Қазақ жеріндегі радионың пайда болуы мен даму кезеңдері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І тарау. Қазақ жерінде радионың пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Қазақ жеріндегі радионың пайда болуы мен даму кезеңдері
туралы тарихи деректер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
ІІ тарау. Кеңес дәуіріндегі қазақ радиосы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.1 Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарындағы радио ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.2 Соғыс жылдарындағы радионың идеологиялық рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.3 Соғыстан кейінгі және тоқырау жылдарындағы қазақ радиосы ... ... ... ... .14
2.4 Қайта құру мен жариялылық жылдарындағы қазақ радиосы ... ... ... ... ... .21
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Пайдаланылған әдебиеттір тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
КІРІСПЕ

Адам санасы қалыптасып, сөйлеу мен тыңдау қасиетіне ие болған бағзы замандардан бастап, адамзат бойында ақпаратқа деген құлшыныс ұялады. Көне дәуір мен орта ғасырларда ақпарат алмасу ағыны айтарлықтай жоғары деңгейде болмады, бірақ, арнайы шабармандар, не болмаса сапарда жүрген жолаушылар, сауда керуендері арқылы халық өзге елдердегі оқиғалар жайында ақпарат алып отырған. Ал бүгінгі күн, бұрынғыдан өзге. Жер бетінде алғаш газет пайда болуына байланысты ақпарат алмасу жаңа сатыға көтерілген болатын, ал Ресейде алғаш радио пайда болған күннен бастап, бұл саты өте жоғары деңгейге көтерілді.
Бүгінгі, әлемде ақпарат майданы орнап жатқан дәуірде радио өзінің негізгі ақпарат таратушы құралы, адамдар санасын қалыптастырушы, қоғам ұйтқысы ретіндегі өз рөлін жоғалтпай келеді. Рас, теледидар мен интернет радионың қоғамлағы рөлін біршама төмендетті, дегенмен, оны бір жола ығыстырып шығара алмады. Себебі, уақыттың бұрынғындай аймен, жылмен емес, минут, секунтпен есептелетін ХХІ ғасырда, арнайы уақыт бөлмей, көшеде жүріпте, үй шаруасын немесе жұмыс атқарып отырыпта ақпарат алуға мүмкіндік беретін бірден-бір ақпарат құралы ол-радио.
Радиожурналистика бұқаралық ақпарат құралдарының бірі ретінде де, өзіндік ерекшелігі мен табиғаты, әдіс-тәсідері мен қырлары бар ғылым саласы ретінде мойындалған. Радиожурналистика бүгінде сала аралық ғылым ретінде қарастырылады. Радио заманға лайықты бола түсу барысында әр заманға сай үнемі өзінің кейпін, бағытын өзгертіп жаңаша қырға түсіп отырады. Бірақ, негізгі міндеті халыққа ақпарат жеткізу мен мәдени-ағартушылық бағытынан ауытқымақ емес.
Біздің осы курс жұмысында қарастырып отырған тақырыбымыз, "Қазақстанда радионың пайда болуы мен оның қоғам дамуына ықпалы". Бұл еңбекті жазу барысында негізгі әдебиеті ретінде қазақ радио ғылымының атасы Н.Омашевтің және Телевизияның атасы М.Барманқұлов еңбектін алып қарастырдық.
Курс жұмысы негізгі екі тараудан тұрады. Бірінші тарауда, Қазақ жеріндегі алғаш пайда болған радиостанциялар туралы, және қазақ радиосының дүниеге келуіне байланысты ғалымдардың пікір алуандығы мәселелері қарастырылады. Осы тарау аясында қазақ радиосының пайда болуы туралы жоғарыда аттары аталған ғалымдардың және өзге де радиожурналистиканы зерттеуші ғалымдар ұсынған деректер көрсетіледі. Алғашқы радиостанциялардың қандай мақсатта құрылып, олардың атқарған негізгі қызметтеріне тоқталып өтеміз.
Келесі екінші таруда, Қазақ радиосының дамуының негізгі кезеңі ретінде көрсетілетін КСРО замандаы қазақ радиосы қарастарылады. Бұл тарау аясында, Кеңес үкіметінің құрылған кезеңіндегі радионың идеологиялық, насихаттаушы құрал ретіндегі рөлін, атқарған қызметтерін саралап өтеміз. Және ҰОС жылдарында, халықты жаппай басқыншыларға қарсы күш біріктіруге шақырудағы, азаматтардың бойындағы потриоттық сезім отын лаулатудағы радионың орнын айқындап өтіп, соғыстан кейінгі қалпына келтіру жұмыстары мен социолизм құрылысына, алдағы жарқын болашақ, комунизмге деген халық сенімін оятудағы маңызын көрсетеміз. Қайта құру мен жариялылық жылдарындағы қазақ радиосының тарихына үңілеміз.
1. М.Барманқұлов, Журналистика. А., 1975 ж. 125-б.
2. Қазақ журналистикасы, ІІІ том, А: Таймас, 2008 ж. 6-7 б.
3. Қазақ журналистикасы, ІІІ том, А: Таймас, 2008 ж. 10-11 б.
4. Н.Омашев, Радиожурналистика, А: Эканомика, 2005 ж.120-122 б.
5. Қазақ журналистикасы, ІІІ том, А: Таймас, 2008 ж. 32-34 б.
6. Қазақ журналистикасы, ІІІ том, А: Таймас, 2008 ж. 15 б.
7. Н.Омашев, Радиожурналистика, А: Эканомика, 2005 ж.23-25 б.
8. Н.Омашев, Радиожурналистиканың теориясы мен тәжрибесі.
Астана: ,2009 ж. 45-56 б.
9. Полвека в пути. – Алматы, 1969.
10. Ружников В. Так начиналось. – М., 1987.
11. Основы радиожурналистики. – М., 1984.
12. Очерки истории советского радиовещания и телевидения. – М., 1972.
13. Гурефич П., Ружников В. Советское радиовещание. Страницы истории. – М., 1976
14. Әуе толқынында – Қазақ радиосы. – Алматы, 2001.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.......................................................................................................................3
І тарау. Қазақ жерінде радионың пайда болуы ....................................................5
1.1 Қазақ жеріндегі радионың пайда болуы мен даму кезеңдері
туралы тарихи деректер..........................................................................................5
ІІ тарау. Кеңес ... ... ... Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарындағы радио.......................................10
2.2 Соғыс жылдарындағы радионың идеологиялық рөлі..................................12
2.3 Соғыстан кейінгі және ... ... ... ... ... құру мен ... жылдарындағы қазақ радиосы.....................21
Қортынды...............................................................................................................23
Пайдаланылған әдебиеттір тізімі.........................................................................24
КІРІСПЕ
Адам санасы қалыптасып, сөйлеу мен тыңдау қасиетіне ие болған бағзы замандардан бастап, адамзат ... ... ... ... ... Көне ... мен орта ... ақпарат алмасу ағыны айтарлықтай жоғары деңгейде болмады, бірақ, арнайы шабармандар, не болмаса сапарда жүрген жолаушылар, сауда керуендері ... ... өзге ... ... ... ... алып ... Ал бүгінгі күн, бұрынғыдан өзге. Жер бетінде алғаш газет пайда болуына байланысты ақпарат алмасу жаңа сатыға көтерілген болатын, ал ... ... ... ... ... ... бастап, бұл саты өте жоғары деңгейге көтерілді.
Бүгінгі, әлемде ақпарат майданы орнап жатқан ... ... ... ... ... ... құралы, адамдар санасын қалыптастырушы, қоғам ұйтқысы ретіндегі өз рөлін жоғалтпай келеді. Рас, теледидар мен интернет радионың қоғамлағы рөлін біршама ... ... оны бір жола ... ... алмады. Себебі, уақыттың бұрынғындай аймен, жылмен емес, ... ... ... ХХІ ... ... ... бөлмей, көшеде жүріпте, үй шаруасын немесе жұмыс атқарып отырыпта ... ... ... ... ... ... құралы ол-радио.
Радиожурналистика бұқаралық ақпарат құралдарының бірі ретінде де, өзіндік ерекшелігі мен табиғаты, әдіс-тәсідері мен қырлары бар ... ... ... ... ... ... сала аралық ғылым ретінде қарастырылады. Радио заманға лайықты бола түсу ... әр ... сай ... ... кейпін, бағытын өзгертіп жаңаша қырға түсіп отырады. Бірақ, негізгі міндеті халыққа ақпарат ... мен ... ... ... ... осы курс ... ... отырған тақырыбымыз, "Қазақстанда радионың пайда болуы мен оның қоғам дамуына ықпалы". Бұл еңбекті жазу барысында негізгі әдебиеті ретінде ... ... ... атасы Н.Омашевтің және Телевизияның атасы М.Барманқұлов еңбектін алып қарастырдық.
Курс жұмысы ... екі ... ... ... ... ... жеріндегі алғаш пайда болған радиостанциялар туралы, және ... ... ... ... ... ғалымдардың пікір алуандығы мәселелері қарастырылады. Осы тарау аясында қазақ радиосының ... ... ... ... ... аталған ғалымдардың және өзге де радиожурналистиканы зерттеуші ғалымдар ұсынған деректер көрсетіледі. Алғашқы радиостанциялардың қандай ... ... ... ... ... ... ... өтеміз.
Келесі екінші таруда, Қазақ радиосының дамуының негізгі ... ... ... КСРО ... қазақ радиосы қарастарылады. Бұл тарау аясында, Кеңес үкіметінің құрылған кезеңіндегі радионың ... ... ... ... рөлін, атқарған қызметтерін саралап өтеміз. Және ҰОС жылдарында, халықты ... ... ... күш біріктіруге шақырудағы, азаматтардың бойындағы потриоттық сезім отын лаулатудағы радионың орнын айқындап өтіп, соғыстан кейінгі қалпына келтіру жұмыстары мен ... ... ... ... ... комунизмге деген халық сенімін оятудағы маңызын көрсетеміз. Қайта құру мен ... ... ... ... таризына үңілеміз.
Аталған тарауларды қарастыру барысында негізгі әдебиет ретінде Н.Омашевтің "Радиожурналистика" кітабын пайдаланамыз.
Курс ... ... ... ... құралы ретіндегі рөлінің қандай екендігін, және пайда болған кезі мен осы күнге дейінгі халыққа ... ... ... ... жұмысының міндеті:
Қазақ радиосының алғаш пайда болған күнінен бастап бүгініне дейінгі тарихи деректерге шолу жасап өту. Және, солардың негізінде әр кезеңдерде ... ... ... ... Осы ... ... ғылыми еңбектерді қарастырып, бүгінгі күннің радиосына тоқталу.
І ТАРАУ. ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ РАДИОНЫҢ ПАЙДА ... ... ... ... ... ... мен даму ... туралы тарихи деректер
Қазақ жерінде ең алғашқы радио қай уақытта пайда болды ... ... әлі ... еш ... тура ... бере ... келеді.Бұл орайда ғалымдар арасында сан түрлі тұжырымдар, пікірлер көрсетіліп келеді. Қоғамда қазақ радиосының ... ... ... сан ... пікірдің қалыптасуы, олардың бір байламға түсірлмеуі қазақ ... ... ... ... ... ... ... ғалым Марат Барманқұлов радионың пайда болуы жайындағы пікір алуандығын былай түсіндіреді: "Қазақстанда жаппай хабар бере бастау уақытын анықтаудағы кездесетін ... ... ... бұл ... а) ... хабарға, ә) Мәскеу хабарына, б) республика хабарына, в) жергілікті ... г) ... ... ғ) ... әліппесі көмегімен берілетін деп деп бөледі. Ал бұған республика астанасының ... ... одан ... Алматыға көшірілгені келіп қосылады.[1]
Ғалымның бұлай деуіне негіз бар. Мысалы "Полвек в пути" жинағында жаряланған мақалаларында осы салаға ... ... ... ... пен ... ... ... алғаш рет 1923 жылы жұмыс істеді" -дейді. Бірақ олардың ... ... ... ... ... ... таратушы, тек қабылдаушы немесе таратушы болып бөлінетінін ескерсек, олардың тұжырымына күмән ... ... ... ... ... бірі- Р.Сағымбеков "Алматыдан сөйлеп тұрмыз" кітабында : "1912 жылы Александр фортындағы радиостанцияның меңгерушісі Шпанов-Егоров, ... ... ... ... ... бастығына кезекті шағым жолдап,стансаға іргелес салынған тұрғын үйлерді жөндеуге қаржы сұрайды"-дейді.
Профессор М.Барманқұлов алдыңғы зерттеушілерге қосылып, ... ... ... 1913 жылы Форт-Александровскіде жұмыс істеді. Ол Ресейдің бұрыш-бұрышындағы 16 радио станцияның бірі ... ... ... ... ... ... ... тұсындағы байланыстың жүйесін қарастыратын кітаптың (Развитие связи в СССР, М,1967) "Радио байланыс" деп аталатын бөлімшесінде осыған байланысты ... ... ... ... ... және ... басқармасына қатысты комерциялық радиостанциялар құрылысы 1909 жылы жаңадан салына бастайды. Оған ашық ... ... ... ... ... үшін ... радиостанциялар салу жөніндегі халқаралық конвенция түрткі болыпты. Осындай ... желі ... ... ... ... байланыстыратын.
Осында келтірілген деректерден шығатын қортынды мен біз ... ... ... ... ... ... Егер ... жұмысын 1912 жылы бастаған болса, оған қажетті бөлшектердің жетпеуі жайлы ... 1913 жылы ... ... ... ... ... жайлы екі-үш жыл өткізіп барып шағымдануы заңды құбылыс.
Қазақстанның сол кездегі ... ... бір ... ... ... мен ... губерниялары Түркістан Республикасына қарады. Сондықтанда осы Республиканың орталығы, қазіргі ... ... ... қаласында таратыла бастаған радио хабарларды тек өзбек ағайындарға теліп қою біржақтылық ... еді. ... ол ... ... ... халықтардың тұрғылықты тілдерін қолдануы бірдей болған еді. Оған "Радиослушатель" журналында (1928,№ 5) басылған мына бір мақала дәлел бола ... ... ... ... ... ұлтынан өкіл келді. Ол Ташкеттің радиостанциясына қазақ тілінде хабар тарату өтініш жасады. Болыстың көптеген қыстаулары мен ... ... ... мен ... ... бартын. Радиостанция өз бағдарламасына қазақ тілінде хабарларды енгізді".
Сонымен, Қазан революциясына дейін Форт-Александровскі мен Түркістанда ... ... ... жұмысы мынаған саяды.
Біріншіден, радиостанциялардың жалпы халыққа арналған кең аудиториясы болған жоқ. Ұйымдастырушылар мен алдына ондай мақсатты қойған жоқ. ... тек ... үшін ... ... ... ... Радиостанцияалар мемлекетке қарағанымен,шын мәнісінде түрлі ведомостваларға қызмет етті. Олар: әскери және ... ... ... ... еді. ... барлық радиостанцияаларын бір мақсатқа бағындыратын,оның дамуын қадағалап отыратын жеке ұйым болған ... ... ... ... ... негізінен әскери бөлімшелер арасын байланыстыратын желі қызметін атқарды. ... ... ... ... ... ... әкімшілік және саяси өмірге араласуы жоқтың қасы еді.[2]
Қазақ радиосының туғын жылын нақтылауда бір ... басы ашық ... ... Егер ... ... ... атауы "Радиовещание", яғни радио тарату екенін ескерсек,радионың алғашқы байланыс құралы ретіндегі рөлін бұған жатқызуға болмайды.
Қазақ АКСР Халық ... ... 1921 ... 29 кыркүйектегі шешімінің республикалық радионың дүниеге келуіне тікелей әсері болды. Онда қазан айынан бастап Орынбордағы радиостанца арқылы күн сайын 1600 ... ... ... ... ... республикаға тарату құқы берілді. Ендеше 1921 жылдың қазан айын ... ... ... ... күні деп ... ... ... бар. Өйткені бұған дейін ресми түрде ондай құқық беріліп,республика әуе толқынына тараған радио хабар болған жоқ. Дәл осы ... ... ... ... (сетка) бойынша республикада жұмыс істеп тұрған радиостанциялар арқылы елді ... ... ... жүйелі түрде хабар таратылғанын айғақтайтын дәлелдер бар. Мысалы, Орынбордағы орталық ... ... екі рет ... ... ... ... ... хабарын транцляциялады. Ертеңгісін және кешкісін бір сағаттан өздері дайындаған бюллетень түріндегі радиохабарын тарататын.[3]
Радио ... ... ... ... ... ... ... саяи-тәрбиелі мәні бар ел зиялыларының сөздерін, патшаның нұсқауларын таратып, радиограммаларды басып шығарып, үлестіріп, ақпараттық-үгітшілдік саясаттың бір қызметін атқарған болатын. Сол ... ... отар ... ... ... ... халықтары оның ішінде жерінің асты мен үсті қазынаға толы ... жері ... ... ... тыс ... ... ... уысына ұстаудың басты құралы етіп радионы пайдаланғандығы тарихи деректерден мәлім.
1912 жылы Форт-Александровскте құрылған радиостанция ақпарат тарату үшін емес ... ... ... ... ... Ол 1909 жылы теңіздегі корабльдермен байланыс орнатылу керек деген әлем ... ... ... ... ... ... барысында ашық теңіз бетінде жүрген балықшы кемелерімен, әскери кемелермен байланыс орнатылып, күн райының ... ... ... қауіп немесе кемелердің апатқа ұшырағандары жайында ақпараттар беріліп отырды.
Қазақ халқының үштен бір бөлігі ... ... мен ... ... ... ... қарған болатын. Сол губернияның астанасы Ташкент қаласында да ... ... ... тұрғандығын жоғарыда айтып өттік. Бұл радиостанция Қазақ тілінде бағдарлама жасап халыққа таратып отырған.
Ал 1921 ... ... ... бастап ресми түрде Қазақ автономиясының орталық радиосы дүниеге келді. Ол ... ... ... күн ... хабарларын тарататын. Онда бүкіл өлкенің сан қырлы өмірі, қоғамдық құрылысы,халықтың мәдениеті мен күнделікті ... ... ... ... ... ... радиосында жұмыс істеген тілшілердің қызметі шамамен мынадай бөлімдерден ... ... ... аппаратының жұмысы;
2. Жұмысшылардың кәсіби өмірі және еңбек мәселесі;
3. Экономикалық жағыдай;
4. Мәдени-ағарту жұмысы;
5. Қызыл армия өмірі;
6. Тұрмыс хронмикасы.
Радио ұлт басына ... ... ... ... ... ... жұқалап болса да өз хабаршылары арқылы елдегі ... ... ... ... ... ... ... аш адамның саны 62 000 болды. Көмек мүлдем жеткіліксіз. Мал індетінен төрт ай ішінде 7 000 жылқы ... ... 1 000- нан аса ... ... ... 20 ... жеді.
Қазақ халқының мәдениетін, тілін, тарихын. дінін т/б ұлттық нақыштарын ғасырдан-ғасырға жетелеп, насихаттап келе жатқан радиожурналистика,бұқаралық ақпарат құралдарының бір саласы ретінде ... ... ... да ... тәрізді ол да тарихта өз ізін қалыптастырды. ... ... ... ... ... ... ... империясымен байланысты болғандықтан,әрі радионың отаны да сол ел екенін ескеріп, қазақ радиожурналистикасының дамуы да сол елмен сәйкестендіріліп зерттелуде. Ресейлік ... ... ... ... ... ... даму ... төмендегіндей кезеңдерге бөліп қарастырамыз:
1. Радио бағдарламалардың қалыптасу кезеңі ... ... ... ... радиосы 1927-194 ... ҰОС ... ... ... ... ... кейінгі халық шаруашылығын
қалпына келтіру кезеңіндегі радио ... ... ... мемлекет
және әлеуметтік тоқырау дәуірі ... ... ... құру және жариялылық радиосы ... ... ... ... радио 1991ж. - бері ... ... ... ... нақты қызмет көрсетуі, хабарлар таратуы тікелей РОСТА-ның жұмысымен байланысты өрбіді. Патшалық Ресейдің ықпалымен қазақ даласында Түрік РОСТА-ның құрылуы үлкен ... ... ... ... ... мен атқарған қызметтері жөнінен зерттеу деректері төмендегіндей: "Түркістан телеграф агенттігі алғашқында ақпараттық хабарларды түр-түрге бөлген жоқ. Олар ... ... ... және жергілікті ақпарат болып шартты түрде екіге бөлінді. Орталықтан алынған ақпарат елімізде болып жатқан саяси жаңалықтар,совет үкіметінің дерективалары ... ... ... ... ... ... репортерлері жұмысындағы басты міндет тыңдаушыға ақиқат ... ... ... Бұқара халықты совет үкіметін орнатуға қатыстыру жолында жүргізіліп жатқан табанды күрес кезінде, ... ... ... аса ... ... ... ... жаңылдыратын материялдар бергеннен гөрі тексеруден өткізіп барып, тарату негізгі принціпке ... ... ... қозғалыс өрістеген сайын Түрік РОСТА-ның қызметі де жандана түсті. "Алғашқы РОСТА радиогазеті 1924 жылдың 24 ... ... ... ... ортасына қарай 80 радиогазет, 1930 жылы-300-дей, бұдан ... ... ... колхоздардан-100-деген радиогазеттер 29 халықтың тілінде шығып тұрды",-деген деректер келтірілген еді "Әуе толқынында-Қазақ радиосы" атты еңбекте.
"Осы жылдар хабарларын әлеуметтік-саяси ... ... ... ... болады:
- қоғамдық-саяи;
- ағартушылық;
- көңіл көтерушілік;
Ал пішіндік жағынан:
- радиожиналыс;
- радиотеатр;
- радиоүндесу;
- ... деп ... ... атты ... қарастырылғанын ескерсек,бұл анықтаманың Қазақ радиосының соңғы жылдардағы хабарларына да қатысты екенін,тіпті көп тұста қайталанып та келгені анық.[4]
Қазақстанда 20-жылдардың басында ... бар ... ... ... ... ... Олар ... радио ісінің негіздерін оқытумен қатар, детектролық радиоқабылдағыштар жасауды ... ... бұл ... Қазақстанда, Радио Достар Қоғамын құруға алып келді. Сөйтіп ол радионы ... ... ... ... мен ... ... көмек көрсету жөнінде, қалалар мен селоларда радиоландыру ісінде үлкен жоспарлы жұмыстар басталды.
Сөйтіп радио шалғайдағы ауылдар мен ... ... ... және ... күн ... ... ... және өнеркәсіптік өміріндегі соңғы жаңалықтарын жеткізді. Әрине олардың дүние танымы да ... ... ... ... ... және саяси деңгейін арттыра отырып,ол ғасырлар бойы қатып-семген түсінікке ... ... үшін ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өндірісімізді айтарлықтай алға бастыратын тұтқа болды. Радиоқондырғыларды деревнияларда молайта отырып, сол ... ... ... ... қана ... ... ... күшейтті.[5]
Кеңес үкіметі алғаш орнай бастаған күннен бастап комунисттік идеологияны халық санасына сіңіру жолында ... тер ... Бұл ... ... ... ... ... тәрізді бірнеше ұлт аймақтарынан құралған, әрі сол аймақтармен қатынасудың машақаты бол, жолдары жоқ, ұлан ғайыр ... ... ... ... ең әуелі, сол алыс қыйырлармен байланыс орнатып, ішкі Ресейде орын алып ... ... ... етіп ... және ... ... тап ... қарсы күреске жұмылуға насихаттауда осы радионы қолдануды жөн көреді. Бұған дәлел ретінде Қазақ өлкесін басқару жөніндегі әскери-револютциялық ... ... ... Пестковскийдің "Таптар күрес" газетіне жазған мына мақаласын ұсынуға болады:
"Мәскеуге партия съезне немесе Кеңестер ... ... ... мен ... ... сұрақтар төңірегінде кеңесетінмін...
Осындай әңгімелесу үстінде... мен өзге емес өз тілінде не жаза, не оқи білмейтін көшпелі қазақ ауылдарының арасына ... және ... ... ... ... ... Владимир Ильич ойланып отырып: - Мен сізге практикалық кеңес берейін. Кеңес үкіметінің Конституциясын,Компартияның ... ... ... бірнеше баяндама ұйымдастырыңыз. Бұл баяндамаларды грамафон күйтабағына түсіру керек. Сонсоң біздің орган арқылы граммафонды көбейтіп алуға болады. Граммафон мен ... ... ... ... ... ... ... үгіт пен насихат жұмысының негізін салыңыз"-деді.[6]
Бұдан бөлек ҰОС жылдарында ... ... ... ... ... ... ... етуге үндеп, әскерлердің рухын ояту барысында осы радионың еңбегі ерекше зор болды. Күндіз-түні бел жазбай завот стандарында, колхоз шаруашылығында ... етіп ... ... ... ... майданда болып жатқан жаңалықтарды осы радио торпатарынан алып отырды. Және үкімет ... ... елді азат ету ... ... ести ... ... ... шаршап жүрсе де, еңбекке жаңаша сипатта беріле түсіп, құлшыныстарын арттырды.
Соғыстан кейінгі социалистік құрылыс орнату кезеңінде де радионың ағартушылық міндеті мен ... сана ... және ... ... комунисттік қоғам орнатуға деген сенімді нығайтуда бұқаралақ ақпарат құралдарының, оның ішінде радионың орны ... ... ... ... үгіт ... арқылы іске жұмылдырады деген орнықты қағида бар. Насихат санаға әсер етеді, үгіт ... күш ... ... екеуінің де түпкі мақсаты бір. Бұдан шығатын қорытынды қандай жағдай болмасын, қай хабар болмасын радио қоғамның жетілуіне, мәдениеттің ... ... ... ... [7].
ІІ ТАРАУ. КЕҢЕС ДӘУІРІНДЕГІ ҚАЗАҚ РАДИОСЫ
2.1 Кеңес үкіметінің ... ... ... ... ... ... 1912 жылы ... патшалық биліктің әлсірей бастаған тұсында пайда болды. Ал оның алдағы дамуы Кеңестер ... ... ... ... ... ... келген компартияның басшылары радионың қоғам санасына тікелей әсер ете алушы күш екендігіне ... баса ... ... ... осы бір ... өз ... пайдалануға тырысып бақты. Қазақ жеріндегі радио азамат соғысы кезінде ақ мемлекет тағдырын ... ... ... атқарған болатын соларға тоқталып өтер болсақ.
1919 жылы Астрахан өлкесі Уақытша әскери-револютциялық комитеттің ... ... ... ... ... ... ... теңізшілерінің десанттар отряды Александр фортын қолдарына алып, Колчак ... ... ... ... ... істеп тұрған радио еш ақаусыз қызыл әскерлер қолына өтеді, ал ондағы жұмысшылар шифрлардың құпиясын ашып берген. Мұны ... ... ... С.М.Киров Астраханға жолданған дұшпандардың радиожазбаларын Колчак әскерлері үшін Гурьевке, Деникиншілер үшін Петровскіге эфирге береді. Іле шала ... ... ... онда генерал Гришин Алмазов бастаған Деникин әскери делегациясы Гурьевке, адмирал Колчакқа жүріп кеткендігі айтылады. Және Флот комнадасына теңіздегі кемені қабылдап, ... ... ... баруға бұйрық беріледі. Радисттер генералдар басшылығын күзетке алып, шығарып салатынына сендіреді. Ал 5 мамырда крейзер тоқтатылып, делегация мүшелері мен ... ... ... ... ... ... ... барысында конрреволютциялық күштердің әскери жоспарлары айқындалып, қызыл әскерлерге жаңаша ... ... ... радионың насихаттау құралы ретіндегі өзінің рөлін көрсете білген Орал қаласын қоғау кезіндегі қыйын ... ... ... ... қолдау беру мақсатында радиотелеграф арқылы Лениннің үндеуі жеткізіледі. Онда ол қаланы қоғаушыларға ыстық сәлем жолдау отырып, тағыда ... апта ... ... ... шыдай тұруларын өтінеді. Радио арқылы берілген үнде қаланың қорғаушыларының жеңіске ... ... ... ... ... ... ... олар жеңіске жетіп, қыйын-қыстау сәттен аман-есен өтеді.
Кеңес үкіметінің алғашқы ... ... ... ... байланыстың жоқтығы, жолдардың нашарлығы, және көп ұлтты республика халқының басым бөлігінің сауатсыз болуы салдарынан компартия үндеулерін газет арқылы тарату ... ... ал ... ... ... ... және оны ... халық тілінде шығару үгіт-насихат жұмысына жаңаша серпін алып келген болатын.
2.2 ... ... ... ... ... ... 22 ... КСРО-ға Герман басқыншылары опасыздықпен басып кірді. Бұл тарихи оқиға ... ... ... ... алып ... Отан ... басталуымен көптеген хабар таратушы радиостанцияларды батыстан шығысқа қарай эвакуациялау міндеті жүктелді.
"Соңғы хабардың" ең алғашқы әскери саны неміс ... ... ... ... ... ... кейін 45 минуттан соң эфирге шықты. Осындай жедел ақпарат тарата ... ... ... 1943 жылы ... дейінгі дәрежесінен асып түскен. Осы алғашқы ақпараттан бастап соғыс аяқталғанға дейін "Совинформбюроның" 7 мың корреспонденциясы берілген. 1941 ... 7 ... жау ... түбінде тұрғанда Ұлы Қазан мерекесіне арналған парадтың өткізілуі ... ... ... ... ел ... ... ... рухын көтеріп, жаңа ерліктерге бастағаны тарихтан мәлім. Яғни, радиоэфирдің қуатты күші, мықты әсері, жүргізер ... ... баян ... Тіпті, радиохабардың маңыздылығына, әсерлілігіне көңіл бөлінгендігі соншалықты, ... ... ... басқа арналарды тындауға рұқсат берілмеген. Сымдық хабар таратушы репродукторлардан басқа радиоқабылдағыштардың ... ... ... ... ... қолданған, өткізбегендерді жазалауға дейін барған. Мұның өзі бір ғана идеологияның үстемдік құруын, басқа насихаттың жүрмеуін қадағалау негізінде, ... ... ... ... ... ... әрекеттер екені аян.
Бүкілодақтық радионың шығысқа эвакуацияланған себебінен және күшті ... ... ... ... ... радио қызметі де жандана түсті. Қазақстандағы халық ... ... жиі әрі ... ... ... ... ақынның "Ленинградтық өрендерім" өлеңінің сонау Ресей қаласының аспанында қалықтауы да осы таратушы станциялар жұмысының әсерінен деуге болады. ... ... ... ... ... ... ... болса, қазақ жерінде Әнуарбек Байжанбаев дауысының құдіретті әсері елді ерлікке, еңсесін түзеуге ... ... ... 1 тамызынан бастап Бас қолбасшының кеңес жауынгерлерінің жеңісін жариялаған бұйрықтары беріліп тұрды. Бұйрық ... соң ... ... ... ... ... ... және әдебиет бөлімі кейін бірігіп, әдеби драмалық хабарлар ... деп ... ... ... ... ... мен ... проза болды. Осы кезде радиофельетон, памфлет дамыды. Жауынгерлік ... өріс ... ... күнделік" деп аталатын, айына бір рет шығатын жаңа радиохабар пішіні пайда болды. Оған ... ... ... ... қоғамның келелі мәселелерін сөз етіп, сахна саңлақтары да радиодан жиі өнер ... ... ... - фронтқа" деген айдармен радиоспектакльдер беріліп тұрды.
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы хабарлар ... ... ... қуат ... ... ... отырған. Сол қаһарлы соғыстың бағыт-бағдарын халқымыз бақылап, жеңістерге куанып, жеңілістерге күйініп отырғандықтары жайлы бүгінгі күнге дейін айтылып, жазылуда.
Гитлерлік Германияның ... ... ... ... белсенді құралы бола алған Қазақ радиосының да қосқан үлесі зор. Сол жылдардағы Қазақ радиосынан берілген хабарлардың мазмұндық, жанрлық, ... ... ... түскен. Көбінесе елде жарияланған төтенше жағдайға байланысты ... ... ... Мысалы, 1943 жылдың 13 шілдесінде берілген ақпарат мазмұны келелі бір радиоочерк ... ... ... ... ... Отан ... кездерінде 1941 жылдың 12-14 маусым күндерінде Қазақстаннның астанасы Алматыда 336 атқыштар дивизиясы құрылды. Дивизия атақты Чапаевтың үзеңгілесі генерал-майор Панфиловқа тапсырылды. ... ... ... ... ... 18 ... майданға аттанды. Бауыржан Момышұлы сияқты командирлер тәрбиелеп өсірді, политрук Мәлік Ғабдуллин мен қызыл әскер Төлеген Тоқтаровқа ... ... ... ... ... - ... делінген.
Сонымен қатар майданға материалдық көмек көрсетіп жатқан тылдағы ... ... ... да ... хабарлар берілген. Семей облысы, Абай ауданы колхозының тұрғыны, 110 жастағы Тоқтай есімді қарияның сөзі берілген: "Германияның жендеттері елімізге бас ... мен ... 11 ... ... 40 немереме елін қорғау үшін аянбай күрес деп ... ... ... ... бұл ... ... Олардың бәрі де ордендер мен алғыстар алып ... ... бұл ... сол ... идеологияның қуатты күші байқалады. Мұндағы бір ғана отбасының ерлікке пара-пар өмірі үлкен бір очеркке немесе әдеби туындыға өзек ... ... ... ... ... көбінесе митингтік, насихаттық түрде берілетін. Соның бірі - ақын Виктор Гусевтің "Тыңда, фронт!" атты күн ... бір ... ... ... ... ... бір ... үшін күресіп жатқан жауынгерлер ерліктері тақырып болған небір ... ... ... ... толы туындылар соғыс кезіндегі радиопублицистиканың көрнекті мысалдары бола алады. Тіпті, "Евгений Онегин" операсынан үзінділер ... ... ... ... "Соғыс және бейбітшілік" романынан бөлімдердің оқылуы, әрине, үлкен рухани күш бергені анық. Музыкалық хабарлардың көптеп ... де ... ... ... ... ... ... "Священная война" әнін салса, қазақ жауынгерлері "Жас қазақ" әнін шырқады. Әр тілде, әр ... ... ... ... ... арман ортақ болатын.
1942 жылдың 1 маусымында партизандарға арналған бағдарламаның алғашқы саны ... ... ... ... ... ... да кеңес әскерлері көп жеңіске жеткен. Сондықтан мұңдай хабардың ашылуы қажеттіктен туған. Майдан шептерінен жеткен жеңістерді хабарлап, партизандардың еңсесін көтеретін ... ... ... ... ... ... жаудың қатынас құралдарын жою керек?", "Маскировка жасау шеберлігі" т.б. айдарлардың өз тыңдармандарына көп көмегін тигізгені ... ... ... радиодан туған-тусқандардың, жолдастардың бір-біріне амандық білдірген хаттары да берілді, мұның өзі пошта қызметінің мүмкіндігі жоқ ... ... ... ... ... ... берді. Осы кезде тылдағы адамдар да майдандағы жауынгерлерден кем қалмай еңбек ... ... ... ... ... ... айдарлар ашылып, еңбек жеңістерінен хабардар етіп отырған.
1945 жылдың 2 мамырында атақты ... ... ... ... ... 14 ... 45 минутта Берлиннен естілді: "Қымбатты жолдастар, отандастар! Сіздердің корреспонденттеріңіз Берлиннің орталығындағы Унтер ден Линден көшесінен сөйлеп тұр. Рейхстагтың үстінде біздің ... ту ... тұр, ал ... ... ... алшаң басып жүр" деген сөздері тарихи жеңісті бүкіл әлемге жариялады. Ал, 1945 ... 2 ... 23 ... 30 ... ... Берлиннен: "...дәл осы сәтте Германияның тізе бүгіп, Кеңес Одағының жеңгені жөніндегі құжатқа қол ... ... деп ... ... ... ... шапшаңдықтың өнегесін осылайша танытты радиожурналистер. Ал, 9 мамыр күні И.В. Сталин халыққа арнап сөз сөйлеп, фашистердің толық жеңілгенін ... Осы күні 22 ... ... ... Жеңіс мерекесі қазақ жерінде де тойланып жатты. 1945 жылдың 24маусымында гитлерлік Германияны жеңуге арналған әскери парадтан ... ... ... - ... деген идеологиямен нәрленіп өскен біздердің ата-аналар бойында патриоттық рух керемет болатын. Олар Мәскеу үшін бастарын өлімге ... ... үшін отқа ... ... ... ... үшін аянбай еңбек етті.
2.2 Отан соғысынан кейінгі және тоқырау жылдарындағы қазақ радиосы.
Халық ... ... ... және ... ... ... даму бағыттарына әсер еткен мынандай жағдайлар болды: осы ... ... ... ... ... ... ... шешімдері, ленинградтықтардың өнеркәсіп өнімдерін арзан, тез әрі сапалы өндіруді ұйымдастыру саласындағы үндеуі және ... ... ... ... ... осы үш ... ... міндеттерді негізгі межеге алып, бағыт ұстаған жергілікті, ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру және одан әрі дамыту ісіне өз үлесін ... ... ... басында ҚК /б/ Орталық Комитетінің XIV Пленумы Қазақстан ауылшаруашылығының 1946 жылғы міндеттерін белгілеп берді. Осы жылдың 24 ... ... ССР ... ... IX ... ... Соғыстан кейінгі колхоздарды қалпына келтіру мерзімінде тәжірибелі, беделді ... ... ... өндірісінің озаттары өсіп шықты. Ауыл, селоларда жергілікті партия органдары күш ... ... ... жартысынан бастап 1960 жылдың алғашқы жартысына дейін колхоздардың ... ... ... процесі жүзеге асырылды. Осы тарихи оқиғалар - тарихшылар ... әлі ... ... өз бағасын ала алмай келе жатқан мәселе. ... ... бұл ... жақтады, біразы қарсы болды.Одан колхоз өзінің өмірін сүріп бітті деген ұғым қалыптаспауы тиіс, ... ... ... әрі қарай нығая түсті деген орынды сияқты.
Әуе толқынында сол кезде шыққан бүкіл хабарларға тән бір қасиет - ... бой ... ... ... ... ... репортерлердің т.б.) жоқтығына қарамастан эфирге жанды дауыс шығаруға талпынушылық бар. Бұл орайда негізгі мәселеге байланысты тыңдарман хаттары, журналистік түсіндірмелер, ... ... ... жетекші сұрақтар, қысқасы, материалды эфирге шығару әрекеттерінің бәрінен өткенді қайталамауға тырысу бар ... ... ... ... ... сайын, ауылшаруашылығын механизациялау етек алды. Осылайша, Қазақстанның халық ... ... ... ... рөл атқарған аталмыш мәселелердің көпшілігі қазақ радиохабарларың зерттеліп отырған ... ... ... ... ... Өйткені, идеология өмірмен әрдайым өзектес. Мемлекетік билік, халық, әлеуметтік жағдай, саясат бір-бірімен тығыз байланыста өмір сүреді. Экономика - ... ... ... ... ... ... ... жақсы түсінгендігі әр хабардан көрініп, атойлап тұрғандай. Осы мәселелер жөніндегі үндеулер, үндеуге үн қосушылар, пікірлер, жылт ... ... ... ... тыс ... ... ... эфирінен бір жарты жылдықта 40 колхоз төрағасының сөзі, 20-дан астам директор, үздік механизаторлар, 29 Соцалистік Еңбек ... 16 ... ... ... ... ... осы ... пікірлерге дәлел бола алады.
Осы ретте радионың ықпалын ерекше атап өту ... ... ... ... ... ... жоқ, күні бойы еңбек майданында, немесе станок қасында тұрған еңбеккерлердің ... ... ... ... ... ... Оның ... біраз ғана бұрын біткен Отан соғысының барысын жұрт радиодан Левитан мен Байжанбаевтың үні арқылы тыңдап үйренген болатын. Сол соғыстың бар ... ... ... ... айқын.
Ол кездегі идеологияның қуатты болғаны соншалық, көптеген ... ... ... ... ... Мысалы, , , т.б. хабарлар. Жоғарыдағы даланың өзін социалистік деу сарыны үнемі сезіліп тұрады.
Соғыстан күйреген ... ... ... ... ... ... ... жолына елді жұмылдыруда радионың қызметі орасан зор ... ... ... ... де ... ... елді ... материалдық, техникалық көмектер жіберілді. Осындай шараларды адамдардың санасына сіңірудегі радионың рөлі ерекше. Есту арқылы сана-сезімге әсер жасау - ... ... ... құралдарымен салыстырғанда басты артықшылығы. Сондықтан да халық алдына жауапты бүкілхалықтық міндеттер қойылды әрі БАҚ-қа міндет етіп жүктелді. ... ... сан рет ... беру арқылы идеология мақсаты орындалды. Ол міндеттер төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындардың мүмкіншілігін толық ұйымдастыру;
- Стахановтық жұмыс әдісін ұйымдастыру;
- Технологтар, конструкторлар арасындағы мамандық жөнінен жарысты ұлғайту;
- Жұмыстағы озат тәжірибелер, ... ... ... ... білу;
- Еңбеккерлердің ойдағыдай жұмыс істеуіне жағдай туғызу үшін ұйымдастыру техникалық шараларын ... ... ауыр ... механикалық жолға салу.
- Шикізатты, отын, материиалдар, электр қуатын үнемді пайдаланып, өнімнің бағасын арзандату, ол үшін нормалы жолға салу;
- Өндірісте ... және ... ... ... ... ... қызмет көрсетуді жақсарту, оларды коммунизм рухында тәрбиелеу;
Осы мәселелерге байланысты еңбекшілер хаттарын ұйымдастыруға талпыныс та осы кезде бой ала ... ... ... ... ... ... берудің мүмкіндігінің жоқтығына қарамай, еңбеккерлер хаттарын әуе толқынынан шығарудың алғашқы мысалдарын көптеп кездестіруге болады. Еңбекшіқазақ ауылындағы ерлі-зайыпты Социалистік ... ... ... мен ... ... - деген хаты эфирден берілген.
Өздері өмір ... ... ... ... өмірі, ішкі және сыртқы жағдайлар, әлеуметтік, экономикалық мәселелері т.б. адамдар өмірімен сабақтас болып келетіні мәлім. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ағылуы, жүрек жарды пікір-тілектердің айтылуы орынды еді. айдарымен берілген хабарлардан халықтың үні естіліп тұрғандығы байқалады. , - деп ... ... Л. ... пікірі сол кездің де, қазіргі шақтың да анықтамасы бола ... Бұл ... ... бір ... - ... ... кеңестер беріліп тұрған. Оған айғақтың бірі - К. Маркстің өзекті жерлері әуе ... ... ... ... ... ... үшін ... рейд, көшпелі редакция сияқты журналистика пішіндері жақсартылып, жолға қойылған. Бұл тұста ел мүддесін жүзеге асырушылардың жақсы істері жайлы радиорепортаждар жиі орын алып ... ... 1945 ... 16 маусымында берілген мына бір хабар жүкті әйелдер мен босанған жас аналарға арнайы ауылшаруашылығы өнімдері ... ... ... репортаж. Дүкен директорының, сатушылардың сөздері, балалардың дауыстары, тілек, сұраныс, телефон шырылы т.б. репортажға қатысты детальдардың әсерінен тыңдаушы көз алдына ... ... ... жылы ... рөлі күрт ... Халыққа ақпарат таратуда, саяси тәрбие беруде, елдің мәдени деңгейін арттырудағы беделі арта түсті. Жаңа радиоциклдар - , , т.б. ... ... ... ... ... радиохабарларында негізінен газет материалдары көп пайдаланылғанымен, озаттар тәжірибелері туралы ұйымдастырылған, басқа тыңдармандар атымен эфирге шыққан материалдарды көптеп ... ... Ал, ол ... дайындаған радиожурналистер екендігі жинақы айтылған ой-пікірлерден, нақты түйіндерден көрініп отырды. ... ЛКСМ ... ... ... ... , трактор бригадасының бригадирі Таутановтың , жетісулық қызылшашы Б. Тәтенованың , Ермековтың ... ... ... тақырыптар дәлел бола алады. Яғни,

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәрістер - Тарих88 бет
Мұрагерлiк құқық жайлы47 бет
Қаржылық менеджмент түсінігі мен құрылымы5 бет
Құрылысты бөлудің жалпы принціпі мен қажетті дәлдігі2 бет
АҚШ пен НАТО: ланкестікпен күрес7 бет
Сұйықтың қозғалысы Сұйықтың ағын сызықтары мен түтіктері4 бет
Қазақстан жеріндегі ортағасырлық мемлекеттер3 бет
Қазақстан теорториясы алғашқы қауымдық құрлысы.4 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
Монғол жеріндегі рекреациялық ресурстар48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь