Факторинг шарты

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 5

1 ФАКТОРИНГ ҚЫЗМЕТІНІҢ ҰҒЫМЫ, ПАЙДА БОЛУЫ; ДАМУЫ 8
1.1 Факторинг қызметінің пайда болу тарихы дамуы 8
1.2 Факторинг қызметінің түсінігі 10

2 ФАКТОРИНГ ШАРТЫН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ 14
2.1 Факторинг шартының түсінігі 14
2.2 Факторинг шартының тараптары мен нысаны 17
2.3 Факторинг шартының негізгі элементтері (пәні мерзімі бағасы) 24
2.4 Факторинг шартының мазмұны 29

3 КӘСІПОРЫНДАРДЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ФАКТОРИНГ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 32
3.1Факторингтік операцияларының дамуы 32
3.2Факторингтік операцияларының Қазақстанда даму бағытының мәселелері мен оларды шешу жолдары 44

ҚОРЫТЫНДЫ 56

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 61
Кіріспе

Факторингті құқықтық қамтамасыз ету бұл Қазақстан Республикасының Конституциясымен, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен, Қазақстан Республикасының банктер және банк қызметі туралы және тағы басқа Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерімен құқықтық реттеледі.
Диплом жұмысының өзектілігі. Елімізде орын алып отырған экономикалық жол ашады. Экономикамыздың нарықтық жағдайдағы даму бағыты елімізде жаппай қаржылық операцияларды жүзеге асыратын банктер мен кредиттік ұйымдардың дамуына әкеліп соғуда. Соңғы жылдары банктер бәсекелестік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін қалыптасқан қызметтерден басқа жаңа қызмет түрлерін ұсына бастады. Олар мысалы: электронды қызмет көрсету, трасталық қызмет, ақпаратық- анықтамалық қызмет, факторингтік қызмет.
Диплом жұмысының мақсаттары мен міндеттері болып мыналар танылады: факторинг қызметінің пайда болу мен даму тарихын зерттеу; факторинг қызметінің түсінігі мен белгілерін анықтау;факторинг шартының түсінігі,тараптары мен нысаны, факторинг шартының елеулі ережелері: пәні, мерзімі, бағасына қатысты туындайтын құқықтық мәселерді анықтау, факторинг шартының мазмұны, тараптардың құқықтары мен міндеттерін анықтау, факторингтік операциялардың дамуы, факторингтік операциялардың Қазақстанда даму бағытының мәселелері мен оларды шешу жолдарын айқындау болып табылады.
Факторингтің алғаш дамуы 16-17 ғасырларда пайда болған. Оның пайда болуына саудагерлердің қызметі ықпал еткен, өйткені олар тауар өндірушілерге әр түрлі сауда делдалдық қызметтер көрсеткен, яғни бұл тауарды жаңа нарықтағы өткізуге көмек беру, сатып алушылардың сатып алушылық қабілетіне кепілдеме беру арқылы іске асқан. Міне, осылай факторинг пайда болған, бірақ алғашында оны тек қана жәй несиелеуді қолдану мүмкін болмаған кезде ғана қолданған. [1, 25 б.]
Факторинг ең алғаш рет батыс елдерде дами бастады. Ең алғашқы факторинг Римде қолданыла бастады. Факторингті саудагерлер ойлап тапқан болатынды.
Батыс Еуропалық елдерде факторингтік операциялар іс-тәжірибесінде өткен ғасырдың 60-80 жылдарында қолданыла бастады. Ол Австралияда, Таяу Шығыста және Оңтүстік-Шығыс Азияда кең тарады. Бастапқы уақытта Еуропадағы факторингтік компаниялар АҚШ-тың тестильдік өнеркәсібі тәжірибесінің схемасын пайдаланған, кейінірек олар мұндай қызметті кең түрдегі тауарлар мен қызметтерді өндіретін кәсіпорындарға қолдана бастады.
Факторингтің шарықтауы 1980 жылдарға келді, осы жылдары батыс елдерде экономиканың көтерілуімен сипатталады. Факторингтік компаниялар саны үш ретке өсті, мұнда олардың айналым жиынтығындағы Американың үлесі екі ретке кеміп, ал Батыс Еуропа үлесі бір жарым ретке өсті.
1. Банковское дело. Под ред. Д.И.Лаврушина.-М.: Пол, 1992 г.
2. Банковское дело. Справочное пособие. Под ред. Ю.Я.Бабичевой-М.: Экономика, 1993 г.
3. Л.Давыдова, Д.Райманов. Банковское право Республики Казахстан: учебное посбие._- Алматы Жеті жарғы, 2004 г.
4. Айылчиева А.А. Банки как субъекты имущественных отношений: автореф. ... канд. юрид. наук:.12.00.14, 12.00.03. – Бишкек: КНУ им. Ж. Баласагына, 2003. – 29 с.
5. Экономика және қаржы. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі.-Алматы: Мектеп, 2003 ж.
6. Жуков.Е.Ф. Банки и банковские операций. Москва, 1997 г
7. Концепция развития финансового сектора РК на 2007-2011// Казахстанская правда.
8. Азаматтық құқық І том, жауапты редактор М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин – Алматы, 2003. - 263 б.
9. Юридическая энциклопедия. - М.: Издательство М.Ю.Тихомирова, 1997. – С.464
10. К. Маркс., Ф. Энгельс Сочинение. – М.,1923 - Том 26. ч.1. – С.414.
11. Кротов М.В. Обязательство по оказанию услуг в советском гражданском праве. - Л.,1989. – С.13.
12. Гражданское право. Учебник Часть 2 /под ред. М.К. Сулейменова, Ю.Г. Басина. - Алматы, 2002. – С.246.
13. Гражданское право: В 2 т.Том ІІ. Полутом 2: Учебник / Отв.ред. проф. Е.А. Суханов. 2-е изд., перераб. и доп. - М., Издательство БЕК, 2002. – С.99. Гражданское право: В 2 т.Том ІІ. Полутом 2: Учебник / Отв.ред. проф. Е.А. Суханов. 2-е изд., перераб. и доп. - М., Издательство БЕК, 2002. – С.99.
14. Осипов Е.Б. Правовая природа банковских договоров. – Алматы: АдилетПресс, 1997. - 187 с.
15.Агарков М.М. Основы банковского права. – М.: Бек, 1995. – 413 с.
16. FCI Rules of Arbitraition, 1995.
17. FCI Constitution, 1995 edition.
18. «Все оттенки факторинга» Журнал “Консультант”, 7 апреля 2005.
19. Chesser D.L. Predicting loan noncompliance//J.of Commercial Bank Leading 1997.
20. Назарбаев Н.А Послание Президента народу Казахстана. К конкурентноспособному Казахстану конкурентноспособной экономике, конкуретноспособной нации!// Казахстанская правда.- 2004.20 марта
21. Носкова И.Я Валютные и финансовые операции.-М.:Финансы, ЮНИТИ, 1998.-244с.
22. Банковское дело под ред. О.И.Лаврушина. М.: 1998.-397 с.
23. Банковское дело. Справочное пособие. Под.ред.к.э.н. Бабичевой Ю.А. М.: Экономика, 1993.-397с.
24. В.М. Усоскин «Современный коммерческий банк. Управление и организации».- М.: ИПЦ «Вазар-Ферро», 1994.-320с.
25. Г.М Гамидов. «Банковское и кредитное дело». –М.: ЮНИТИ. 1994.
26. Е.Д. Халевинская Аудит и финансовый анализ, 1997. №4.
27. Гончаров В.В Впоисках совершенствования управления.- М.: 1996
28. Ғ.С. Сейтқасымов Ақша.Несие.Банктер. Оқулық.- Алматы, 2000.- 328 б.
29. Б.А. Көшенова Ақша.Несие.Банктер.Валюта қатынастары.-Алматы, 2000.- 328 б.
30. Н.Н. Хамитов. Банк ісі. – Алматы, Экономика, 2006.- 216б.
31. С.Б. Мақыш. Коммерциялық банктер операциялары. «Издат Маркет» 2004.- 272 б.
32. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. Алматы: Юрист, 2006.-309 б.
33. FCI, Annual Revieu, 2004
34. Е.Ф. Жуков. Банки, банковское операции.М.: Банки и биржи, 1997.- 471 с.
35. И.Т. Балабанов. Основы финансового менеджмента. Учебное пособие.-М: Финансы и статистика, 1998.-480с.
36. А.А. Фельдман Вексельное обрашение. Российская и международная практика: Учебное исправочное пособие.-М ИНФРА-М, 1995.- 352с
37. Г.С. Сейткасимов. Банковское дело. –Алматы. Қаржы-қаражат, 1998.- 576с.
38. С.Б. Мақыш ҚаЭУ хабаршысы №2, 2003. 70-75б
39. Д.М. Мадиярова, В.С. Марчевский. Основы современного банковского дела. /Учеб.пособие.- Алматы, 1997.-13с
40. А.Л. Сморнов, Л.Н. Красавина, Международный кредит: формы и условия/Серия «Международный банковсий бизнес».-2-ое издание, прерабатаное-М.: Издательство АО «Консальтбанкир», 1994.- 48с
41. А.И. Ольшаный. Банковское кредитование: российский и зарубежный опыт.-М.: Русскай Деловая Литература, 1997.-352стр
42. Е.В. Михалева, Л.И. Хорина. Бюллетень бухгалтера. №15(417) апрель . 2002.-16-17с
43. В.М. Савельев Финансы. №, 2004.-48-50с
44. Финансы и кредит. Под.ред.проф. А.М. Ковалевой.-М.: Финансы и статистика, 2003.-512с.
45. Пятанова В.И. финансы и кредит. №5 (65), 2004. 41-49с
46. А.В. Тютюник, А.В. Тюрбанов Банковское дело.-М,: Финансы и статистика, 2005.-608с
47. Е.П. жарковская Банковское дело: Учебник- М.: Омега – Л; Высш.шк., 2003.-440с
48. Предприниматель и право. №5 (219) январь 1999.- 56стр
49. С.П. Гришаев Денги и кредит. № 11, 1999.-17-18с
50. А. Эрделевский. Росисйкая юстиция. №1, 1999.- 56-58с
51. Хозияство и право. №1, 1999.- 61-66с
52. Ачкасов А.И. Активное операции коммерческих банков.-М.; Издательство АО «Консальтбанкир» 1994.-15-16с
53. Корниф. №52 (302), декабрь 1994.- 80с
54. Банковское дело под.ред. В.И. Колесникова, Л.П. Кроливецкой. М,: Финансы и статистика, 1995.- 480 с
55. Салықова Т. Факторинг шарты// Заң.-2002.-N 12.-53-56-б
56. Вексельное, факторинговые, лизинговые операции. Под руков. Проф. М.Х.Лапидуса. Л.: Изд-во ЛФЭИ, 1990г.-107стр
57. Шурганова Н.П. Факторинг и финансирование под уступку денежного требования:общие черты и оновные различия// Предпринимательское право.-2005.-43-47с
58. Ю. Галинская Юрист, №7, 2006.-58-62с
59. Таипов Т. Факторинг на товарном рынке Казахстана // Экономика и статистика.-2004. №5.-70-72с
60. И.В. Иохина Деловая информация. №1 январь, 1998.-67-71с.
61. Тюрина А.В. Оформах интеграции капитала в финансово-промышленных группах // Менеджмент в России и за рубежом.-2001 №1.-С.21-30.
62Е.Ф. Жуков. Трастовые и факторинговые операции коммерческих банков. М.: Издательство АО «Консалтбанкир», 1995-48с
63. М.Р. Үрпекова, Ж.Б. Жанайдарова Вестник ПГУ №3, 2004.-89-94б
64. Аналитический банковской журнал №6 (73) июнь 2001.-76-84с
65. З. Султанов Фемида. №11, 2001.-12-13с
66. К.В. Шмиттгоф Экспор: право и практика международной торговли: пер.с англ.- М.: Юрид.лит., 1993.-512с
67. Современной финансово-кредитный словарь под общ.ред. М.Г. Лапусты, П.С. Никольского.-М.: ИНФРА-М, 1999.-52с
68. Предпринимательство: учебник под.ред М.Г. Лапусты- М.: ИНФРА-М 2000.- 448с
69. Cantilon R. Essai sur la nayure du commerce en general.- Paris:-1952.-28-33p.
70. Қаңтарбаева А.Қ. Предпринимательство. Институциально-эволиоционный подход.-Алматы 2000г.
71. Найт Ф. Пониятие риска и неопределенности// Thesis.Вып.5.1994.-14с
72. Шумпетер Й.А. Теория экономическая развития.-.: Прогресс, 1983.-35с
73. № 3036 18 шілде 1996 жылы «Кәсіпкерлік қызметке мемлекеттік кепілдікті іске асыру бойынша қосымша шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы.
74. «2030 жылға дейін Қазақстанның дамуы стратегиясын іске асыру бойынша шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы.
75. Четыркин Е. Методы финансовых коммерческих расчетов.- М.: Дело Лтд. 1995.-295с
76. Bank of England, Quarterly Bulletin, Finance for Small Firms Survey, London, July, 1998.-9p
77. Altman E.I., La Fleur J.K. Managing a Return to Financial Health, Journal of Business Strategy. 19817-83p
78. Tarter K.A. International Factoring: An Effecnive Financial Strategy, Business America, 1997.- 18-56p
79. «Все выгоды фактоинговых продуктов»// «Деловой квартал», 28 марта 2005-25с
80. The World Factoring Yearbook 2004-2005, BCR Publishing, Brovlte.-11-13, 37-41p
81. Банковский портфель.т.Отв.ред.Коробаев Ю.И. М., 1994г
82. «Фактор риска»//Журнал «Компания», 28 февраля 2005г.
83. «Двести процентов – это фактор» //Коммерсанть-Денги, 21 февраля 2005г
84. «Факторинг: рост начинается», //Журнал «Мое дело. Магазин», декабрь 2004г
85. «Утром денги – вечером стулья»//Журнал «Russian Food and Drinks Market Magazine», декабрь 2004г
86. «Факторинг в кругу фактов»//Журнал «Мороженное и замароженные продукты», декабрь 2004
87. «Как долг становится пребылью»//Журнал «Пищевая промышленность», декабрь 2004г
88. «Банкиры осваивают новый способ заработка»//Газета «Ведомости», №218 (1258), 29 ноября 2004г
89. «Новое «оружие» завоевателей рынка»//Журнал «Мороженное и замароженные продукты», ноябрь 2004
90. 2006 жылдың қаңтар айына АО «Тұран Әлем банк»-ң жылдық есебі.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 5
1 ФАКТОРИНГ ҚЫЗМЕТІНІҢ ҰҒЫМЫ, ПАЙДА БОЛУЫ; ДАМУЫ 8
1.1 Факторинг қызметінің пайда болу тарихы дамуы 8
1.2 Факторинг қызметінің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... түсінігі 14
2.2 Факторинг шартының тараптары мен нысаны 17
2.3 Факторинг шартының негізгі элементтері ... ... ... ... ... ... КӘСІПОРЫНДАРДЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ФАКТОРИНГ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 32
3.1Факторингтік операцияларының дамуы 32
3.2Факторингтік ... ... даму ... мәселелері мен оларды шешу жолдары 44
ҚОРЫТЫНДЫ 56
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 61
Кіріспе
Факторингті құқықтық қамтамасыз ету бұл ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексімен, Қазақстан Республикасының банктер және банк қызметі туралы және тағы ... ... ... ... ... ... құқықтық реттеледі.
Диплом жұмысының өзектілігі. Елімізде орын алып отырған экономикалық жол ашады. Экономикамыздың нарықтық ... даму ... ... жаппай қаржылық операцияларды жүзеге асыратын банктер мен кредиттік ұйымдардың дамуына әкеліп ... ... ... банктер бәсекелестік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін қалыптасқан қызметтерден басқа жаңа қызмет түрлерін ұсына ... Олар ... ... ... ... ... қызмет, ақпаратық- анықтамалық қызмет, факторингтік қызмет.
Диплом жұмысының мақсаттары мен ... ... ... ... факторинг қызметінің пайда болу мен даму тарихын зерттеу; факторинг қызметінің түсінігі мен ... ... ... ... мен нысаны, факторинг шартының елеулі ережелері: пәні, мерзімі, бағасына қатысты туындайтын ... ... ... ... ... ... тараптардың құқықтары мен міндеттерін анықтау, факторингтік операциялардың дамуы, факторингтік операциялардың Қазақстанда даму ... ... мен ... шешу жолдарын айқындау болып табылады.
Факторингтің алғаш дамуы 16-17 ғасырларда пайда болған. Оның пайда болуына саудагерлердің қызметі ... ... ... олар тауар өндірушілерге әр түрлі сауда делдалдық қызметтер көрсеткен, яғни бұл тауарды жаңа ... ... ... ... ... ... сатып алушылық қабілетіне кепілдеме беру арқылы іске асқан. ... ... ... ... ... ... алғашында оны тек қана жәй несиелеуді қолдану мүмкін болмаған кезде ғана ... [1, 25 ... ең ... рет ... елдерде дами бастады. Ең алғашқы факторинг Римде қолданыла бастады. Факторингті саудагерлер ойлап тапқан болатынды.
Батыс Еуропалық елдерде факторингтік операциялар ... ... ... 60-80 ... қолданыла бастады. Ол Австралияда, Таяу Шығыста және Оңтүстік-Шығыс Азияда кең ... ... ... ... ... компаниялар АҚШ-тың тестильдік өнеркәсібі тәжірибесінің схемасын пайдаланған, кейінірек олар мұндай қызметті кең түрдегі тауарлар мен қызметтерді өндіретін кәсіпорындарға қолдана бастады.
Факторингтің ... 1980 ... ... осы ... батыс елдерде экономиканың көтерілуімен сипатталады. Факторингтік компаниялар саны үш ретке өсті, мұнда олардың ... ... ... ... екі ... кеміп, ал Батыс Еуропа үлесі бір жарым ретке өсті.
Факторинг өндірушілердің тауарларын өткізумен айналысқан сауда агенттерінің қаржы-коммерциялық операцияларынан ... ... және ол ... ... ... қызмет көрсетуге бағытталған қаржыландыру механизміне айналды. Міне осылай бүгінгі күні факторинг қаржылық ... ... ... жүйесіне айналды, оның ішіне бухгалтерлік, ақпараттық, жылжыту, несиелеу, сақтандыру және құқықтық қызмет ... ... ... тек қана ... ... ... саласымен айналысу ғана қалып отыр. [2, 32 ... ... ... ... шарты зерттелмеген тақырыптардың бірі. Факторинг операциясын банктік операция ... ... ... осы ... ... ... қатысты зерттеу жүргізген бірқатар ғалымдардың еңбектері қолданылды.
Кеңестік дәуір кезінде банктік қызмет көрсетуге қатысты зерттеу жүргізген ғалымдар М.М. ... П.Д. ... Э.Г. ... Н.С. ... ... ... Ал нарықтық эконмикаға өткенннен кейін банктік операцияларға қатысты ғылыми мақалалар ... ... ... атауға болады: С.А. Абдыкаримова, Д.Г. Алексеева, А.Г. Братко, Е.В. Вавилин, В.В. Витрянский, А.А. Вишневский, А.А. Груздева, Н.Ю. ... Л.Г. ... Ю.Н. ... А.Ю. ... Ф.С. ... Е.Ю. ... В.А. ... Р.А. Маметова, Д.А. Медведев, Л.А. Новоселова, Е.Б. Осипов, Н.В. Щербак, С.В. ... А.Е. ... Н.В. ... А. ... және ... ... зерттеген ғылыми еңбек жазған ғалымдарға С.С. Алексеев, Ю.Г. Басин, М.И. Брагинский, К.И. ... О.С. ... О.А. ... Л.А. ... Б.В. ... М.Х. Рахманкулов, Ю.В. Романц, М.К. Сулейменовті, Е.А. Сухановты арнайы атап өту ... ... ... ... қалау үшін 1988 жылы халықаралық факторинг туралы Конвенция қабылданды. Конвенцияда факторинг шартының негізгі ережелерін, субъектілерін көрсетті. [3, 65 б.].
Сонымен ... ... ... ... ... ... бойынша ішкі және халықаралық болып та бөлінеді.
Ішкі факторинг бұл егер сатушы мен сатып ... бір ... ... ... және есеп ... сол елдің валютасымен жүрсе есептелінеді. Негізінен жоғарыда аталған факторинг түрлерін осы ішкі факторингке жатқызамыз[4, 11б.]
Ал халықаралық факторинг керісінше әр ... ... есеп ... ... серіктестерге қызмет етеді. Факторинг Қазақстан Республикасында тек қана банктер ғана қолға алып отыр. Негізі факторингті делдалдар яғни жеке ... ... ... ... Факторингтің бір тиімдісі Қарызға берілмейді, тек жеке тұлға өзі бизнес ашқысы келген жағдайда факторингті колданса онда оған ... яғни ... ... сол бизнесі жүрісіп кеткенше қаржымен қамтамасыз етіп отырады. Бизнес жүрісіп сол бизнестен түскен пайданы фактормен яғни қаржы агентіне тең жартысын ... ... [5, ... жұмысының объектісі: азаматтық құқықтағы факторинг (ақшалай талапты беріп қаржыландыру) шартының құқықтық реттелуі.
Диплом жұмысының пәні ... ... ... шартының мазмұны, қаржы агенті мен клиенттің құқықтары мен міндеттері, факторинг ... ... ... теориялық және тәжірибелік мәслелерді құқықтық зерттеу.
1 Факторинг қызметінің пайда болу тарихы және түсінігі
1.1Факторинг қызметінің пайда болу ... ... ... 16-17 ... ... ... Оның пайда болуына саудагерлердің қызметі ықпал еткен, өйткені олар тауар өндірушілерге әр түрлі сауда ... ... ... яғни бұл ... жаңа ... өткізуге көмек беру, сатып алушылардың сатып алушылық қабілетіне кепілдеме беру арқылы іске асқан. Міне, осылай факторинг пайда болған, ... ... оны тек қана жәй ... ... ... болмаған кезде ғана қолданған.
Батыстағы банк ісін әмбебаптандыру процессі, сонымен қатар несиелік мекемелердің ... ... ... ... ... ... ... дамуына алып келді, тіпті соның нәтижесінде клиентке саудалық - мердігерлік қызмет көрсетудің әмбебап жүйесіде пайда болды. Өз бизнесін әмбебаптандыруға ... ... ... ... ... жаңа ... қамтамасыз етті: сауда делдалы қызметі енді айналым капиталын несиелеу жүйесімен толықтырылды. [6, 65 б.]
1960 жылдары факторлық операциялар вексель ... ... ... ... ... және өнімді өткізу процессіне қызмет көрсету үшін кеңінен қолданыла бастады. Бұл сол ... ... ... экономикасындағы тұрақсыздық және инфлияцияның өрбуінен пайда болды, өйткені инфляция жағдайында өнімді тезірек өткізу ... ... яғни ... ... ... ... айналдыруды жылдамдату қажеттілігі пайда болған. Нарықты экономикалы елдерде кеңінен қолданылатын есеп айырысудың вексельді формасы ... ... ... дер кезінде алып және өнімді өндіруге кеткен шығындарды толық өтеуге кепілдік бере алмады. Сондықтанда жабдықтаушылар үшін дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... елдерде факторингтік операциялар іс-тәжірибесінде өткен ғасырдың 60-80 жылдарында ... ... Ол ... Таяу ... және ... ... кең тарады. Бастапқы уақытта Еуропадағы факторингтік компаниялар АҚШ-тың тестильдік өнеркәсібі тәжірибесінің схемасын пайдаланған, кейінірек олар ... ... кең ... ... мен ... өндіретін кәсіпорындарға қолдана бастады.
Факторингтің шарықтауы 1980 жылдарға келді, осы жылдары батыс елдерде экономиканың көтерілуімен сипатталады. Факторингтік компаниялар саны үш ... ... ... олардың айналым жиынтығындағы Американың үлесі екі ретке кеміп, ал Батыс Еуропа үлесі бір жарым ретке өсті [7, 82 б.].
Факторинг ... ... ... айналысқан сауда агенттерінің қаржы-коммерциялық операцияларынан пайда болды және ол толық кешенді қаржылық қызмет көрсетуге бағытталған қаржыландыру ... ... Міне ... бүгінгі күні факторинг қаржылық қызмет көрсетудің әмбебап жүйесіне ... оның ... ... ... ... ... сақтандыру және құқықтық қызмет көрсету кіреді. Клиентке тек қана ... ... ... ... ... ғана қалып отыр.
Қаржылық компаниялар контракт бойынша толық қызмет ... ... ... ... қатар, факторинг кәсіпорынның айналым қаражатына деген сұранысын қанағаттандырады, тауар-ақша айналысын жеделдетеді, ... ... ... ... ... ... ... жабдықтау, инвестиция, технологиялық өңдеу, және тағы басқа).
Факторинг арнайы "Фактор" қаржы ұйымдары ... ... кіші және орта ... ... ... ... қосымша мүмкіндіктер ашады. Қазақстанда әдетте олар коммерциялық банктердің филиалдарымен, ішкі құрылымдық бөлімшелерімен, сонымен қатар арнайы мамандандырылған фактор компанияларымен іске ... ... ... ... ... ... ... реттелуіне көп бола қойған жоқ. Ең алғаш факторинг шарты Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (ерекше бөлім) қабылданған ... ... ... ... ... ... қоса, факторинг Қазақстан Республикасы банк және банктік қызметтер туралы заңмен қосымша реттелді (1995 жыл 31 тамыз).
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... ... алушыға сатылған тауарлары үшін төлемді кейінге қалдыру түріндегі беретін тауарлары несие формасындағы коммерциялық ... ... ... ... сатушы мен сатып алушы арасындағы есеп айырысумен несиелік ... ашық ... ... ... сатушы мен сатып алушыға тиеп жіберіп оның мекен-жайына тауар құжаттарын жібереді, ... ... ... ... ... ашылған шоттың дебетіне жазылады. Мұндай шарттарда контрагенттер арасындағы қарым-қатынас тәуекелді және бұл тәуекелділікті өзіне фактор компания алады.
Сондықтанда ... ... ... ... ... ... күні сатылған тауар үшін төлемді кейінге қалдыру түрінде коммерциялық несиелендіру болып табылады, көп жағдайда ол ашық шот формасында болады. Сатып ... ... ... шартта келісілген мерзімде өтелуі тиіс. Төлемнің дер кезінде түспеуі немесе мүлдем төленбей қалуы тәуекелділігі өзіне толығымен фактор ... ол ... ... ... ... ... төлейді. [8, 21 б.]
1.2Факторинг қызметінің түсінігі
Қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... Ең ... ұғымы азаматтық құқықтың объектісі ретінде қарастырсақ, екіншіден ... ... ... шарты, үшіншіден азаматтық қызмет көрсету міндеттемелер топтамасының жиынтығы ретінде қарастыруға болады. Ең алдымен ... ... ... ... бұрын, сөзіне мән берер болсақ, ... бұл- ... ... deposit) сөзінен шыққан. Қызмет дегеніміз- еңбек қатынастарынан туындайтын қызметтерден басқа қызметтерді көрсету үшін, белгілі бір ... ... ... ... ... мен ... тұлғалардың кәсіпкерлік қызметі [9, 464 б.].
Экономикалық мағынада дегеніміз- тәжірибе жүзінде іске асатын кез-келген тиімді қызмет, яғни бұл ... ... ... барлық азаматтық шарттарды құрайды.
К. Маркстың белгілі сөзіне сүйенер болсақ, нәтижесінде тауар пайда ... ... ... ... ... ... деп бөледі [10, 414 б.].
Ресей ғалымы М.В. Кротовтың пікірінше, қызмет - бұл мүліктік қатынастардың бөлігі, себебі зат ... бір ... ... ... ... және ... барлық қасиеттерін иеленеді. Материалдық емес қызметтер- еңбек ... мен оны ... ... құрайды, яғни материалдық емес қызмет өнімі тек көрсетілген қызметтің физикалық нысанында ... яғни ... ... ... қарағанда, материалдық емес қызмет көрсету нәтижесінде қандай да бір ... ... ... Ал материалдық қызмет нәтижесінде белгілі бір өнім өндірілуіне қызмет көрсетілуі мүмкін немесе белгілі бір физикалық еңбек арқылы заттай нысан ... [11, 13 ... атап ... қызмет ұғымына ғалымдар әртүрлі анықтамалар береді. Барлығынан шығатын қорытынды ұғымы кең мағынада да, тар ... да ... ... ... ішіндегі маңыздысы - қызмет көрсетудің азаматтық міндеттеменің пәні ретінде көрінуі. Құқықтың дербес объектісі- ... ... ... іс-қимылдан басқа пайдалы нәтижесі болмайды [12, 263 б.].
Жалпы алғанда, қызмет көрсетуде материалдық нәтиженің болуы міндетті емес, бұл ... ... ... ... ... ... саналады [13, 246 б.].
Бұдан шығатын қорытынды қызмет көрсету - тапсырысшы тараптың белгілі бір қажеттілігін қанағаттандыруға бағытталған, ... ... жеке ... ... ... ... жалпы құқықтық негізін қалау үшін 1988 жылы халықаралық факторинг туралы Конвенция қабылданды. Осы Конвенция қабылдаудан факторинг ... ... ... және ... ... оны ... ... кеңейту мүмкіндіктері арта түсті [12, 92 б.]
Дегенменде факторингтік қызмет көрсету ерекшелігін сипаттағанда, әсіресе ол түсінікке енгізілетін операциялар жиынтығында, әлі ... ... ... ... ... бар. ... ... жабдықтаушыға әкімшілік қызмет көрсету, оған берілген комерциялық несие бойынша қарыздарын басқару (сату есебін жүргізу, ... ... дер ... ... ... тәуелділіктен сақтандыру (регресс құқығының болмауы), алдын-ала төлем бойынша несиелеу. Әрбір елде дерлік факторингттік ... оны ... ... операциялардан айырып тұратын ерекшелігі жіне табиғаты түрліше түсіндіріледі. Халықаралық факторингтік операциялар бойынша УНИДРУА Оттавалық конвенцияның 1 бабына ... ... ... ... ... деп ... операция бойынша бір тараптың (жабдықтаушы) екінші тараппен (фактор-фирма) ... ... бұл ... шарт ... ... тауарларды сатып алушылармен сату-сатып алу туралы контрактысы бойынша пайда болған қарыздық міндеттемелерді фактор компанияға өткізуі тиіс, ал фактор өзіне ... ... ... кемінде екеуін өз міндеттемесіне алуы керек.
Регресс құқығына ие ... ... ... яғни сатушыдан төлеген соманы кері талап ету құқығы немесе бұндай құқықсыз факторингтер бар. Берілген шарттар егер сатып алушы ... ... ... жағдайында туындайтын тәуекелділікпен байланысты, яғни несиелік тәуекелділікпен. Регресс құқығымен ... ... ... ... факторингтік компанияға сатқан қарыздық міндеттемелері бойынша белгілі бір несиелік тәуекелділікке ие. Фактор бұл регресс құқығын сатып алушы өз ... ... ... ... ... және ... ... міндеттемені сатушының өзіне қайта сата алады. Бұл шарт егер ... өз ... ... ... сенімді болған жағдайда ғана қарастырылады.
Іс тәжірибесінде факторингтің тағы бір түрі конфиденциалды ... бар. Онда тек ... ... ... міндеттемесін талап етіп және шот-фактуралардың есебін жүргізумен шектеледі. Бұл факторинг түрі клиенттерге несие ... ... ... көзі ... ... етеді. өйткені қызметтің қымбат бағалы болуы тәуекелділіктің болуы клиенттердің сақ болуын талап етеді. Бұл жағдайда клиенттің қарсылас жағы (немесе ... ... ... ... ... ... ... яғни мұндай жағдайда сатып алушы жабдықтаушымен тікелей өзі есеп айырысады, ал жабдықтаушы төлемақыны алған соң тиесілі бөлігін факторингтік-фирмаға өзі ... ... тек ... ... ... ... олар: ақша қаражатын алуға құқықты өткізу, қарызды төлеу және тағы басқа. Конфиденциялды факторинг жабдықтаушы үшін жіберілген тауарларына несие алуды қамтамасыз ... ал ... ... ... ... ... Клиенттер болса келісім шартта белгіленген төлемақысын өтеуі тиіс, мұның мәні кәдімгі несие үшін пайыздық мөлшерлеме сияқты болуында.
Факторингтің тағы да бір түрі ол ... ... ол ... ... келісілген келісім-шарт ьойынша клиент соңғысына серіктестері мен келіскен ... ... ... ... ... ... ал банк сол шоттардың бір бөлігін дереу төлеуі тиіс. Серіктестерінен мәміле бойынша келісілген бүкіл соманы алған соң клиент банкке алған ... ... ... қоса ... Егер клиенттің серіктесі шотты келісілген мерзімде төлемесе онда клиент ... ... ... ... ету ... ... ... ал олар ақшаны қайыру үшін шаралар қолдана бастайды.
Факторингтің кең тараған түрі Конвенциондық немесе кең факторинг банктермен клиенттерге ... ... ... көрсету жүйесі, мұнда банк өзіне қарызды қайтарғанға дейін клиентті несиелеу мен қарызды талап ету міндетімен шектеліп қана қоймай сонымен бірге ... ... ... жарнамалық, сақтандару, несиелік қызметтерді қоса көрсетеді.
Факторинг негізінен мемлекет аралық белгісі бойынша ішкі және халықаралық ... та ... Ішкі ... бұл егер сатушы мен сатып алушы бір елдің ішінде орналасып және есеп ... сол ... ... ... ... ... жоғарыда аталған факторинг түрлерін осы ішкі факторингке жатқызамыз. Ал халықаралық факторинг керісінше әр түрлі мемлекеттерде есеп ... ... ... ... ... ... факторинг экспорттық және импорттық болып екіге бөлінеді. Біздің еліміз үшін маңызды орынға экспорттық факторинг ие болуы тиіс, өйткені экспорттық ... ... ... бір ... оларды валюталық және несиелік тәуекелділіктен сақтандырады.
Импорттық факторингте фактор-компания өз клиенті үшін төлем кепілдігін береді, сонымен бірге түсімді инкассалап оның дер ... ... ... есеп шотына аударылып отыруын қадағалайды.
Сыртқы саудалық факторингтің ерекшелігі оның әр кезде ашық сипатта болуы, сонымен қатар ... ... ... ... Бұл ... ... ... қорғайды. Ішкі факторингтегідей халықаралық факторингте бүкіл тауар айналымын несиелеу сирек кездеседі, мұнда негізінен бір елдің нарығын немесе бір өнім ... ... ... ... ... импорттаушыға әркез тауар төлемін кейінге қалдырып қарызға алуға мүмкіндік береді (әдетте үш айға дейін). Қарыздық ... ... ол ... саны мен ... тексеріп алып қабылдағаннан кейін талап етіледі.
Халықаралық саудада ... төрт ... ... ... ... импорттық, тікелей экспорттық, "бэк-ту-бэк" (back-to-back). Енді осылардың атқаратын қызметін қарастырайық. Қосфакторлы моделде импорттаушы елдегі импорт-фактор мен экспорттаушы елдегі экспорт-факторлар ... ... ... мен ... ... ... мүмкіндік береді. [14, 54 б.]. Тікелей импорттық факторинг бұл төлемділікті қамтамасыз ету мақсатымен шет импорттаушы елдің факторингтік компаниясымен келісім шартқа ... Ол ... бір ... екі елге ... ғана мәні бар. Ал егер экспорттаушының бірнеше елдерде серіктестері болса онда, оған өз елінің бір факторингтік компаниясымен ... ... ... ... ... Тікелей импорттық факторинг жағдайында импорттаушы елдің фактор-фирмасы экспорттаушымен ... ... сату ... ... ... ол ... тәуекелділіктен сақтандыруды, қарыздардың есебі мен оларды инкассалауды іске асырады.
Халықаралық факторингтің үшінші моделі тікелей экспорттық факторинг. Тікелей экспорттық факторингте импорттаушы елдің ... іске ... ... жоқ. ... ... импорттаушының төлем қабілетін тексеру қажеттілігі жоқ, оны факторингтік компания өз мойнына алады.
Халықаралық факторингтің соңғы түрі - ... ... үш ... ... ... қаржыландыру қарастырылмайды. Бұл функцияны "бэк-ту-бэк" факторингі атқарады. Бұл түрдегі факторинг технологиясы әдетте, қосфакторлы және қарапайым ішкі ... ... ... ... ... ... ерекшелігі оның әр кезде ашық сипатта болуы, сонымен қатар экспорттаушыға регресс құқығынсыз болуында. Бұл экспорттаушыны несиелік тәуекелділіктен қорғайды. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... сирек кездеседі, мұнда негізінен бір елдің нарығын немесе бір өнім нарағына қызмет етеді. Халықаралық факторинг ... әр кез ... ... ... ... қарызға алуға мүмкіндік береді (әдетте үш айға дейін). Қарыздық міндеттеме импорттаушыдан ол тауарды саны мен сапасын ... алып ... ... ... етіледі.
Міне, факторингтің әр түрлі болып жіктелінуі кәсіпкерлерге қолайлы ... ... ... ... жол ... Бұл ... ... ешқандай кедергісіз өз қызметтерін әрі қарай жетілдіріуі талаптарына сай пайда болған. Сондықтанда Қазақстанда ... ... ... көрсетуді жетілдіруі уақыт талабына сай шешілуі тиіс ... ... ... ... ... ... Факторинг шартының түсінігі
Факторинг шарты бойынша бір тарап (қаржы агенті) ... ... ... ... ... береді немесе беруге міндеттенеді, ал клиент қаржы агентіне клиенттің ... ... осы ... тұлғамен (борышқормен) қатынастарынан туындайтын өзінің ақшалай талабын қаржы агентіне береді ... ... ... ... талабын клиент қаржы агентіне сонымен бірге клиенттің қарыжы агенті алдындағы міндеттемелерін атқаруын қамтамасыз ету мақсатында да беруі мүмкін.
Ақшалай талапты ... ... ... бойынша қаржы агентінің міндеттемелері клиент үшін бухгалтерлік есеп жүргізуді және берудің нысанасы болып табылатын ақшалай ... ... ... бойынша шоттар ашу) қатысты құжаттар ұсынуды, сондай-ақ клиентке осы талаптарға байланысты өзгеде қаржылық қызмет ... ... ... ... ... қаржыландыру шарты Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің 346-бабында белгіленген талаптарды сақтай отырып жазбаша түрде жасалынуы тиіс.
Факторнг шарты екі ... ... ие, оның ... ... ... ... беру) сияқты міндеттемедегі адамдардың ауыстырылуы нысанын еске салады. Екінші жағынан, онда агенттің арнайы сипаттағы ... ... ... ... ... де ... бар. Факторингтің мәнісі - қаржылық немесе ұйымның (фактор) тауар сатушысын сатып алу бағасын алудан босату арқылы оның жағдайын ... ... ... ... ... ... бұл ... оның кәсіби құзырет аясымен қамтылатын функцияларды ғана атқарады, ол тауарлармен құжаттарды ... және тағы ... ... ... [15, 54 ... экспорттық-импорттық операциялар аясында кеңінен қолданылады. Мұнда субъектілерді мемлекеттік заем ... ... ... және ... ... ... факторинг кезінде бір ғана қаржы агенті болады: ол экспортердің (сатушының) елінде факторнг туралы келісімді ... ... ... ... ... ... ... факторинг кезінде сатушының факторинг туралы келісімі белгілі болған шетелдік сатып алушы төлемді өз ... ... ... ... ... ... ... экспорт бойынша қаржы агентіне төлемді сатушы елінде төлейді, ол алынған соманы экспортерге береді. Экспортермен импорт бойынша қаржы агентінің, ... ... ... ... болуында. Сондықтан, халықаралық жеке құқықтық сипатқа ие емес ... ... ... ... туындайды. Факторингтің құқықтық нысандары ретінде ашылған және ашылмаған факторинг ажыратылады.
Факторинг шарты екі жақты ... ... ... ... екі ... ... қарастырылатын, тиісті құқықтар мен міндеттердің шарттың екі ... ... ... олар келтірілген анықтамада ашылған осы шарттың негізгі мазмұнымен қамтамасыз ... ... ... ... ала ... ... ... жауап ретінде клиенттің факторға мүлікті ұқыпты беруден көрінеді. Факторинг шарты реалды да, консенсуалды да сипатқа ие болуы ... ... заем ... ... талапты беріп қаржыландыру шартының мақсатына құқықтық маңыз берілуі мүмкін. Жалпы ереже бойынша факторинг шартының мақсаты маңызды болып табылмайды, тараптар көздейтін ... ... ... ... ... шарт бойынша төлемді өз уақытында және кепілді түрде алуды ... ... ... ... бойынша берілетін мүліктік құқықтық өзіне өтуіне мүдделі болады. Негізінен фактордың қызығушылығы ... ... ... ... ... мен өтетін талаптың іс жүзіндегі құнындағы айырмашылықтан пайда табу мүмкіндігіне негізделеді.
Факторнг шарты міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Борышқорға ақшалай талабын клиент, сонымен бірге қаржы агенті алдындағы ... ... ... ету мақсатындада беруі мүмкін (Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің 729-бабы). Мұндай жағдайларда факторинг шарты ақшалай талапты ... ... ... шартынан өз мазмұны бойынша ерекшеленуі мүмкін және клиент пайдасына ... ... ... оның ... ... мүмкін. [15, 123-124ст]
2.2 Факторинг шартының тараптары мен нысаны
Факторинг шартына Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 239-347 баптпрымен көзделген талап етуді беру туралы ... ... ... Тараптарға тән құқықтар мен міндеттердің ерекшеліктері факторинг қатынастарын арнайы реттейтін нормаларымен ... ... ... ... ... кодексінің 239-бабында заттардың берілуі жайлы көрсетілген. Атап кетсем:
1. Заттардың алушыға ... сол ... егер ... немесе шартта өзгеше көзделмесе, алушыға жөнелту үшін көлік ... ... және ... айырылған заттарды жеткізіп беру міндеттемесінсіз алушыға салып жіберу үшін ... ... ... деп ... Егер ... ... ... туралы шарт жасасу кезінде-ақ ол алушының иелігінде болса, зат оған сол кезден бастап берілген деп танылады. ... ... ... ... өкімші құжат беру заттарды беруге теңестіріледі.
Ал Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 347-бабында ... ... ... несие берушінің жауапкершілігі туралы көрсетілген.
Талап етуді берген бастапқы несие беруші жаңа несие берушінің алдында оған ... ... ... үшін жауап береді, бірақ бұл талапты борышқордың орындамағаны үшін ... ... ... жаңа ... берушінің алдында борышқор үшін кепіл болуды өзіне алғаннан басқа жағдайда жауап бермейді.
Осылайша, клиент бұл шартты оған ... ... ... ... ... ... ... құқылы. Бұған қоса, ақшалай талапты салу немесе оны ... ... ... болғанның өзіндеде жарамды болып табылады.
Клиент қаржы агентіне жарамды ... ... ... Бірақ ол жаңа несие беруші алдында борышқор үшін кепілдеме беруші және кепіл болушы болмаса, осы талапты борышқордың ... үшін ... ... ... борышқормен бекітілген шарт бойынша өз міндеттемесін бұзса және егер жағдайға (шарт жағдайларына) байланысты борышқор бұл соманы тікелей клиенттен өндіріп алуға ... ... ... ... ... ақша ... борышқорға қайтаруға міндетті.
Кез келген міндеттемедегі сияқты қаржы агенті оны ... ... ... ... Қаржы агентінің міндеттемені тиісті түрде атқаруы шартпен көзделген көлемдегі ақшаны екінші - тараптың ... ... ... өз ... беруден көрініс табады. Жоғарыда аталып қткендей, бұл шарттың мәнісі белгілі бір ... заем ... ... ... ... - ... ... бір уақыттан кейін тең мөлшердегі ақша немесе сол тектегі және сападағы заттарды беру ... ... ... ... ... ... ерекшелікті иеленуінде. Оның құрылымы клиентке (заемшының) аталған міндетін өз талабын берумен алмастыруға мүмкіндік береді (ол ақшалай болуға ... ... бұл ... ... ... аұша беру міндетін өзгертпейді.
Шартта фактор ақшалай талапты берудің орнына талапты жүзеге асырумен байланысты барлық ауыртпалықтарды өзіне ... ... ... ... ... ... үшін ... көрсетілетін қаржыландыру мөлшері берілетін ақшалай талап мөлшерінен кем болмауға тиіс деген оның ойына сүйенеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... себепші болады. Бірақ фатордың осындай тектес қызметтерді ... ... ... ... ... ... ... оған белгілі бір қауіптердің (тәуекелдің) жүктелетіндігің білдіреді.
Мәселен, ақшалай тарапты беріп қаржыландыру шарты ... ... ... одан осы ... ... агентінің сатып алуы долымен жүзеге асырылғанда, соңғысы борышқордан талапты ... үшін ... ... сомаға құқықты иемденеді, бірақ клиент өзі алған сома қаржы агенті клиентіне төлеген сомадан аз болғаны үшін ... ... ... ... ... ... ... элементтері, оның міндеттемелері, клиент үшін бухгалтерлік есеп жүргізу және беру пәні ... ... ... ... ... ... талаптар бойынша есептер беру) құжаттарды көрсету, сондай-ақ клиентке осы талаптармен байланысты өзге деқаржылық өызметтерді көрсетуді ... ... ... ... ... ... факторингті клиенттің фактор алдындағы міндеттемесін қамтамасыз ету құралы ретінде қолдану мүмкіндігін ескере отырып, ақшалай талапты қаржы агентіне беру клиенттің ... ... ... өз ... атқаруды қамтамасыз ету тәсілі ретінде жүзеге асырылған жағдайларда тараптардың құқықтарымен міндеттерінің ерекшеліктерін ... Егер ... ... ... ... ... ... беру есебінен өз міндеттемесін қанағаттандырған қаржы агенті клиентке есеп табыс ... және оған ... ... ... ... клиент міндеттемелері сомасынан асатын соманы беруге міндетті. Бірақ бұл жағдайда клиентте өз міндеттемесін сақтап қалады. Егер ... оған ... ... етуін беру есебінен оның міндеттемесі бойынша толық қанағаттандыруға қол жеткізе алмаса.
Жалпы ереже бойынша талап етуді одан әрі ... ... ... Талап етуді одан әрі беру құқығы шарттың өзімен қаржы агентіне берілуі мүмкін.
Борышқордың құқықтық жағдайы - ол талап ... ... ... ... агенті (жаңа несие беруші) алдында міндетті тұлға болып табылатындығымен сипатталады. Талап етуді берудің басқа жағдайлары сияқты оның басқа тұлға алдындағы ... ... ... ... ... ... ... болмайтын заңдық фактіге байланысты анықталады.
Қалай болғанның өзіндеде борышқор қаржы агентіне төлем ... ... ... ... ... болып оған оның жаңа несие берушісі болып фактор табылатындығы туралы хабарламаны алуы табылады. Хабарлама клиентпен не қаржы агентімен жасалуға тиіс. ... ... ... ... ... ... ... фактордың бір тарабына жүктелетін болады.
Хабарламада орындалуға жататын ақшалай талап ... ... және ... жүргізілуі тиіс қаржы агенті крсетілуі керек.
Борышқор қаржы агентінен оған ақшалай талапты беру ... орын ... ... ... ... ... ... құқылы. Дәлелдемелерді беру мерзімі қажетті уақыт кезеңімен қисынды түрде анықталуға тиіс немесе борышқормен ... ... ... ... ... ... Егер ... агенті бұл міндеттемені орындамаса, борышқор клиенттің өзіне төлем ... ... ... яғни клиент алдында ол берген талап етуді атқаруға құқылы. [16, 210-213ст]
Борышқордың қаржы агенті алдында ақшалй талапты ... оны ... ... тиісті міндеттемелерінен босатады. Қаржы агентімен белгіленген мерзімде оған талап етуді беру дәлелдемелерін бермеу ... ... ... ... ... ... төлем жасаған борышқор қаржы агентінің пайдасына төлем жүргізу міндетінен босатылуға тиіс.
Борышқорға тағы бір ... - ... ... ... ... қою ... ... (талаптар Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің 370-бабына сәйкес қойылуға тиіс). Бұл талаптар борышқормен клиент арасындағы қатынастардан құралады. Қарсы талаптар қою ... ... ... ... ... агентімен факторинг шартын бекіткені туралы хабарламаны алған сәтінде олардың борышқор мен клиент шарттарына сәйкес болғандығы табылады. Борышқорға, клиентпен ... ... ... қаржы агентіне қарсы талап қою құқығын беру оған оларды сөзсіз қанағаттандыру құқығын бермейді. Егер бұл ... ... ... және ... оны борышқордың талаптары бар екендігі туралы ескертпесе, қаржы агенті бұл ... ... ... Егер ... ... ... ... бар екендігі туралы қаржы агентін ескертпесе, онда қаржы агенті борышқордың қарсы талаптарын қанағаттандырудан бас тартуға құқылы.
Талапты берудің ... ... ... ... ... ... клиенттен талап етуге құқығы бар борышқор белгілі бір жағдайларды оларды қайтаруды қаржы агентінен талап ете алады. Бұл ... ... ... ... талаптың берілуі бойынша оны қаржыландыруды жүзеге асырудағы міндеттерді орындамағаны не борышқордың ... ... ... ... ... ... ... клиенттің бұзғандығын біле тұра қаржыландыруды жүргізгені дәлелденген жағдайларда мүмкін болады. [17, ... ... ... ... ... ... мерзімі, бағасы)
Ақшалай талапты беріп қаржыландыру шарты аясында жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңының 30-бабына сәйкес факторингтік операция: тауарлар (қызмет көрсету, жұмыс) сатып алушысынан төлемді ... ету ... ... ... ... алу банктермен, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің лицензиясы болған кезде, жүзеге асырылады. Аталған заңда актінің 5-бабының мағынасы бойынша факторингтік операцияларды Ұлттық ... ... ... банкілік операциялардың жекелеген түрлерін жүргізуге құқылы болатын заңды тұлғалар да жүзеге асыра ... ... ... ... ... ... беріп қаржыландыру шарты екі жақты болып табылады. Сонымен бірге Азаматтық кодекс нормалары фактормен борышқор қатынастарын да реттейді. Олардың қатынастары құқықтық ... ... үшін орын ... ... ... ... ... қалыптасатынымен, олар клиентпен фактор, клиент пен борышқор қатынастарының сипатынан туындайтын кейбір ерекшелікке ие болады.
Клиент пен борышқор ретінде потенциялды түрде азаматтық-құқықтық ... жеке ... ... ... кез ... қатысушылары бола алады. Бірақ бұл азаматтық-құқықтық институттың даму тарихы осы шарт ... ең ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етті.
Қаржыландыру жүзеге асырылатын беру пәні ретінде төлем мерзімі келген ақшалай ... ... ... ... ... талап деп аталады) та, болашақта туындайтын ақша алу (келешектегі талап) құқығы да ... ... пәні ... ... ... ... ... қаржы агентімен жасасқан шартында қолданылып келген ақшалай талапты шарт жасалған кезде, ал ... ... - ол ... ... ... ... ... мүмкіндік беретіндей болып белгіленуге тиіс. [18, 23-29ст]
Қолданылып келген ақшалай талап шарт жасалған кезден бастап, егер бұл шартпен оның ... ... ... өзге сәті ... ... ... ауысуы деп есептелінеді. Егер келешектегі ақшалай талап берілетін болса, ол (талап беру пәні болып табылатын) ақшаны борышкерден алу құқығы іс ... ... ... ... қаржы агентіне ауысты деп есептеледі. Кейбір жағдайларда қаржы агентінің талап ету құқығы белгілі бір ... ... ... Яғни ... ... беру сондай оқиға туындағаннан кейін күшіне енеді.
Мұндай жағдайда ақшалай талапты беруді қосымша рәсімдеу ... ... ... ... ... ... болып клиент пайдасына қаржы агентімен жүзеге асырылатын қаржыландыру табылады. Ол төлейтін ақша қаражаттары шарттың бағасы болады, сондай-ақ олар ... ... ... ... болады. Бұл ақша сомалары шарт бойынша баға белгілеудің жалпы ережелеріне сәйкес ... тиіс және өз ... ... ... ... ... да ... тиіс. Қаржыландыру (несиелеу) мөлшері кез келген жағдайда берілетін ақшалай талаптың сипаттамасына (мөлшеріне) тікелей тәуелді болатынын атап ... жөн. [19, ... ... ... ... ... ... тараптардың құқықтары мен міндеттерінің жиынтығы, сіз қаржы агенті мен клиенттің құқықтары мен міндеттеріне жеке - жеке тоқталу ... және ... ... кодекске сілтеме жасап отыру керек.
Факторинг шарты бойынша бір ... ... ... ақшаны басқа тараптың (клиенттің) билігіне береді немесе беруге міндеттенеді, ал ... ... ... ... ... ... осы ... тұлғамен (борышқормен) қатынастарынан туындайтын өзінің ақшалай талабын қаржы агентіне береді немесе беруге міндеттенеді.
Борышқорға ақшалай талабын ... ... ... ... ... ... қарыжы агенті алдындағы міндеттемелерін атқаруын қамтамасыз ету мақсатында да беруі мүмкін.
Ақшалай ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелері клиент үшін бухгалтерлік есеп жүргізуді және берудің нысанасы болып табылатын ... ... ... талаптар бойынша шоттар ашу) қатысты құжаттар ұсынуды, сондай-ақ клиентке осы талаптарға байланысты өзгеде қаржылық ... ... ... мүмкін.
Қаржы агенті борышқорға төлем жүргізуді талап еткен ... ... ... ... ... ...
370 - ... сәйкес талаптың қаржы агентіне белгілегені туралы жазбаша ... өзі ... ... ... ... ... арадағы шартқа негізделген өзінің ақшалай талаптарын есепке алуға ұсынуға құқылы. Онда былай корсетілген ... ... ... ... мерзімі жеткен, не мерзімі көрсетілмеген немесе мерзімі талап ету кезімен белгіленген ... ... ... ... жатқызу арқылы толық немесе бөлік - бөлігімен тоқтатылады. Есепке жатқызуға бір тараптың өтініші ... ... егер ... ... ... ... ... заңды талап мерзімін қолдануға болса және ол мерзім өтіп кетсе;
2) азаматтың өмірі мен денсаулығы келтірілген ... өтеу ... ... өндіріп алу туралы;
4) өмір бойы асырау туралы;
4-1) егер кредитордың талабы ету ... ... беру ... ... туындайтын болса, консервациялау немесе тарату процесінде тұрған банкке қойылатын талаптарды;
5) заңдарда немесе шартта көзделген басқа да ... ... ... жол ... ... ... ... борышқор жаңа несие берушінің талабына қарсы өзінің бастапқы несие берушіге кері талабын есепке жатқызуға құқылы.
Егер ... ... ... ... беру ... ... ... кездегі негізден туындаса және талап мерзімі оны алғанға дейін туса, не ол мерзім көрсетілмесе немесе талап ету ... ... ол ... ... ... ... борышқор алдында міндеттемелері бар екені туралы оған хабарламаса, қаржы агенті есепке алудан бас тартуға құқылы.
Клиент борышқормен ... шарт ... ... міндеттемелерін бұзған жағдайда, соңғысы агентке ауысқан талаптар бойынша өзі төлеген сомаларды, егер борышқордың осындай соманы тікелей клиенттен алуға құқылы ... ... ... ... ... етуге құқығы жоқ.
Талапты берудің нәтижесінде қаржы агентіне төленген соманы тікелей клиенттен алуға құқығы бар борышқордың қаржы агентінен бұл сомаларды ... егер ... ... ... ... ... бойынша оны қаржыландыруды жөзеге асырудағы міндеттерін орындамағаны не борышқордың алдындағы талаптың ... ... ... ... ... ... ... біле тұра қаржыландыруды жүргізгені дәлелденсе, дегенмен де талап етуге құқылы. [20, 236-238ст]
3-бөлім. Кәсіпорындарды басқару жүйесіндегі факторингтік қызметтерді ... ... әр ... жаңа ... ...
3.1Факторингтік операциялардың дамуы
Біздің қоғам жаппай жаңаландыру кезеңінде өмір сүрді. ... ... ... сай ... ... ... жету үшін, оны тиімді басқаруды үнемі жетілдіріп отыру керек. Нарықта жетістікке жетудің тиімді жолы ол ... жаңа ... іске ... ... қажет, бұның өзі келесідей талаптарға жауап беруі қажет: жоғары тиімді болу, іс-тәжірибесіне оңай енгізілуі керек, ағымдағы және болашақтағы ең маңызды ... ... шешу ... және тағы ... Қазақстанның қазіргі экономикасының жағдайында осындай инновациялық басқару құралдарының қатарына факторингті жатқызуға болады.
Бәсекелестік күрестің шарықтауы, тұрақсыз экономикалық орта, бизнес ... ... ... ... ... ... тәжірибеге қазіргі заманның ең тиімді жаңа құралдарын енгізуін талап етеді, бұл құралдар, кәсіпорынға тек қана қысқа мерзімде ғана ... ... ... ұзақ ... өтімділігін, қаржылық тұрақтылығы, жоғары пайдалығы, нарықтығы қызметін кеңейтуіне мүмкіндік ... ... ... күні ... ... кәсіпорындарының қаржы жағдайын жетілдіруін, ақша-есеп айырусылардың жағдайын жақсартудың тиімді құралы ... ... ... ... қатар, факторинг әлемдік қаржы нарығында ең табыстылығы жоғары құралы ретінде танылып отыр. Ол ... күні ... және ... ... ... ... экономикасында жоғарғы қарқынмен дамуда. термині кәсіпорынның ағымдағы шаруашылық қызметін қаржыландыру қажеттілігінен туындай тұтынушылардың ... ... ... алу ... ... ...
Факторинг серіктестер арасындағы есеп айырысуларды айтарлықтай жеңілдетеді. Тауар сатушы тиеп жіберілген тауарлары үшін ақысын дереу тауарды жібере салып ала ... ал ... ... ... ... кейінге қалдырудың уақытын өзара келісе алу мүмкіндігіне ие болады. Сатушы қарыздың ... ... ... әкімшілік шығындары болмайды. Ол сонымен қатар белсенді түрде өз өндірісін әрі ... ... жаңа ... ... ... ... [21, 244ст]
Қазіргі күні кіші және орта кәсіпкерлікті дамыту еліміздің экономикасына айтарлықтай маңызды үлесін қосады, әрі оны ... ... ... ... ... жақсы кіші және орта кәсіпорындардың дебиторлары қарыздарын уақтылы бере алмайтын болған жағдайда осы ... ... өте ... ... ... дамыған елдердің қарқынды дамып келе жатқан кәсіпорындарында, несие ... ... ... өте ... ... әсерін тигізетін құрал ретінде факторингті қолдады. Бұл отандық бизнестіңде жетістіктерінің бірі болып табылады. Факторингті отандық банктердің тәжәрибесінде енгізу нарықты шаруашылықты ... ... ... ... ... ... егерде оның нақтылы шарттардың ерекшеліктерін ескере отырып қолданса.
Факторингтің сатып алушылар үшін тиімді ... ... ... ала алады, яғни, сатушы кепілдеме ала отырып тауар үшін төлемақысын орташа 3-ай мерзімге созып береді.
-Сапасыз тауар алу қаупінен ... алу ... ... ... жасалады.
-Бәсекелестік қабілетін жақсартуға, қаржы айналымын жақсартуға ынталандырады.
Факторинг ... ... ... ... ... көрсетіледі, олар тұтыну тауарларын жабдыұтаумен айналысады, яғни; азық-түлік және дәрілер, гигиеналық тауарлар, парфюмерия және косметика, автобөлшектер, ... ... ... ... және ... ... тағы ... сонымен бірге кейбір бірқатар қызмет саласында туризм, жарнама, тағы басқа қолданылады. Бұл қызмет салаларында ... ... ... ... ... ... тиіс, ал оларды тауармен жабдықтау үздіксіз болуы тиіс. [21, ... ... ... Ақша қаражатын тез алуы.
2. Дебиторлық бақылау жүргізу қажеттілігі болмауы.
3. ... өтеп ... .
4. ... кепілдемесіз болуы.
Сонымен қатар, факторингтің кемшіліктері де жоқ деп айтуға болмайды, олар:
1 Қымбат ... ... ... ... ... төлем төлеуі үшін мазасыздануы.
3 Ескі менталитет .
4 Қызмет көрсетуші банктің мазасыздануы.
Әрине, мұндай кемшіліктер кез ... ... ... ... ... сөзсіз. Уақыттың өтуә мен бұл кемшіліктерді жойып, біздің еліміздің экономикасына сәйкес факторингтік операцияларды ... ... ... жол ... маңызды. Егерде факторинг еліміздің кіші және орта кәсіпорындарының қызметінде кеңінен қолданар болса, онда ... ... ... өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және тағы басқа кәсіпорындарадың қызметінің басты кедергісі ол қаржы тапшылығы, ал ... ... ... ... үшін ... ... [22, ... жерде банктік несие мен факторингтің айырмасы неде? Бұлардың айырмасы көп, негізгілеріне тоқталып өтейік:
1 Несиені Банкте ... ... өзі ... ... ал факторингтік қаржыландыру клиенттің дебиторлары төлейтін ақшадан төленеді.
2 Несие ... ... ... ... ... ... ... созылу мерзіміне беріледі.
3 Несие - несиелік келісім-шартта келісілген күні төленеді.
Ал факторингтік қаржыландыру ... ... күні ... Несие кепілдіксіз берілмейді.
Факторингтік қаржыландыру ешқандай кепілдемені қажет етпейді.
5 Несие ... ... ... ғана ... ... қаржыландыру мөлшері шексіз және кәсіпкердің сату сату мөлшері өскен сайын өсіп ... ... ... ... ... ... қаржыландыру дебитордың тауарға қарызын төлеген күннен өтелінеді.
7 Несие алу үшін көптеген құжат толтыру қажет. Факторингті қаржыландыру счет-фактура немесе ... ... ... құжатты өткізген сәттен бастап төленеді.
8 Несиенің өтелуі жаңа несие беруіне кепіл болмайды. Факторингтік қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнға есептік мөлшерде ғана жатқызылады. Ал факторингтік комиссияны төлеуге кеткен ... ... ... ... ... ... банк ақшаны аударудан басқа ешқандай қызмет көрсетпейді.
Сонымен, факторингтің несиеден бірқатар айырмашылығы бар екендігін көріп отырмыз. Дегенменде қазіргі кезде Қазақстанда ... ... ... қажетті әрі маңызды құралы болып табылады, әсіресе ол кіші және орта кәсіпкерлер үшін өте тиімді ... ... ол ... ... ... [23, ... ... экономистері, бухгалтерлері үшін факторингті қолдану барысында пайда болатын шаруашылық қатынастарды бухгалтерлік, салықтық есерке дұрыс есепке алынуы маңызды орынға ие. ... ... ... ... төленуі тиіс ақша қаражатының барлық сомасын есебін дұрыс жүргізіп, төлемшілермен төленген барлық соманы ... алуы ... ... ... ... әрбір тқлеуші бойынша есеп-шот ашылады, есеп айырысу құжаттарының картотекасы жүргізіледі. Факторинг бойынша есептесу шоттарында ... ... ... ... бойынша дер кезінде жүйелі түрде тіркелуі қадағаланып отыруы маңызды. Осы ... ... ... ... ... ... картотека ашылып, оларға жабдықтаушылырдаң төлемшілерге жіберген міндеттемелік талаптарының ең соңғы данасы мерзімі бойынша тіркеледі. ... ... ... ... төленген жағдайда төлем талаптарын картотекадан алынып тасталынады. Ал бөлшектелініп төленген болса онда төлем талаптары картотекада қала береді, бірақ соған сәйкес ол ... ... ... ... ... ... ... есеп-шотыбойынша қарыздарымен картотекадағы бар төлем талаптарын апта сайын салыстыру арқылы қадағалап ... ... ... төлем міндеттемелері бойынша төлемдерін кешіктіруі жағдайында тұтынушының банккісіне төлемнің кешіктірілуі ... ... ... ... ... ... ... болатын шығындарын жабу үшін факторингтік компания сақтандыру қорын құру керек, ол да бухгалтерлік ... жеке есеп ... ... ... ... әдетте ссудалық шот арқылы іске асырылады және несиені пайдаланғаны үшін пайыздық мөлшерлеме анықталады. Несие факторинг клиенттеріне қызмет ... үшін ... ... ... ... ... фактор - фирма немесе кредитор бойынша жеке жүргізіледі. Есеп шоттардағы алынған қарыздардың қалдығына фактор - фирма ... ... ... ... ... ... үшін ... мөлшерлеме есептейді. Кредиторларға пайыздық мөлшерлеме әдетте тәжірибеде тоқсанына бір рет төленеді.
Фактор - фирма әрдайым жабдықтаушыларға оның ... ... ... есеп ... отырады. Оларды жіберілу мерзімдері жабдықтаушы бизнесінің ерекшелігіне және жабдықтаушының қажеттілігіне байланысты. Фатор - ... ... ... ... ... мәліметтерді жіберіп отыруы тиіс;
Жабдықтаушымен фактор - фирма арасындағы операциялар туралы есептілік, соным ен қатар ... - ... ... ... үшін ... қалған сомалары турыла есептілікті;
Қолма - қол ақша қаражаттарының жағдайлары туралы есепті (әрбір клиенттің қарызының төленуі туралы) және ... өтеу ... ... ... ... бойынша айналым көлемі туралы есептілікті (белгілеген несиелік лимиттен асып ... ... оған ... ... клиенттердің тізімін)
Несиелік лимиттері анықталған барлық клиенттердің тізімі;
Ұлттық валютадағы эквивалентті көрсетілген валюталық ... ... ... ( егер ... ... ... ... сонымен қатар сатылымдары мөлшері есебінің жүргізілуі үшін барлық жағдайды жасауы тиіс, ол ... ... ... мен ... ... ... дер кезінде әрі толық шешілуіне жауапты; факторингтік ұйымға тауарды тиеп жібергендігі ... ... ... ... ... ... дер ... жіберілуіне жауапты, соның ішінде клиент тауарды қабылдап алғандығын, тауардың сапалылығы және саны, жіберілген уақыты келісілген шарттарға сай ... ... ... жіберілуіне жауапты, сонымен қатар , факторға несиелік тәуекелділікке әсерін тигізетін кез келген өзгерістер туралы ... ... ... Міне ... біз мынадай пікіргше келеміз, егер фактор - фирма кәсіпорынға толық факторлық қызметтерді көрсетсе бұған ... ... ... ... ... ... - ... өзі - ақ жүргізіп отыруына мүмкіндік туары сөзсіз. Ал кәсіпорын тек қана ... ... ... ... шұғылдана берер еді. Дегенмен қазіргі біздің Қазақстан кәсіпорындары тәжірибесінде факторинг сияқты ... ... ... дәрежесі аз болғандықтан, олар өз дебиторларымен толық жұмыс жасауды фактор - фирмаларға өткізулеріне күдікпен, сеніммсіздікпен ... Осы ... ... біз ... мен ... факторинг құралдарын өз қызметінің пайдалануы барысында дұрыс есепке алуы үшін осы операциялар есебінің халықаралық стандарттарға ... ... ... осы бөлімде қарастыруды ұйғардық.
Ең алдымен қазіргі факторингтік операйиялардың есебі біздің елімізде 26 желтоқсан 1995 жылғы № 2732 Заңына, ... есеп ... ... ... ... қызметінің бухгалтерлік есебінің бас жоспарына сәйкес жүргізілетіндігін атап өтеміз. Бұлардан басқа да Қазақстан ... ... ... аудит және бухгалтерлік есеп методологиясы Департаментінің 7 ақпан 2001 жылғы №23-2-6/1570 хатында атап өтуіміз маңызды. Мұнда векселдік айналымның бухгалтерлік ... ... ... ... ... 1995 ... № 2732 ... 2-1 бабына және 16 бабына сәйкес, 2002 жылғы 24 маусымда толықтырулар енгізіліп, №329-11 Қазақстан ... ... 2 ... сәйкес ұлттық есептілікті жүргізу халықаралық стандарттарға сәйкес тағайындаудың мерзімдері белгіленеді. Соған ... ... үшін - ... ... ... үшін - 01.01.2005ж. бастап;
-Басқада ұйымдар үшін - 01.01.2006ж. бастап;
-Ал кіші кәсіпкерлік субъектілер үшін халықаралық есептік ... ... ... өту ... ... республикамыздың қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына өту сұрағы ... ... ... байланысты, бұл процессті созып, кейінге шегіндіріп отырудың ешқандай мәні жоқ. Уақытты ... ... ... оның ... жаңа жүйені тезірек меңгеріп алуымызға күш салуымыз қажет, өйткені бұл қаржылық есептіліктің жаңа халықаралық стандарттарға өтуі еліміздің экономикалық ойлау деңгейінің ... ... ... ... сөз. Ал бұл ұзақ ... талап ететінін біз ескеруіміз қажет. [24, 21б]
Осыған байланысты талап ету құқығын өткізу операциясы қосымша құн салығын салу ... ... 000 (120 000 * 80%) ... ... қаражат келіп түсті, сонда:
ДТ 1040 -
КТ 3540 -
Осы ... ... ... ... берешегі 24 000 теңгені (120 000 - 96 000) құрайды. Сатып алушы тауар бойынша өз ... ... соң ... ... сол ... ... ... ұстап қалып қалғанын жабдықтаушыға аудырыды. Оны мына жазумен көрсетуге болады:
18 000 ... (120 000 - 96 000 - 6 ... 1040 - ... 3540 -
6 000 ... қаржы агентінің қызметі үшін пайыздық шығыстар.
ДТ 7470 -
КТ 3540 -
Факторинг әлемдік ... ұзақ ... бері әрі кең ... қолданылуда. Факторингті біздің дәуірімізге дейінгі 4000 жыл бұрын Рим империясы Хамурапи ... ... ... өз ... ... Соңғылығында сауда банктерінің операциясы болып қалыптасқаны бізге мәлім. [25,588б]
Тауар айналымы есеп-айыруынсыз болуы мүмкін емес. Ол тауармен қамтамасыз ету мәмілесінің шарттарына ... ... бір ... ... бөлінуі мүмкін. Мұндай уаұыт алшақтығы экспортты-импортты операцияларға тән. Сатушы мен сатып алушы арасындағы алшақтық тауарды тиеп жіберілуі мен ол үшін ... ... ... ... Бұл ... қаржы институттары төлем мерзімін жеңілдетеді. Дебиторлық қарызды басқару проблемасы жабдықтаушы үшін маңызды ... ... ... ... алып ... ... ... отырғандай нарықта өз орнын тапқысы келетін жас фирмалар үшін факторингті қолдануы өте тиімді, осы құралдарды өз ... ... ... ... ... ... ... Олардың қатарында: ASER (компьютерлік техникалар, Тайвань), PARLAMAT LEWIS (тамақ өнімдері Италия), GLOBAL TOYS (балалар ... ... ... ... 17-ғасырда құрылған - де белсенді дами бастады, бұл сол кездегі текстильді индустрияның ... ... ... Сол ... ... ... мен өнімді өткізу орындары бір-бірінен алшақта орналасқандықтан факторлар өндіруші кәсіпорындар мен сатып алушы тұтынушылар арасында делдал болған. Тауарлы нарықты ... ... ... алушының төлемдік қабілетінен хабардар және сол елдің заңдары мен салт-дәстүрлерін жаұсы меңгерген факторлар алдында ... ... ... ... ... сақтау мен оны өткізу, одан әрі қарай сатылған тауарлар үшін төлемді инкассалау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... болды. Олар неміс және ағылшын тоқыма өнімдерін ... ... деп ... ... ... штаттардың арасындағы заңдардың әр-түрлі болуынан және елді мекендер ара қашықтары алшақтығынан олар ішкі өндірушілерге де қызмет көрсете бастаған. Делькредере ... ... ... ... ... ... ... компенсациялау мақсатында олар қосымша комиссия алған. Ал факторингтік компаниялардың өсуімен жоғарыдағы аталған қызметтерге өнімді жабдықтаушыны қаржыландыру қызметіде ... ... ... ... 50-ші ... кеңінен дамыды. Дәл осы кезеңде кәсіпорындар өз контагенттеріне тауармен жабдықтауда төлемді ... ... ... ... бастаған. Мұндай тәжірибе екі негізгі себептерге байланысты болды. Бір жағынан белгілі бір тауар түрлерін сатып алушылар нарығы пайда болып, олар ... ... ... ... ... ... ... олар мерзімін кейінге қалдыруды талап еткен. Екінші жағынан сол кездегі коптеген сатып алушылардың уақытша бос ақша ... ... және ... олар ... ... ... сатып болып, содан кейін ғана жабдықтаушылармен есеп-айырысқанды жөн корген. Міне ... ... ... ... ... ... ... несиені қолдануды ұалаған, өйткені банктік несиені барлық уақытта алу мүмкін болмаған және әр-түрлі ... ... көп ... ... ... ... де ... қаражатына тапшы болған және көп жағдайда төлемді кейінге қалдыруға қосымша қаржысы болмаған. Факторинг бұл мәселені жабдықтаушыға айналым қаражатын беріп ... ... ... ... ... ... кейінге қалдыру мүмкіндігін берген. Осылай жабдықтаушылардың тауарына сұраныс өсе бастаған, олардың сатылым көлемдері өсе ... ал ... бір ... жабдықтаушыны қаржыландыруда өскен.
Факторинг 80-жылдары Батыс Еуропа мен әлемнің ... да ... кең ... ... бұл ... ... экономикасының өрлеуіне байланысты болған. 1999-жылы сатылған дебиторлық қарыздар ... 557 ... ... ал ... ол 760 ... ... 160%-ға өскен. 2004-жылы әлемдік факторинг айналымы 860 ... ... 1,16 ... ... құраған. Соның құрамында әлемдік халықаралық факторнг көлемі 9% немесе 86 млрдевроны құрған. Ең ірі нарық Европада, оның үлесіне факторинг айналымының 71% ... одан ... ... 14% және Азия 14% ... тұр. ... ... ... Қытайда, Үндістанда динамикалы түрде дамыған, сонымен қатар Германия, Жапония, Испания мен ... ... ... елдерде де қарқынды дамып отырған.
Әрине бұл құралдардың осы елдерде кең түрде дамуының өз себептері бар. Бұл индустриялды ... ... ... сияқты экономикада қажетті құралдар сан ғасырлар бойы дамып келе жатыр және олардың дамуына ... ... ... ... ... осы ... өндірістік кәсіпорындар дамуы өте жоғары, сауда айналымы жоғары дамуы салдарынан, олардың арасында бәсекелестіктің жоғары дамуы да факторинг ... ... ... ие ... өз ықпалын тигізіп отыр. Әлемдегі кәсіпорындар тарапынан ... ... ... ... ... бес ... ішінде өскендігі туралы мәліметті FCI халықаралық факторингтік ассоцияциясының жылнамалық статистикалық ... ... ... шет ел кәсіпкерлерімен жаңа мәміле жасаушы кәсіпкерлер олар туралы ақпарат алғысы келеді. Ал мәліметтерді тек қана арнайы маманданған ұйымдардан ғана ала ... ... ... ... ... көптеген мәселелерді шешуде халықаралық біріккен ұйымдастырушылық құрылымдардың алатын орны маңызды. Мұндай ұйымдар ... ... күні ... 1960 жылы ең ... ... ... - ... Faktors Group (IFG) пайда болды. Оның құрамына бүгінгі күні әлемнің 59 елінен 196 аса компания кіреді. ... ... ... ... ... ... ... ерекше жүйесі жасап шығарылды, оның көмегімен бүкіл әлем дебиторлары бойынша ... ... ... ... ... ... мен сатып алушылардың төлем тәртібінің мониторингісін және несие лимтін анықтау үшін пайдаланылады. Ал 1968 жылы - Faktors Chain ... (FCI) ... ол ... ең ірі факторингтік ассоцация болды, оның құрамына ... 50 ... 190 ... ... оған Bank of New York, Deutsche Bank, Union Bank of Finland және тағы ... ... құрылымдары мүше болды. FCI штаб-квартирасы Амстердам қаласында орналасқан, ол техникалық комиттерді ашып және FCI ... бас ... ... 2005 жылы оның ... ішкі ... 90% және ... ... 10% тиген.
FCI ашылуының бастапқы кезеңінде оның құрамына ... ... ... және ... ... компаниялар ғана кірген. Бірақ соңғы кездері оның қатарына Азиаттық-Тынық мұхиттық ... кіре ... ... қатар оңтүстік америкамен қарым-қатынастар кеңейе түскен.
Факторингтік нарықтың өсуі оның заңдылық базасының дамуынан байқалып отыр. Халықаралық факторинг түсінігінің ... бар ... ... ... ... (Оттава 1988ж.) болып табылады. (UNDICROIT Convention on International Faktoring). Конвенцияға 14 мемлекет қол қойып Италия, Нигерия және Франция мен ... және 1995 жылы өз ... ... 2002 жылы 31 ... БҰҰ Бас ... ... саудада дебиторлық қарызды сатуды реттеу туралы №56/81 резолюциясын қабылдады. Сонымен қатар, халықаралық факторнг шеңберіндегі қызметті FCI және IFG ... ... ... Rules for ... ... мен реттеледі. [27,65б]
Факторинг индустрияның қарқынды дамуының себептері FCI пікірінше келесі себептерге байланысты:
* әлемдік экономиканың өсуі;
* нарықта факторингті ... мен оған ... ... факторингтік қызмет туралы ұсыныстар Египет, Перу, Украина, Вьетнам, бұрынғы Югославия елдері және коптеген басқа да мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... факторингтік операциялар өз бастауын алғашқыда Кеңестік өкіметтегі дәуірінде 1988 жылы алған. Алғашында оны тәжірибеге енгізуге сол кездегі ... ... пен ... ... ... ол жылдары факторингті мазмұны халықаралық тәжірибеден алшақ болды. Онда тек ... өтіп ... ... ... ғана ... факторинг бір реттік қана операция ретінде қолданылған, ол кездері факторингтің мәні ... ... 1989 жылы КСРО ... ... №252 хаты ... ... 1992 жылы Ресейде Федералды заңымен факторинг банктік операциялар мен мәмілелер қатарына кіргізілді. [28,487б]
Әрине ТМД елдерінде факторингтік қызметтің ... өз ... ... ... оның ... ... тұрақты орнына ие болуынан. Сондықтанда жекелеген елдерде қолданылатын факторингтік ... ... ... ... ... ... операцияларды жүргізудің әлемдік лидері болып табылады. Мұнда келесідей мәселелерді шешу ... ... мына ... ... ... жиі қолданылады: жабдықтаушы көбінесе өзінің ағымдық сатылымдарын факторингті қолдану арқылы қаржыландыруы туралы сатып ... ... ... Бірақ фактор мұндай факторингтік келісім жасауға келіспейді, өйткені факторингтік ... ... ... ... қарызды цессиялауды пайдаланады(қарыз өтелмеген жағдайда қарызды басқа тұлғаға өткізу). Бұл жағдай келесідей жолмен шешіледі. Жаңадан фирма ашылады, ол фирманың аты мен ... ... ... ... ... ... тек бір сөз ... болуы тиіс, мысалы: егер компания аты болса, онда жаңадан ашылатын фирманың аты: болуы ... ... бұл ... 100% ... ұсынушысы болады. Содан соң схема келесідей жұмыс жасайды: жаңа ашылған фирма жабдықтаушы фирмадан өнімді сатып алады, ал ... ... ... ... ... ... алады және сатушыға қарапайым факторингтегідей қаражатты өзі ... Міне дәл ... ... ... ... есеп ... ... түрде факторингке жатқызылмайды.
Ұлыбритания мен АҚШ мемлекеттерінен кейінгі факторингтік айналымы бойынша алдынғы ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл елде операциясы кеңінен қолданылады, яғни мұнда ... ірі ... топ өз ... операциясы болып, операциялардың барлығын солар жүргізеді. Ол ... ... тек бір ғана ... ... бір ғана ... ... жұмыс жасайды. Мұндайда осы компания топ атынан оның әрбір мүшесіне тауарлық несиелеудің лимитін белгілейді, бұл осы топқа ... ... ... ... ... ... ... түседі.
Ал Оңтүстік Кореяда факторингтік операцияларды жүргізудің тәжірибесі ... ... бар. Онда ... ... ... ... жұмыс жасамайды, ал керісінше олардың өнімін сатып алушылармен жұмыс жасайды. Кореялық факторлар несиелік ... бар ... ... ... ... өз ... ... тырысады. Сатып алушылардан осы схема бойынша жұмыс жасауға келісім алып, содан соң сатушыларға осы ұсынысты жасайды. Бұл жағдай Кореяда ... ... өте ... ... Әрі бұл ... екі ... да өз ... болады. [29,365б]
Көріп отырғанымыздай әрбір елде факторингті әр түрлі формада қолданады, сонымен қатар факторингті әлем елдерінің экономикасының әр-түрлі ... ... ... жиі аталатын кәсіпкерліктің 8 маңызды саласын бөліп алуымызға болады. Олар:
- киім, текстиль және аяқ-киім;
- құрылыс ... мен ... ... ... құралдары;
- металлургия өнеркәсібінің өнімдері;
- көлік;
- тұтынушылық тауарлары;
- полиграфиялық өнім;
- жиһаз.
Көріп отырғанымыздай, ... орта және кіші ... ... ... ... және ... дамыту мен өткізудің бәсекелестік шартын қалыптастыратын экономика салалары ... ... ... ... операциялар жиі қолданылатын әлемнің ірі экономикасы салаларының құрылымы қарастырылып отыр:
Ұлыбритания:
- өңдеуші өнеркәсіп - 46
- ... - 29
- ... - 5
- ... - ... сауда - 18
- электр құралдары - 9
- көлік - 9
- металлургия мен оны ... - 7
- ... ... - 6
- ... ... - 6
- ... ... - 5
АҚШ:
- текстильді және жеңіл өнеркәсібі - 75
- қалған салаларға (аяқ-киім, ... ... және ... ... өндірісіне) - 25
Көріп тұрғанымыздай факторингті негізінен мата, киім, ... және ... осы ... ... өндірушілер кеңінен қолданады. Бұл негізінен осы өнімдерге деген сұраныстың мерзімдік сипатқа ие болуына байланысты. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... Жаңа Жыл мейрамы кезінде өседі, сол кезеідерде бұл тауар жақсы өтеді, сондықтанда оларға факторинг қызметіне жүгінген өте қолайлы болады.
Фактоингтің ... үшін ... ету ... өте кең. ... ... ... сатылған тауарларын авансылау
2.Дебиторлық қарыздарды басқару
3.Сатып алушының төлем қабілетін талдау
4.Төлем талаптарын сатып алу
5.Төлемдік талаптарды инкассалау
6.Төлемдерді талап ету
7.Несиелік тәуекелділікті қабылдау
8.Сатылған ... ... ... ... ... ақ ... қызмет ету механизмі аспектілері жан-жақты барлық жағдайда да факторинг кәсіпорынның қаржылық ағымдарын ретке келтіріп, айналым қаржысы ... ... ... ... факторинг кәсіпорынның стратегиялық әрі бухгалтерлік есебін жетілдіруге ықпал етеді. Ал бұл қазіргі экономикалық жағдайда көпшілік отандық кәсіпорындардың күрделі мәселелері болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... тек қана несие қолданылып отыр. Ал көпшілік шағын және орта кәсіпорындарда тәжірибе көрсетіп отырғандай жеке ... ... жоқ, ... олар ... ... алу арқылы қызмет етеді. Факторингтік қаржы алуда кәсіпкерлер үшін басты артықшылықтары мұндаймүліктік кепілдеменің қажет болмауы, онда ... ... ... ... ... бола ... Бұл жағдайда факторингтің атқаратын қызметі өте жоғары болып табылады. [31,458б]
Дегенмен факторингтің бұл жағымды жақтарының бәрі оның іс-тәжірибесінде қалыптастырылған құқықтық ... ... осы ... айналысушы ұжым жұмысы сауатты ұйымдастырылса ғана іске асырылады.
Кәсіпорынмен фактор фирма ... ... ... Бұл ... ... ... көрсету түрі орын алғандығы анықталады. Факторингтік келісім шарт әдетте кем дегенде 1 жыл мерзімге жазылады. Онда операцияны ... ... ... атап ... ... тараптарының реквизиттері, төлем тараптары сомасынан фактор-фирманың төлеу сомасының үлесі, операцияны жүргізу тәртібі, факторинг операциялары бойынша максималды ... ... ... ... факторинг келісімін доғару шарттары.
Факторингтік келісім-шарт күші өзара ... ... және ... төлемсіз болуы жағдайында жойылуы мүмкін.
Іс-тәжірибеде факторингтік операцияның келесі түрлері жиі қолданылады:
-ішкі немесе халықаралық
-ашық немесе ... ... ... ... ... ...
-алдын-ала авансылау немесе белгілі-бір мерзімде төлеу шартында
Факторингтік қызметтерді қолдану үшін жабдықтаушы-кәсіпкер жоғары сапалы ... ... ... ... ... ... ... және пайдасын арттыруға мүмкіндігі болуы шарт. Бірақ дебиторлардың дер кезінде қарыздарын өтей алмауы салдарынан, ... ... ... ... қорларының жинақталуынан, сонымен қатар әр-түрлі өндірістік кедергілердің туындауынан ... ... өте ... ... кетейік, бұл кез-келген кәсіпорын факторинг қызметін қолдана алмайды.
Бұл қызмет түрі ... көп, ... ... ... ... аз ... ... стандартты емес өнім өндірумен айналысатын, субмердігерлермен жұмыс жасайтын құрылыс компанияларына, өз тауарларын ... ... де сол ... ... ... қызмет көрсететін компанияларға,өз клиенттерімен ұзақ мерзім қызмет жасап және жасалынған қызметтерге есеп ... ... ... ... ... қалдыратын кәсіпорындарға факторингтік қызмет көрсетілмейді.
Факторинг сонымен қатар жеке тұлғалардың, кәсіпорындардың бөлімшелерінің, филиялдарының қарыздық міндеттемелеріне қолданылмайды.
Іс ... ... ... сан ... түрлері қолданылады. Қызмет көрсету диапазоны бойынша жан-жақты ... ... ... мен ... да жекелеген қызметтерді қамтиды. Факторинг өзінде жабдықтауды қаржыландыруды, ақшалай талаптар бойынша бухгалтерлік есепті ... ... ... ... шоттардың төленуіне қадағалау жасауды, несиелік тәуекелділіктен сақтандыру және тағы басқа қызметтерді біріктіреді.
Толық факторингтік қызмет көрсетуге негізінен жаңадан ашылған кішігірім кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... мұндай кәсіпорындарда қаржылық басқарудың және тәуекелділікті басқарудың тиімді жүйесін енгізеді. [32,657б]
Жабдықтаушылармен факторингтік компаниялардың сұраныстарын ескере отырып әр түрлі типтегі ішкі ... ... ... Толық қызмет көрсету туралы келісімдер іс-тәжірибеде әдетте тараптар арасында сенімсіз ... ... ... ... ... және ақша ... ... келіп түсуін, несиені басқаруды, алдын-ала авансылау немесе белгіленген ... ... ... ... шарт ... ... ... төлем мерзімдері кейде өзгеруі мүмкін, дегенмен фактор-компаниялар келісілген шарт шеңберінде регресс ... ... ... көрсетуде сатып алушыдан қаражат келіп түспеуіне байланыссыз келісілген мерзімде ... ... ... ... ... ... ... мерзім деп атайды. Оны аныұтай отырып фактор-компания потенциялды жабдықтаушының қаржылық есебін талдайды және клиенттерінің орташа төлем есебін жасайды.
Әдетте, толық ... ... ... өз ... ... ... фактор-фирмаға өткізген жағдайда орын алады. Осы жағдайда ғана ... ... ... ... ... жағдайда жабдықтаушы тек қана талап етілуі қиын немесе несиелік тәуекелділігі жоғары қарыздық міндеттемелерін ғана өткізуі мүмкін. Мұндай тәжірибе жабдықтаушығада ... ... ... ... ... міндеттеме бойынша басқару және қос есептілікті жүргізу қажеттілігі ... Бұл ... екі ... да ... тек қана егер ... өз өнімін өзінің филиялдарына немесе құрылымдық бөлімшелеріне сатса тиімсіз.
Іс-тәжірибеде ... ... ... ... ... ол ... ... деп аталады, мұнда жабдықтаушы ең сенімді факторингтік компанияны таңдаудан қателеспеуі мақсатында, өз қарыздық талаптарын бірнеше факторға сатады. Бұл ... ... ... ... ... жекелеген факторнгтік компаниялардың мамандандырылуы аз болуында есепке алынады. Бөліну кейбірде географиялық себептермен немесе тауарлардың топтарға ... де ... ... ... ... ... регресс құқығымен немесе онсыз да кезігеді. Бірінші жағдайда, фактор компания жабдықтаушының несиелік ... ... ... ... ... өтелмеген қарыздық міндеттемелердің төленуін жабдықтаушыдан талап етеді. Осындай жағдайда жабдықтаушы ақша ... ... ... ала ... ал регресс құқығынсыз толық факторингке керісінше, жабдықтаушыға ақша қаражаты ағымының келіп түсуіне толық ... ... анық ... ... ... ... толық факторингтік қызмет пакетін алғысы келген жағдайларда, басқаша айтқанда толық факторингтік қызметтің жабық түрін қолданғысы келсе, фактор компания ... ... ... ... ... әрекет етеді, ол фирма атына заказдарды қабылдап және ... ... ... ... ... ... қарыздың өткізілуі туралы хабар етпесе болады. Фирма тауарларға және шот фактураларға меншіктік құқығын сақтайды, бухгалтерлік есепті жүргізеді, ... ... ... несиелік тәуекелділіктен сақтандырады, яғни толық факторингтік қызмет көрсетеді. Бұндай жағдайда факторингтік келісім туралы ешкім ... ... ... ... ... ... ... [33,23б]
Толық қызмет көрсету бойынша факторингтік келісім дамуының жаңа кезеңі ... ... ... ... ... көтерме (ашық) факторинг болып табылады. Егер жабдықтаушы-фирма толық есептік жүйеге ие немесе дербес несиелік көздері бар ... онда ... олар үшін ... ... тиімсіз болып қалады. Дегенмен ондай фималарға несиелік тәуекелділіктен қорғау қажет болады. Бұл жағдайда факторлық компаниямен ... ... ... ол ... ... ... қарыздық міндеттемелерді сатып алады, ал жабдықтаушы оларды инкассалаушы агент ретінде болады. Шотта мәміледегі факторингтік компанияның қатысатындығы көрініп тұрады. ... ... ... ... ... ... ... орнына төлемді факторингтік компания пайдасына жабдықтаушыға төленгендігі көрсетіледі. Бұл тәжірибенің артықшылығы ол клиенттің несиелік қабілеттілігін бағалауға шығынның азаюы және жабдықтаушыдан ... сый ... ... ... факторигтік компаниялар тарапынантек қана несиелеудіқажет ететін жағдайлар кездеседі. Онда олардың арасында тек қана шот-фактуралардың есебін жүргізудің ашық немесе ... ... ... ... ... Бұл ... ... компанияның тәуекелділігі артады сондықтанда жабдықтаушыға қойылатын талаптар арта түседі.
Қазіргі күні кіші және орта ... ... ... ... ... маңызды үлесін қосады, әрі оны дамыту күрделі мәселе. Кейбір өндірісі жақсы кіші және орта кәсіпорындардың ... ... ... бере ... ... ... осы ... сүйенсе өте тиімді. Көптеген индустриалды дамыған елдердің ... ... келе ... кәсіпорындарында, несие мекеделеріне менеджерлер бизнесті өте тиімді жүргізуге әсерін тигізетін құрал ретінде факторингті қолдады. Бұл ... ... ... бірі ... ... Факторингті отандық банктердің тәжәрибесінде енгізу нарықты шаруашылықты жүргізудің тиімді әдісі болып отыр, әрине егерде оның нақтылы шарттардың ерекшеліктерін ескере ... ... ... алушылар үшін тиімді жақтарын қарастырайық:
-Тауарлы несие ала алады, яғни, сатушы кепілдеме ала отырып тауар үшін төлемақысын ... 3-ай ... ... ... тауар алу қаупінен сақтанады.
-Сатып алу мөлшерін көбейту мүмкіндігі жасалады.
-Бәсекелестік қабілетін ... ... ... ... ... қызметі коммерциялық ұйымдарға немесе кәсіпкерлерге көрсетіледі, олар тұтыну тауарларын жабдыұтаумен ... ... ... және дәрілер, гигиеналық тауарлар, парфюмерия және косметика, автобөлшектер, бензин, канцтауарлар, тұрмыстық техника және құрылыс құралдары тағы басқа, ... ... ... бірқатар қызмет саласында туризм, жарнама, тағы басқа қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... ... тұрақты болуы тиіс, ал оларды тауармен жабдықтау үздіксіз болуы тиіс. [34,45б]
Факторингтің артықшылықтары ... Ақша ... тез ... ... ... ... ... болмауы.
3. Қарызды өтеп алу-фактордың .
4. Қаржыландырудың кепілдемесіз болуы.
Сонымен қатар, факторингтің кемшіліктері де жоқ деп ... ... ... ... екндігі
2 Сатып алушылардың үшінші тарапқа төлем ... үшін ... Ескі ... .
4 Қызмет көрсетуші банктің мазасыздануы.
Әрине, мұндай кемшіліктер кез ... ... ... ... ... сөзсіз. Уақыттың өтуә мен бұл кемшіліктерді жойып, біздің еліміздің экономикасына сәйкес факторингтік және форфейтингтік операцияларды ... ... ... жол ... ... ... ... еліміздің кіші және орта кәсіпорындарының қызметінде кеңінен қолданар болса, онда елімізде ... ... ... ауыл ... және тағы ... ... қызметінің басты кедергісі ол қаржы тапшылығы, ал банктік несие кейбір кәсіпорындар үшін тиімсіз болады. [35,367б]
Осы жерде банктік ... мен ... ... ... ... ... көп, ... тоқталып өтейік:
1 Несиені Банкте қарыз алушының өзі қайтаруы ... ал ... ... клиенттің дебиторлары төлейтін ақшадан төленеді.
2 Несие белгілі-бір ... ... ... ... ... ... ... мерзіміне беріледі.
3 Несие - несиелік келісім-шартта келісілген күні төленеді.
Ал факторингтік қаржыландыру тауарды жіберген күні төленеді.
4 Несие кепілдіксіз ... ... ... ... ... ... Несие алдын-ала келісілген сомаға ғана беріледі.
Ал факторингтік қаржыландыру мөлшері шексіз және кәсіпкердің сату сату мөлшері өскен сайын өсіп отырады.
6 Несие ... ... ... ... ... дебитордың тауарға қарызын төлеген күннен өтелінеді.
7 Несие алу үшін көптеген құжат толтыру қажет. Факторингті қаржыландыруды ... ... ... ... туралы құжатты өткізген сәттен бастап төленеді.
8 Несиенің өтелуі жаңа несие беруіне кепіл болмайды.
Факторингтік ... ... ... ... ... несие бойынша шығындар өзіндік құнға есептік мөлшерде ғана ... ... ... төлеуге кеткен төлемді толығымен өзіндік құнға жатқызады.
10 Несиелеуде банк ақшаны ... ... ... ... ... факторингтің несиеден бірқатар айырмашылығы бар екендігін көріп отырмыз. Дегенменде қазіргі кезде Қазақстанда факорингті экономикамызды дамытудың қажетті әрі маңызды құралы ... ... ... ол кіші және орта кәсіпкерлер үшін өте тиімді құрал, өйткені ол әлемдік тәжәрибиеде дәлелденген. ... ... ... ... үшін ... қолдану барысында пайда болатын шаруашылық қатынастарды бухгалтерлік, салықтық есерке дұрыс есепке алынуы маңызды орынға ие. Кәсіпорынның бухгалтерлік қызметі ... ... тиіс ақша ... ... сомасын есебін дұрыс жүргізіп, төлемшілермен төленген барлық соманы есепке алуы тиіс. ... ... ... ... тқлеуші бойынша есеп-шот ашылады, есеп айырысу құжаттарының картотекасы жүргізіледі. Факторинг бойынша есептесу шоттарында ... ... ... ... ... дер ... ... түрде тіркелуі қадағаланып отыруы маңызды. Осы мақсатта, әдетте, әрбір жабдықтаушы немесе төлемшіге ... ... ... ... ... ... міндеттемелік талаптарының ең соңғы данасы мерзімі бойынша тіркеледі. Факторинг бойынша қарыз толық ... ... ... ... картотекадан алынып тасталынады. Ал бөлшектелініп төленген болса онда төлем талаптары картотекада қала береді, бірақ соған сәйкес ол төлемдер ... ... ... ... ... ... есеп-шотыбойынша қарыздарымен картотекадағы бар төлем талаптарын апта сайын салыстыру ... ... ... ... ... ... ... бойынша төлемдерін кешіктіруі жағдайында тұтынушының банккісіне төлемнің кешіктірілуі себептерін анықтайтын сұрау жібереді. [37,354б]
Фаторингтік ... ... ... ... жабу үшін ... ... ... қорын құру керек, ол да бухгалтерлік есепте жеке есеп шотта жазылуы керек.
Серіктесін ... ... ... шот арқылы іске асырылады және несиені пайдаланғаны үшін пайыздық мөлшерлеме анықталады. Несие факторинг клиенттеріне ... ... үшін ... ... ... ... ... фактор - фирма немесе кредитор бойынша жеке жүргізіледі. Есеп шоттардағы алынған қарыздардың қалдығына фактор - ... ... ... ... ... ... көрсеткені үшін пайыздық мөлшерлеме есептейді. Кредиторларға пайыздық мөлшерлеме әдетте тәжірибеде тоқсанына бір рет төленеді. [14, 12б]
Фактор - ... ... ... оның ... ... ... есеп жіберіп отырады. Оларды жіберілу мерзімдері жабдықтаушы бизнесінің ерекшелігіне және ... ... ... Фатор - фирма жабдықтаушыға үздіксіз түрде келесідей мәліметтерді жіберіп отыруы тиіс;
Жабдықтаушымен фактор - ... ... ... ... ... соным ен қатар фактор - фирманың көрсеткен қызметтері үшін ұсталынып ... ... ... ... - қол ақша қаражаттарының жағдайлары туралы есепті (әрбір клиенттің қарызының төленуі туралы) және ... өтеу ... ... ... ... бойынша айналым көлемі туралы есептілікті (белгілеген несиелік ... асып ... ... оған ... ... ... тізімін)
Несиелік лимиттері анықталған барлық клиенттердің тізімі;
Ұлттық валютадағы эквивалентті көрсетілген валюталық төлемдер бойынша есептілік ( егер есеп-шоттар бірнеше валютада болса) ... ... ... ... ... есебінің жүргізілуі үшін барлық жағдайды жасауы тиіс, ол өзінің сатып алушылары мен барлық таласты сұрақтарының дер кезінде әрі ... ... ... факторингтік ұйымға тауарды тиеп жібергендігі немесе қызмет көрсетілгендігін ... ... ... дер ... ... ... ... ішінде клиент тауарды қабылдап алғандығын, тауардың сапалылығы және саны, жіберілген уақыты келісілген шарттарға сай екендігін растайтын құжаттардың ... ... ... ... , ... ... тәуекелділікке әсерін тигізетін кез келген өзгерістер туралы хабарланып отыруы тиіс. Міне бұдан біз мынадай пікіргше келеміз, егер фактор - ... ... ... ... ... ... бұған байланысты келіп шығатын есептілік операцияларын фактор - фирма өзі - ақ жүргізіп отыруына мүмкіндік туары ... Ал ... тек қана ... ... ... ... ... берер еді. Дегенмен қазіргі біздің Қазақстан кәсіпорындары тәжірибесінде факторинг сияқты басқару құралдарын қолдану дәрежесі аз болғандықтан, олар өз дебиторларымен ... ... ... фактор - фирмаларға өткізулеріне күдікпен, сеніммсіздікпен қарайды. Осы жағдайларды ескере біз кәсіпорындар мен ұйымдардың факторинг құралдарын өз қызметінің ... ... ... ... алуы үшін осы операциялар есебінің халықаралық стандарттарға сәйкес ұйымдастырылуы ерекшеліктерін осы бөлімде қарастыруды ұйғардық. [39,987б]
Ең алдымен ... ... ... ... ... ... 26 ... 1995 жылғы № 2732 Заңына, бухгалтерлік есеп стандарттарына, субъектілердің қаржы шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебінің бас ... ... ... атап ... ... ... да Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігінің аудит және бухгалтерлік есеп методологиясы Департаментінің 7 ақпан 2001 ... ... ... атап ... ... ... ... айналымның бухгалтерлік есебін жүргізудің тәртібі анықталған.
Міне факторингтік операциялар осылай дамып келе жатыр. ... ... ... даму ... ... мен ... шешу жолдары
Біздің елемізде әрине факторинг қызметінің дамуы әзірше төменгі деңгейде ... ... Оның ... де бар. Ол ... осы бөлімшеде қарастырып оның шешу жолдарына тоқталып ... ... ... ... ... ... мәселе ол бұл операциялармен тек қана банктер шұғылданып отыруында. Заң жүзінде факторинг Ұлттық банктен осы ... ... ... ... бар ... ғана ... ... Ал Ресейде бұл мәселе осы жылы шешілді. Өйткені бұл операцияларды атқару үшін олар лицензия алуды жойды. Енді жаңа ... сай ... ... ... ... ... ... лицензиясыз іске асыра алады. Дегенмен бұл Қазақстанда факторинг операцияларының дамуына шек ... ... күні ... ... ... мекемелері де бұл операциялармен айналысып отыр, бұл тіптіосы қызмет түрлерін дамытуға қолайлыда. Өйткені банктен бөлініп шыққан мұндай мекемелер кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... толық мағлұмат алуына толыұ мүмкіндіктері бар. Мұндай мекемелерге мысалы, Альянс банктен бөлініп шыққан Альянс лизинг компаниясы, АТФ банктен АТФ ... ... әлем ... БТА ORIX ... ... ... ... Мұндай мекемелердің факторингтік қызметтері әлемдік банктерден оқшау факторингтік қызмет көрсететін фактор - ... ... ... жоқ десе де ... ... олар аталған банктердің көлеңкесінде қызмет ете отырып артықшылықтарға ие, ол: жинақталған клиентураны, білікті ... ... ... ... механизмдерін, аналитикалық орталықтарын, есепшілерді пйдалана алады. Ал кейінірек өздігінше ... ... ... ... соң және ... ... құралданып алған соң жекелеген компанияларға атайды.
2.Іс-тәжірибеде сыналған технологиялардың болмауы. Дебиторлық қарызды бақылау ... ... ... іске ... ... бірі болып табылады. Шет елдік факторлық компаниялар ақпаратты өңдеу және берудің, компютерлік байланыстың ... ... ... ... ... мен ... ... олардың құқықтық иегерлерімен еркін таратылады, және біздің еліміздің банктермен еркін сатып ... ... бар. ... ... ... тек қана ... ... шеңбері пайда болып және дебиторлық қарыздар айналымына қызмет көрсету белгілі-бір деңгейге жеткеннен ... ғана өз ... ие ... Сондықтанда факторингтік операциялардың дамуына технологиялардың жоқтығы себеп емес, ал керісінше банкирлердің фактрингтік ... ... ... ... себебінен факторинг айналымы өспей отыр және бұл ... ... ... алып оны ... ... жасап отыр.
3.Басқарылуы қиын тәуекелділік. Факторингтік компаниялар, теориялық жағынан және ... ... ... отырғанымыздай тәуекелділікті басқарумен айналыспауы тиіс. Фактордың қызметі ол дебиторлық қарызды жүргізу, бақылау, ... және ... ... табылады. Фактор шыныдада компанияның кейбір қарыздарын сатып алудан бас ... ... ... өз ... басқаруда көмек бкркді. Бірақ оның негізгі функциясы тек қана осымен шектелмейді. Факторлар үшін ең ... ол ... ақша ... ... Ол бұл ... іске ... ... өзіне белгілі бір тәуекелділікті ала отырады. Қазақстандық тәжірибеде әзірше регресс құқығы, яғни ... ... ... ... кері ... ету құқығы бар. Бірақ бұл факторинг операциясын іске асыруға және оның негізгі қызметі - кәсіпорынның ағымдағы қызметін ақша ... ... ... ... іске ... кедеогі келтірмейді.
4.Еңбек ауқымының көп болуы. Тоық факторингтік операцияны жүргізу көп мөлшердегі ... іске ... ... етеді. Бұл жұмыстар ең алдымен: дебиторлық қарызға қызмет ету ... ... ... оның ... мерзімін бақылап отыру, дебиторға инкассалық хабарландыруды жіберу және тағы сол сияқты негізінен өте күрделі емес. Қажетті ... ... ... бұл жұмыстар автоматты түрде іске асырылып отырады. Ауқымды жұмысты нақты бір дебиторды регрессіз қаржыландырудың тәуекелділігін бағалаумен байланысты. Дебиторлардың қызметі ... ... ... бойынша мәліметтердің жоқ болуы себебінен, факторлар дебиторлардың қарыздары бойынша қаржыландырудың тәуекелділігі деңгейін анықтау мақсатында көп жұмыс жасауына тура ... ... ... ... ... жұмыстардың атқарылуы қиындығында емес, мұндағы басты мәселе жұмыстың ауқымы көбейген сайын шығындардың да өсуі, сол себептен операция бойынша ... ... ... ... ... ... сый ақы мөлшерлемесінің жоғары болуы. Бұл факторингтік қызметті пайдалану тиімділігі туралы сұрақты туғызады. [41,36б]
Еңбек көлемінің көптігі мәселесін ... ... ... ... автоматтандыру деңгейін жоғарылату арқылы жұмыс көлемін азйту, мұны арнайы бағдарламалық қамтамасыздандыруды сатып алып онымен қызметкерлердің ... ... ... ... іске асыруға болады, толық фактрингтік қызмет көрсетпей, әр түрлі факторингтік қызметтерді ... және тағы ... ... ... рентабельділігінің төменділігіне әдейі банкке клиенттерді шақыру мақсатымен келісу, мұнда банк клиенттеріне факторингпен қоса басқа да қызмет ... ... ... мысалы, депозиттік, несиелік және есеп-шот жүргізу қызметтерін көрсету арқылы. [42,145б]
Міне осылай, іс-тәжірибеде факторингтің дамуына кедергі себептерді қарастырып біз ... ... ... ... ... мәселе тек қана технологиямен толық қамтамасыздандырылмау, несиелік тәуекелділікті басқару қиындығынан немесе ... ... көп ... емес екендігіне көз жеткіздік. Негізгі мәселе күрделірек. Ол толық факторингті іске асыратын фактордың несиелік тәуекелділікті қабылдауы мен оны ... ... ... болып отыр. Өйткені кез келген қызмет етуші кәсіпорын туралы шынайы толық мәлімет алу қиынға соғып отыр, көп шығынды талап етеді. ... ... ... қарым-қатынас тәжірибесін жинақтамай кез-келген несие мекемесі өзіне несиелік тәуекелділікті қабылдауға келіспейді. Олар өз ... ұзақ ... бойы ... ... тұрақты айналымы бар клиенттердің дебиторлық қарыздарымен ғана факторингтік ... ... ... Осы ... ... ... тәуекелділіктен сақтандырады.
Факторингтік операциялардың Қазақстанда даму преспективасы жайында тағыда бір ... ... ... Бұл ... еліміздегі орта және кіші кәсіпкерліктің дамуы преспективасы туралы. Әрине ... ... кіші және орта ... ... ... ... ... Осы күні көптеген жаңа фирмалар пайда болып өз қызметтерін атқаруда. Әсіресе соңғы жылдары сауда ... ... ... ... ... ... қаржы мекемелеріне таныс емес және сенімді төлемші ретінде танымал емес. Содан соң олар өзараесеп-айырусыларында алдын-ала төлемді ... және өз ... ... ... ... тек қана ... ... ұсынады. [43,789б]
Бұдан басқа факторингтің жетісілуін тежеп отырған мәселе түсінігі көпшілік сауда ұйымдары мен кіші ... ... ... ... ... отыр. Қазақстанда факторингтік операциялардың маркетингі жүргізілмей отыр. Бұл ең алдымен факторингтік операциялардың банктер үшін аз ... ... ... Өйткені бүгінгі күні қаржы ұйымдары үшін табыстылығы жылдық 30-60% дейін жетіп отырған басқа да қаржы операциялары болып отырғандықтан олар табыстылық ... ... ... ... ... онша ... ... жоқ.
Сонымен қатар көңіл аударарлық жәйт бұл құжаттық операциялар, яғни аккредитивтер мен ... ... ашу, ... және ... ... ... үшін аз табысты болып келеді. Дегенменде айтарлықтай дамыған қаржы құралдары болып ... Бұл өте ... ... ... ... кең ... танымал, банктердің көпшілік клиенттерінің олармен жұмыс жасауға сұранысы жоғары, өйткені олардың серіктестері өз контактыларында осындай есеп-айырысу жолдарын ... ... ... ... мұндай қызмет көрсетуден бас тартуы, клинттердің басқа осындай қызметті көрсетуші банктерге ауысып кетуіне себеп болады. [44,145б]
Міне ... ... ... ... ... ... ... есеп-айырысу, депозиттік немесе несиелік қызмет көрсетулеріне қосалқы қызмет ретінде табыстылық деңгейі төмен қызметтерді көрсетуге мәжбүр. Осыған байланысты факторингтік ... ... мен оны ... ... ұйымдарының қызметін жетілдірумен байланысты болсауы тиіс. Бұл жағдайда факторинг тек қана қаржы ұйымдарына қосымша клиенттерді тартатын маркетингтік саясат ... ... ... бұл оның ... қатарын кеңейтіп және де өз есеп-айырысу және ағымдық есеп-шоттары бойынша айналымын ұлғайтуға ... ... ... туындайтын мәселелерді екі топқа ажыратуға болады. Бірігші тобы - бұл ... және ... ... ... Олар ... құрылымын кіші бизнес кәсіпорындарының, соның ішінде тек қана сауда мен қызмет көрсетулерді ғана емес, өнеркәсіптік өндіріс ... ... ... ... ... ... Бұл ... ұйымдары үшін факторингтік операцияларды қолданушы клиенттік базасын ұлғайтуға мүмкіндік береді, ал бұл ... ... әрі тез ... ... ... ... ... Дегенмен бұл топтың мәселелрі жақын преспективада шешілуі екіталай. Мәселелердің екінші тобы - бұл ... ... ... ... тек қана ... ... клиенттік базаны ұлғайту мен оның құрылымын жақсарту құралы ретіндегі факторингті дамытуға қызығушылығына байланысты. Бұл ... ... ... ... болмауы, дебиторлық қарызға қызмет көрсетуші технологиялармен жұмыс ... ... ... ... ... ... алуы мен ... жұмыс жасауға қажетті қызметкерлерді тағайындау) және басқаларын атауға болады. ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл еліміздегі ірі қаржы мекемелерінің FCI және IFG ... ... ... ... мүше ... ұсыныс жасаумен байланысты. Бұл ассоцацияларға мүше болу арқылы ірі қаржы мекемелері клиенттер үшін ... ... ... ... және дебиторлық қарыздарға қызмет көрсетудің жаңа технологияларын үйренеді.
Ассоциациямен ұйымдастырылатын семинарларда қаржы мекемелері қызметкерлері факторингтік ... ... ... ... ... ... тиімді жақтарын ескереді. [47,698б]
Бұл факторингтің кәсіпкерлерге қолдану тәжірибесінде тиімді енгізуге мүмкіндік береді және оның ... ... ... ... ... ... ұзақ ... бері қызмет ететін халықаралық факторингтік компаниялардың құнды тәжірибесін алуға жол ашады.
Қазақстанда факторингтік операциялардың дамуына көп ықпалын тигізетін ... бұл кіші ... ... күнге артуы. Қазіргі күні іс-жүзіндегі заңнамалар көптеп ашылып ... кіші ... ... ... ... жеңілдіктер алуға, негізгі құралдардың жедел амортизациялау мүмкіндікиерін және басқада олардың дамуына әсер етуші ... ... ... ... [48,415б]
Кіші кәсіпорындарды құру тарихы корсетіп отырғандай, тек кейбір ғана олардың басқарушыларының жақсы экономикалық білімі бар ... және олар ... ... ... ... қаржымен есеп айырысу құралдары туралы түсінігі бола ... ... ... байланысты қаржы мекемелері ұсынатын факторингтік операцияларын жетілдіру үшін маркетингтік және жарнамалық компанияларды іске ... өте ... ... ... ... ... ... қаржы мекемелері осы қызметтерді өз клиенттеріне корсетуден алатын табысы жоғары ... жеке ... ... ... ... ... [49,412б]
Біздің пікірімізше, қазіргі күні қаржы мекемелерінің факторингтік ... ... ... ... үшін ... бір ... бар. 1997 ... бастап көптеген коммерциялық банктер бөлшек бизнеске қызмет көрсету қажеттілігін түсінді. Көптеген қаржы мекемелері мен банктер өздерінің қызметінің алғашқы күндері отандық ... ... - ірі ... ... газ, ... және басқада минералды ресурстарды өндірушілерге қызмет көрсетуге бағдарланған. Ал ... ... ... ... сала кәсіпорындары отандық және шет елдік қаржы мекемелерімен жеткілікті тиімді дәрежеде қызмет көрсетуде.
Бірте-бірте қаржы ұйымдарына есеп-шоттары ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігі бар кіші кәсіпорындармен жеке кәсіпкерлердің көп мөлшері бар екендігі айқын болады. Сондықтанда қаржы мекемелері өздерінде ... ... ... ... ... ... жаңа ... құралдарын ұсынуы уақыт талабына сай мәселе болып отыр.
Бүгінігі кезеңде кіші орта кәсіпкерлерге өз қызметін белсенді ... ... ... ... ... олар: Тұран Әлем Банкі, АТФ Банкі, Альянс Банкі, Центр Кредит Банкі, Каспий Банкі және тағы басқа. Осылардың ішінен факторингтік қызметті ... ... ... ... Әлем ... мен Альянс Банкілері , дәлірек осы банктермен құрылып отырған БТА ORIX Лизинг пен ... ... Бұл ... ... ... ... ... кеңінен көрсетуде. Олардың тәжірибесі көрсетіп отырған қаржы құралы. Бұл туралы клиенттердің өздерінің мәлімдемелерінен белгілі ... ... Олар ... ... ... ... мәселесін шешуші құрал және оны қолдану арқылы сатылым көлемінің 3-4 ретке өсіп отырғандығын алдыңғы тарауда атап айтқанбыз. [50,363б]
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... клиенттердің дебиторлық қарыздарын әр-түрлі тиімді варианттары бар екендігінен беймәлімдігі кедергі болып отыр. Бұл ... ... ... бас ... ... ... ... тиімділігін арттыру мақсатында қазақстандық қаржы мекемелерінің басты мәселесі ол маркетингтік зерттеулерге үлкен инвистициялар құю. Бүгінігі күні ... ... ... ... отырған мәселеміз аумағында ғана емес, сонымен қатар бүкіл экономика салаларында өте күрделі болып отыр. Батыс елдерінде сан жылдар бойы ... ... ... ... ... ... түрлері ТМД елдерінде, соның ішінде Қазақстанда да жаңа қызмет түрлерінің коптеп пайда ... ... ... ... ... мәжбүр етіп отыр. [51,478б]
Сондықтанда кәсіпкерлікті басқарудағы факторингтің тиімділігін көрсету үшін факторингтің маркетингін жүргізу қажет. Мұнда ең ... ... ... ... ... - кіші және орта ... ... қызмет көрсетудің сипаттамасына көп көңіл аудару керек. Факторингтік операцияларды жабдықтаушылар өз қызметінде тиімді қолдануы үшін ... ... ... әрбір кіші және орта кәсіпорын туралы мәліметтер базасын жинақтауы қажет. Ал еліміздің аймақтары өте ... ... ... осы ... ... шашырап жатқандықтан, мұндай мәліметтерді толық жинақтау әрине күрделі мәселе. Сондықтанда бұл жағдайда қаржы мекемелерінің тиісті деңгейде факторинг тіпті басқа да ... ... ... ... ... ... ... шешуші әсерін тигізуі сөзсіз.
Сондықтанда факторингтік қызметің маркетингісінің алғашқы сатысы ол білікті мамандар тағайындау, қажетті бизнес ... ... ... ... ... табылады. Қазіргі күні қаржы мекемелері кіші және орта кәсіпкерлік дамып отырған темір жол торабында, теңіз жағалауы мен әуе ... ... ... ... ірі-ірі қалаларына көңіл аударуларына болады. Олардың әрқайсысында экономиканың бір немесе бірнеше салалары дамыған. Ал ... ... ... ... Астанада кіші кәсіпкерлік экономиканың барлық салаларында дамып отыр. Міне, осы қалалардағы кәсіпорындар туралы мәліметтерді толық жинақтау, оны өңдеп талдау факторингтің ... ... өз ... ... еді. ... банктер кәсіпкерлермен факторингтің келіісм-шартқа келісуден бұрын кәсіпорынның несиелік рейтингін анықтау үшін ... ... ... және ... тұрақтылығы. Мұнда кәсіпорынның қаржылық көрсеткіштерінің орташа салалық деңгейге сәйкес келуін, кәсіпорынның орташа салалық циклдан тәуелділігі, өндіріс икемділігі, саланың даму ... және ... ... ... ... экономиканы нарықтық емес реттеу механизміне төтеп бере алу дәрежесі зерттеледі.
2.Саладағы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... саладағы басқада кәсіпорындардың баға саясатына әсер етуі, кәсіпорынның саладағы сауда айналымы құрылымындағы үлес салмағы, бәсекеклестердің белсенділігімен қалыптасқан бағаға икемділігі, ... даму ... ... ... қаржы нәтижелері: кәсіпорын қызметінің барлық негізгі қаржылық көрсеткіштерін нормативтермен ... ... ... ... және ... ... сипатын талдау, негізгі қаржы коэффиценттерінің ауытқуы динамикасын талдау, ақша қаражатының ағымын талдау, балансты талдау. Мұнда балансты талдауда келесі көрсеткіштер қарастырылады: ... ... ... ... ... ... салалық деңгеймен салыстыру, пайданың капитализациялануы мен оның қарқыны, айналым капиталын қадағалау деңгейі және тауармен қамтамасыздандыру деңгейі, ... ... ... ақша ... мен ... ... ... өтімділігі деңгейі, қорлардың аналымын талдау, ағымдағы шаруашылық қызметті қаржыландыру ... ... ... менеджмент деңгейінің сипаты: жоғары білімді және мамандығы бойынша қажетті іс тәжірибесі бар ... ... ... ... ... ... мамандандырылуы атқарып отырған лауазымына сай болуы, бизнес-жоспардың бар болуы мен оның ... ... ... ... компания ұжымын біртұтас команда ретінде сипаттау мүмкіндігі, басқарушының позициясының тұрақтылығы.
5.Факторингтік ... ... ... ... өз ... қарым-қатынас тарихы: қарыздарға кепілдеменің икемді түрлері, қарызды өздігінен өтеу мүмкіндіктері, ... ... ... ... кешіктіруі мүмкін мерзімдері, дебиторлық қарыздарды өтеудің қолданылған түрлерімен тәжірибесі. [53,478б]
Міне осы талдауларды жүргізе отырып қаржы мекемелері кәсіпорынның ... ... ... ... ... бұл кәсіпорынға факторинг қажет пе әлде оған басқадай қаржы құралын қолданғаны тиімді ме, сол ... ... ... ... береді. Ал факторингті қолдануда кәсіпкерлер келесідей қосымша табыстар мен артықшылықтарға ие болатынын ескере кеткен жөн:
1.Факторидан қажетті айналым ... ала ... ... көлемін өсіру арқылы пйдасын асыру.
2.Банктік несие алумен байланысты болған ақталмайтын шығындардан экономдау. Өзінің сатылымын банктік несиелеуге қарағанда факторингті қолдануда кәсіпкерлер ... ... ... ... ... үшін ... несиені рәсімдеу бойынша шығындардан, ол өзіне кепілдікті тіркеу мен сақтандыру ... ... ... ... үшін ... ... ... еңбек ақысын төлеу шығындарын және тағы басқа шығындарды кіргізеді;
б) елдегі жоспарланбаған пайыздық мөлшерлеменің өсуінен келетін шығындар;
3.Жабдықтаушылардан тауарды айтарлықтай төмендетілген ... ... алу ... ... ... ... ... Мұндай мүмкіндік жабдықтаушы факторингті пайдалану есебінен сатылған тауарлары үшін төлемнің көп бөлігін дереу ала-алуынан, өз серіктестеріне тауар үшін төлемді ... ... ... ... олар өз ... ... тауар партиясы үшін бағаның төмендетілуін сұрайды.
4.Сатылған тауарлары үшін төлемнің ... дер ... ... ... ... ... ... жұмыс орындары мен еңбек сағаттары үшін шығындардан экономдау.
6.Айналымда қаражаттың болмауы салдарынан қарызға тауар сату мүмкіндігі де болмауынан клиенттерін жоғалтудан ... Міне ... ... үшін ... негізгі артықшылықтарды отандық кәсіпкерлердің тиімді қолдануы үшін жоғарыда аталып өткен ... ... іске ... керек. [54,631б]
Сонымен бірге бүкіл әлемдік қаржы нарығындағы факторинг үлесі бір-бірінен ажыратылып тұратын ерекшеліктері бар, олардың ... ... ... әр ... ... ... ... жоюға бағытталса, ал факторинг бизнесті дамыту, компания айналымын ұлғайту, жаңа нарықтарға шығу мәселелерін шешуге ... ... мен ... ... ... мүмкіндігі факторингтің ең тиімді жағы. Сонымен қатар факторинг өзіне дебиторлық қарыздарды басқару мен ақпараттық-аналитикалық қызмет ... ... ... үшін тағы да бір ... ол ... ... етілмеуі және мерзімсіз қаржыландыру көзі, оны кәсіпкер қаншалықты керек мерзімге дейін созыла береді және бұл жағдайда кәсіпкердің сатылымы ... ... ... қаржыландыру көлемі де арта береді. Несиеден факторингтің тағыда бір айырмашылығы ол қаржыландыру дебиторлар есебінен өтеледі. Қаржыны алу көп ... ... ... тек қана ... жіберу туралы төлұүжат болса ғана жеткілікті. Кәсіпкер қаржыны тауарды жіберген күні ақ алады. [55.142б]
Индустриалды ... ... ... нарығының қарқынды дамуы өткен ғасырдың 80-ші жылдарында болған, сол кезеңде факторингтік компаниялар саны 4 ретке артқан, Италияда айналымы 74 ретке, ... -14 ... Ұлы ... мен ... - 7,5 ретке өскен.
Бұл біздің еліміздің де әлемдік нарыққа бәсекелес болу үшін оларда ғасырлар бойы ... ... ... ... өз тәжірибемізге енгізу қажет екенін тағы да дәлелдейді. Бұл мақсатты іске асыру үшін ең алдымен еліміздегі кіші және орта кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... жаңа тиімді әдістерді және құралдарды пайдалану орынды. Өйткені біз үшін жаңа құрал болғанымен әлем ... ... сан ... бойы ... отыр және бұл ... ... ... жылға кәсіпкерлер тарапынан сұраныс қсіп отырғандықтан, оның кәсіпкерлердің қызметі үшін тиімді құрал ретінде танылып отыр. [56,12б]
Ең ... ... өнім ... ... болады, өйткені олар тауарын өткізу нарығын іздеп және шығарған өнімдері үшін ... ... ... ... ал бұл ... ақшаны дереу айналымға жібереді. Екіншіден, факторинг еліміздегі ірі көтерме сауда компанияларына тиімді болар еді. Өйткені олар өз ... ... ... ұзақ ... ... ... отыра алмайды. Олар өнімді өндірушіден тауарды дереу сатып алғысы келеді. Сонымен қатар факторингті дамып келе жатқан орташа кәсіпорындарға жаңа жобаларын іске ... ... ... ... ... барлығы әрине дұрыс басқару нәтижесінің көрсеткіштері болатын кәсіпорынның ... ... ... ... ... несиелік қабілеттілігімен жоғары іскерлік сенімділікке ие болған жағдайда ғана мүмкін болады. ұнда компанияның бизнес-жоспары да мағызды ... ... Ол ... ... ... көрсеткіші деседе болады, мұнда кәсіпорын жоспарының негізіне ... ... ... ... ... ... болжамдарының өміршеңдігіне ерекше көңіл бөлінеді. [57,13б]
Факторингті қолданушы кәсіпкер факторға өз даму бағдарламасын көрсетуі ... ал ... ... ... өз ... ... тиеп жіберілу құжаттарына сәйкес қай тауар қай жерге және қанша мөлшерде кеткені туралы мәліметтер ала ... ... ... ... кәсіпкер туралы толық мәлімет алу қиын мәселе екенін ... атап ... ... бұл ... шешу үшін ... ... құрылуы қажет. Сонымен қатар олар басқада қаржы мекемелерімен кәсіпорындар туралы мәлімет алысып отыруы қажет. Жалпы елімізде кәсіпорындар туралы ... ... ... база ... ... деп ойлаймыз және бұл заңдастырылған болуы керек. [58,32б]
Сонымен әрбір кәсіпорын өзінің сату мөлшерін ұлғайтуға, дамытуға тырысады. Бірақ көпшілік жабдықтаушылардың ... және ... ... ... ... ... алға қойған мақсаттарын іске асыруына кедергі болып отыр. ... ... ... ... қаржы өнімдері мен қызметтері келеді. Осындай құралдардың қатарына факторинг жатады, ол өз ... ... ... келесідей мәселелерін шешуі тиіс:
-жабдықтаушы-компаниялардың нарықтағы үлесін кеңейту;
-дебиторлық қарыздың өтімділігін жоғалту;
-кассалық үзілістерді жою;
-контрактларды және салықтарды дер ... ... ... ... ... қарым-қатынастарын одан әрі дамыту;
-жаңа сатып алушыларды тарту;
-сатып алушыларға несиеге ... ... ... ... ... және тағы ... [59,45б]
Біздің қоғам жаппай жаңаландыру кезеңінде өмір сүрді. Қазіргі заман талабына сай кәсіпкерлікке айтарлықтай жетістіктерге жету үшін, оны тиімді басқаруды үнемі ... ... ... ... жетістікке жетудің тиімді жолы ол менеджменттің жаңа қолдарын іске қосып отыру қажет, бұның өзі келесідей талаптарға жауап ... ... ... ... ... іс-тәжірибесіне оңай енгізілуі керек, ағымдағы және болашақтағы ең маңызды басқару мәселелерін шешу керек және тағы басқа. ... ... ... ... ... ... басқару құралдарының қатарына факторингті жатқызуға болады.
Бәсекелестік күрестің шарықтауы, ... ... ... ... ... төмендеуі, қаржы нарығының құбылмалылығы кәсіпорындарды тәжірибеге қазіргі заманның ең тиімді жаңа құралдарын енгізуін талап ... бұл ... ... тек қана ... ... ғана ... ... қатар ұзақ мерзімгеде өтімділігін, қаржылық тұрақтылығы, жоғары пайдалығы, нарықтығы ... ... ... ... отырады. [60,145б]
Факторинг бүгінгі күні бүкіл әлемде кәсіпорындарының қаржы жағдайын жетілдіруін, ақша-есеп ... ... ... ... ... ... танылып отыр. Сонымен қатар, факторинг әлемдік қаржы нарығында ең табыстылығы жоғары құралы ретінде танылып отыр. Ол ... күні ... және ... ... ... ... экономикасында жоғарғы қарқынмен дамуда. термині кәсіпорынның ағымдағы шаруашылық қызметін қаржыландыру қажеттілігінен туындай тұтынушылардың қарыздық міндеттемелерін сатып алу ... ... ... ... серіктестер арасындағы есеп айырысуларды айтарлықтай жеңілдетеді. Тауар сатушы тиеп жіберілген тауарлары үшін ақысын дереу тауарды жібере салып ала алады, ал ... ... ... төлемақының кейінге қалдырудың уақытын өзара келісе алу мүмкіндігіне ие болады. Сатушы қарыздың өтелуіне қадағалауға байланысты әкімшілік шығындары болмайды. Ол ... ... ... ... өз ... әрі қарай жетілдіруіне, жаңа технологияларды жетілдіруіне мүмкіндік алады. [61,36б]
Қазіргі күні кіші және орта ... ... ... экономикасына айтарлықтай маңызды үлесін қосады, әрі оны дамыту күрделі мәселе. ... ... ... кіші және орта кәсіпорындардың дебиторлары қарыздарын уақтылы бере алмайтын болған жағдайда осы ... ... өте ... Көптеген индустриалды дамыған елдердің қарқынды дамып келе жатқан кәсіпорындарында, несие мекеделеріне менеджерлер бизнесті өте тиімді жүргізуге әсерін тигізетін құрал ... ... ... Бұл ... ... ... бірі ... табылады. Факторингті отандық банктердің тәжәрибесінде енгізу нарықты шаруашылықты жүргізудің тиімді әдісі болып отыр, әрине егерде оның нақтылы шарттардың ... ... ... ... ... сатып алушылар үшін тиімді жақтарын қарастырайық:
-Тауарлы несие ала алады, ... ... ... ала ... ... үшін ... ... 3-ай мерзімге созып береді.
-Сапасыз тауар алу қаупінен сақтанады.
-Сатып алу мөлшерін көбейту мүмкіндігі жасалады.
-Бәсекелестік қабілетін жақсартуға, ... ... ... ... ... коммерциялық ұйымдарға немесе кәсіпкерлерге көрсетіледі, олар тұтыну тауарларын жабдыұтаумен айналысады, ... ... және ... ... ... ... және косметика, автобөлшектер, бензин, канцтауарлар, тұрмыстық техника және құрылыс құралдары тағы басқа, сонымен бірге кейбір бірқатар қызмет саласында туризм, ... тағы ... ... Бұл ... ... факторингтік қызмет көрсетілетін тұтынушылар тұрақты болуы тиіс, ал ... ... ... үздіксіз болуы тиіс. [63,46б]
Факторингтің артықшылықтары ол:
1. Ақша қаражатын тез алуы.
2. Дебиторлық бақылау жүргізу қажеттілігі болмауы.
3. Қарызды өтеп алу-фактордың .
4. ... ... ... ... ... ... де жоқ деп ... болмайды, олар:
1 Қымбат екндігі
2 Сатып алушылардың үшінші ... ... ... үшін ... Ескі менталитет .
4 Қызмет көрсетуші банктің мазасыздануы.
Әрине, мұндай кемшіліктер кез ... ... ... ... отырары сөзсіз. Уақыттың өтуә мен бұл кемшіліктерді жойып, біздің ... ... ... факторингтік операцияларды кәсіпорындардың кеңінен қолдануына жол беруіміз маңызды. ... ... ... кіші және орта кәсіпорындарының қызметінде кеңінен қолданар болса, онда елімізде кейбір жеңіл өнеркәсіп, ауыл ... және тағы ... ... ... ... ... ол қаржы тапшылығы, ал банктік несие кейбір кәсіпорындар үшін тиімсіз болады. [64,147б]
Осы ... ... ... мен ... ... неде? Бұлардың айырмасы көп, негізгілеріне тоқталып отейік:
1 Несиені Банкте қарыз алушының өзі ... ... ал ... ... ... ... төлейтін ақшадан төленеді.
2 Несие белгілі-бір мерзімге беріледі, факторингтік қаржыландыру төлемінің нақтылы созылу мерзіміне беріледі.
3 Несие - ... ... ... күні ... ... ... тауарды жіберген күні төленеді.
4 Несие кепілдіксіз берілмейді.
Факторингтік қаржыландыру ешқандай кепілдемені қажет етпейді.
5 Несие алдын-ала келісілген сомаға ғана беріледі.
Ал ... ... ... ... және ... сату сату мөлшері өскен сайын өсіп отырады.
6 Несие келісілген мерзімде өтелуі тиіс.
Факторингтік қаржыландыру дебитордың тауарға қарызын төлеген ... ... ... алу үшін ... ... ... қажет. Факторингті қаржыландыруды счет-фактура немесе тауар жіберілуі туралы ... ... ... ... ... ... өтелуі жаңа несие беруіне кепіл болмайды.
Факторингтік қаржыландыру мерзімсіз созыла береді.
9 Банктік ... ... ... өзіндік құнға есептік мөлшерде ғана жатқызылады.
Ал факторингтік комиссияны төлеуге кеткен төлемді ... ... ... ... ... банк ... ... басқа ешқандай қызмет көрсетпейді.
Сонымен, факторингтің несиеден бірқатар айырмашылығы бар екендігін көріп отырмыз. Дегенменде ... ... ... ... ... ... қажетті әрі маңызды құралы болып табылады, әсіресе ол кіші және орта ... үшін өте ... ... ... ол ... тәжәрибиеде дәлелденген. [65,65б]
Осы тарауды қорыта келе айтарымыз қазіргі күні ... үшін ... ... мен ... көрсету нарығында бәсекелестіктің күннен-күнге өсуімен кәсіпкерлер мен олардың тұтынушылары арасында өте икемді өзара қарым - ... құру ... ... кунге актуальды мәселе болып отыр. Жабдықтаушы өз тұтынушысын ұстап қалу ... әр ... ... іске асыруда олардың қатарында: бағаны төмендету, ақысыз жеткізуді ұйымдастыру, бонустар және тағы сол ... ... ... ... ... ... үшін жабдықтаушылар тауарды бөлшек саудада алдын-ала төлем бойынша сатуды қалайды. Ал ақша қаражатының жетіспеушілігі салдарынан тауарды бөлшек саудамен сату өте ... ... ішкі ... қоры ... да ... ... қалуы мүмкін, бұдан шығудың әр-түрлі жолдары бар, оның бірі сатылған тауар үшін төлем мерзімін кейінге ... ... ... ... ... ... Дәл осылай тауарлы несие жоғарыда аталған шаралардың ... ... ... ... шара ... ... үшін кері әсер етеді. Тұтынушыға тауарлы несие беру ... ... ... ... және ... қажетті ақша қаражатының тапшылығына кезігеді, сонымен қатар тауар үшін төлемнің өз ... ... қалу ... ... ... - кәсіпкер компаниясының қызметі әр-түрлі тәуекелділікке кезігеді, оларға: өтімділік, ... ... ... ... Мұндай мәселелердің бір шешімі ол тауарды сатып алушылардың дебиторлық қарызына өтімді қаржылық құрал сипатын беру. Бұл мақсатта біз ... ... әлем ... ... ... қолданылып жүрген факторинг құралдарын қолдануымызға болады. Осы орайда кәсіпорындардың факторинг құралдарын ұйымдастыруда жоғарыда аталған ерекшеліктерді ескере отыруы өте ... ... жаңа ... стандарттарға сай факторингтің бухгалтерлік есебін ұйымдастырудың өзі бір күрделі мәселе. Біз осы тарауда осы мәселе шешімін осы ... ... ... стандарттарына сай ұйымдастыру ерекшеліктерін де толығымен зерттеп оған талдаулар жүргізілді. Бұл талдау мен ... ... ... ... ... қаржыгерлері, экономистері немесе бухгалтерінің қызметтері барысында тиімді қызмет атқарады деген пікірдемін. [66,63б]
Қазіргі экономикасы ... ... ... ... ... белсенді түрде өз қызметтерінде қолданып отыр. Оған әрине объективті себептер бар. Бұл құралдарды ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқаратын жүздеген компаниялар қолданып отырғаны бізге ... ... ... ... факторинг компаниялардың айналым қаражаттарының жетіспеушілігіне қарамастан олардың интенсивті дамуын қамтамасыз етеді.
Кәсіпорынды басқару жүйесіндегі факторингті қолданудың басты мақсаты бұл ақша қаражатын ... алу ... ... ... ... мерзімде алу. Соның нәтижесінде тауар өндіруші өндірген тауарларын сатып алушысының сатып алушылық қабілетіне тәуелсіз болады. [67,122б]
Факторингтің көмегімен кәсіпорын басқарушылары бар ... ... ... капитал айналымының жеделдеуінежәне сәйкесінше пайданы өсіруіне аударуына оптимальды жағдай жасалынады.
Біздің кәсіпорындардың басқару жүйесінде факторингті ... ... ... ... ... ... бар. Қазақстанда кәсіпкерлікте факторингті қолданудың объективтік негіздері:
1.Айналым капиталының жетіспеушілігі
2.Несиелеудің жоғары тәуекелді болуы
3.Қаржылық басқаруды жетілдіру мәселелері
4.Қаржыны жоспарлауды жетілдіру қажеттілігі
5.Аналитикалық жұмыстарды ... ... есеп ... ... ... ... ... қарыздарды қысқартуды жөн санайды, өйткені бұл ақша қаражаттарының айналымын тездетеді, сондықтанда жалпы айналым капиталын тиімді пайдалануға ... ... ... ... ... ... қысқаруы келісім шарт бойынша тауармен жабдықтау жоспарын орындау көрсеткіштерін жақсартып, сонымен қатар пайда мен рентабельділік ... ... де ... ... тауар өндірушілер арасындағы жоғары бәсекелестік жағдайында, бүгін тауарды тиеп ... ... сол ... үшін ... төле деп ... ... ... іс-тәжірибеде жоқ. Көптеген жаңадан ашылып жатқан кәсіпорындардың басқарушылары компаниялардың активтерінің маңызды бөлігі ... ... ... көңіл қоймағандықтан қиындықтарға кезігіп жатады. Айналым қаражатының жеткілікті мөлшерде болуы бизнестің сәттілігінің басты факторы, ал ол қаражаттар көзіне ... ... ... қаражаттар жатады. Мұндай жағдайда басқарушының қызметі арта ... ол ... ... ... және ... ... ... айналысу орнына өз уақытын несие іздеу мақсатында банктердің немесе бақада мекемелердің табалдырығын тоздырып, қайта-қайта келіссөздер жүргізумен өтеді. Ал кейбірде тіпті ... ... ... бизнеске деген құлшыныстары да алғашқыдан бәсеңдей түседі. [69,99б]
Қазіргі замандағы факторинг кәсіпорын басқарушыларына осы аталған негативті ... ... ... ... Олар -дан ... ... ... қызмет атқарады. Сонымен қатар факторинг белгіленген төлемақыға дебиторлық қарыздарды басқарумен сатылым есебін жүргізуді қамтамасыз ететін құрал ретіндеде ... ете ... ... келе жатқан кәсіпорын үшін қаржы көзі бола алады. Факторинг кәсіпорынның ... ... ... маңызды мәселелерді шешуші құралдар болғандықтан объективті қажеттілігі айқын. [70,98б]
Банкирлерде өз жұмыстарында факторингті ... ... ... ... ... көлемін ұлғайтып, жаңадан сатып алушыларды тартуға, оларға сатып алуда ... ... ... төлеу шартымен өз жабдықтаушыларынан тауарды айтарлықтай арзан бағамен сатып алуына;
-өзіндік айналым қаражаттары жетіспеген жағдайда банктік несиелеу шартынан анағұрлым тиімді ... ... ... ... ... ... ақшаға сатумен ауыстыруға;
-банктік несиеден бас тартуға, өйткені несие алу бойынша кепілдікпен байланысты көпшілік шығындардан құтылады, сонымен қатар банктің ... ... үшін ... ақша ... ... ... банктік несиелеу барысында олар несие мерзімін ескеріп жұмыс жасауға мәжбүр болады. [71,45б]
Көріп отырғанымыздай факторингтің несиеден кәсіпорындар үшін біршама артықшылықтары басым. ... ... де ... үшін өз орны бар, ... ... ... ... кіші және орта кәсіпорындардың басқару жүйесінде осы факторингтік қаржыландыруды қолданса, олардың басқарушыларының ... ... ... ... ... Бұл жөнінде өзінің оқулығында Е.П. Жарковская да атап көрсеткен. Ол факторингті кіші және орта кәсіпорындар үшін ... ... ... деген. Бұл олардың қаржы көздеріне қол жеткізуін жеңілдетеді, олардың бар көңілін бизнесті жүргізіп және дамытуға аударуына ... ... ... ... сатылым есебін үздіксіз жүргізу, дебиторлық қарыздарды дер кезінде инкассалау қызметін жүргізу қажеттіліген босатып олар бойынша ... ... ... ... ... жағдайда факторингті қолдану кәсіпорындарға қаржы бөлімшелерін ашпай ақ ол жұмыстың барлығын арнайы маманданған мекемелерге өткіщуіне болады. Әрине бұл ... ... ... ... ... әсіресе кіші және орта кәсіпорындардың басқарушыларының жұмысын жеңілдетеді деген пікір ... Сол ... ... ... ... жүйесінде басқада маңызды қызметтерді атқарады. Мұндай қызметтерді экономикасы дамыған елдердің кәсіпорындарды басқару жүйесінде ... ... және ... ... ... ... сан жылдық өзінің қызметінің тиімділігін іс-тәжірибесімен дәлелдеген. [72,25б]
Фактоингтің кәсіпорындар үшін қызмет ету ауқымы өте кең. ... ... ... ... ... ... ... басқару
3.Сатып алушының төлем қабілетін талдау
4.Төлем талаптарын сатып алу
5.Төлемдік талаптарды инкассалау
6.Төлемдерді талап ету
7.Несиелік тәуекелділікті қабылдау
8.Сатылған тауардың ... ... ... тұрғандай ақ факторингтің қызмет ету механизмі аспектілері жан-жақты барлық жағдайда да факторинг кәсіпорынның қаржылық ағымдарын ретке келтіріп, ... ... ... ... ... қатар факторинг кәсіпорынның стратегиялық әрі бухгалтерлік есебін жетілдіруге ықпал етеді. Ал бұл ... ... ... ... отандық кәсіпорындардың күрделі мәселелері болып отыр. Бұл аталған мәселелерді шешуде қазірше отандық нарықта тек қана ... ... ... Ал ... ... және орта ... ... көрсетіп отырғандай жеке меншіктерінде мүліктері жоқ, көбінде олар мүлікті ... алу ... ... ... ... қаржы алуда кәсіпкерлер үшін басты артықшылықтары мұндаймүліктік кепілдеменің қажет болмауы, онда кепілдік ретінде кәсіпорынның дебиторлық қарызы бола ... Бұл ... ... ... қызметі өте жоғары болып табылады. [73,124б]
Дегенмен факторингтің бұл жағымды ... бәрі оның ... ... ... ... сақталынса, осы операциялармен айналысушы ұжым жұмысы сауатты ұйымдастырылса ғана іске асырылады.
Кәсіпорынмен фактор фирма қатынастары келісім-шартпен реттелінеді. Бұл ... ... ... көрсету түрі орын алғандығы анықталады. Факторингтік келісім шарт әдетте кем дегенде 1 жыл ... ... Онда ... жүргізу шарттары көрсетіледі, атап айтқанда, төлем тараптарының реквизиттері, төлем тараптары сомасынан фактор-фирманың төлеу сомасының үлесі, операцияны жүргізу тәртібі, ... ... ... ... ... комиссиондық төлем мөлшері, факторинг келісімін доғару шарттары.
Факторингтік қаржыландыру ... мәні бір ... ... ... ... ... (клиентке) оның қызмет көрсету нәтижесінде үшінші бір тарапқа (қарыздар) пайда болған қарыздық міндеттемелері бойынша ақша қаражатын ... ... ал ... оған ... болған қарыздық міндеттемені талап ету құқығын беруді міндеттенеді. [74,147б]
Келісім шар объектісі ... ... алу ... өткізілетін қарыздық мәндеттеме болады. Қаржы берілу пәні ретінде: төлену мерзімі келген ақша талаптары немесе ... ... ... ... бола ... ... қаржы агентімен келісілген келісім шартта төлем мерзімі келіп ... ... дәл сол ... ал ... ... ... ... мерзімінің сақталуын белгілейді. Кәсіпорын өткізілетін қарыздық міндеттемелердің шындығы бойынша толық жауапкершілікті алуы тиіс. Сатылу пәні ретіндегі қарыздық ... егер ... оны ... ... бар ... ғана ... ... есептелінеді.
Болашақ қарыздық міндеттеме қаржы агентіне қарыздар тараптан ... ... ету ... ... ... ... ... өткізілген болып саналады, бұл келісім-шартта көрсетілуі тиіс. Егер қарызды өткізу қандайда бір нақтылы ... ... ... онда сол ... ... ... ... Мұндай жағдайда қарыздық міндеттемені қосымша рәсімдеу қажеттілігі болмайды. [75,25б]
Әдетте ... ... ... ... ... ... қалуында тараптардың жауапкершілігі қарастырылады. Мысалы, кәсіпорын фактор-фирма алдындағы өз міндетін ұзақ уақыт бойы орындамаған жағдайда, фактор-фирма кәсіпорынның ... бір ... ... ... ... сот ... арбитраж арқылы алуына болады.
Келісім шарттың нақты ерекшеліктері фактордың жасаған тауарларынан, ... ... ... ... ... ... тәуекелділік деңгейінен байланысты болады. Мұнда кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығы және оның болашақ преспективасы, қажет болған жағдайдабасқада көздерден қаржы алу ... және ... ... ... ... есеп ... есепке алынады.
Фактор-фирма немесе банк менеджерлер есебінде, оның клиенттерімен қарым-қатынасы, ... ... ... ... материялдары, банктерден алған қарыздарының құрылымы туралы мәліметтері, ішкі фирмалық шоттардың жағдайы, өзіндік капитал қозғалысы, клиенттерінің ... ... және тағы ... ... ... жабдықтаушының қызметіне жан-жақты талдау жүргізеді. [76,188б]
Фактор-фирма сонымен қатар рекламацияның пайда болуы себептерін, олардың жалпы тауар айналымы ауқымындағы үлесін ... ... ... ... жағдайлары, тасымалдауада пайда болған ақаулар, дұрыс емес бағалар, келісілген бағалардың сақталмауы жағдайлары анықталады. Берілетін коммерциялық ... ... және оны ... дер ... ... сатылым көлемінің мерзімдік өзгерістері ерекшеліктері, сонымен қатар жабдықтаушының шоттарды дер ... ... ... ... жағдай өте маңызды, өйткені тауарды тиеп жіберуден бұрын немесе қызмет көрсетілмей тұрып шоттарды жіберілуі заңсыз болып табылады. Факторинг іс ... ... ... көп ... ... несиелік тәуекелділігін бағалап, оны өзіне қабылдауы немесе қабылдамауы туралы шешім қабылдайды. ... ... ... ... үшін сенімсіз несиелер зерттеледі; жабдықтаушы клиенттердің несиелік қабілеттілігін тексеру ... ... ... ... жабдықтаушы іске асыратын несиені басқару сипаты зерттеледі. [77,29б]
Факторингтік келісім шарттың ... ... ... ... міндеттемелерді өткізу сәтінен бастап іске асады. Бұл үшін жабдықтаушы сатып алушыға жазылған төлем талабының көшірмесін; сатып алушы банкіне факторингтік операция ... ... ... ... онда ... ... фактор-фирма реквизиттеріне айырбастауын өтінеді.
Фактор-фирма берілген құжаттарды тексеріп, олар келісілген шарттарға сай келген жағдайда факторингтік операцияны іске ... ... күші ... келісім бойынша және жабдықтаушының төлемсіз болуы жағдайында жойылуы мүмкін.
Іс-тәжірибеде факторингтік операцияның келесі түрлері жиі ... ... ... ... ...
-регресс құқығымен немесе регресс құқығынсыз
-алдын-ала авансылау немесе белгілі-бір мерзімде төлеу ... ... ... үшін жабдықтаушы-кәсіпкер жоғары сапалы тауар немесе қызмет өндіруі тиіс, өндірісті кеңейтуге және пайдасын арттыруға мүмкіндігі болуы шарт. Бірақ дебиторлардың дер ... ... өтей ... ... ... төмен болуынан, тауар қорларының жинақталуынан, сонымен қатар әр-түрлі өндірістік кедергілердің туындауынан бизнестің жүруін өте қиындата түседі. [78,149б]
Айта ... бұл ... ... ... қызметін қолдана алмайды.
Бұл қызмет түрі дебиторлары көп, бірақ олардың қарыздық сомалары аз болатын кәсіпорындарға, стандартты емес өнім өндірумен айналысатын, субмердігерлермен ... ... ... ... өз ... ... ... де сол сатылған тауарларға кәсіби қызмет көрсететін компанияларға,өз клиенттерімен ұзақ мерзім қызмет жасап және жасалынған қызметтерге есеп айырысуды жұмыс ... ... ... ... ... факторингтік қызмет көрсетілмейді.
Факторинг сонымен қатар жеке тұлғалардың, кәсіпорындардың ... ... ... ... ... тәжірибесінде факторингтік келісімнің сан алуан түрлері қолданылады. ... ... ... бойынша жан-жақты факторингтік қызмет көрсетулер мен басқа да жекелеген қызметтерді қамтиды. Факторинг өзінде жабдықтауды қаржыландыруды, ақшалай талаптар бойынша ... ... ... ... ... ... шоттардың төленуіне қадағалау жасауды, несиелік тәуекелділіктен сақтандыру және тағы басқа қызметтерді біріктіреді.
Толық факторингтік қызмет көрсетуге негізінен ... ... ... ... ... ... компанияның әмбебап қызмет көрсетулері мұндай кәсіпорындарда қаржылық басқарудың және тәуекелділікті басқарудың ... ... ... [79,54б]
Жабдықтаушылармен факторингтік компаниялардың сұраныстарын ескере отырып әр түрлі типтегі ішкі факторингтік келісімдер қабылданады. Толық қызмет көрсету туралы келісімдер іс-тәжірибеде ... ... ... сенімсіз қарыздардың пайда болуынан толық қорғауға және ақша қаражаттары ағымының келіп түсуін, несиені басқаруды, алдын-ала авансылау немесе ... ... ... ... етеді.
Соңғы шарт туралы тоқталып өтсек, төлем мерзімдері кейде өзгеруі ... ... ... ... шарт ... ... ... факторингтік қызмет көрсетуде сатып алушыдан қаражат келіп түспеуіне байланыссыз келісілген мерзімде төлемнің төленетіндігіне кепілдік ... ... ... белгіленген мерзім деп атайды. Оны аныұтай отырып фактор-компания потенциялды жабдықтаушының қаржылық есебін талдайды және клиенттерінің орташа төлем ... ... ... ... ... клиент өз қарыздарының барлығын дерлік фактор-фирмаға өткізген жағдайда орын алады. Осы жағдайда ғана ... ... ... ... болған жағдайда жабдықтаушы тек қана талап етілуі қиын немесе несиелік тәуекелділігі ... ... ... ғана өткізуі мүмкін. Мұндай тәжірибе жабдықтаушығада тиімді, өйткені әрбір өткізілген қарыздық міндеттеме бойынша басқару және қос есептілікті жүргізу қажеттілігі ... Бұл ... екі ... да ... тек қана егер ... өз ... өзінің филиялдарына немесе құрылымдық бөлімшелеріне сатса тиімсіз. [80,63б]
Іс-тәжірибеде қолданылатын толық қызмет көрсетудің тағыда ол бөлшек факторинг деп аталады, мұнда ... ең ... ... ... таңдаудан қателеспеуі мақсатында, өз қарыздық талаптарын бірнеше факторға сатады. Бұл жерде жабдықтаушы қызметіне сәйкес келмейтін ... ... ... ... аз ... ... ... Бөліну кейбірде географиялық себептермен немесе тауарлардың топтарға бөлінуінен де байланысты болады.
Толық қызмет көрсету, тәжірибеде регресс ... ... ... да ... ... ... фактор компания жабдықтаушының несиелік тәуекелділігін сақтандырмайды. Компания белгіленген мерзімде өтелмеген қарыздық міндеттемелердің төленуін жабдықтаушыдан талап етеді. Осындай жағдайда ... ақша ... ... ... ала ... ал регресс құқығынсыз толық факторингке керісінше, жабдықтаушыға ақша қаражаты ... ... ... ... ... ... анық ... келгісі келмей, бірақ толық факторингтік қызмет пакетін алғысы келген жағдайларда, басқаша айтқанда толық факторингтік қызметтің жабық түрін ... ... ... ... көбінесе арнайы жылжыту фирмалары арқылы әрекет етеді, ол фирма атына ... ... және ... ... атына жазады. Бұнда клиенттереге қарыздың өткізілуі туралы хабар етпесе болады. Фирма тауарларға және шот фактураларға меншіктік құқығын сақтайды, ... ... ... қарыздық талапты инкассалайды, несиелік тәуекелділіктен сақтандырады, яғни толық ... ... ... ... ... факторингтік келісім туралы ешкім білмеуі тиіс, сондықтанда ... ... ... ... ... ... ... бойынша факторингтік келісім дамуының жаңа кезеңі агенттік келісім немесе басқаша атауы ... ... ... ... ... Егер жабдықтаушы-фирма толық есептік жүйеге ие немесе дербес несиелік көздері бар болса онда факторинг олар үшін ... ... ... ... ... ... ондай фималарға несиелік тәуекелділіктен қорғау қажет болады. Бұл жағдайда факторлық ... ... ... ... ол бойынша компания өтелмеген қарыздық міндеттемелерді сатып алады, ал жабдықтаушы оларды инкассалаушы агент ретінде болады. ... ... ... ... қатысатындығы көрініп тұрады. Бірақ факторингтік компанияға төлем ... ... ... ... ... ... компания пайдасына жабдықтаушыға төленгендігі көрсетіледі. Бұл тәжірибенің ... ол ... ... қабілеттілігін бағалауға шығынның азаюы және жабдықтаушыдан алатын сый ақының төмендетілуі.
Кейбірде жабдықтаушыларфакторигтік компаниялар тарапынантек қана несиелеудіқажет ететін жағдайлар ... Онда ... ... тек қана ... ... ... ашық немесе жабық түрдегі факторингтік келісім жасалынады. Бұл жағдайда факторингтік ... ... ... ... ... ... ... арта түседі. [82,39б]
Кейбір жабдықтаушылар тұрақты қаржылық жағдайға жеткеннен ... ... ... ... көрсетуден бас тартып, тек қана шот-фактуралардың есебін жүргізуге келісім жасайды. Бірақ керісіншеде болады, есеп жүргізуден толық факторингтік қызметке ... бұл ... ... несиені басқару немесе өз шоттарын инкассалауда қиындақтар болғанда орын алады.
Әлемдік тәжірибеде, көріп тұрғанымыздай факторингтік ... сан ... ... ... олардың арасындағы айырмашылық: толық қызмет көрсетуден бастап (максимальды) шот-фактуралар есебін жүргізумен ... ... ... ... ... сұранысына жоғары деңгейде ыңғайландырылуы мүмкін деген тұжырым жасауға болады. Дегенмен біздің пікірімізше толық факторинг ретінде тек қана регресс ... ... ... ... ... ... ... [83,48б]
Тәуелсіз мемлекеттер достастығы (ТМД) елдерінің соның ішінде Қазақстанның факторингтік ... даму ... оның ... ... көруге болады. Дегенмен әлемдік деңгейге жетуге біршама қашығырақ. Жыл саиын көптеген кәсіпорындар өз қызметінде факторингті қолдануды. Бұның ... ... ... ... ... ... тапшылығын жабудан бастап факторинг көмегімен пайдасын арттырудың мүмкіндігі бар екендігін түсінумен аяқталады. Қазіргі күні Тәуелсіз мемлекеттер достастығы елдерінің арасындағы ... ... ... көлемі шамамен 100 млрд. долларды құрайды. Тәуелсіз мемлекеттер достастығы елдерінің ішіндегі факторингтік нарығы ең ірі әрі ... ... ... ... табылады. Тәуелсіз мемлекеттер достастығы елдерінің ұлттық нарығында факторингтік ... ... ... мақсатында 2001 жылы маусым айында ВЕФА құрылды. Оның ... ... ... Украина, Армения мен Молдова мемлекеттерінен компаниялар кірген. Факторингтік индустрияның соңғы жаңалықтарын ескере отырып ВЕФА алатын рөлі ... Ол өз ... ... ... ... мүмкіндіктерін арттырады.
Қазіргі отандық факторингтік операциялардың атқарылуы іс-тәжірибесінде тоқталар болсақ бұл операциялармен алғашында тек қана банктер ... ал ... ... ... қаржылық ұйымдарда құрылып осы қызмет түрін қолдана бастаған. Олардың қатарында ірі қаржылық компаниялар , , , және тағы ... ... ... халықаралық FCI факторрингтік компаниясымен келісім-шарт негізінде қызмет етеді. [84,82б]
Тәжірибедегі факторингтік операциямен ... ... ... ... ... ... Мұндай операцияларды жүргізу үшін банктерде жекелеген құрылымдық бөлімшелер ашылады, олардың банктік өзіндік ... ... ... айналым қаражаттары болады. Бұдан басқада факторингпен тартылған қаражаттар да іске қосылады. Ал факторингтік бөлімшеде ақша қаражатына деген сұраныс пайда бола ... ... банк ... ... мерзімге несие береді. Факторингтік бөлімде қаражат тартудың басқада көздері бар, олар атап айтсақ түрлі депозиттерді тарту, ... ... ... ... ... ... бөлімше резервтік қор қалыптастырады.
Факторингтік бөлімшенің барлық операциялары жеке активті-пассивті ... ... ... ... есебінде әрбір жабдықтаушының есебі жүргізіледі. Факторингтік бөлімшенің жұмыс нәтижесі банктің жалпы балансының құрамдас бөлігі ретінде енгізіледі. Факторингтік бөлімшенің міндеттемелері ... ... бола ... ... банк ол бойынша жауапкершілікті өзіне алады.
Факторингтік бөлімшенің жұмыс ... ... ... ... несиені берілуі және өтелуі шарттары, пайыздық мөлшерлеме көлемі, банк және ... ... ... ... және ... ... есеп айырысу шарттары есепке алынады. Несиеге жоспарлы қажеттілік жеке төлем ... ... Оны ... ... келісім-шарт бойынша іске асырылуы тиіс төлемдер көлемі, төлеушінің қаржылық жағдайы және төлем қабілеттілігі, бөлімшенің өзінің және сырттан тартылған ... ... ... ... ... банк басқармасымен факторингтік операциялар көлемі мен клиенттер санына негізделе отырып анықталады. Онда ... ... ... ... және оның ... ... эксперттер, жабдықтаушы мен олардың конрагенттерінің несиелік қабілетін ... ... ... ... ... өте үлкен тәуекелділік болғандықтан бөлімше келісім-шартта тек қана потенциялды клиенттің қаржылық жағдайын жан-жақты тексеріп болған соң жасайды. Мұнда өзіндік ... ... ... ... ... тауарына сұраныс бар ма, олардың сапасы қандай, клиенттің өндірісі дамуда ма және оның преспективасы қандай; потенциялды қарыздардың ... ... ... және ... ... көңіл бөлінеді. [85,29б]
Факторингтік операциялар жеке тұлғалардың қарыздық міндеттемелері ... ... деп ... бюджеттік мекемелерге қойылған талаптар бойынша, кәсіпорынның филиалы немесе ... ... ... бөлшектеліп берілетін болса, егер мәміле компенсацияланған немесе бартерлік болса, сатылымнан кейінге қызмет көрсету шарты бойынша атқарылмайды. [86,36б]
Клиенттің несиелік қабілеттілігін ... ... ... бөлімше жабдықтаушының өткен, ағымдағы және жоспарланған қызметтерін зерттейді, ол үшін кәсіпорынның бухгалтерлік есептерін және балансын, ... ... ... пайда мөлшерін, рентабельділік деңгейін, айналым қаражатының құрылу көздері мен көлемін, жабдықтаушылары, тұтынушылары, бюджетпен, банкпен есеп ... ... және ... ... ... ... несиелер бойынша есеп айырысулар тәртібі болмай несиелік қабілеттілік тұрақты бола алмайды, кәсіпорынның қаржылық ... да ... ... өте маңызды. Қарыздық талаптардың сапасын бағалауда факторингтік бөлімше қызметкерлері келесідей ақпаратты ... ... саны мен ... ... ... сонымен қатар, факторингтік бөлімше клиенті болып отырған жабдықтаушының қаржылық жағдайы туралы;
-сатылым көлемінің маусымдық ауытқулары;
-төленуге берілетін шоттарға негіз ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің үлес салмағы туралы.
Тауарды нақтылы тиеп жіберілуіне ... ... ... ... ... тәжірибесінің мүмкіндігі зерттелініп отыр. [87,78б]
Факторингтік бөлімше банкпен бірігіп қызмет етеді, ал ол бөлімшесіне клиенттердің қаржылық ... мен ... ... туралы мәліметтерді беріп отырады, сонымен қатар болып кез келген ... ... ... ... ... ... қызметтерді атқарғаны үшін факторингтік бөлімше банкке факторингтік қызметті атқаруынан келіп түскен өз табысынан белгіленген мерзімде төлем төлейді. Осы ... ... алу үшін ... компания басқа да қаржы мекемелерімен келісім-шартқа отыруы мүмкін. [88,99б]
Жабдықтаушы факторнгтік ... ... ... ... ақпараттарды беріп отыруы міндет, оның ішінде әрбір ... ... ... және ... ... ... шарттары болуы тиіс, сонымен қатар;
-өткізілетін барлық қарыздық талаптардың контрольдік сомасын;
-әрбір төлемшінің қарыз сомасын, сонымен ... ... ... ... ... ... ... үшін төлем шарттары мен төлемдік талаптармен жұмыс жасауға қажет болатын ... да ... ... тиіс.
Ерекше атап өтетін жәйт бұл факторлардың мұндай қызмет көрсетулерде төлемсіздікті жоюға, нарықта тұрақты қызмет етуші жабдықтаушының төлемдерін дер ... ала ... ... тәуекелділігінен сақтандыруға бағытталған. Осының негізінде жабдықтаушы айналым қаражаттарының айналу жылдамдығын арттыра түседі, өндіріс ... ... ... ... етеді, төлем қаражатын дер кезінде алуы үшін құжаттарды жылдам рәсімдейді, тауарларды өз мерзімінде тиеп ... ... ... ... ... оның да күшті және әлсіз жақтары бар. Мысалы үшін ... ... өз ... ... келмеуі жағдайлары жиі кездеседі. Несиелеушіге өткізілген талап ету құқығын басқаға өткізу мүмкіндігі заңмен қарастырылған, оны цессия деп ... ... ... ... ... ... ... бір түрі ретінде қарастырады. Бірақ олардың сырттан қарағанда ұқсастықтары болғанымен бір-бірінен айырмашылықтары бар. Факторинг цессияға ... ... ... онда несиелеу операциясы ретінде де қызмет атқарады. [89,81б]
Ал ... ... ... ... ... ... мемлекеттер достастығы елдерінің ішінде факторинг өзін кәсіпкерлер үшін ең ... және ... ... ... ... Ол ... даму бағытына ие болды. Қазіргі күні арнайы қаржы компаниялары мен банктің факторингтік бөлімшелері бұл қызмет түрін кеңінен насихаттауда және ... оны ... [90,33б ... қорытындылай келсем,факторингті қазіргі таңда Қазақстан Республикасында кеңінен қолдана бастады.
Тақырыбымды қорытындылай келе Қазақстан Республикасында факторингтің дамуы ... ... ... ... ... әрине факторинг кеңінен таралмаған. Бірақ факторингтің бірнеше түрлері қолданылады. Олар:
1. Қазақстанда факторинг қызметінің дамуына кедергі ... ... ол бұл ... тек қана ... шұғылданып отыруында. Заң жүзінде факторинг Ұлттық банктен осы операцияларды жүргізуге арнайы лицензиясы бар ... ғана ... ... Ал ... бұл мәселе осы жылы шешілді. Өйткені бұл операцияларды атқару үшін олар лицензия алуды ... Енді жаңа ... сай ... ... кез-келген қаржы мекемелері арнайы лицензиясыз іске асыра алады. Дегенмен бұл ... ... ... ... шек қоймайды. Қазіргі күні банктермен құрылғанарнайы қаржы мекемелері де бұл операциялармен айналысып отыр, бұл ... ... ... ... ... ... банктен бөлініп шыққан мұндай мекемелер кәсіпкерлер туралы, олардың қызмет барысы жайлы банктерден толық мағлұмат алуына ... ... бар. ... ... ... Альянс банктен бөлініп шыққан Альянс лизинг компаниясы, АТФ банктен АТФ Лизинг, Тұран әлем банкінен БТА ORIX ... ... ... ... ... мекемелердің факторингтік қызметтері әлемдік банктерден оқшау факторингтік қызмет көрсететін фактор - компаниялардың қызметінен айырмашылығы жоқ десе де ... ... олар ... ... ... ... ете отырып артықшылықтарға ие, ол: жинақталған клиентураны, білікті қызметкерлер штатын, мәліметтерді автоматтандырылған механизмдерін, аналитикалық орталықтарын, есепшілерді пйдалана алады. Ал кейінірек ... ... ... ... ... соң және ... заңнамалармен құралданып алған соң жекелеген компанияларға атайды.
2. Іс-тәжірибеде сыналған технологиялардың болмауы. Дебиторлық қарызды бақылау технологиясы фактордың қызметін іске ... ... бірі ... ... Шет ... факторлық компаниялар ақпаратты өңдеу және берудің, компютерлік байланыстың әр-түрлі технологияларын пайдаланады. Мұндай ... мен ... ... ... ... ... еркін таратылады, және біздің еліміздің банктермен еркін сатып ... ... бар. ... ... ... тек қана ... ... шеңбері пайда болып және дебиторлық қарыздар айналымына қызмет көрсету ... ... ... ... ғана өз мәніне ие болады. Сондықтанда факторингтік ... ... ... ... ... ... ал ... банкирлердің фактрингтік қызметті көрсетудегі маркетингтің әлсіздігі себебінен факторинг айналымы өспей отыр және бұл қажетті технологияны сатып алып оны енгізуге ... ... ... ... қиын ... ... компаниялар, теориялық жағынан және әлемдік тәжірибеден көріп отырғанымыздай тәуекелділікті басқарумен айналыспауы тиіс. Фактордың қызметі ол дебиторлық қарызды жүргізу, бақылау, ... және ... ... табылады. Фактор шыныдада компанияның кейбір қарыздарын сатып алудан бас ... ... ... өз тәуекелділіктерін басқаруда көмек бкркді. Бірақ оның негізгі функциясы тек қана ... ... ... үшін ең ... ол ... ақша ... ... Ол бұл функцияны іске асырумен бірқатарда өзіне белгілі бір тәуекелділікті ала отырады. Қазақстандық тәжірибеде әзірше регресс құқығы, яғни ... ... ... өтелуін кері талап ету құқығы бар. Бірақ бұл факторинг операциясын іске асыруға және оның негізгі қызметі - ... ... ... ақша ... оптимизациялау арқылы қаржыландыруды іске асыруға кедеогі келтірмейді.
4. Еңбек ... көп ... Тоық ... операцияны жүргізу көп мөлшердегі операцияларды іске асыруды талап етеді. Бұл ... ең ... ... ... ... ету ... мәліметтерді енгізу, оның өтелу мерзімін бақылап отыру, дебиторға инкассалық хабарландыруды жіберу және тағы сол ... ... өте ... ... ... бағдарламалық қамтамасыздандыру болса бұл жұмыстар автоматты түрде іске асырылып отырады. Ауқымды жұмысты нақты бір дебиторды ... ... ... бағалаумен байланысты. Дебиторлардың қызметі туралы көпшілік сұрақтар бойынша мәліметтердің жоқ ... ... ... ... ... бойынша қаржыландырудың тәуекелділігі деңгейін анықтау мақсатында көп жұмыс жасауына тура келеді. Мұндағы басты мәселе ... ... ... ... ... ... басты мәселе жұмыстың ауқымы көбейген сайын шығындардың да өсуі, сол себептен операция бойынша комиссияның өсуінде болып ... ... ... сый ақы ... ... ... Бұл факторингтік қызметті пайдалану тиімділігі туралы сұрақты туғызады.
Факторингтің артықшылықтары ол:
1. Ақша қаражатын тез алуы.
2. Дебиторлық ... ... ... ... Қарызды өтеп алу-фактордың .
4. Қаржыландырудың кепілдемесіз болуы.
Сонымен қатар, факторингтің кемшіліктері де жоқ деп ... ... ... ... ... Сатып алушылардың үшінші тарапқа төлем төлеуі үшін мазасыздануы.
3 Ескі ... .
4 ... ... ... ... қатар факторингті құқықтық қамтамасыз ету жолдары да қарастырылған. Ол Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі және ... ... ... және Банк ... туралы заңымен жүзеге асырылады. Қысқаша тоқталып өтер болсам факторинг бұл бір тарап (қаржы агенті) ақшаны басқа тараптың (клиенттің) ... ... ... ... ... ал ... ... агентіне клиенттің (кредит берушінің) осы үшінші тұлғамен (борышқормен) қатынастарынан туындайтын өзінің ... ... ... ... ... ... беруге міндеттенеді.
Борышқорға ақшалай талабын клиент қаржы агентіне сонымен бірге клиенттің қарыжы агенті ... ... ... ... ету ... да ... ... талапты беріп қаржыландыру шарты бойынша қаржы агентінің міндеттемелері клиент үшін бухгалтерлік есеп жүргізуді және берудің ... ... ... ... ... ... ... бойынша шоттар ашу) қатысты құжаттар ұсынуды, сондай-ақ клиентке осы талаптарға байланысты өзгеде қаржылық қызмет көрсетуді қамтуы мүмкін.
Ақшалай талапты беріп қаржыландыру ... ... ... ... ... 346-бабында белгіленген талаптарды сақтай отырып жазбаша түрде жасалынуы тиіс.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... беру нысаны көрсетілген. Онда:
1.Жазбаша (жай немесе ноториалды) ... ... ... негізделген талап етуді беру тиісті жазбаша түрде жасалуға тиіс.
2.Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... етуді беру осы мәмілені тіркеу үшін белгіленген тәртіп бойынша тіркелуге тиіс.
3.Ордерлі бағалы қағаз бойынша талап етуді беру осы бағалы қағаздағы ... ... ... деп ... ... ... дело. Под ред. Д.И.Лаврушина.-М.: Пол, 1992 г.
2. Банковское дело. Справочное пособие. Под ред. Ю.Я.Бабичевой-М.: Экономика, 1993 г.
3. Л.Давыдова, ... ... ... ... Казахстан: учебное посбие._- Алматы Жеті жарғы, 2004 г.
4. Айылчиева А.А. Банки как субъекты имущественных ... ... ... ... юрид. наук:.12.00.14, 12.00.03. - Бишкек: КНУ им. Ж. Баласагына, 2003. - 29 ... ... және ... ... тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі.-Алматы: Мектеп, 2003 ж.
6. Жуков.Е.Ф. Банки и банковские операций. Москва, 1997 г
7. Концепция развития финансового ... РК на ... ... ... ... құқық І том, жауапты редактор М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин - Алматы, 2003. - 263 б.
9. Юридическая ... - М.: ... ... 1997. - С.464
10. К. ... Ф. Энгельс Сочинение. - М.,1923 - Том 26. ч.1. - С.414.
11. ... М.В. ... по ... услуг в советском гражданском праве. - Л.,1989. - С.13.
12. ... ... ... ... 2 /под ред. М.К. ... Ю.Г. ... - Алматы, 2002. - ... ... ... В 2 ... ІІ. ... 2: ... / Отв.ред. проф. Е.А. Суханов. 2-е изд., перераб. и доп. - М., Издательство БЕК, 2002. - С.99. ... ... В 2 ... ІІ. ... 2: ... / Отв.ред. проф. Е.А. Суханов. 2-е изд., перераб. и доп. - М., ... БЕК, 2002. - ... ... Е.Б. Правовая природа банковских договоров. - Алматы: ... 1997. - 187 ... М.М. ... ... права. - М.: Бек, 1995. - 413 ... FCI Rules of ... ... FCI ... 1995 ... ... "Консультант", 7 апреля 2005.
19. Chesser D.L. Predicting loan noncompliance//J.of Commercial Bank Leading 1997.
20. ... Н.А ... ... ... ... К ... ... конкурентноспособной экономике, конкуретноспособной нации!// Казахстанская правда.- 2004.20 марта
21. ... И.Я ... и ... ... ... ... Банковское дело под ред. О.И.Лаврушина. М.: 1998.-397 с.
23. Банковское дело. Справочное пособие. Под.ред.к.э.н. Бабичевой Ю.А. М.: Экономика, 1993.-397с.
24. В.М. ... .- М.: ИПЦ , ... Г.М ... . - М.: ... ... Е.Д. ... Аудит и финансовый анализ, 1997. №4.
27. Гончаров В.В Впоисках совершенствования управления.- М.: 1996
28. Ғ.С. Сейтқасымов Ақша.Несие.Банктер. Оқулық.- ... 2000.- 328 ... Б.А. ... ... ... 2000.- 328 ... Н.Н. Хамитов. Банк ісі. - Алматы, Экономика, 2006.- ... С.Б. ... ... ... ... 2004.- 272 ... ... Республикасының Азаматтық кодексі. Алматы: Юрист, 2006.-309 б.
33. FCI, Annual Revieu, ... Е.Ф. ... ... ... операции.М.: Банки и биржи, 1997.- 471 с.
35. И.Т. Балабанов. Основы финансового менеджмента. Учебное пособие.-М: Финансы и статистика, 1998.-480с.
36. А.А. ... ... ... ... и международная практика: Учебное исправочное пособие.-М ИНФРА-М, 1995.- 352с
37. Г.С. Сейткасимов. ... ... - ... ... 1998.- ... С.Б. ... ҚаЭУ хабаршысы №2, 2003. 70-75б
39. Д.М. Мадиярова, В.С. Марчевский. ... ... ... ... ... ... 1997.-13с
40. А.Л. Сморнов, Л.Н. Красавина, Международный кредит: ... и ... .-2-ое ... ... ... АО , 1994.- ... А.И. Ольшаный. Банковское кредитование: российский и зарубежный опыт.-М.: Русскай Деловая Литература, 1997.-352стр
42. Е.В. Михалева, Л.И. Хорина. Бюллетень ... ... ... . ... В.М. ... Финансы. №, 2004.-48-50с
44. Финансы и кредит. Под.ред.проф. А.М. Ковалевой.-М.: Финансы и статистика, 2003.-512с.
45. Пятанова В.И. финансы и кредит. №5 (65), 2004. ... А.В. ... А.В. ... ... ... ... и ... 2005.-608с
47. Е.П. жарковская Банковское дело: Учебник- М.: Омега - Л; ... ... ... и ... №5 (219) ... 1999.- ... С.П. Гришаев Денги и кредит. № 11, 1999.-17-18с
50. А. Эрделевский. Росисйкая юстиция. №1, 1999.- 56-58с
51. Хозияство и право. №1, 1999.- ... ... А.И. ... ... ... ... Издательство АО 1994.-15-16с
53. Корниф. №52 (302), декабрь 1994.- 80с
54. Банковское дело под.ред. В.И. ... Л.П. ... М,: ... и ... 1995.- 480 ... ... Т. Факторинг шарты// Заң.-2002.-N 12.-53-56-б
56. Вексельное, факторинговые, лизинговые операции. Под руков. Проф. ... Л.: ... ... ... ... Н.П. ... и ... под уступку денежного требования:общие черты и оновные различия// Предпринимательское право.-2005.-43-47с
58. Ю. ... ... №7, ... ... Т. ... на товарном рынке Казахстана // Экономика и статистика.-2004. №5.-70-72с
60. И.В. ... ... ... №1 ... 1998.-67-71с.
61. Тюрина А.В. Оформах интеграции капитала в финансово-промышленных группах // Менеджмент в России и за рубежом.-2001 №1.-С.21-30.
62Е.Ф. ... ... и ... ... коммерческих банков. М.: Издательство АО , 1995-48с
63. М.Р. Үрпекова, Ж.Б. Жанайдарова Вестник ПГУ №3, 2004.-89-94б
64. Аналитический банковской журнал №6 (73) июнь ... З. ... ... №11, ... К.В. Шмиттгоф Экспор: право и практика международной торговли: пер.с англ.- М.: Юрид.лит., 1993.-512с
67. Современной финансово-кредитный словарь под общ.ред. М.Г. ... П.С. ... ... ... ... ... под.ред М.Г. Лапусты- М.: ИНФРА-М 2000.- 448с
69. Cantilon R. Essai sur la nayure du commerce en general.- Paris:-1952.-28-33p.
70. Қаңтарбаева А.Қ. ... ... ... ... Найт Ф. ... риска и неопределенности// Thesis.Вып.5.1994.-14с
72. Шумпетер Й.А. Теория экономическая развития.-.: Прогресс, ... № 3036 18 ... 1996 жылы ... ... ... Жарлығы.
74. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы.
75. Четыркин Е. Методы финансовых коммерческих расчетов.- М.: Дело Лтд. 1995.-295с
76. Bank of England, ... ... Finance for Small Firms Survey, London, July, ... Altman E.I., La Fleur J.K. Managing a Return to ... Health, Journal of Business ... ... Tarter K.A. ... Factoring: An Effecnive Financial Strategy, Business America, 1997.- 18-56p
79. // , 28 марта ... The World ... Yearbook ... BCR ... Brovlte.-11-13, 37-41p
81. Банковский портфель.т.Отв.ред.Коробаев Ю.И. М., 1994г
82. //Журнал , 28 февраля 2005г.
83. ... 21 ... ... , ... , декабрь 2004г
85. //Журнал , декабрь 2004г
86. //Журнал , декабрь 2004
87. //Журнал , декабрь 2004г
88. //Газета , №218 (1258), 29 ... ... ... , ... ... 2006 жылдың қаңтар айына АО -ң жылдық есебі.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акшалай талапты беріп қаржыландыру шартының жалпы ережелері29 бет
Несие және есеп айырысу қатынастары58 бет
Несиелік-айырысу міндеттемесі23 бет
“Аймар” ЖШС-ң ұйымдық-экономикалық сипаттамасы, есеп және қаржы жұмысын ұйымдастыру73 бет
Лизинг, факторинг, франчайзинг негiзiнде шарттарды жасау және бұзу26 бет
Су-тіршіліктін қажетті шарты, тіршілік факторы7 бет
Unix ОЖ-нің қорғаныс әдісі5 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
«Данон» компаниясының персоналдың дамыту процесін басқару22 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь