқатары тек оқып-танысуға ғана берілгенін айта кетейін) өзінің
мұрағатынан суырып ... ... ... ... ең басты да соңғы
құпияны жасырып қалды. Бірақ, ... ... бұл ... ... тоқталамыз.
ТҰТҚЫНДАУ ЖӘНЕ ТІНТУ
Тарихқа
кіріспеден бастайын. 1922 жылдың қазанынан 1937 жылдың 27 қыркүйегіне
дейін Алаш-Орда ұлттық-аумақтық ... ... ... ... ... (ол ... 1927 жылы жарық көрген соңғы ғылыми
еңбегінде аты-жөнін дәл осылай көрсеткен) Мәскеуде тұрған және жұмыс
істеген.
Әлихан
Нұрмұхамедұлы Бөкейханды тұтқындау пәтерінде тінту жүргізу туралы
берілген ... ... ... ... ... ... ... 1995
жыл.
Ол Мәскеуге Халық комиссарлары кеңесінің төрағасы
Владимир Лениннің тікелей нұсқауы бойынша айдауылмен алдырылған. Бірақ,
бір қызығы – оны Мәскеуде ... ... ... ... ... үй, 15-ші ... деген мекен-жайдағы жеті бөлмелі пәтер күтіп тұр
еді.
Тарихи деректер бойынша, кезінде бұл үйді граф ... ... ... ... ... Бұл үйде ... төңкерісінен
кейін сонау 1930 жылдарға дейін совет өкіметінің көсемдері тұрған,
кейінірек барып олар Кремльге ауысқан. Әлихан Бөкейхан тұтқындалған
кезде жеті ... ол ... ... жеті коммуналды пәтерге айналып
үлгерген болатын. Айтпақшы, олар қазір де бар.
Әлихан Бөкейхан
соңғы рет тұтқындалып, 1937 жылғы 26 шілдеде Бутырка түрмесіне
жабылған, мұны ФҚҚ ... ... ... – №3640 ... Оның ... ... айтқанда, сол пәтерден қалған бұрыштағы
бөлмеге тінту жүргізілген.
Оның жан-жақпен, яғни, Алаш ұлттық
қозғалысындағы, Сібір мен ... ... ... жөніндегі
қозғалыстағы адамдармен, сондай-ақ әріптестерімен, С. П. Швецов, С. Ф.
Ольденбург, С. И. Руденко және басқа да орыс-совет ... ... ... пролетариат көсемінің» жақын досы В. Д.
Бонч-Бруевичпен жазысқан ... ... оның ... ... ... ... қатар,
біріншіден, оның бай кітапханасы, ал, екіншіден, оның әйтеуір бір жарық
көрер деп үміттенген қазақ тарихы, әдебиеті, тілі бойынша жазған жаңа
ғылыми ... ... және ... да ... ... мүлікті, ең бастысы – Әлихан
Бөкейханның кітапханасы мен ... ізін табу ... ... ... ... ... құнды заттары мен мүлкін НКВД
қызметкерлері бөліп алатын, бұл олар үшін әдеттегі іс еді.
СОҢҒЫ СӨЗ
Келесі
құжат – ... ... ... ... жоғарыда айтылған
өтініштегімен («сұраудағымен») салыстырсақ, онда бұл
Әлихан
Нұрмұхамедұлы Бөкейхан 1937 жылы шілде айында тұтқындалған кезде ... ... ... ... ... ... ... Мәскеу,
ақпан, 1995 жыл.
құжатты Әлихан Бөкейханның өз қолымен
толтырғанына еш ... ... ... біз ... өзі және ... ... бері қарайғы қызметі, сондай-ақ, оның балалары туралы
біршама ақпарат ала аламыз.
Қазақстан ҰҚК мақала ауторына барлық
құжаттың көшірмесін түгелдей бере қоймады. Жауап алу және ... ... ... ... ... ... бір ... ғана ұсынылды,
рас, одан қолмен көшіріп алуға болар еді.
Соттық тергеу
хаттамасынан көретініміз – Әлиханнан 1937 жылы билікте ... ... ... ... ақпарат алғысы келген. Олармен
байланысы болғанын «мойындаудың» арты не болатыны айтпаса
да түсінікті.
Әлихан
Нұрмұхамедұлы Бөкейхан 1937 жылы шілде айында тұтқындалған кезде өз
қолымен толтырған ... ... ... мұрағатындағы құжат. Мәскеу,
ақпан, 1995 ж.
НКВД тергеушілерінің айлап жүргізген
азапты тергеу-жауап ... да, ... ... ... ... де, егде ... жасы да Әлихан Бөкейханның рухын
сындыра алмады. Ол тек бір нәрсені ғана шынайы да ашық мойындады.
Үкім
шығарар ... ... ... сөзде өзін кінәлі етіп, жазаға
кесетіндеріне күмәні болмаған Әлихан Бөкейхан ешқандай өкінішті де,
аяушылық сұрауды да білдірмейтін қысқа, бірақ, мағынасы терең ақтық
сөзін ... «Мен ... ... ... ... ... ... Осы сөзді айтқан сәтте ол 72 жаста еді.
АТУ ЖАЗАСЫ
Сөйтіп,
нақақтан нақақ талайдың көз жасын ... ССРО ... соты ... ... ... 1937 жылғы 27 қыркүйекте әбден
үйреншікті, жаттанды болған үкімдерінің бірін шығарып, Әлихан
Бөкейханды «ең жоғарғы қылмыстық жазалау шарасы – ату
жазасына» кесті.
«Советше әділетті ... ... ... бір ... ... қиын емес – ... ... сот мәжілісінде төрағалық етуші «Дивизиялық әскери
заңгер Голиков жолдастың, сот мүшелері: Бригадалық әскери заңгер Ждан
жолдастың және 1-інші дәрежелі Әскери заңгер Кандыбин ... ... ... ... ату ... кесу ... ССРО ... Соты
Әскери алқасының 1937 жылы қыркүйектің 27-сі күні шығарған ... Сот ... сол күні ... Ресей ФСБ-ның мұрағатындағы
құжат. Мәскеу, ақпан, 1995 ж.
2-інші дәрежелі әскери заңгер
Кудрявцев ... ... ... ... ... ... ал, ... мазмұны қолмен жазылған: айдақ-сайдақ
шимайлай салған.
Осыдан көретініміз – құлаққа жауыр болған
«Халық жауы» деген 58-бап бойынша ату жазасына соттау
науқанды күнделікті іске ... ... ... режим істеген сорақылықтар мұнымен де бітпейді. Енді ФҚҚ
мұрағатындағы соңғы құжатқа мән берейік.
«Құпия»
белгісі қойылған анықтамада былай делінген: «Бөкейханов Әлихан
Нұрмұхамедұлын ату жазасына кесу ... үкім 1937 жылы 27 ... ... ... ... ... ... акт ССРО НКВД-сы
1-інші арнаулы бөлімінде сақтаулы: № 2 том, № 283 бет. ССРО ... ... ... 12-інші бөлімшесі мемлекеттік қауіпсіздік
лейтенанты Шевелев. Қолы».
Әлихан Бөкейханды ату жазасына
кескен үкім 1937 жылғы 27 қыркүйекте шығарылған және тура сол ... 1937 ... 27 ... ... ... қай ... қай
қорымда немесе қай ортақ зиратта жатқаны беймәлім. Ресейдің ФҚҚ бұл
сұраққа байланысты ешқандай мәлімет бермейді.
Осылайша қазақ
ұлттық қозғалысының тағы бір көсемінің сүйегі ... жоқ ... ... ... ... мыңдаған қазақстандықтың басын
жұтты. Адамы тұтқындалмаған, жер аударылмаған және ... ... ... ... бір де бір отбасы қалмады десе де ... ... ... ... ... ... Тәуелсіздік алған
Қазақстанда сталиндік қуғын-сүргіннің шындықтарын іздеу жекелеген
ғалымдар мен ынталылардың бастамасымен ғана шектелуде. Коммунистік
жүйенің ашықтан ашық жасаған қылмысы жазасын алған жоқ.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аңырақай шайқасының маңызы8 бет
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Табиғи зілзалалар3 бет
Тамыры терең тарих5 бет
Қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістер. (эссе) көркем шығармадағы психологизм.(реферат) тарихи тақырыптағы қазақ романдары24 бет
Ұлттық поэзиядағы Ұлы Отан соғысы тақырыбы (Қ.Аманжолов, С.Мәуленов туындылары бойынша)84 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Алаш мүддесі3 бет
Алашорда10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь