ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы

Жоспары:

1.20 ғ басындағы тарихи әлеуметтік жағдай және оның қазақ әдебиетінің дамуына тигізген әсері.
2.XX ғасырдың басындағы қазақ баспа сөзі және ұлттық мұраттар.
3.XX ғасырдың басындағы жанрлық даму.
4.ҰОС жылдарындағы қазақ лирикасының дамуы.
5. ХХ ғ. 50.60 жылдарындағы әдеби даму және қазақ әдебиеттану ғылымы.
6. ХХ ғасырдың 60.жылдарындағы әдеби сын ұстанымдары.
7. Қазақ поэзиясындағы дәстүр мен жаңашылдық мәселесін зерттеу
8. ХХ ғ.60.жылдардағы қазақ поэзиясының жанрлық өрісі.
9.ХХ ғ 70.80 жылдардарындағы қазақ повесі.
10. Қазақ тарихи романдарының қалыптасу үрдісі
11. Қазақ әдебиетіндегі ұлттық характер болмысы
12. Қазақ прозасындағы ғұмырбаяндық шығармалар ұстанымы
13.Қазақ әдебиетіндегі замандас тұлғасын сомдау үрдісі
14.Тәуелсіздік кезең поэзиясындағы дәстүрлі желілер
15.Қазақ прозасындағы ауыл өмірін бейнелеу дәстүрі.
Қазақ даласының Россияға қосылыуы XIX ғасырдың орта кезіде аяқталды. XX ғасырдың басы–қазақ халқының тарихында бүкіл қоғамдық ой-пікірдің өрлеуіне м.мкіндік туып, ресей патшалығы әдейі тұмшаланған ой-сананың ояну дәуіріне жол ашқан кезең. Ендеше ұлттық сананың ең өнімді саласы–әдебиеттің, қоғамдық сананың көрсеткіші баспасөздің бұл кезеңде күрт алға басуы –табиғи заңдылық. Бұл тұста Абайдың нақты жалғасы іспетті Шәкәрім мен дүниеге абайдан кейін келсе де, еңбегі ерте жарық көрген Мәшһүр Жүсіп Көпеев шығармашылығы өзінің кемел шағына жетіп, шырқау бигіне көтерілсе, Ахмет, Міржақып, Сұлтанмахмұт, Мағжан, Бернияз, т.б. тәрізді алыптар әдебиет айдынында бой көрсетіп, биікке көркемдік сипаттағы дүниелерін жариялай бастады. XIX ғ-ң екінші жартысындағы қазақ ағартушылары мен ақын жазушылары аңсаған ілім-білімді үйренуге үндеу–XX ғасырдың бас кезінде біршама нәтижесін беріп, алдыңғы қатардағы қазақ азаматтарын елді ояту, азаттыққа қол жеткізу мақсатына жетеледі. Оқыған зиялылар арсынан ел бағытын айқындар сара жолды жаңылмай нұсқап, адастырмас даңғылға алып шығуы ұмтылған жаңа тұлғалар шоғыры таныла бастады. Сол көш бастаушылардың алдыңғы қатарында қазақ ақын-жазушылары да болғаны талассыз шындық.

Патшалық Ресейдің отарлық езгісінде қиын да күрделі өмір сүрген қазақ халқының әлеуметтік тұрмысы XX ғасыр басында тіптен қиындап кетті. Ұланғайыр өлкені сүлікше сорған Ресей билеушілері обыр құлқынның қамы үшін тізгінді неғұрлым қыса ұстап, тежеп отыруды оңтайлы көріп, саяси-әкімшілік қысымды күшейтк түсті. Бірақ қашанда әрбір нәрсенің екі жағы болатыны секілді өмір өз заңдылығымен алға дамып, Россияға бодан болудың да екі жақты әсері болды. Оны ешқашан жоққа шығара алмаймыз. Бірі зорлық-зомбылық, езіп қанау болса, екінші жағы Қазақстанға көз алартушылар сиреді, мардымсыз болса да өндіріс орындары ашылды. Қазақ жұртына батыстық ілімнің жарығы шашырып, ағарту ісі жандана бастады. Тарихи дамудың сол бір кезеңінде замана ағысын аңдаған, жеткілікті дәрежеде білімі бар азамаииар ел арасында көптеп кездесетін. Бұл тұстағы, яғни XX ғасырдың бас кезіндегі мәдени-әлеуметтік дамудың бір көрінісін қазақша кітаптардың көптеп шығып, ел арасына кеңінен тарауы аңғартса керек.

2.XX ғасырдың басындағы қазақ баспа сөзі және ұлттық мұраттар.

Қоғамдық өмірдің және әлеуметтік дамудың айнасы баспасөз десек, аталмыш кезеңде оянған сананы алға жетелеген көрнекті басылымдар мәдениет рухын септі. Қазақ тілінде кітап басып шығару XIX ғасырдың басында қайта өрістеді. Бірақ онда да қазақ кітаптары Қазақстанның өз ішінде басылған жоқ. Петербургта, Қазанда, Уфада, Орынборда, Омбыда, Ташкентте басылды. Көбінше Қазанда, Қазан университетінің баспаханасында. Кәрімовтер, Хусайыновтар баспаларынан шықты. Қазақ тілінде кітап бастыру XIX ғасырдың басынан қайта өрістесе де алғашқы кезде де, XIX ғасырдың бірінші жартысында ол аса мандымады. Тек бірді-екілі ғана кітап шықты. Қазақ тілінде кітап бастырып шығару XIX ғасырдың ақырынан бастап қарқынды дамыды. Оған, алдымен, өлкенің осы кезде шаруашылық, мәдениет жағынан ілгері дамуының әсері тиді. Ал XX ғасырдың басында --недәуір дами түсті. Егер XIX ғасырда 70-80 жыл бойы 70 шамалы ғана кітап басылса, XX ғасыр басында, 1900-1917 жылдар арасында қазақ тілінде 200 кітап басылды. Қазақ тілінде XX ғасыр басында шыққан кітаптар арасында діни кітаптармен қатар қазақтың ақын- жазушылары- Абайдың, Ыбырайдың, Ақмолланың, Нұржан Наушабаевтың,
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Википедия беттері.
2. Ғаламтор материалдары.
3. БАҚ беттері.
        
        ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы
Жоспары:
1.20 ғ басындағы тарихи әлеуметтік жағдай және оның қазақ әдебиетінің
дамуына тигізген әсері.
2.XX ... ... ... ... сөзі және ... ... ғасырдың басындағы жанрлық даму.
4.ҰОС жылдарындағы қазақ лирикасының дамуы.
5. ХХ ғ. 50-60 ... ... даму және ... ... ... ХХ ... ... әдеби сын ұстанымдары.
7. Қазақ поэзиясындағы дәстүр мен жаңашылдық мәселесін ... ХХ ... ... поэзиясының жанрлық өрісі.
9.ХХ ғ 70-80 жылдардарындағы қазақ повесі.
10. ... ... ... ... ... ... ... ұлттық характер болмысы
12. Қазақ прозасындағы ғұмырбаяндық шығармалар ұстанымы
13.Қазақ әдебиетіндегі замандас тұлғасын сомдау үрдісі
14.Тәуелсіздік кезең поэзиясындағы дәстүрлі ... ... ауыл ... бейнелеу дәстүрі.
ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің дамуы және жанрлық ... алып ... ... ғ ... тарихи әлеуметтік жағдай және оның қазақ әдебиетінің
дамуына тигізген әсері.
Қазақ даласының Россияға қосылыуы XIX ғасырдың орта кезіде аяқталды. ... ... ... ... ... ... ... өрлеуіне
м.мкіндік туып, ресей патшалығы әдейі тұмшаланған ой-сананың ояну дәуіріне
жол ашқан ... ... ... ... ең ... ... ... көрсеткіші баспасөздің бұл кезеңде күрт алға басуы –табиғи
заңдылық. Бұл тұста Абайдың нақты жалғасы іспетті Шәкәрім мен дүниеге
абайдан ... ... де, ... ерте жарық көрген Мәшһүр Жүсіп Көпеев
шығармашылығы өзінің кемел шағына жетіп, шырқау бигіне ... ... ... ... ... т.б. ... алыптар әдебиет
айдынында бой көрсетіп, биікке көркемдік сипаттағы дүниелерін жариялай
бастады. XIX ғ-ң екінші жартысындағы қазақ ағартушылары мен ақын жазушылары
аңсаған ілім-білімді үйренуге ... ... бас ... ... беріп, алдыңғы қатардағы қазақ азаматтарын елді ояту, азаттыққа
қол жеткізу мақсатына жетеледі. Оқыған зиялылар арсынан ел ... ... ... ... ... ... ... алып шығуы ұмтылған жаңа
тұлғалар шоғыры таныла бастады. Сол көш ... ... ... ... да ... ... ... Ресейдің отарлық езгісінде қиын да күрделі өмір ... ... ... ... XX ... ... тіптен қиындап кетті.
Ұланғайыр өлкені сүлікше сорған Ресей билеушілері обыр құлқынның қамы үшін
тізгінді неғұрлым қыса ... ... ... оңтайлы көріп, саяси-әкімшілік
қысымды күшейтк түсті. Бірақ қашанда әрбір нәрсенің екі жағы болатыны
секілді өмір өз заңдылығымен алға дамып, Россияға ... ... да ... ... ... Оны ... ... шығара алмаймыз. Бірі зорлық-зомбылық,
езіп қанау болса, екінші жағы Қазақстанға көз ... ... ... да өндіріс орындары ашылды. Қазақ жұртына батыстық ілімнің жарығы
шашырып, ... ісі ... ... ... ... сол бір кезеңінде
замана ағысын аңдаған, жеткілікті дәрежеде білімі бар азамаииар ел арасында
көптеп кездесетін. Бұл тұстағы, яғни XX ғасырдың бас ... ... ... бір ... ... ... көптеп шығып, ел
арасына кеңінен тарауы аңғартса керек.
2.XX ғасырдың басындағы қазақ баспа сөзі және ұлттық мұраттар.
Қоғамдық өмірдің және әлеуметтік дамудың ... ... ... аталмыш
кезеңде оянған сананы алға жетелеген көрнекті басылымдар мәдениет рухын
септі. Қазақ тілінде ... ... ... XIX ... ... ... ... онда да қазақ кітаптары Қазақстанның өз ішінде басылған
жоқ. Петербургта, ... ... ... Омбыда, Ташкентте басылды.
Көбінше Қазанда, Қазан университетінің баспаханасында. Кәрімовтер,
Хусайыновтар баспаларынан шықты. Қазақ тілінде кітап бастыру XIX ... ... ... де ... ... де, XIX ... ... жартысында
ол аса мандымады. Тек бірді-екілі ғана кітап шықты. Қазақ тілінде кітап
бастырып шығару XIX ғасырдың ақырынан бастап қарқынды дамыды. ... ... осы ... ... ... ... ілгері дамуының
әсері тиді. Ал XX ғасырдың басында --недәуір дами түсті. Егер XIX ғасырда
70-80 жыл бойы 70 ... ғана ... ... XX ... ... ... ... қазақ тілінде 200 кітап басылды. Қазақ тілінде XX ғасыр
басында шыққан кітаптар арасында діни кітаптармен қатар қазақтың ... ... ... ... ... ... ... М.Сералиннің,С.Дөнентаевтің,С.Көбеевтің т.б.
шығармалары, А.С.Пушкиннің «Капитан қызы», И.А.Крыловтың мысалдары сияқты
орыс тілінен аударылған кітаптар бар. ... ... ... ... ... секілді қазақ тілінде шығарылған ресми
газеттерімен бірге жаңа сипаттағы ... ... ... ... «Серке»
(1907), «Қазақстан» (1911-13), «Ешім даласы» (1913) газеттері, «Айқап»
(1911-15) журналы және жалпы ұлттық қоғамдық –саяси һәм көп тиражбен
тараған «Қазақ» ... ... ... ... ... ... ... түрткі салып, замананың көкейтесті мәселелерін қозғады. Отарлық
саясаттың ... ... ... ... ... мен азаттығын аңсап,
ел-жұртын ғылымы мен білімі өркендеген халықтар санатында көруді қалады.
3.XX ғасырдың басындағы жанрлық даму.
XIX ғасырдағы Абай қара сөздерінің Ыбырай ... ... XX ... ... ... ... қара сөзді шығармалар арқылы суреттеуді
мақсат тұтқан.Міржақыптың, Спандиярдың, Сұлтанмахмұттың ұмтылыстары өз
нәтижесін бермей қойған жоқ. Қазақ прозасының қанатын кеңге жая
бастағанының ... ... ... ... ... Қазақ қаламгерлері
ұлтымыздың басындағы қасіретті жағдайларды шығармаларына басты тақырып ... ... ... ... ашып көрсетуге тырысты. М.Дулатов жазған қазақ
әдебиетіндегі алғашықы роман – «Бақытсыз Жамал» 1910 жылы дүниеге келді.
Оған қанаттаса өздері роман деп ... Т. ... «Қыз ... ... ... ... атты ұзақ әңгімелері, С.Көбеевтің
«Қалың мал» (1913), Торайғыровтың «Қамар сұлу» (1914) ... ... Жаңа ... ... ... ... көркем өнерде бейнелеуге
әдебиетіміздегі тың да тосын жанрлардың бірі дрматургия қосылды. Қазақ
драматургиясының тырнақ алды туындылары жазылған сәттен-ақ қолданысқа
түсіп, далалық ... ... ... ... бастады. Мұнда ең алдымен
Б.Серкебаев аты ауызға ілінері сөзсіз. Оның қолжазба күйіндегі пьесалары ... ... (1912), ... ... (1913), ... ... ... «Ғазиза» (1915) белгілі болған. Абай дәстүрін дамыту үшін,
Абайтанудың алғашқы қадамдарының жасалды ("Қазақтың бас ақыны", "Абай",
"Абай ... ... ... ауыз ... ... ... ... жайлы түрлі әдеби-сын
мақалалардың жазылды. Сынның түрлі жанрларының ... ... ... шындығын
нақты ашуда көлемді жанрлардың (поэма, ұзақ әңгіме, роман) пайда болуы.
Кейбірі жанр табиғатына, көркемдік талапқа сай жазылмаса да, ... ... ... үлес қосқаны ("Мұңлы Мариям", "Қыз көрелік").
Поэзиядағы эпикалық жанрдың белең алды. Ш. Құдайбердиев, М. Сералин, М.
Жұмабаев, С. ... ... ... ... қалыптасты. Поэма жанрын С.
Сейфуллин. І Жасүгіров сынды жаңа ... ... жаңа ... ... ... Жалпы алғанда XXғасырдың басындағы әдебиеттің
кейінгі әдебиеттің дамуына жаңа арналар ашқаны белгілі. Қазақ әдебиетінің
нағыз ... ... ... ... сол ... ақын-жазушылардың
өлшеусіз үлес қосты.
4.ҰОС жылдарындағы қазақ лирикасының дамуы.
ҰОС еліміз бен оның ... ... ... із қалдырды. Бір халықтың
өмірінде болып жатқан оқиғалар сол халықтың әдебиетінен көрініс ... ... ... ... ... ... көрінді. Сұрапыл
соғыстың оқиғасы қай ақынды болса да ... ... ... ... ... ... рухани келбетін танытуда поэзияның
атқарған рөлі аса орасан. Халық поэзиясының алыбы Ж.Жабаевтың соғыс
жылдарында шығарған ... ... ... ірі көркемдік табысы болғаны
мәлім. «Ленинграттық өренім», «Москва», «Отан әмірі», «Совет
гвардеецтеріне» атты өлеңдері майданның алғы ... ... ... ... ұран ... ... кезіндегі лирикалық
поэзияның басты кейіпкері –халық. Лирикалық поэзияда эпостық сипаттардың
ұшырауы әбден мүмкін. Лириканың өзіне тән белгі-бедерімен қатар, онда
эпикалық суреттеулер де мол ... ... ... ... ... ... ... қатар, оның алып тұлғасын, ұлы қимылын аңғарту үшін
ақындарға эпостық сарында жырлау ... ... аса ... еді. ... ... лирикалық поэзияға тән. Ақындар осы бірінші жақтан жыр ... ... ... көшеді, халық, ел атынан сөйлейді. Соғыс
жылдарындағы поэзияда қазақ ақындары халқымыздың алып тұлғасын , рухани
дүниесінің ... ... ... ... суреттеумен
қатар, жаумен күресте ерліктің неше атасының үлгісін танытқан майдан
жауынгерлерінің нақты бейнесін ... да көп ... ... ... ... ... жауынгер бейнесі әр түрлі көркемдік тәсілмен
жасалғандығы байқалады. Ең алдымен ... ... ... батырлық
кейпі лирикалық өлеңдердегі лирикалық кейіпкерлердің жан сырының ашылуы
арқылы ибейнеленгенін атап айтқан дұрыс. Бұл ретте біраз ақындардың
лириканық ішкі жанрлық ... ... мол ... ... қол ... аңғару қиын емес. Қ.Аманжоловтың «Сәбитке»,
«Ғабдоллаға» атты лирикалық өлеңдерінде майданда жүрген жауынгерлердің ... ... ... ... ... кейіпкерлері ел қорғау жолындағы
майданда қорқу, сескенуді білмейтін батыл да ... өр де ... ... ... ... ... мүсіндеу үшін эпостық баяндау
тәсілін аз пайдаланған жоқ. Жауынгердің майдан үстіндегі ерлік қимылының,
іс-әрекетінің шағын эпизодын бедерлі баяндау, оның тұлғасын ... ... ... тәсілдер біраз өлеңдерде ұшырайды. Д.Әбілевтің «Жұлдызды
жігіт» атты өлеңіндегі үш жауынгердің жаумен шайқасы, Ғ.Ормановтың «Ер
арманы» атты өлеңіндегі пулеметшінің күші басым ... ... ... ... ... жыр ... ... көруге болады. Осы
кезеңде қазақ поэзиясына Қ.Аманжолов, Ж.Жабаев, С.Мәуленов,
Ж.Молдағалив,Х.Ерғалив т.б. ... ... өз ... ... ХХ ғ. 50-60 ... ... даму және ... әдебиеттану ғылымы.
50-60 жылдардағы әдебие жайын айтқандағ ең алдымен көңіл қоятын нәрсе– бұл
кезеңнің өзіндік заманалық ерекшеліктері бар ... 1956 ... ... ХХ съезі өтіп , онда Сталиннің жеке басына табынушылықтың қоғамға
орасан зор зиян келтіргені анықталған соң , рухани өмірде біраз өзгерістер
болды. ... ... ... ... ... ... нышан берді.
Бұл әдебиет пен өнердеге де біраз оң ... ... ... да солай
болды. 50-60 жылдардағы әдебиетте өткен дәуірдегі халық өмірін , оның
бостандықты аңсаған үміт-арманын көрсету үлкен орын ... ... ... ... ... ХІХ ... озат адамдары, ағартушылар:
Абай,Шоқан Уалиханов, Ыбырай Алтынсарин т.б. туралы тарихи фактілерге
сүйенген бірнеше көркем шығармалар ... ... ... «Абай», «Абай
жолы» романдарын, Ғ.Мүсірепов «Оянған өлке» романын, С.Мұқанов «Шоқан
Уалиханов» пьесасын жазды. Тарихи тақырып Х.Есенжановтың «Ақ Жайық»
романында ... Ақын ... ... ... ... ... еңбек жемісін жырлайды. Көп ақындардың өлең- жырларында Отан
келбеті, бейбіт өмірдің шырайлылығы, еңбекші халықтың ... ... ... ... ... ... болды. Бірсыпыра шығармалардың
негізгі тақырыбы ҰОС қатысқан ер азаматтардың батырлық бейнесін ... ... ... ... еді. Бұл кезеңде қазақ әдебиетін ірі
шығармалар, кең көлемді туындылар дамытты.ХХ ғасырдың бас ... ... ... «ХХ ... ... әдебиеті» зерттеу
еңбегі ғана болса, жылдардан бері қарай көптеген еңбектер жазылды. Атап
айтқанда: ... ... ... ХХ ғасыр басындағы демократ
жазушылары», «ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті», М.Әуезов атындағы әдебиет
және өнер институты ... ... ... ... , ... ... ... С.Қирабаевтың «С.Көбеев» ,Ә.Дербісәлиннің
«Қазақтың Октябрь алдындағы демократияшыл әдебиеті», Т.Әбдірахмановтың
«Жаңа ғасыр көгінде» т.б. Жалпы ХХ ғасырдағы әдебиеттің ... ... әр ... әр қилы ... ... болды. Бір зерттеушілер тобы
сол кезең әдебиетінің жекелеген өкілдерінің өмір жолы мен творчествосын
арқау етсе, екінші бір зерттеушілер ХХ ... ... ... ... ... айқындау тұрғысынан қарастырды. Зерттеушілердің үшінші бір
тобы белгілі бір жанрдың қалыптасу, даму ... зер ... ... жаңашылдық мәселелерін де сөз етушілер болды.
6. ХХ ғасырдың 60-жылдарындағы әдеби сын ұстанымдары.
Әдебиеттану ғылымы мен сын бұл ... ... кең жая ... Теориялық
тұрғыдан да, методологиялық жағынан да пайымдау тереңдеді. ... мен ... жіті ... ... ... ... ... беру, болашағын барлау сияқты жалпы әдебиет сынына лайық ой өріс
алды, дамыды. Әдебиет өмірінің өткені мен ... ... ... зерттеулер жазыла бастады. Әдебиеттану ғылымы білімді, сындарлы,
пікірлі зерттеулермен толықты. Партияның әр түрлі қаулы ... ... ... ... ... да, бұл жаңа толқын әдебиет туралы шын
сөйлей бастады. «Әдебиет және искусство», «Қазақ тілі мен әдебиеті»
журналдарында әдеби сындар көбейді. Жыл ... ... ... ... проза, поэзия, драматургия, сын салаларының барысында
қорытындылар жасалды. Әдебиет тануға белсене араласа бастаған орта ... ... аға ... ... көрсетті. М.Әуезовтың «Әр жылдар
ойлары», «Уақыт және әдебиет»,атты ғылыми-сын еңбектері, С.Мұқановтың «Өсу
жолдары», «Жарқын ... атты ... ... ... ... зерттеуі жарық көрді. Аға және орта буын сыншылар бұл жылдары
іргелі әдебиет сынының қанатын қатайтты. Е.Смайыловтың «Сын мен шығарма»,
«Жаңа белеске», Б.Кенжебаевтың ... пен ... ... ... ... ... ... шыңына», Т.Әлімқұловтың «Жемісті
жолда», С.Қирабаевтың «Өрлеу жолында» , Р.Бердібаевтың «Әдебиет және өмір»
және де Т.Кәкішевтің, Б.Сахаривтің, Т.Сыдықовтың жинақтары жарыққа шығып,
қазақ әдебиеттануы мен ... ... пен сапа ... ... ... ... ... мен методологиясын меңгергені , әдебиеттің
ұлттық ерекшелігін айыра алатындығы еңбектерінен көрінді. 50-жылдардың соңы
мен 60 ... ... пен ... игі ... ... көркемөнер сынының
шыңдалуына себепші түрлі ғылыми, танымдық, мәдени шаралар ... ... ... ... ... ... тұмшаланып келген әдебиет
туралы азат ой бұл жылдары әсіресе «Қазақ әдебиеті» апталығанда жиі
жарияланды. Қорғаншақтап, ... ... ... бір сәт ... ... ... ... жылдардағы сынның өріс алуына қазақ
әдебиетіне елеулі еңбек ... ... ат ... ... ... соң ... ... бастауы сыншылар алдындағы идеологиялық
бөгесіндерді едәуір азайтты. С.Қирабаев өз тұсындағы ... ... ... ... ... өз тұсындағы әдеби процеске жіті қарап, Ғ.Мұстафин
мен М.Иманжановтың шығармашылығына зер салды, нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... Т.Кәкішев идеялық
қарама-қарсылыққа толы 20-жылдардың әдеби процесін зерттеумен қатар сын
тарихы және сын ... да ... ... «Әдеби сын өркендей
түссін», Оқушыға ой салу шарт» сияқты мақалаларында ... ... ... ... ... ... ... туралы сынды тек әдебиетші немесе сыншы емес, жазушылар, ақындар
да ... ... ... ... әдебиеттану мен сында біраз даму қарқыны
байқалды. Алайда бұл сала ... ада емес еді. ХХ ... ... жеке ... табынушылықты, саясаттың әдебиетке тигізген кері әсерін
ара-кідік сынай тұрып, өздері сол саясаттан тысқары тұра ... ... ... ... мен ... мәселесін зерттеу
Поэзия - өте күрделі құбылыс. Дарынды жеке тұлғаның ... ... ... ... қайнауынан келіп туындайтын танымдық,
этикалық, эстетикалық тылсым дүние. Дәстүр мен жаңашылдық - әдебиет пен
өнердің даму барысында сабақтастық пен ... ... пен ... ... мен ... байланысын білдіретін ұғым.Дәстүр мен
жаңашылдық- әдебиет пен өнердің даму ... ... пен ... пен қайта жасауды, бұрынғы мен соңғының байланысын білдіретін
ұғым. Дәстүрге ғасырлар бойы қалыптасып, сұрыпталған әдет-ғұрыптар, жол-
жобалар көзқарас түсініктер ... - ... ... кешегі
күннің тәжірибесі мен жемістерінің ішінде мән-мағынасы бай, дәрежесі жоғары
заман талабына жауап беретін, бұрынғы-соңғының шеңберінен шығып, болашаққа
кең жол ... аса ... ... Ол ... өркениеттің дамуына
әсер етеді, осы жолда туып, орнығады. Дәстүр мен жаңашылдық -
диалектикалық бірлестікте болып, ескі мен ... ... ... ... ... базисі ретінде өзгеріске ұшырап отырады. Дәстүр
мен жаңашылдық арасындағы заңды байланыс - материалдық және ... ... пен ... ... мен ... ... тән. Жаңашылдық - әрқашан асқан шеберлік пен зор таланттың
нәтижесі, ол әдебиет пен өнердің өрісін кеңейте ... ... ... ... өнерде ұлттық ерекшелікті сақтай отырып, жаңа
заманның талап-тілегіне сай келу қағидасын қажет етеді. Тұрмыстың, қоғамдық
тіршіліктің өзгеруіне, адамның өмір ... жаңа ... ... мазмұн мен түр жағынан жаңашыл шығармалар туады. Бұл
тұрғыда кейбір дәстүрлік әдіс-тәсілдер сақталумен қатар жаңаша суреттеу,
бейнелеу, сөз қолдану амалдары пайда ... ... жаңа ... ... ... соны ... ... жасалады. Бұл - әдебиеттегі
жаңашылдықтың белгісі. Дәстүр мен жаңашылдық тек түрді, сыртқы өзгерістерді
білдірумен қатар, ішкі мазмұнды, мағынаны ... түр мен ... ... ... ... немесе ұлттық сипатын жаңа
сатыда елестетеді. Енген жаңалық әдебиетке сіңіп, дәстүрге айналып кетуі
мүмкін. Дәстүр мен ... ... ... ... тілінің қалыптасу
процесінен де көрінеді. Сонымен: 1. Халықтың ақындық шығармашылығы, оның
жанрлары мен түрлері, ... ... мен ... ... ... дамып отырады; 2. Қазақ әдебиеті өзінің даму процесінде ... ... ... орыстың, еуропалық жалпы жаһан әдебиетінің
көркемдік жетістіктеріне де сүйенеді, жаңа сипаттар табады; 3. Жазба әдеби
тіл де ақындар, жазушылар ... ... ... ... ... ... ... тудыруыАбай
шығармашылығының жаңашылдығы:
1)Табиғат лирикасын қалыптастыруы 2)Әлеуметтік, сатиралық лирика үлгілерін
жазуы 3)Тіліміздің ... зор ... мен ... ... ... ... ... әкелуі 5)Жаңа ұйқас түрлерін
ойлап табуы 6)Пішін мен мазмұнға әкелген жаңалықтары т.б.
8. ХХ ... ... ... ... ... алпысыншы жылдарда қазақ поэзиясы жаңасапада дамыды. Бұл ең
алдымен жеке адамға табыну ... ... ... нәубетінен арыла бастаған
кезең еді де,шығармашылықта біраз еркіндік орын ала бастаған. Көрнекті
қазақ ақындары С.Мұқанов, А.Тоқмағанбетов, Ә.Тәжібаев, Т.Жароков,
Ғ.Орманов, Қ.Бекқожин, Ж.Саин, Ә.Сарсенбаев, өлең ... жаңа ... ... ... ... әр алуан сыр сипатымен танылып, әрбір ақының
жазу мәнері, қолтаңбасы, ... ... ... ... ... ... ... поэзиясының абайдан кейінгі шоқтықты тұлғалар Мағжан мен
Шәкәрім поэзиясының ... ... ... ... ... ... да, қайшылығы бар қоғамдық көзқарас та тоқтата алмады.қазақ
поэзиясының арналы ағысы өмірдің ... ... ... ... тіл ... ... майданға әкелері қатысып, балалық шақтары
тыл тағдырымен сабақтасқан, елдегі жетім жесірлерді ... ... ... ... ... де ... ... толқыны соғыс пен бейбітшілік
тақырыбына қалам тарта келді.Өлеңдерінде баланың жетім,ананың жесір
қалуын,майданнан оралмаған әкені күткен бала сағынышын,жар сағынышын
жырлаған буын 60-шы ... ... жаңа бір леп ... қатарында
Ж.Нәжімеденов, М.Мақатаев, Т.Молдағалиев, Қ.Мырзалиев, С.Жиенбаев
Ө.Нұрғалиев т.б. ақындар бар. Бұл кездегі поэзияға ортақ кемшілік ақындар
партиялық принцип деген поэзияны қатты ... ... ... партияны, социализм принциптерін тақырып еткендер бағаланды.
Соларға жол ашылды. Сондықтан әрбір ... иесі бұл ... ... ... ... қатар халықта принцип деген де болды. Әйтсе де халықтық мақсат
мұратты да, әдебиеттің эстеттикалық мұраты мен даму ... да ... ... ... акеп ... 60-шы ... ... қазіргі заман
поэзиясына жаңа есімдерді алып келумен қатар, рухани және әлеуметтік
өміріміздің,қоғамымыздың дәуірге лайық шындығын ашуда,поэтикалық формалар
мен бейнелеу құралдарын дамытуда жаңа бір ... сәт ... ... өзі
поэзиядығы айтарлықтай құбылысқа айналды. М.Әуезов сөзімен айтқанда, «жыл
келгендей ... ... ... ... ... С.жиенбаев,
М.Мақатаев, М.Шаханов т.б. әдебиет есігін өзіндік үнімен еркін ашты.60-шы
жылдары лирикасы жеке ... ... ... арылып, қоғамға өзгеше, жаңаша
көзқарас жасады. Көніл күй арқылы ақындар бүкіл бір кезеңнің шындығын,
бүкіл бір ұрпақтың тағдыпын,өмірі мен тыныс ... ... ... ... ... өлең ... ... өз бейнесі немесе ақының
нәзік, бірақ тегеурінді толғаныс сезімінен туған, сол ... ... ... ... ... ... ой толғамымен, өмірдің қат қабат
шындығынан туған өлеңдер нағыз азаматтық лирик болды.
9.ХХ ғ 70-80 жылдардарындағы қазақ повесі.
Повестьөмір құбылыстарын жан жақта ... ... ... ... ... белсенді жанрларының бірі екені белгілі.Осы жылдар
аралығында қазақ повестерінің сандық көрсеткіші өсіп,жоғарлай түскеннін
атап ... ... ... ... ... жанры әңгіменің өзі повеске
қарағанда кең құлаш сермеп кете алмай тартына көрінген секілді. 1960-1980
жылдар арасындағы қазақ повестерін тақырыптық жағынан шартты ... үш ... ... ... ... ... 2)өндіріс тақырыбына
3)уақыт кеңістік жігі айқын бәләнбейтін,жалпы адамзатқа тән проблемаларды
қозғайтын повестер.Осылайша шартты ... ... ... шығарма
табиғатын схематизмге биімдеп жібереді.Мәселен, бұрынғыдай өндіріс
проблемасын сөз етуге құралған көптеген повестеріміздің көркемдік сапасы
төмен болып келгені жасырын емес.Алдынғы ... ... ... ... ... адам ... ... қасаң схематизмнің шеңберінен шыға алмай қалды.1960 жылдан
кейін жазылып,біршама назарға ... ... ... ... ... «Жасыл белес»,«Түйелі
адам»,«Балдақты адам», І.Есеберлин «Өзен жағасында», С.Орамновтың «Балзия»,
«Алтын алқап», «Қайырлы жаз»,т.б. 1960-1970 жылдар аралығында өмірге келген
бір топ ... ... ... ... ел ... ... жас ... қазақ даласында нығаю жолдары турасында жазылған.Бұлардың
біразында тарихи шындық кеңестік идеология тұрғысынан ғана көрніс
табады.Көбінесе тап тартысы барысындағы түрлі күрестер,өмірден өз ... ... ... тіршілігіне белсене араласып кететін жас
азамат,оның тағдырының сәттілікпен жалғасын табу ... ... ... ... ... десек,артық емес.Бұл кезең балаларға арналып
жазылған повестер үшін де жемісті жылдар болды.Белгілі бір деңгейдегі
оқырмандар санатына арналған туындылардың жалпы көркемдік талаптарымен
бірге өзіндік ... ... ... ... ... ... шыға ... қаламгерлері мазмұндық жіне пішіндік жағынан
біраз табыстарға қол жеткізді.Көркемдік талап тұрғысынан назар аударарлық
повестердің алдынғы қатарынан орын алатын
С.Бегалиннің«Керкиік»,«Жаңғалақ»,С.Омаровтың«Күншуақ», ... ... ... ... атым Қожа»т.б. шығармалар жарық көрді.Осы
жылдар ішінде қазақ повестерінің көокемдік идеялық деңгейі өсіп қойған
жоқ,пішіндік ізденістер ... да ... ... ... ... ... ... басталуы,әрбір таруға шағын
бейнелі аннотациялардың беріліп отыруы қазаұ повестерінде бірын соңды
ұшыраса қоймаған жаңалық еді.Жетпісінші жылдардың басында осынау көркемдік
үрдіс қайта жанданып,шығарма композициясын ... ... ... ... М.Қабанбаевтың, С.Жұбатыровтың, Н.Оразовтың
повестерінен байқалады. Сексенінші ішінде жарық көрген А.Смайыловтың «Асыл
жол»,«Арғымақ пен Агба» повестері де жаңа ... ... ... ... ... ... ... жазушы шетел
өмірін, оның ішінде асыл текті жылқы тағдырын көтере отырып оқырманды
романтикалық ... ... ... ... ... ... айтуға
болмайтын жеке адам мен қоғам арасындағы қайшылықты басқа елдің тұрмыс
тіршілігін ... ... алға ... ... ... ... ... жауап береді.
10. Қазақ тарихи романдарының қалыптасу үрдісі
Жаңа қазақ романы қиын жағдайда қалыптасты. ХХ ғасыр басы қазақ елі ... ... ... ... үшін де ... ... сансыз өзгерістер,
сілкіністер әкелген ерекше кезең. Роман жанрытуралықазақәдебиеттануындағы
әңгімелердің де ... ... ... ... бар. «Айқап» журналы мен
«Қазақ» газеті беттерінде романның қоғамдық ... ... ... мәні туралы пікірлер айтылады. Роман деген сөз қазақ құлағына жат
болғанымен оның өзегіндегі шығармашлық мақсат қазақ үшін ... ... зат ... ... ... өз ... Ол үшін ... жазып отырған
қаламгердің өзі романдық ойлауға жету керек. Романдық тіл керек. Қаптаған
адамдар қақтығсын, дау-дамайын, айқай-шуын, тілін сақтай отыра ... келу ... ... ұлы мақсаты – тғдырлар тарихын жететін жеріне
дейін жетелеп ... ... ... бұл мақсат айқын көрінеді. Қазақ
еліне ептеп еніп жатқан жаңалықтар тізбегін жазушылар көрді, оның қажетін
сезді. Тұтас елдің ... ғана ... ... ... бара
жатқан жақсылығы мен жаттығы аралас жаңалықтар лебі тлайды ойға қалдырды.
қазақ әдебиеті үшін романның жаңа ... түр, үлгі ... ... ... ... ... әдебиет көркемдік дамуының барша табыстарын ілгері
апарды. Дәстүрді жалғастырды. Қалыптасқан, көркемдік шеімін таба бастаған
әдіс-тәсілдерді, ... ... ... ... ... ... ... ғана көркемдік дамудың жаңа биігіне тез көтерілді. Қазақ
романдарына әскер еткен екі фактор бар: оның бірі ... ... ... оны ... ... алып ... Оған ... дәлел ретінде А.
Құнанбаевтың «Қарасөздерін» алуға болады. Ал екінші фактор – ... ... мол ауыз ... ... ... ... ... да жаңа
жанрдың қиындықтарын меңгеру жолында ауыз әдебиеті шығармаларының әдістерін
пайдаланады. Қазақ романының дамуына ықпал еткен себептің бірі - әлемдік
әдебиет. әсіресе, орыс ... ... ... мен идея ... ... ... ... қаламгерлері бірден көрді. Оқи бастады,
аудармалар жасады. Оқырманда да, қаламгерлерде де ... ... ... ... ... ... оқу, ... көру, ойлану өзге сана,
дүниетанымды керек қылатын нәрсе. Қазақ қоғамында романдық ойлаудың
қалыптасуында, қанат жаюында баспа мен мерзімді баспасөөз құралдарның ... ... ... ... ... бәйгелердің хабарлануы
қаламгрелердің ғана емес, көпшіліктің де ықыласын ролманға аударды. Роман
жанрының тарихы жазу ісі мен баспа, ... ісі ерте ... ... ... ... ... Ол ... түрге, «жаңа роман» түріне жет
үшін ұзақ жолдардан өтті. Кемелденіп дамудың, өсудің түрлі сатыларын бастан
кешті. ... ... ... ... ... ... ... да олар
жанр талабын көтере алмайды деген пікірлер де болды. Олған себеп: роман
тарихы мен теориясына қатысты ... ... ... мен маркстік-
лениндік метдология араласқандықтан да болды. ХХ ғасыр басындағы қазақ
романдары бүгінгі ұрпақтарына түрлі жолдармен ижетті. ... ... ... көшірмелер арқылы жетті; кейбір романдар журналдық
үлгіде жарық көрді, журналдық үлгіде жетті; Мыс: «Тар жол, тайғақ кешу», ... ... ... Жеке ... ... ... түрінде
сақталғандар ж. Аймауытов»Қартқожа», М. Әуезов «Қилы заман», Т.Жомартбаев
«Қыз ... т.б. ... ... теориясы мен тарихына, поэтикасына
арналған зерттеулер енді көбеймесе, азаймайтыны анық. Саны ғана емес,
сапасы да ойдағыдай ... ... келе ... ... әдебиетіндегі ұлттық характер болмысы
Жиырмасыншы жылдардан бастап қазақ әдебиетінде, сында
кейіпкерпсихологиясынтереңдеп талдап көрсетудің қажеттігі айтыла ... мен ... ... ... ... талпыну, тіпт оның
сәтті қадамдары М. Дулатов, С. Торайғыров, С. Сейфуллин, Ш. Құдайбердиев
т.б. ... ... ... ... ... ... ... сезімі мен өз әркетінің әлеуметтік орта назарына ілігерін ойлағанда
Қамар қилы-қилы күй ... С. ... ... ... ... ... мол. «Қамар хатты оқып болған соң бір қызарып, бір
сұрланып, жүрегі ... ... не ашу ... не ... емес, белгісіз
қысылып қарап тұрып бір тынышсыздыққа қалды». Осы келтірілген үзіндіде
автордың характер жасауға өлшеусіз ... ... ... құбылыстарын біршама әсерлі бейнеленгенін байқауға болады.
М. Әуезовтың 20-жылдар ішіндегі шығармаларында кейіпкер психологиясын
жазуда ... ... ... ... ... кздеседі. Мыс, «Қаралы
сұлу», «Қилы заман» романында. Түрмеде отырған тұтқындарды түрме ішіндегі
ату кезінде, құлақ естімеген сұмдықты жан-тәнімен ... ... ... ... ... бейнелейді: «Ешкімнен ешбір ауыз сөз
шыққан жоқ. Барлық жұрт ... ... ... Дене ... құр ғана болымсыз сүлдер қалғандай»... Характер әрекетінің қисынды
ж/е жұмбақ жайларын бейнелеуде психоанализмді қолдану ... ... ... ... ... ... да талап етеді. Жаңа
роман жазу жолындағы Ж. Аймауытовтың көркемдік-идеялық ізденістері осыны
анық көрсете алды. «Қартқожа» ... ... пен ... көп ... ... ... тағдыр-тарихы, мақсатына жету жолы баяндалса,
«Ақбілек» романында тағдыр тәлкегіне ұшыраған қазақ қызының қайраты мен
ақылы, сезімталдығы арқасында санадағы жарадан жазылуы, біліма ... ... ... ... ... ұмтылуы сөз болады. Өаламгердің бейтарап
тәрізді өті жатқан уақиғалар мен бас қаһарман іс-әрекетін суреттеуінде
талантты жазылған көріністе өте көп. Әсіресе, ... ... Ж. ... ... ... шебер қолданған. Жазушы
«Қартқожа» романында негізінен баяндау мен суреттеуге күш салса, ... ... ... ... ... бұл ... ... психологиясына үңіледі, психологиялық талдауға барады. Романның
бас қаһарманы Ақбілектің бастан кешкен ... мен ... бар ... ... ... ... ... қозғалысы көрінеді. Ж.
Аймауытовтың психологиялық талдауы адамды адамның ікі жан әлемін, адам
организмі биофизиологиялық күйінен ... ең ... ... ... да ... ... ... психологиялық құрылымдар түзілетін
атомдарды, олардың арасындағы байланыстарды суреттейді. Ол бір
психологиялық күйден екіншіге көшу процестерін қадағалайды. Түрлі толқулар
мен сезімдердің бірінен біріне өту, ... ... ... ... ... адам ... құбылмалы сипатына оның іс-
әрекетіне, мінез-құлқына, әсеріне үңіледі.
12. Қазақ прозасындағы ғұмырбаяндық ... ... ... ХХ ... ... ... дамудың жаңа арнасына
шықты. Халықтың тұрмыс-тіршілігін көөрсетіп, қандай қиындықтарды ... ... ... ... ... қазақ пролзасы тарих сахнасынан
орын алған оқиғалардың ақиқатын ашып та айтып жатты. Осы тұста қазақ
прозасының тағы бір тармағы ғұмырбаяндық шығармалар дүниеге ... жанр - ... өз ... ... ... өз ... тарихи тұрғыдан баяндайтын, деректі көркем шығарма. Сондықтан,
мұндай шығарма жазатын автордың өмірлік тәжірибесі сөз ... ... да ... ... ... дәрежеге сай келуі керек. Көптеген ақын-
жазушылар кезінде Ғұмырбаяндық жанрға қалам ... ... ... ... «Тар жол, ... ... романы. «Тар жол, тайғақ кешу» романында бас
қаһарман ретінде өзін алған жазушы сол ... ... ... ... өз ... ... ... ұштастыра көрсетіп отырады. өзі
бастан кешкен даусыз шындық деп ... ... ... ... жазу ... революциялар заманы шындығын айтуға ұмтылады, саяси
әлеуметтік топтар мен оның басшыларының, күрескерлерінің бейнесін жасауды
мақсат қылады. Бұл мақсат өзге ... ... ... ... ... мүмкіндік бермеді. Автор бастан кешкен оқиғаларды талдау
жасай баяндайды. Ресми идеология бағытының әсері аңғарылады. 1926 ж. «Қызыл
Қазақстанда» ... ... ... ... ... мен ... Керенский маңында болған топтарға авторлық идея эмоциялық бағамен
аралас көрініп ... ... ... пен ... өз ... ... қоса ... тақырыпты жан-жақты көлемді, көркем
бейнелеуге жағдай жасаған. Ғұмырбаяндық шығармалардың енді бірі –
С.Мұқановтың «Өмір мектебі» романы. Халық ... ... ... ... «Өмір мектебі» атты үш томдық тарихи мемуарлық романына арқау етті.
«Өмір мектебі» кітабында бас кейіпкер автордың өзі, ол сондағы ... ... ... ... ... да толғаныс, тебіреністерін ортаға
салады. Бұл кітап халық өмірін, ... ... ... кең ... оның ... ... дәстүр құбылыстарын егжей-тегжейіне дейін
дәл суреттеп отырады. Біздің көз алдымызда қырық жылғы бойғы уақыттың алуан
түрлі қарбалас шиеленіс, қызу және ... ... дәл ... ... ... ... туындап жатады. Романның бірінші кітабында Сәбит Мұқанов
революцияға ... ... ... ... ... сонау тереңде жатқан түп-тамырларына дейін өте дәл және үлкен
шыншылдықпен айқын ашық ... жан ... ... ... ... мен байлардың екі жақты қанауымен тепкісін
нанымды суреттермен бейнелеп берді. «Өмір мектебі» - аса дарынды, өзгеге
ұқсамайтын ... ... бар ... ... ... өзін-өзі дәл
тапқан төл қасиет туындысы. Ол барлық оқиғаны өз атынан баяндау формасын да
дұрыс таңдап алған, сондықтан да шығарма жемісі ... ... ... ... құйылып-төгіліп тұрады. «Өмір мектебі» - Қазақстандағы ең
ауыр кезеңнің, ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... батыл да терең ашып көрсеткен қазақ әдебиетіндегі
ең татымды, ең тұңғыш шығармалардың бірі. Ғұмырбаяндық шығармаларда
автордың тек өмірбаяны ғана қамтылып кана ... ішкі жан ... ... арман-мүддесі, айнала ортадағы адамдармен қарым-қатынасы, тіпті, өз
басы нені идеал тұтқаны арқау болады. Сондай-ақ, жеке тұрмыстық жайлар
ғана емес, автордың өзі өмір ... ... ... ... ... ... ... мен оған деген көзқарас білініп отырады.
13.Қазақ әдебиетіндегі замандас тұлғасын сомдау үрдісі
Әдебиетте замандас тұлғасын ... ... ... ... Жамалын», С.Торайғыровтың «Қамар сулуын»
Ғ.Мүсіреповтың «Ұлпанын» Қ.Аманжоловтың «Ақын ... ... ... ... ... ... ... өз еңбектерінде кейіпкер тұлғасын заман
шындығымен байланыстыра отырып әдемі суреттеп шығарған. Ақбілектің
қайсарлығы, Жамалдың көрген қорлығы, Қамардың махаббаты жолындағы күресі,
Абдолланың көзсіз батырлығы ... ... ... тап ... тұр.
Тағы да бір замандас тұлғасын сомдау үрдісі Қ.Жиенбайдың «Даңқ түрмесінің
тұтқыны» романындағы әйелдер ... де ... ... ... танылады. Ең басты кейіпкерлер ретінде Баймырзаның
заңды әйелі Салтанаттың және Барсакелмес қорығында болған кезінде көңілдес
болған Ұмытханның бейнелері дараланған. Шығарма ... ... ... ... аңқаулығы бәрі жинақтала келе қазақ
әйелінің рухани болмыс бітімі дараланады. Мінездеу мен даралау – ... ... ... ... ... ... ... даралана сомдалуында реалистік сипат пен ойдан шығарудың
тұтасуын аңғарамыз. Демек, романдағы Салтанат – өмірлік шындық пен қиял
тұтасуымен сомдалған бейне. Социялистік ... ... ... ... ол үшін ... рухани парасаттылық өрісін кеңейту қажет деген
көркемдік идеяны алаулатқан романдардың бірі – І. есенберлиннің "Айқасы".
«Айқас» романы замандас бейнесін, оның қоғамдық өәм жеке ... ... ... ... ... ... ... айқасының
өршуінен от алады. Қарт геолог Дәурен тұлғасы – ұнамды кейіпкер ...... ... ... жемісі. Зааман шындығын көркеткен
замандас тұлғасының ұтымды көрінуі әдебиеттің бірденбір жемісі.
14.Тәуелсіздік кезең поэзиясындағы ... ... ... ... құбылыстар мен қоғамдық түрлі өзгерістер
кіреді. Әдебиет пен өнердегі тәуелсіздік дегеніміз қазақ халқының
тәуелсіздігі үшін жүргізген күресінің ұлттық ... ... ... ... ... мен прозасында, музыкасында қаншалықты дұрыс
бейнеленгенін, тарихи шындық пен көркем шындықтың ара қатынасындағы
нақтылық пен ... ... ... ... деп ... тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде романтизм теориясын жаңа
нәтижелермен толықтыратын еңбектер жарық ... ... ... ... ... ... ... тереңінен енді. Лирика дамып,
сезімді тербеген сұлу сөздер өлең боп ... ... ... ... ... ... ... психологиялық тақырып болды. Мұхтардың жалынды
жырлары жастардың рухын ... ... ... ... ауыл өмірін бейнелеу дәстүрі.
Негізінен алғанда Қазақ прозасында ауыл өмірін шебер суреттеген жазушы,
қалам қызметіне ерте араласқан Майлиннің ширек ғасыр ішінде ... ...... ... сөз өнерімізге қосылған қымбат қазына.
Қазіргі қазақ әдебиетінің негізгі жанрларын қалыптастырып, дамытуға
сіңірген ерекше еңбегін, ... ... ... жаңа тарихындағы 20-30
жылдардьң көркем шежіресін жасауда атқарған айрықша қызметі ерекше. Қараңғы
ауылдағы әлі де шырышы бұзылмаған ескілікті, алуан түрлі ... ... ... ... ... шағын жас ақынның аз уақыт жете
түсіне алмай, толғанған, ... ... ... «Бұл қалай?» - деп күдер
үзіп, торыққан да жайлары болады. Бұл ретте сол ... ... да азын – ... ... ... ... ... Бірақ ондай
сезімдер мен әсерлерден ойшыл ақын, қайтадан өзінің бастапқы сарқылмас
қайрат, талабына мінеді, мойымас мықты ... енді еш ... ... ... ... оның қаламының жылма – жыл төселіп,
талантының ұдайы өсіп ... ... ... ... ... ... ... барған сайын күшейе түскенін аңғартады. Ауыл
өміріне кедей мүддесі мен мұратының тұрғысынан қараған Бейімбет
шығармаларының идеялық ... сөз жоқ, ... ... ... қилы
қайшылықтар, адамдар арасындағы әлеуметтік теңсіздіктер желі тартып жатты.
1915 жылы жазған «Жазғы қалып» деген өлеңінде ақын қыс өтіп, жаз жетіп,
табиғат түлеп ... ауыл ... атам ... келе ... ... ... «жер ... жесір дауы — кесір дауы» әлі
өзгермей, «қыс ... ... ... ... ... көз жасына белден
батып» жүрген «ақсақал, қарасақалдардың» әдептен тыс нысапсыз әдет-ғұрпын
аяусыз әшкерелейді. Б. Майлин әңгімелерінде ауыл адамдарының жаңа тұрмысқа
көшуінің қиын ... ... ... ... ... ... ... деген әңгімесінде колхозға ұйымдасудың бір көрінісі шынайы
суреттелген. Мұнда ... ауыл ... бірі ... "Коллектив
боламыз" деген жиналыста ойламаған жерден белсенділік көрсетіп, ауыл
адамдарының атынан сөйлеуі,байкөт болған екі ... ... ... ... ақырында өзі артель бастығы болып сайлануы баяндалады. Жиналыс
кезінде өжеттік көрсеткен Айша, кенет өзін артель бастығы етіп ... ... ... малын ортаға салуға іштей қимағанмен, ол жұрттың
ауқымынан, заманның ағымынан сырт кете ... ... ... қара ... ... үшін Айша көрші әйелге қол жұмсайды. Автор Айшаның
санасындағы жекеменшікшіл психологияның қайшылығын көрсетпек болған.
Оқиғалар мен мінездерді өмірдің өз ... ойып ала ... ... бір ... ... ... ұжымдастыру жүзеге оңай аспағанын,
бұл жолда талай-талай шырғалаң мен ... ... пен ... ... байқата
алған. Ал "Ұлбосын" атты әңгімесінде автор ауылдағы жалған белсенділердің
зиянкестігін шебер көрсетеді. Жалпы, Б. Майлин шығармаларында колхоз
қозғалысына ... ... ... арамза атқамінерлердің ұнамсыз
қылықтары әшкереленіп отырады. "Ұлбосында" да солай. Колхоз жаңа ... де ... ... жүрген адамдарды шолақ белсенділер дүрліктіре
түседі. Мәселен, Оспан дегеннің үйіне, ойламаған жерден салық түседі.
Осыдан-ақ ондайлардың ауыл өміріне қаншалық ... ... ... ... өмірін суреттеуде Бейімбеттен асқан жазушы жоқ екенін
көруге болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Википедия беттері.
2. Ғаламтор материалдары.
3. БАҚ беттері.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
ХІХ ғасырдағы шетел әдебиетінің тарихы7 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
Абай өлеңдеріндегі кірме сөздердің қолданылу ерекшеліктері мен мағыналары8 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Айтыс өнері31 бет
Бала тілі поэзиясы37 бет
Батырлар жыры5 бет
Бейімбет Майлин17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь