«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Екінші деңгейлі банктерде тәуекелдерді басқару жүйесінің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1Банк тәуекелдерінің маңызы және олардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2Банк тәуекелдерінің түрлері және олардың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3Банк тәуекелдерін басқару және оларды азайту тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ...19

2 Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.1Банк секторындағы несиелік тәуекел.менеджментті басқару ерекшеліктерін сипаттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
2.2Банк жүйесіндегі несиелік портфелді қалыптастыруда тәуекелдер деңгейін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.3«Банкцентркредит» АҚ . ның несиелік портфелін талдау және бағалау ... ...40
2.4«БанкЦентрКредит» банкінің тәуекел.менеджментін басқару әдістері ... ... .43

3 Коммерциялық банктерде банк тәуекелдерін басқару саясатын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
Кіріспе
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей несиелендіруден түскен пайда банк пайдасының орасан зор үлесін құрайды. Бір уақытта несиелердің кайтпай қалуы, әсіресе үлкен көлемді несиелер қайтпай қалуы құлдырауға әкеліп соқтыруы мүмкін. Сондықтан несиелік тәуекелді басқару кез-келген коммерциялық банктердің дамуының стратегиясының бірден-бір қажетті бөлігі.
Қаржылық нарықтағы жағдай коммерциялық банктердің төлемді жүзеге асыру, орта және ұзақ мерзімді несиелер беруге деген қабілетсіздігі, кәсіпорындардың төлем қабілеттілігіне әсерін тигізумен және өндірістің одан әрі құлауына алып келуімен қиындатылады. Жалпы дағдарыс атмосферасында коммерциялық банктер жоғарғы тәуекел жағдайында жұмыс жасайды.
Экономиканың банктік секторының қалыптасуы және дамуы кезеңінде қаржылық-несиелік инструменттердің кең комплексін орынды қолдануынан олардың өздерінің өміршеңдігі, ақша нарығындағы операциялардан пайда табу мүмкіндігі, немесе керісінше капиталды жоғалту және банкроттылық тәуекелділігіне тікелей байланысты.
Егер банк менеджерлері тәуекелдерді бақылайтын болса, оларға төлем қабілетсіздігі туралы уайымдамауға болады. Сондықтан олар үшін бірінші орында сенімділік, табыстылық және тәуекелдерді минималдаудың рационалды үйлесімділік проблемасы тұр. Қазақстанда потенциалды клиенттер үшін банктердің сенімділігін анықтаудың қандайда бір әдістемесі жоқ, тек қана camel жүйесінен басқа, ол тек банктік қадағалау кызметкерлерімен ғана қолданылуы мүмкін, себебі ол өзінің құрамына банктердің дәлме-дәл есеп берулерін оқып білуді кіргізеді, бірақ ол ақпаратта коммерциялық құпия болып саналады. Осыған байланысты банктік тәуекелдер банктің сенімділігіне, табыстылығына, тұрақтылығына үлкен әсерін тигізетін болғандықтан, біз әлемдік тәжірибедегі қазіргі заманғы оларды бағалау әдістемелерін оқып білуіміздің және осы алған білімді еліміздің банктік тәжірибесінде қолдануымыз абзал.
Тақырыптың тағы бір актуалдылығы қарастырылып отырған несиелік тәуекелді бағалау әдістері және басқару әдістері Қазақстанның банктік жүйесінің дамуымен және қалыптасуымен байланысты сұрақтарды зерттеудің жаңа бағыты болып табылады.
Факторлық талдау негізінде несиелік тәуекелдің банк қызметіне әсерін зерттеу үшін біз әлемдік тәжірибеге үлкен көңіл аударып отырмыз, және соның көмегі арқылы ҚР-да қолдануға тиімді де, пайдалы банктік тәуекелдерді анықтау, одан „қорғану,, үшін әдістерді саралап отырмыз. Осы кешегі күні, отандық банктер үшін тәуекелдерді реттеу сферасында басты проблема болып ссуда бойынша төлемеу тәуекелін басқару саналды. Бұл тәуекелдің түрін реттеуге Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісінің (келесіде-ҚРҰБ) пруденциалдық нормативтері бағытталған.
Несиелік тәуекелді минималдау және сенімділікті жоғарылату облысындағы зерттеулер Қазақстанның банктік жүйесін реформалауда ең актуалды проблемасы болып отыр. Барлық аталған проблемалар және себептер
Пайдаланылатын әдебиеттер тізімі
1. «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
2. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
3. Қазақстан Республикасындағы банктер мен банк мекемелері: Негізгі заң актілері. - Алматы: ЮРИСТ, 2002.
4. 2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық Банк Басқармасының №213 қаулысымен бектіліген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы» ереже
5. Н. Назарбаев. Қазақстан – 2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы «Білім», 1998. 54-55 бет.
6. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Түсініктеме. ред. Басқарған Ғ.С. Сапарғалиев. Алматы «Жеті Жарғы», 1999 – 26 бет.
7. Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 желтоқсандағы №1270 Жарлығымен бекітілген «Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігі туралы» ереже
8. Сейітқасымов Ғ. С. “Ақша, несие, банктер” Алматы: Экономика, 2001
9. Көшенова Б. А. “Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары” Алматы: Экономика, 2000.
10. Саниев М. С. “Ақша, несие, банктер” Алматы 2000
11. Банковское дело: Учебник. /Под ред. В. И. Колесникова, Л. П. Кроливицкой./ М.: Финансы и статистика, 1998
12. Банковское дело /Под ред. О. М. Лаврушина./ М.: Финансы и статистика, 1998
13. Мақыш С. Б. “Коммерциялық банктердің операциялары” Алматы: Қазақ университеті, 2004.
14. Сейткасимов Г.С. “Банковское дело”. – Алматы: Каржы-Каражат, 1998г.
15. Маркова О. М., Сахаров В. И. “Коммерческие банки и их операции”. – М., Банки и биржи – Юнити, 1995г.
16. Жукова Е. Ф. “Банки и банковские операции”. – М.: Банки и биржи – Юнити, 1997г.
17. Усоскин В. М. “Современные коммерческие банки”. – М., 1994
18. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под ред. Лаврушина О. И. – М.: Финансы и статистика, 1999.
19. Долан Э. Дж. И др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. – М.: - С.Петербург, 1993.
20. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. – Алматы, изд.2-е, перераб. и доп. Қаржы-қаражат, 1997.
21. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Оқу құралы/ Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА-ның академигі Сейітқасымов Ғ.С., 2-ші басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004.
22. Искакова З.Д., Банк ісі. Оқу құралы. Қарағанды, 2006.
23. Ғ. Сейітқасымов, Ж. Бекболатұлы, С. Кәрімжанов. «Қазақстанның банк жүйесі». Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008. – 186 б.
24. Ілияс А.Ә. Ақша-кредит саясаты: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008.
25. Хамитов Н.Н. Банк менеджменті: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2007.
26. Хамитов Н.Н. қазіргі кезеңдегі кредиттік іс: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2009.
27. Банковское дело. Г.С. Сейткасымова. Алматы, 1998.
28. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Оқу құралы Алматы: 2000.
29. Калиева Г. Т. Кредитное дело. – Алматы: Каржы – каражат, 1997.
30. Казимагомедов Т. И. Банковское обслуживание населения: Зарубежный опыт. Издательство. – Финансы и статистика, 1997.
31. К.АУмарова А.М Ыбыраева Ақша, несие, банк. Оқу-тәжірибелік құралы. - Қарағанды, 2003.
32. Ибрагимов Н.Т. Несиелердің жіктелімі және несиелік тәуекелді бағалау // Орта Азия елдеріндегі кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау, шағын және орта бизнесті кеңейту және ұстанымын нығайту: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, 2008.
33. Куратова И.Н. Несиелік тәуекел менеджментінің мазмұны мен құрылымы // Қазақстанда экономикалық ой-сананың дамуы: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Экономика, 2009.
34. Джумабаева Л.И. Банктердің несиелік тәуекелді басқарудағы рөлі мен қызметі // Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және басқарудың қазіргі әдістемесі: Халықаралық ғылыми–тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2009.- 1 бөлім.
35. Тасболатова А.Т. Банктің несие тәуекелдігін басқару жүйесі // Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және басқарудың қазіргі әдістемесі: Халықаралық ғылыми–тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы: Қазақ ұлттық техникалық университеті, 2009.- 1 бөлім.
36. Әкімгереева Л.И. Коммерциялық банктердің несиелік саясатының экономиканың дамуына ықпалы // ҚазЭУ хабаршысы. – 2009. - №2 (62).
37. Талтанова Ж.Р. Қазақстан Республикасында екінші деңгейдегі банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелеуі // Аграрлық нарық проблемалары. – 2009. -№1.
38. Косаякова А. VaR әдіснамасы көмегімен банктік несие тәуекелін өлшеу// «Вестник КЭУ: экономика». – 2009. - №2.
39. Шамшина Р.В. Скоринг үлгісі несиелік тәуекелді бағалаудың және төмендетудің тиімді әдісі// Әлемдік қаржылық дағдарыс салдарынан арылу және Қазақстан экономикасының даму болашағы: Халықаралық ғылыми–тәжірибелік конференция материалдары. – Астана: Қазақ экономика, қаржы және халықаралық сауда университеті, 2009.- 2 бөлім.
40. www.nationalbank.kz. Национальный Банк Республики Казахстан
41. www.kisc.kz/КЦМР
42. fingramota.kz. RFCA
43. www.afn.kz
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
1. Екінші деңгейлі банктерде тәуекелдерді басқару ... ... ... ... және ... ... тәуекелдерінің ... және ... ... басқару және ... ... ... Республикасының екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді
басқару ... ... ... ... басқару ерекшеліктерін
сипаттау....................................................................
..................................................24
2.2Банк жүйесіндегі несиелік портфелді қалыптастыруда тәуекелдер деңгейін
бағалау.....................................................................
...................................................30
2.3«Банкцентркредит» АҚ – ның ... ... ... ... ... ... ... Коммерциялық банктерде банк тәуекелдерін басқару саясатын жетілдіру
жолдары...................................................................
..........................48
Қорытынды...................................................................
...........................................59
Пайдаланылған ... ... ... ... ... пайда банк
пайдасының орасан зор үлесін ... Бір ... ... кайтпай
қалуы, әсіресе үлкен көлемді ... ... ... ... әкеліп
соқтыруы мүмкін. Сондықтан несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... бірден-бір қажетті бөлігі.
Қаржылық нарықтағы жағдай ... ... ... ... орта және ұзақ ... несиелер беруге деген қабілетсіздігі,
кәсіпорындардың төлем қабілеттілігіне әсерін тигізумен және өндірістің одан
әрі құлауына алып ... ... ... ... ... банктер жоғарғы тәуекел жағдайында жұмыс жасайды.
Экономиканың банктік секторының қалыптасуы және ... ... ... кең ... орынды қолдануынан
олардың өздерінің өміршеңдігі, ақша ... ... ... ... немесе керісінше капиталды ... және ... ... ... банк ... ... ... болса, оларға төлем
қабілетсіздігі туралы уайымдамауға болады. Сондықтан олар үшін бірінші
орында ... ... және ... ... рационалды
үйлесімділік проблемасы тұр. ... ... ... ... ... анықтаудың қандайда бір әдістемесі жоқ, тек қана
camel жүйесінен басқа, ол тек ... ... ... ... ... ... ол өзінің құрамына банктердің дәлме-дәл есеп
берулерін оқып білуді кіргізеді, ... ол ... ... ... ... ... байланысты банктік тәуекелдер банктің сенімділігіне,
табыстылығына, тұрақтылығына үлкен әсерін тигізетін болғандықтан, біз
әлемдік ... ... ... ... ... ... оқып
білуіміздің және осы алған ... ... ... ... ... тағы бір актуалдылығы қарастырылып отырған несиелік
тәуекелді бағалау әдістері және ... ... ... банктік
жүйесінің дамуымен және қалыптасуымен байланысты сұрақтарды зерттеудің жаңа
бағыты болып табылады.
Факторлық талдау негізінде несиелік тәуекелдің банк ... ... үшін біз ... ... ... көңіл аударып отырмыз, және соның
көмегі арқылы ... ... ... де, ... ... ... одан „қорғану,, үшін әдістерді саралап отырмыз. Осы кешегі күні,
отандық банктер үшін тәуекелдерді реттеу сферасында басты ... ... ... ... ... ... саналды. Бұл тәуекелдің түрін
реттеуге Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісінің ... ... ... ... ... және сенімділікті жоғарылату
облысындағы ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Барлық аталған проблемалар және себептер
осы диплом жұмысының тақырыбын таңдауға, оның ... мен ... ... өз ... ... ... және ... Жұмыстың мақсаты болып несиелік
тәуекелді минимизациялау тәжірибесін зерттеу, сонымен қатар ... ... ... мен коммерциялық банктердің несиелік тәуекелдерін
басқару мәселелерін қарастыру табылады. Тәуекелдерді ... ... ... ... ... банктік жүйесін құру үшін қазіргі
жағдайларға оларды тиімді басқару әдістері өңделіп және ... ... ... ... ... міндеттерін анықтайды:
• тәуекелдердің пайда болуымен байланысты теориялық сұрақтарды оқып
білу, олардың құрылымын анықтау, несиелік ... ... ... және ... ... ... ... беру;
• несиелік тәуекелді бағалау әдістеріне талдау жүргізу және қажетті
инструменттердің тиімділігін нақты ... ... ... талдау нәтижелері бойынша қорытындыларды қалыптастыру және отандық
банктік мекемелер үшін несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... пәні және ... Жұмыстың пәні ретінде несиелік
тәуекелді бағалау құралдарымен және әдістерімен байланысты теориялық ... ... ... ... ... болып ҚР-ның екінші
деңгейдегі банктерінің қызметі табылады.
Дипломдық жұмыстың әдістемелік ... ... ... ... Банк ... және „Банктер және бантік кызметтер
туралы,, заң күші бар қаулылары, Ұлттық Банктің „Пруденциалдық ... ... ҰБ-ң ... ... мен шартты міндеттемелері және олар
бойынша екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... және ... ... ғылыми еңбектері, оқулықтар, мерзімді
басылымдардың материалдары құрайды.
1 Екінші деңгейлі банктерде тәуекелдерді басқару жүйесінің теориялық
негіздері
1.1 Банк тәуекелдерінің маңызы және ... ... және ... ... ... ... жаңа тетіктерін ... және ... ... ... ... ... ... еларалық,
республикалық, аймақтық, жергілікті сатыларында, сондай-ақ ... ... ... ... ... бірлігі деңгейінде
экономикалық тәуекелдер теориясын, оларды бақылау мен реттеудің ... ... ... ... ... шешуде банк жүйелері басты рөл атқарады. Бұл –
ел экономикасының ... ... ... мен ... ... өсе түсуі-мен және нарықтық қатынастардың дамуымен ... ... ... ... ... нарығын, валюта нарығын ғана
қалыптастырмайды, сонымен бірге ... ... және жаңа ... құру мен олар-дың қызметін жүргізуге де ... ... ... мен ... қаржылық жағждайы, тауар, сауда және
валюта нарықтарының ... ... ... ... ... ... бірден-бір иеленушісі болып саналады. ... ... өз ... ... және ішкі ... ... ... зерттеудің маңыздылығын растайды.
Барынша көп пайда табуға ұмтылу нарықтық ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Кез келген шаруашылық қызметінде қандай да бір ... ... ... ... ... ... болу қауіпі өмір сүреді. Мұндай ысырыптар қауіпті қаржы
тәуекелдерін білдіреді.
Тәуекел – бұл ... жете ... ... оның болуы мүмкін
зардаптары мен одан шығудың бегісіздік ... ... кез ... оның ішінде банк қызметінің ахуалдық сипаттамасы болып
саналады.
Тәуекел пайданы ... және ... ... ... ... шағымдардың пай-да болуы, ресурстық базаның
қатысуы, баланстық операция-лардан сыртқары түрде ... ... ... ... нәтижелердің болу ықтималдығынан көрінеді. Соны-мен бір
мезгілде тәуекел деңгейі ... ... ... ... ... ... ... де соғұрлым аз болады. Сондықтан, біріншіден, кез ... ... ... ... ... ... және бірнеше баламалы
шешімдердің ішінен ... ... ... мен ... деңгейінің оңтайлы
арақатынасын таңдауы қажет болады.
Егер:
проблемалар күтпеген жерден туындайтын болса;
банктің бұрынғы тәжірибесіне сәйкес келмейтін ... ... жаңа ғана даму ала ... ... ... әсіресе өзекті)
алдыға жаңа міндеттер қойыл-ған болса;
басшылық ... ... ... мүмкін (қажетті және қосымша пайда
алу ... ... ... және ... шаралар қабылдау
жағдайында емес болғанда;
банк қызметінің тәртібі немесе заңдардың жетілдірілме-гендігі ... үшін ... ... ... қа-былдауға кедергі келтіретін
болса, тәуекел деңгейі арта ... ... ... жуық ... ... жағдайында болады.
Өткен кезеңдегі Қазақстанның коммерциялық банктерінің тәуекелдеріне ... ... ... атап ... ... ... ... өндірістік құлдырауы және қаржылық
тұрақсыздығымен, бірсыпыра ... ... ... ... ... ... банк ... құрудың аяқталмаушылығы;
• кейбір негізгі заң актілерінің жоқтығы немесе жетілдірілмегендігі,
база мен нақты ахуал арасындағы ... ... ... ... банк ... мен ... ... әдістеріне
түбегейлі өзгерістер енгізеді. Дегенмен, аталмыш жағдай тәуекелдердің
туындауы мен олардың даму ... ... ... ... ... ... нақты деректерден, бүгінгі жағдай мен болашақ дамуға баға
берудегі ... ... ... оң және ... ... – бұл көпшілігі сәйкес келмейтін, ал кейбір жағдайларда қарама-
қайшы негіздерге ие күрделі, жүйелі құбылыс болып саналады. Тәуекел:
Болуы мүмкін қауіп пен ... ... ... ... үміт ете отырып жасалатын қызмет.
Бірнеше баламалы ахуалдан бірін таңдай отырып, қателік жасау немесе
табысқа жету сияқты ... ... ... ... ... тән ... ... белгісіздік;
• баламалықты таңдаудың қажеттілігі;
• баламалықты жүзеге асырудың ықтималдылығын ... ... ... белгілі бір тәуекел ету жағдайында шешім
қабылдайтын нақты тұлғаның қызметімен ... ... ... ... ... шешім қабылдау мен оны жүзеге ... өмір ... ... баламалылық, белгісіздік сияқты белгілермен
сипатталады.
Қарамақайшылық- мынадай жағдайларда көрінеді. ... ... ... ... ... ол ... және объективті
заттарды елемеушілікке әкеледі.
Баламалылық – екі немесе одан да көп мүмкіндіктерден ... ... ... ... Егер ... жоқ ... онда тәуекел де жоқ.
Баламалылық әртүрлі күрделілік дәрежесіне ие.
Белгісіздік – бұл ең алдымен сенімнің, бір жақтылықтың болмауы.
Тәуекелдің – ... және ... екі ... аражігі
ажыратылады. Объективті тұжырымдама салыстырмалы түрде алып қарағанда оның
болуы ... ... ... ... ... ... тәуекел-қатердің қауіптілігі мен болуы мүмкін зардаптарын
ескере отырып, мінез-құлық нұсқаларын таңдауы-на ... ... ... ... ... болу ... күні бұрын
қаралғанда (ара салмағы есептелгенде) және ... ғана ... ... ... да ... ... қызметіндегі
экономикалық тәуекел проблемаларына маңызды түрде назар аударылуы тиіс.
Солардың ішіндегі негізгілеріне банк ... ... ... ... ... ... ... салалардың
экономикалық, саяси және өзге де ... ... ... мен негізгі
баға берулері жатады.
Банк тәуекелдерін жіктеудің негізі болып қаланған ... ... ... ... ... ... ... (типі) немесе түрі;
• клиенттердің құрамы;
• банк тәуекелдерінің пайда болуы немесе әсер ету аясы;
• тәуекелдерді есептеу әдісі;
• банк тәуекелінің дәрежесі;
• тәуекелдерді ... ... ... ... есебінің сипаты;
• банк тәуекелдерін басқару мүмкіндігі.
Тәуекелдер уақыт бойынша ретроспективті ... және ... ... ... ... және оларды төмендету тәсілдеріне
талдау жасау ағымдағы және ... ... ... дәл ... береді.
Банк тәуекелдерін дәрежесі (деңгейі) бойынша төменгі, баяу және ... ... өз ... жүргізу процесінде пайда болған жерлері, олардың
деңгейіне әсер етуші сыртқы және ішкі фактолардың жиынтығы бойынша бірінен-
бірі өзгешеленетін ... ... ... ... ... ... ... өзара байланысты және
банкттердің қызметіне өзіндік әсерін ... ... бір ... ... ... ... түгелге жуығының өзгеруін туғызады.
Осылардың барлығы табиғи түрде нақты ... ... ... әдістерін
таңдау мен оны оңтайландыру бойынша шешім қабылдауды қиындатады, көптеген
өзге тәуекел факторларына тереңдете талдау ... ... ... ... деңгейін талдаудың нақты әдістерін таңдау мен оңтайлы факторларды
іріктеп алу өте маңызды болып саналады.
Банк тәуекелдерінің жоғарыда келтірілген жіктеу ... аса ... ... сипаты бар болып саналады. Енді әрбір элементті қысқаша жеке-
жеке ... ... ... ... ... немесе түрі. Мамандандырылған, салалық,
әмбебап коммерциялық банктер тәуекелдердің әртүрлі жиынына ие, ... ... бұл ... банк ... ... онда ... жоғарылылығы жаңа
технологияларға несие берумен байланысты болады. Салалық банк – ... ... ие ... ал ... ... бағалы
қағаздар мен операциялар жасауда тәуекелдерге ... ... ... сан ... ... ... ... кез-келген
тәуекелге барады, дегнмен бір операциялардан пайда болған өзінің ... бір ... ... жабуға атылмыш банктердің үлкен
мүмкіндіктері бар.
Клиенттердің құрамы және тәуекелдердің ... ... ... ... ... ... және ірі несиелер банк тәуекелдеріне әртүрліше әсер
етеді. Ұсақ қарыз ... ... ... ... тәуелді
немесе бір саланың, аймақтың, ... бір ... ... алушылар тобына
берілетін ірі несиелері өтімдікке, ... ... ... ... ... күштіәсер ету мүмкін. Олардың ... ... өз ... ... ... бақылау банктер
менеджментінің маңызды қызметі болып саналады. Бір қарыз алушының (топтың)
берешек көрсеткіші банк үшін ... ... ... ... ... нормативке жатады.
Банк тәуекелдерінің туындау аясы мен оның әсері. Тәуекелдердің ... үш топ ... ... ел (елдердің) тәуекелі; банктің өзінің
қаржылық сенімділік ... ... ... өтімдік тепе-
теңдігінің ақталмауы, міндетті резервтердің ... ... ... ... – бұл уақытында төлемеу,
қайтармау тәуекелі, банк кепілдіктерінің тәуекелі.
Банк тәуекелдерін есептеу әдісі бойынша. Нарықтық ... ... ... ... ... банкі) коммерциялық банктер үшін ... ... және ... Тәуекелдерді есептеу әдістері
кешенді (банк тәуекелдерінің мөлшерін бағалау және болжау, өтімдіктің ... ... ... ... банк ... ... топтары бойынша тәуекел коэффициенттерінің ... ... жеке ... ... ... (өлшеп көру) дәрежесі. Банк тәуекелінің дәрежесі
банктің аталмыш операциялар бойынша көрсетілген. ... ... ... ... төмендететін түзету коэффициенттері беріледі. Кепілдік
беру мүмкіндіктеріне қатысты сол, бір тәуекелдің өзі тәуекелді салмақтаудың
әртүрлі дәрежесіне ие болу ... мен ... ... алу ... Бұл ... және
балансқа кірмейтін операциялар бойынша тәуекел.
Банк тәуекелдерін басқару мүмкіндіктері. Бұл жерде тәуекелдер реттеуге
мүлде ... ашық ... мен ... ол ... ... ... ... бөлінеді.
Сонымен, банк тәуекелдерінің экономикалық жіктеуі (классификациясы)
өзінің негізі мен банк қызметіне тереңдеп енуіне ... ... ... ... Банк ... ... және олардың сипаттамасы
Банк тәуекелдері өзінің алуан түрде көрінуіне, пайда болу аясына, банк
үлгілер мен олардың операцияларына, клиенттердің құрамына ... ... ... және ... ... ... тұрғысынан зерттеу
маңызды болып саналады.
Банктің өз бетімен жүргізген операциялары бойынша тәуекелдерге ... ... ... ... мен ... ... алған қаржы
пайдаларының тәуекелдері жатады.
Несие тәуекелі – несие ... ... ... ... ... қарыз алушының оған уақытында қайтара алмау қаупі.
Пайыздық тәуекел – коммерциялық банктердің, несие ... ... ... ... бойынша ставкаларының үстінен,
тартылған қаражаттар бойынша оларға төленетін ... ... ... ... ... бату ... ... шетел валюталарының бірінің өзге валютаға, оның
ішінде сыртқы экономикалық, ... және ... да ... ... ... ұлттық валютаға қатынасы бойынша бағамының өзгеруімен
байланысты валюталық шығындардың болу қаупін білдіреді.
Қоржындық тәуекел – ... ... ... ... ... ... шығарып алған пайдалар тәуекелі – бұл қандай да бір
шаралардың жүзеге ... ... ... қызметінің тоқтауы
нәтижесінде пайда болатын жанама ... ... ... тыс ... банктің әкімшілік-шаруашылық шығындарын өтеуге
қабілетсіздігімен байланысты тәуекел туралы да жиі айтылады.
Атап ... ... ... ... ... ... ... тәуекелі өзіндік тұрғыдан дербес болып саналады, өйткені несие
ресурстары нарығындағы коньюнктурамен байланысты болып саналады және ... емес ... ... әсер ... ... егер банк нарықтың
пайыздық ставкаларының өзгеруіне бейімделмейтін болса, ол ... ... ... ... ... ... болады.
Банк тәуекелдерінің сипаттамасы банк ... ... сол ... банк қызметі мен байланысты емес тәуекелдердің
белгілері бойынша беруге болады. Тәуекел түрлерінің жіктеуі төменде беріліп
отыр ... ... ... ... жіктелуі
Банк тәуекелдері өтімдік (ликвидитті) тәукеліне және табыс тәуекеліне
бөлінеді. Оларға мыналар жатады:
• депозиттік тәуекел;
• күшін ұзарту (проглонгация) ... ұзақ ... ... ... ... тәуекелі (ссудалармен олар бойынша пайыздарды қайтарып алмау);
• жаңадан жоспарланбайтын несиелер тәуекелі;
• жаңа қызмет түрері бойынша тәуекелдер.
Табыс тәуекелі жұмысшылардың ... ... ... ... келесі түрлерін бөліп көрсетуге болады:
• несие тәуекелі;
• валюталық тәуекел;
• ел (елдер) тәуекелі;
• салалық тәуекел.
Несие тәуекелі – қарыз алушының негізгі борышты ... ... ... ... кірістердің негізгі бөлігін несие қызметінен ... да ... ... клиенттің ссуданы қайтармау ықтималдығына
қатынасы бойынша әлеуетті пайданы бағалауынан тұрады. Сондай-ақ мынаны атап
өту көзделеді: несие беру ... ... ... ... ... мен ... ... сауданы, бағалы қағаздар ... ... ... мен қаржыландыруға, валюталар айырбасына,
фъючерлік ... ... ... ... ... ... ... операцияларға және операциялардың сатыларына
байланысты бөлінеді (мысалы, мәміле жасау сәтіндегі «Форвард»).
Банк тәуекелдері негізгі пайда болу факторлары бойынша ... ... ... ... тәуекелдер – бұл саяси жағдайдың өзгеруімен
байланысты, кәсіпорындар қызметінің ... ... әсер ... ... тауарларды басқа елдерге шығаруға, елдің аумағында әскери
қимылдар жүргізуге тыйым салу сияқты тәуекелдер ... ... ... ... – бұл ... өзіне немесе ел
экономикасындағы қолайсыз өзгерістермен байланысты туындаған ... ... ... ... ... ... ... орындаудың мүмкін еместігі) жеке ... ... ... неғұрлым кең таралған түрі болып
саналады. Экономикалық тәуекелде сондай-ақ нарық конъюнктурасы мен басқару
деңгейінің ... ... бұл ... түрлері өзара байланысты болып табыады,
сондықтан да оларды іс жүзінде бөлу өте ... ... ... ... ... өз ... ... және ішкі әсер ету аясына
тәуелділікте болуы ... ... ... ... ... және кездейсоқ
апаттар тәуекелдері болуы мүмкін.
Еларалық ... ... ... мен мекемелер (бірлескен
банктер – БББ) ... ... ... ... ... байланысты және клиент-елдердің немесе контрогент-
елдердің, импортаушылар мен ... ... ... ... Олар ... капиталының қатысуымен құрылған
барлық банктер мен негізгі лицензиясы бар банк мекемелері үшін ... Банк ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын дұрыс бағалаумен байланысты болады.
Тұрақты түрде жариялап отыратын БЕРИ индексі ... ... ... ұсынылатын тәсілдерінің бірі саналады. Оның ... ... ... күні ... анықталады.
Еларалық тәуекел белгілі ел валютасының өзге бір ел валютасына еркін
аударылу ... ... ... ... ... ... ... құрылымданады.
Еларалық тәуекел деңгейін талдаудың бірегей әдістемесін Швейцарияның
банк корпорациясы қолданады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін-ақ еларалық
тәуекел ... ... ... өкілеттік алған банктер мен банк
екмелерінің қызметі тұрғыдан алдыңғы шептік және штаттық ... ... ... ең ... ... ... жинаумен айналыса отырып
сонымен бір мезгілде штабтық банк мекемелері сияқты ... ... ... ... ... ... тәуелсіз ғылыми болжамдар
жасады. Одан кейінгі уақыттарда бұл зерттеулер тұрақты сипатқа ие болып,
стандарттық ... ... ... бастады.
Шамамен 1980 жылы Швейцарияның банк корпорациясының экономикалық банк
бөлімі еларалық тәуекел деңгейін ... ... ... және дәл ... ... ... ... Бұл қағидалар постулатқа негізделді.
Жоғарыда айтылғандардан келесідей негізгі қағидалар шығарылды: еларалық
тәуекелді ... ... ... ... және ... ... сондай-ақ сандық деректермен арасалмақты зерттеуге
негізделген көрсеткіштерге сүйенуі тиіс; жағдайдың жоғары тәуекелділігі
туралы қорытындылардың ... ... ... ... ... ... немесе бағамдық (курстық) шығындар тәуекелі банк
операцияларының нарығын интернационалдандырумен, ... ... банк ... ... және ... ... ... байланысты
болады және валюта бағамының ауытқуы нәтижесінде ақша шығындарының болуы
мүмкін.
Валюта тәуекелін басқаруға ... ... ... ... 70 ... басынан бастап жүзеге асрыла бастады.
Өзінің тарапынан, валюталық тәуекелдер мынадай түрде ... ... яғни оның ... ... кепілдің өз міндеттемесі
бойынша есептесуді қаламайтындығымен немесе мүмкін еместігінің байланысты
тәуекелдер;
б) конверсиялық, яғни ... ... ... валюталық шығындар
тәуекелі. Бұл тәуекелдер нақты мәселелер ... ... ... ... ... ең көп таралған әдістері
болып мыналар саналады:
- хеджерлеу, яғни әрбір ... ... үшін орын ... айқындамалар жасау, басқаша айтқанда бір валюталық тәуекел –
пайдалар немесе ...... өзге ... ... ... екі ... ие ... своп. Біріншісі әртүрлі екі елдегі екі тарап
әртүрлі ... ... ... ... мерзімдері және
тәсілдерімен бір-біріне теңестірілген несиелер береді. Екінші ...... ... ... ... ... валютаны сатып алу немесе сату жәй
келісімін білдіреді. Своптың ... ... ... ... ... пайыздарын енгізбейді;
- «Мэтчинг» әдісі деп аталатын актив және пассив бойынша тәуекелдермен
өзара есеп айырысу, мұнда валюталардың түсімін оның ... шығу ... ... банк ... оның ... әсер ету мүмкіндігіне ие
болады. Осы мақсатта банк ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
в) трансляциялық тәуекелдер баланстардың және ... ... мен ... ... ... мен ... ... бағалау
кезінде туындайды.
Бұл тәуекелдер өз кезегінде валюталарды ... ... мен ... және өзге де ... ... таңдауға байланысты болады.
Қайта санау трнасляция әдісі немесе ... әдіс ... ... ... ... ... ... ағымдағы операцияларды ағымдағы бағам бойынша,
ал ұзақмерзімдік операцияларды – тарихи әдіс ... ... ... ... ... ... операцияларының тәуекел деңгейін ағымдағы бағам бойынша
талдайды, ал тағы бір ...... әдіс ... ... бір ... ... екі тәсілінің бірін таңдайды және соның көмегімен өзінің
тәуекел операцияларының ... ... ... Олар ... сол ... ... мен банк мекемелері қызметінің тактикалық
бағдарламаларын әзірлеу үшін пайдалануы мүмкін.
Стратегиялық тұрғыдағы валюта тәуекелдерінен қорғау ... ... ... оның ... мен ... ... баға ... түрлері және оның құнымен, сақтандыру компанияларының сенімділік
дәрежесімен тығыз байланысты болады.
Негізінен, валюталық тәуекелдерді басқарудың бүкіл сыртқы ... ... ... Осы ... ... ... ... шұғыл валюталық операциялар неғұрлым кең түрде
қолданылады. Валюта ... (тез ... ... екі ... ... «своп»
(спот/форвард, әртүрлі банктер арасындағы спот) немесе «форвард» (банк пен
клиент арасындағы «аутрайт») жағдайлары негізінде ... ... ... ... ... ... ... тәуекелін өзіне алғанда туындайды. Сонымен бір мезгілде форфертерлеу
тәуекел деңгейін:
• болуы мүмкін міндеттемелердің баланстық ... ... ... ... ... одан әрі ... ... беретін өтімдік
жағдайын жақсарту;
• болуы мүмкін қиындықтарды сақтандыру жолымен шығындардың ықтималдығы мен
болу мүмкіндігін азайту;
• пайыздық ставкалардың ... ... ... ... ... валюталар бағамның ауытқуымен және борышкердің қаржылық тұрақтылығының
өзгеруімен байланысты тәуекелдер деңгейін қайта ... ... және өзге ... құжаттары бойынша ақшаны өндірудегі несие
беретін мекемелердің қызметімен байланысты тәуекелдер мен шығындардың
жоқтығы ... ... ... ... ... көрсетеді.
Кездейсоқ апат тәуекелі немесе форс-мажорлық ... (РФО) ... ... ... Ол, негізінен, табиғаттың дүлей ... ... ... және ... ... болатын зардаптарға қатысты
болады.
Өздерінің ... ... өзге банк ... ... ... ... оңтайлы формаларын іріктеп таңдап алу,
сыртқы тәуекелдердің деңгейін төмендетудің негізгі ... ... ... сыртқы экономикалық операцияларды жүзеге асырудың келесідей
негізгі екі формасы жиі түрде кездеседі:
а) тікелей операциялар, оған тікелей ... ... ... немесе еншілес кәсіпорындар мен филиалдар,
инвестициялық операциялар арқылы сыртқы ... ... ... жатқызуға болады;
б) жанама операцияларға лицензияларды сату және сатыпалу; франчейздік
операцияларды жүзеге асыру; техникалық, ... ... ... туралы
шарт жасау; жаңа технологияларды сатып алу немесе «ноу-хау» кіреді.
Аймақаралық және ... ... ... ... ... ... өзінің қызметін жоғары еларалық ... ... ... және ... ... ... ... тәуекелдер
жағдайында жүзеге асырылатын банктер үшін ұсынады.
Ішкі тәуекелдер банктің түрі мен ... тән ... ... сипатына және оның әріптестерінің (клиенттер мен
контрагенттердің) ... ... ... түріне байланысты тәуекелдер.
Банктер мен банк мекемелері мемлекттік және жекеменшік (мемлекеттік
емес) ... ... ... ... олар кооперативтік ... ... ... ... ...
мамандандырылған,салалық және әмбебап үш үлгісі (типі) өмір ... ... ... ... әрбірінде болады, дегенмен ... ... ... мен ... ... банк мекемсі
үлгісінің өзіне қатысты болады.
Әмбебап коммерциялық банктер іс жүзінде банк ... ... ... ... есеп ... және ... айналысады. Кейінгі
уақыттарда әмбебап коммерциялық банктер әртүрлі бағалы ... ... ... және ... ... ... жүзеге асыруды қолға ала
бастады.
Мамандандырылған коммерциялық банктер ... ... ... ... ... ... ... инновациялық, инвестициялық,
ссудалық жинақ, ипотекалық, депозиттік, клирингтік және өзге банктер.
Жекелеген банктер өздерінің жұмыстарын салалық ... ... ... ... ... ... ... трасталық,
кооперативтік, коммуналдық) белгілері бойынша бағдарлайды.
Алуан түрлі коммерциялық банктер бетпе-бет келетін ішкі тәуекелдердің
деңгейі мен ... ... ... қызметінің өзіндік ерекшеліктеріне
қатысты болады.
Мамандандырылған коммерциялық банктер, мысалы, инновациялық ... ... ... ... байланысты тәуекелдерге барады. Іріктеп
жасалған статистикалық талдаулар ... ... ... ала ... тұрғысынан баға берусіз технологиялық
жаңалықтарды іске қосу ең үлкен тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдердің неғұрым
төмендеңгейіне ие, өйткені олардың клиенттеріне бағалы қағаздардың несие
қоржындарын ... ... ... ... ... ұсыну мүмкіндігі бар.
Сөйтіп, олар белгіленген кірістерді ала алады.
Салалық ... ... ... үшін нақты саланың түрі мен
ерекшелігі (ескі немесе жаңа, болшағы зор, стратегиялық және т.б.) ... ие. Ал ... ... ... екі ... ... барады.
Банк операцияларының сиптымен байланысты тәуекелдер.
Ьанк операцияларының ... ... ... ... ... ... ... байланысты болуы мүмкін: екеуі де
активті және пассивті операциялар тәуекелдеріне бөлінеді.
Пассивтік операциялар тәуекелдері.
Банк осы пассивтік ... ... ... банк ... ... үшін өз ... реттейді. Жарғылық капиталды
қалыптастыруға (көбейтуге) ... ... ... өзге ... ... ... ... депозиттік операциялар
коммерциялық банктердің пассивті ... ... ... тек ... тобы ғана ... ... қаржыларын
қалыптастырады. Өзге заңды тұлғалардан банк ... алу ең ... ... ... жедел реттеу немесе болжап білмеген несиелерді
беру үшін қажет болады.
Депозиттік операциялар – бұл ... ... ... ... ... ... бір ... заңды тұлғалардың немесе жек тұлғалардың
қаражаттарын тарту операциялары. Депозиттер шұғыл, ... ... ... ... ... ... ... қағаздар түрінде болуы мүмкін.
Пассивтік оперциялар тәуекелдері активтік ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
Банктер депозиттерді қалыптастыру бойынша тәуекелдің алдын алу ... және ... ... ... яғни кәсіпорындардың
банктегі салымдары мен бір банктің басқа ... ... ... ... ... ... ұтқыр (мобильдік) қаржылардың
деңгейі мен сапасын арттыру үшін ... ... ... қағаздардың
мөлшері мен өтімдігін анықтауы, меншікті қаржылар мен ... ... ... ең ... ... табуы көзделеді.
Активтік операциялар тәуекелдері.
Активтік операциялар тәуекелдері банктер өз қызметтерін ... ... ... ... ... ... ... байланысты
болады. Пайыздық тәуекелді басқару активтер мен пассивтерді басқарудан
тұрады.
Активтерді ... ... ... ... ... және ... ... ағаздар қоржынына, сондай-ақ бәсекелестік дәрежесіне,
ал пассивтерді басқару – ссудаларды беру үшін ... ала ... ... ... ... ... тәуекел бағалы қағаздардың жеклеген үлгілері бойынша, сондай-
ақ ссудалардың бүкіл санаттары бойынша ... ... ... ... ... ... жүйеі және жүйеі емес
тәуекелдерге бөлінеді. Банктерді, акционерлік қоғамдардың, ... ... ... банктердің қарызға берген қаржылары ... ... ... ... мен ... үшін ... ... де
соғұрлым жоғары болады. Сонымен бір мезгіледі қарызға беілетін қаражаттар
қаржыландыудың маңызды және тиімді көзі ... ... ... ... ... ... шығарып, оны сатуға қарағанда ол жиі ... ... ... – бұл ... ... қол ақшаға жеел айналу
қабыілеті. Орталық биржаларда акциялары айналым жасайтын ... ... ... мен ... ... ... аз ... Ал шағын
фирмалр, әсіресе жаңадан құрылған, венчурлық ... ... ... болады еп айтуға болады. Мұнай жағдайда делдалдарды таңауға
айырықша назар аудару ... ... ... ... ... ... мен міндеттерінің өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... тигізеді. Оларды дұрыс таңдау
сондай-ақ тәуекелдердің барлық түрлерінің деңгейіне әсер ... ... ... тәуекел акцияларға, олардың кіріс келтіушілігіне,
облигациялар бойынша ағымдағы және күтілетін пайыздарға, күтілетін дивидент
пен ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Ол пайыздық ставкалардың өзгеру ... ... ... ... ... мен ... тәуекелін біріктіреді.
Жүйелі түрде болмайтын тәуекел нарық жағдайына қатысты болмайды және
нақты кәсіпорынның, банктің ерекшелігі болып ... ... ... ... ... ... және қор нарықтарының конъюнктурасы жүйелі
емес қоржындық тәуекел деңгейіне әсер ететін негізгі ... ... ... ... болатын және жүйелі түрде болмайтын тәуекелдердің
жиынтығы инвестициялар тәуекелі деп аталады.
Жалпынарықтық бағаның түсу ... ... түсу ... – бұл қандай да бір қаржылық
активтер бойынша толық алынбайтын кірістер тәуекелі. Жиі ... ол ... ... ... ... ... ... бағаның түсуімен
байланысты болады.
Инфляция тәуекелі.
Инфляция ... – бұл ... ... ... ... ... ... дамуына әсер ететін негізгі факторлар
мыналар ... ... ... ... ... ол ... ... аймақтардағы,
елдердегі, нарықтардағы жалпы экономиклық тұрақсыздықпен, сондай-ақ
ресурстарға ... ... ... ... ішкі және әлемдік өткізу нарықтарындағы сұраныстың өзгеоуі;
б) ... ... ... ... бұл түрі бірдей дәрежеде банктерге де, сол ... ... де ... және ... реттеу және тасымалдап жеткізу
тәуекелі қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... байланысты тәуекел
және форс-мажорлық жағдайлар тәуекелі болуы мүмкін.
Қарыз алушылардың ... алуы мен ... ... талдау жасау
несие беру тәуекелін азайтудың негізгі әдісі болып ... ... ... ... беруді талап етуге құқылы. Банк сондай-ақ қарыз үшін кепілге
берген ... ... оның ... деңгейін, несие көлемімен оның
нарықтық құнының арақатынасын ... ... ... ... ... айырықша қызығушылық туғызады. Олардың жіктеуі ... (1919 ж.) ... ... платасында келтірілді және 1936 жылы
ИНКОТЕРМС-тің алғашқы ережесі жария етілген кезде бір ... ... ... соң (1990 ж.) ... көлік тәуекелдері дәрежелері бойынша Е,
Р, С және О төрт ... ... тобы – ... ... ... өзінің меншікті қоймаларында
(Ex/York) ұстаған кездегі бір ахуалды білдіреді. Жабдықтаушы мен ... ... ... ... ... алған сәтіне дейін тәуекелдерді
өздеріне қабылдайды. Сатушының ... ... ... ... ... ... ... сатып алушы мен оның банкі көтереді.
Ғ тобы тәуекелдерді ... беру ... ... (белгілі жерде,
белгілі бір портта немее бортынан жүктерді ... ... ... тобы ... ... оның ... ... алушылармен (өзіне
ешқандай тәуекел алмастан) тасымалдау шартын жасаған кездегі ... ... ... Д тобы ... ... тәуекелдерін сатушы
көтеретіндігін білдіреді.
Лизингтік және факторингтік тәуекел.
Лизингтік және факторингтік ... ... асыр ... ... ... айырбас жасау тәуекелі және клирингтік мәмілелерде сондай-
ақ тәуекел бар.
Лизинг – бұл жаңа ... мен ... ... ... ... ... ... жедел енгізудің қажеттілігі жағдайында
әсірее маңызды құрал-жабдықтардың сақталуын кеңейтуді, тауарлардың өмірлік
кезеңін (циклін) ... ... ... ... ... ... лизинг жоғары тәуекелді операция болып саналады.
Сондықтан да ... ... ... ... қоры ... ... дұрыс.
Ол лизингтік операцияларды жүзеге асырушы субъектілер арасындағы
қатынастардың формаларына қатысты жедел, қаржылық, ... ... ... ... келтірілген лизинг түрлерінің әрбірі тікелей және
жанама, шұғыл және ... ... ... таза және ... ... бойынша тәуекелді азайту үшін қарыз
алушылардың төлем ... ... ... ... және өзара қатынастарының сипатына, төлемдердің құрылымына,
өнімдердің ... ... беру ... ... ... ... ... көзделеді.
Сараптық бағалау әдістерінің көмегімен нақты ахуалға әсерін ... және ... ... және ішкі ... талдау, тәуекел
деңгейін өлшеудің негізгі тәсілдерінің бірі болып саналады.
Одан өзге, нарықтық ... ... ... ... тәжірибесінде банк кепілдіктерінің ... кең ... ... ... ... ... ... байланысты
тікелей, жанама делдалдық операциялардың ара жігі ажыратылады.
Әдетте, төлемдердің сомасы, жағдайы мен мерзімі банк ... ... ... ... ... ... ... отырып
банк кепілдіктерінің қандай бір үлгісі (типі) қолданылуы мүмкін.
Банк клиентінің ерекшеліктерімен байланысты тәуекелдер.
Банк өзінің негізі бойынша – коммерциялық кәсіпорын. ... ... ... қағидасы мен аз шығын жұмсай отырып банктің пайда табу
қағидасы «банк-клиент» ... ... ... ... саналады. Банк шын
мәнісінде өзінің меншікті капиталымен тәуекел ете ... ... ... ... ... салымдарын банк
қызметінің әртүрлі бағыттары бойынша шоғырландырады; несиелерді неғұрлым
шағын сомалар түрінде ... көп ... ... ... ... ... үлкен несие сомаларын береді.
Банктердің тәуекел деңгейі клиенттердің санына қатысты анықталады.
Кәсіпорындардың көлеміне байланысты клиенттер – ... орта және ірі ... ... Шағын және орта қарыз алушылар неғұрлым икемді, нарықтың,
клиенттің қажеттіліктерін тез сезінеді. Олардың құрылымы ... ... ... ... ... бағыттарын тез өзгертуге, сөйтіп жоғары пайда
алуға мүмкіндік береді. Дегенмен, олар меншікті капиталдың шектеулілігінен
бәсекеге, саяси ... ... ... ... ... ... Ірі ... керісінше, инертті болып саналады.
Олар нарық қажеттіліктеріндегі ... мен ... ... тез ... ... сондай-ақ кепілді және кепілдіктен
кейінгі сервистік қызмет көрсетудің барлық түрлерін жүзеге асыру, әртүрлі
жарнамаларға көп қаржы жұмсау мүмкіндіктеріне ие. ... ... ... ... ... мен ... қамтамасыз етеді. Меншіктің әртүріне
жатушылығы бойынша өндірушілер – мемлекеттік, жеке меншік, ... ... ... ... ... ... бірлескен (трансұлттық)
және моноұлттық болады. Осыған ... ... ... ... ... ... көп немесе аз маңыз атқарады. Банктің мақсаты –
активтік және пассивтік операциялар ... ... ара ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз ету үшін өзінің қажетті
өтімдігі мен ... ... ... үшін өз ... ... ... саналады. Біздің көзқарасымыз бойынша, бұл мақсат үшін
тәуекелдердің бүкіл түрлерінің деңгейіне ... ... ... жүргізу,
әрбір нақты кезең үшін олардың маңызын анықтау және ... ... ... ... ... ... ... реттеу қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалауға емес,
берілген несиелердің жиыны мен бакнтің өзінің меншікті қаражаты арасындағы
белгілі бір ... ... ... ... ... меншікті
және қарызға алған капитал арасындағы арақатынас 1:10-нан 41:100-ге ... ... ... ... ... ... ... алған
қатынасы – 1:15, бұл қатынас ... – 1:30, ...... – 1:83. ... бір ... ... берілетін несие банктің
негізгі капиталының 50 пайызынан асып кетпейтіндей болады. Ал Ирландияда
банк депозитінің жалпы ... 1 ... асып ... депозиттерді бір
салымшының банкке орналастыруына тыйым салынған. Ең ірі деген 10 салымшы
банкте оның ... 40 ... ... ... ... тиіс.
Ұлыбританияда коммерциялық банктер барлық депозиттердің 5% сомасын құрайтын
әрбір депозит ... ... ... ... ... ... ... реттейтін қалдыптар (нормалар) қаралмаса да банк
комиссиясына депозиттердің жағдайы туралы хабарлап отырады.
АҚШ-та өздерінің АҚШ ... ... ... ... валюта қорының мүшесі болып саналмайтын елдерге несие беруге
тыйым салатын Джонсон (1934) заңы ... ... өз ... ... қандай тәсілдермен
талдайды және қалай болады, тек нақты ахуалға ғана қатысты болады.
1.3 Банк тәуекелдерін басқару және оларды азайту тәсілдері
Қандай да ... ... ... ... анықтау және тәуекел
ахуалын пайдалануға бағытталған іс жүзінде тез арада ... ... ... да бір ... ... ... ... мүмкін шығындарды
төмендететін шаралар жүйесін (құралдар мен әдістерді таңдау) жасау ... ... ... басқарудың басты міндеті болып саналады.
Тәуекелдерді басқарудың негізгі ... ... ... ... ... ... білу ... пайдалану;
• сыртқы тәуекелдерді есепке алу (салалық, аймақтық, сақтандыру);
• банк ... ... ... оның ... рейтингін
және т.б. жүйелі талдауды жүзеге асыру; тәуекелдердің бөліну қағидасын
қолдану, несиелерді қайта қаржыландыру;
• несиелерді көбейту саясатын жүргізу банк ... ... ... ... клиенттердің үлкен санына берілген несиелерді шағын
сомалармен кеңірек қайта бөлу;
• ірі несиелерді тек ... ... ғана беру ... ... ... ... өзгермелі пайыздық ставканы пайдалану;
• депозиттік сертификатты енгізу;
• банктің қайта есептеу операцияларын кеңейту;
• несиелер мен ... ... ... ... ... ... жеке ... қолдану.
Тәуекелдерді танып білу үшін несие салымдарын орналастыруды бақылайтын
арнайы жүйе құрылу талап етіледі. Осы мақсатта соның ... банк ... ... ... жүргізу үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... жасалады.
Әдетте, жасалған және жасалатын несие және депозиттік шарттар, ... ... ... ... ... ... ... келмеген тиелетін
тауарларға жұмсалатын несие алу жоспарлы қажеттіліктері туралы мәліметтер,
баланстық есептер ... ... ... күнделікті мәліметі,
балансқа кірмейтін есептер бойынша ... ... ... ... деректер базасын құру түрінде қаралады.
Банктің несиелік салымын: сенімдіігі жоғары, сенімді, сенімділігі аз,
жоғары тәуекелді төрт ... ... ... ... ... ... жалпы сомасы несиелердің әрбір тобы мен оның өзгеруі үшін
өтімдік коэффициентінің деңгейін болжаудың негізі ... ... ... ... ... ... ... оны өзгертудің қажетті мүмкіндіктерін
көрсетеді.
Деректер базасы ... ... ... пен ... маңызы ашып көрсетіледі және ... ... ... ... ... ... банк операцияларын дамытудың болашағына
талдаулар жүргізіледі. Бұл – банк қаржыларын ... ... ... мен ... ... ... қосымша кіріс көздерін іздеу
мен оның өтімдігі мен төлем қабілеттілігінің ... ... ете ... банк ... дамыту мәселелерін өзара байланыста шешуге
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... деңгейінің өзгеруін көре білуге және оларды тұрақтандыру
бойынша қажетті ... ... ... ... ... ... төел ... мен баланстың теңгерілмеген
өтімдігі бойынша тәуекелдерді азайтуға, жасалған талдау мен ... ... ... ... арқылы қол жеткізуге болады. Банк
өзінің өтімдік шегінде тұрған жағдайда шұғыл шаралар қолдануға ... ... ... ... ... ... бойынша пассивтерді қайта ... ... ... ... ... қысқарту;
• өтімді активтерді, оның ішінде несиелерді жеткілікті түрде ... ... ... ... ... дербес баланстарға бөлу жолымен балансты
«тазарту»;
• меншікті қаржыларды көбейту;
• басқа банктерден қарыздар алу және ... - ... ... құралы ретінде. Сақтандыру көмегімен
тәуекелдердің экономикалық және саяси екі негізгі санатын жабуға болады.
Несиелерді ... ... ... ... ... тәуекелін азайтуға
немесе жоюға мүмкіндік береді. ... ... ... алушыларға
берілетін коммерциялық несиелер, банк ... ... ... мен ... ұзақ мерзімдік инвестициялар және ... ... ... ... ... ... ... Сатушыны
немесе несие беруші-банкті ... ... ... ... ... ... ... немесе берілген несиелер бойынша
қарызын борышкер өзге де себептермен төлемеген жағдайда ... ... ... сақтандыру компаниясы өзіне алады.
Сақтандыру ерікті негізде екі үлгіде жүзеге асырылады:
• қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны үшін пайыздарды енгізе отырып,
несиені уақытылы және толық өтеудегі несие берген банктің алдындағы
оның жауапкершілігі сақтандыру объектісі болып ... ... ... тәуекелін сақтандыру (сақтандырушы – ... ... ...... ... үшін ... мен ... және толық қайтарудағы банк алдындағы бүкіл немесе жекелеген
қарыз алушылардың жауапкершілігі).
Келесілер сақтандырудың негізгі кезеңдері болып саналады:
• сақтаушы қабылдайтын ... ... ... ... ... ... өтеу тәртібі;
• сақтандыру тарифі мен сыйлықтардың мөлшері.
Валюталық тәуекелдерді сақтандыру ерекшелігі назар аударуды ... ... ... қызметті жүзеге асырушы кәсіпорындар мен ұйымдар
үшін ... ... ... мен ... ... ... ... түседі. Кәсіпорындардың валюталық қорларына ... ... ... қарай жиынтық бағам шығындары да ... ... ... ... шектеу әдістерін таңдау өмірлік маңыздылыққа айналады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың өз валюталық қорларын банк ... ... ... ... келесідей екі түрі туындайды:
• барлық шетел валюталарына ұлттық валюта бағамның түсу ... ... ... құыны түзетугеәкелген шетел валюталары бағамдарының өзара
өзгеру тәуекелі.
Валюталық тәуекелдерді сақтандыру әдістері – бұл ... ... ... ... ... ... арқылы пайда алумен байланысты
туындаған тәуекелден ... ... ... ... ... мүмкіндік
беретін операциялар. Хеджирлеу – болашақта ... ... ... ықтималдығын ескеретін және осы өзгерістердің қолайсыз зардаптарын
болдырмау мақсатын көздейтін шұғыл контрактылар мен мәмілелер жасау жүйесі.
Нақты хеджирлеу ... ... ... ... ... теңдестіру (активтер мен пассивтер, кредиторлық және
дебиторлық борыштар);
• төлем мерзімдерінің өзгеруі;
• своп ... ... ... мәмілелер;
• қаржылық фьючерстер;
• шетелдік валютамен несие беру және шетелдік валютамен инвестициялар
салу;
• валюталық берешектерді қайта құрылымдау;
... ... ... ... ... валютасындағы талаптарды дисконттау;
• «валюта себетін» пайдалану;
• банк филиалдарының төлемдерді «өсіп отырған» ... ... ... сақтандыру.
Халықаралық тәжірибе көрсетіп отырғандай, 2-6 және 11 әдістері қысқа
мерзімдік хеджирлеу үшін, ал 7-10, 13 және 14 ... ұзақ ... үшін ... 1 және 12 ... ... жағдайларда табыспен
пайдаланылады, ал 9 және 13 әдістерін шетелдік филиалдары бар компаниялар
мен банктер қолданады.
Құрылымдық теңдестіру (балансировка) осы ... ... ... ... ... ... ... бағамының өзгеруінен болған
шығындарды жабуға мүмкіндік беретін активтер мен пассивтер құрылымын ұстап
тұруға ұмтылуынан тұрады.
Төлем ... ... ... ... немесе төлем валбталары
бағамдарының күрт өзгеруін күту жағдайында қолданылатын есеп айырысуларды
жүзеге асыру мерзімдерімен алаяқтық (манипулирование) ... ... ...... ... ... алу-сату операциялары
бойынша тәуекелдерден жалтару ... ... және ... ... Қарапайым түрде қарсы әрекет жасайтын экспорттаушы
валюта тәуекелдерін сақтандыруды форвардтық ... ... ... ... үлгісіндегі операциялар форвард жағдайында одан кейін кері
операциялар ... ... ... ... шетел валюталарын сатып алу
кезінде жасалады. Мұндай ... ... ... ... ... үшін ... ... сатып алады және өзінің валюталық
позицияларын жабық ұстайды.
Опциондық мәмілелер – ... ... ... бір ... ... ... баға бойынша шетелвалютасының қосымша ескерілген сомасын ... ... оны сату ... ие болатын контрактының түрі. Опциондық
мәмілелер «форвардтық» операциялардан кәсіпорынның немесе банктің құқығын
сақтайтындығымен, операцияның ... ... ... ... ... - әртүрлі елдерде ... мен ... ... ... валюта түрінде несие берулері
болып саналады. Екі ссуда да тура сол бір мерзімге беріледі.
Төлем талаптарын шетелдік ... ... ... ... түрі ... ... және банкке шетел валютасы түріндегі берешектерінің
жиынын ұлттық (немесе өзге шетел валютасымен) валютаға айырбас түрінде тез
арада төлеу ... ... ... банкке беруді білдіреді.
Осындай операциялар форфетерлеу деп аталады.
«Валютаның ... ... - ... бір ... ... ... ... тәуелсіз және жарыспа түрінде жоғарыда сипатталған
өзге де хеджирлеу әдістері арқылы ... Ол ... ... ... ... шығындардың көлемі күні ... ... және ... ... құру үшін ... ... байланысы екіжақты түрде көрінеді. Біріншіден,
банк меншікті валюталық ресурстарын басқару кезінде валюталық ... ... ... ... күнделікті тәжірибеде
қолдануы мүмкін. Екіншіден, хеджирлеу ... ... өз ... ... ... ... ... болып саналады.
2. Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді
басқару жүйесін талдау
2.1Банк секторындағы ... ... ... ... тәуекел-менеджментінің мазмұнына келетін болсақ, ол ... ... ... басқару ұғымымен тікелей байланысты болып
келеді, бірақ ... ... ... ... бар. ... ... үшін тәуекел-менеджментінің ғылым ... мән беру ... ... ... ... ... ... банк ісі тәжірибесіне кейінгі уақыттары қолданып жүрген
жаңаша терминге жатады.
Қазіргі таңда ... ... ... оның ... ... банк ... ... тез дамып отыр.
Қазақстанның ұлттық қаржысының қалыптасуы 18 жылда тәуекел менеджмент
жүйесі небәрі 3 ... ... ... ... ... ... ... аспектілерінде маңызды болды. Әсіресе тәуекел
менеджмент жүйесін 2004 жылы 15 ... ... IV ... конгрессінде
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың, сонымен ... ... және ... ... реттеу және қадағалау Агенттігінің
бұйрығымен: 2005 жылдың 1-ші шілде ... ... ... ... ... олардың тәуекел адекваттығын қамтамасыз етуде,
2005 жылдың соңына дейін қаржы ұйымдарында ... ... ... енгізу шараларын қолдануды бұйырды. Сондықтан тәуекел ... ... ... ... институттарында негізгі және басыңқы
болып табылады.
Тәуекел-менеджменті - тәуекелді бағалаудың барлық ұйымдастыру үдерісін
қамтып, орындалуын бақылау және ... ... ... ... ... ... табылады.
Банк қызметін жіктей отырып, тәуекел-менеджментін келесідей түрде
анықтауға болады:
• өз клиенттерінің қызығушылығын ең ... ... ... ... ... жоғарылату;
• салымшылар мен кредиторлардың қызығушылығын сақтай отырып, банк
балансының өтімділігін қамтамасыз ету;
• банк қызметінің көлемі және құрылымы, сапасы ... ... ... ... ... ... ... мынадай түрлерге бөлінеді:
• пайыздық тәуекел-менеджменті;
• несиелік тәуекел-менеджменті;
• өтімділік тәуекел-менеджменті;
• валюталық тәуекел-менеджменті;
• операциондық тәуекел-менеджменті;
... тыс ... ... ... ... ... ... банктің тұрақтылығын қамтамасыз етуде өте ... ... ... ... ... кең және тар ... болады. Кең мағынасында несиелік тәуекел-менеджментін бірнеше
тұрғыда қарастыруға болады: ... ... ... ... жүйе ... ... ... ретінде, басқару өнері ретінде, басқарушы
менеджерлердің санаттары немесе басқарушы ұйым ... осы ... жеке - жеке ... ... ... ... ... басқарушы субъектінің
тарапынан басқарылатын объектіге ... ... ... етуді білдіреді.
Несиелік тәуекел-менеджменті үдерісі ретінде ... ... ... Ондай қызметтерге жоспарлау, ұйымдастыру, ... және ... ... тәуекел-менеджменті жүйе ретінде өзара байланыста элементтердің
жиынтығын, соның ішінде адами, ақпараттық, құрылымдық және ... ... ... ... ... тәуекелді
басқару мәселелерімен айналысатын ғылым ретінде түсінуге болады.
Несиелік тәуекел-менеджментінің басқару өнері ретінде ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... басқарушы
ұйым ретінде қарастыру белгілі-бір мақсатқа жетуде банктің қызметкерлерін
үйлестіру ... ... енді тар ... ... ... ... бұл несиелік
тәуекелді басқару стратегиясы мен тактикасын білдіреді.
Несиелік тәуекел-менеджментінің ... ... алға ... қол жеткізуде құралдарды пайдалану әдісі мен ... Бұл ... ... ... ... мен ... ... сәйкес келеді. Стратегия барлық варианттардың
ішінен, ең негізгісін қабылдауға мүмкіндік береді. Стратегия ... ... ... ... ... ... етуін тоқтатады.
Несиелік тәуекел-менеджментінің тактикасы – бұл нақты жағдайдағы ... ... ... ... мен шешімдері. Берілген шаруашылық
жағдайында басқарудың ең тиімді шешімдерін таңдау тактикалық шешімдер ... ... ... ... ... несиелік тәуекел-
менеджменті құрылымының қазіргі үлгісін 1- суретпен беруге болады.
Сурет 1 - Несиелік тәуекел-менеджментінің ... ...... ... ... құрылымына мыналар жатады
(Сурет 1., ... ... ... ... ... басқару;
• тәуекел қоржынын басқару.
Несиелік тәуекелге қатысушыларды басқару мыналарды қамтиды:
• Қарыз алушының тәуекелін басқару.
• Эмитенттің тәуекелін басқару.
• Контрагент банктің тәуекелін ... ... ... ... мыналар жатады:
• Несиелік қоржын тәуекелін басқару;
• Корпоративтік бағалы қағаздар қоржынының ... ... ... ... ... тәуекелін басқару.
Банк несие тәуекелінің факторларын жинақтай келе оның төмендегідей
түрлерін атап айту маңызды:
• жеке несие тәуекелінің ... жеке ... ... беру ... ... тәуекелінің факторлары;
• заңды тұлғаларға несие беру кезіндегі несие тәуекелдігі факторлары;
• банк ... ... ... ... банк ... ... ... факторлары
Соңғы уақытта түрлі елдердің банкілерінде несие тәуекелін басқару
проблемасы жиі байқалып жүр. Бұл мәселе ... ... үшін ... ... ... ... 5-7 жыл ... мерзімі өткен несие қарыздарының
тұрақты өсуі ... ... ... ... ... банк ... ... несиелер деңгейі және басқа да
критерилер бойынша бағаланатын несие мәмілесінің тиімділігі ... ... да, ... ... басқару әдісінің жиынтығына да ... ... ... ... ... ... мүмкін емес болуы
себепті банкілердің бірінші кезектегі міндеті ретінде ішкі мүмкіндіктерді
ескере отырып ... ... ... ... ... әдісі жүйесін
әзірлеуі қажет.
Тәуекел жағдайда талдау нәтижесінде алынған ... ... ... ... және жиынтық) тәуекелді реттеу әдістерінің белгілі ... ... ... болады. Несие тәуекелін бағалауды бірін бірі
толықтырып тұратын екі түрге бөлуге болады: сапалық және ... ... ... ... мүмкін болатын факторларын сәйкестендірушілігін,
сондай-ақ несие процесінің тәуекел пайда болатын кезеңін ... ... ... сан, балл ... ... ... ... білдіреді.
Кейде сапалық және сандық бағалау сыртқы және ішкі факторлардың әсерін
талдау негізінде жүзеге ... ... әр ... ... үлес ... ... тәуекелділігі көрсеткішіне әсер ету дәрежесі анықталады. Бұл
әдіс көп еңбектенуді қажет еткенімен, оны қолдану оң нәтижелер ... ... ... ... қолайлы деңгеймен сәйкес келмеген
жағдайда, банктің тәуекел стратегиясына қарама қайшылықта болса, оның ... ... шын ... ... ... ... ... басқару
әдісінің несие тәуекелінен жалтару әдісіне көшу тиімді болмақ.
Сондықтан көп ... ... ... ... ... ... Оның мазмұнын мына шаралар құрайды:
• Несиелерді ... ... ... ... ... ... шығындарды жабатын қаржыны
резервте ұстау;
... ... ... ... ... ... лимитті белгілеуді көрсетеді. Банктің
несие қызметіне белгілі бір шектеулерді орталық банктің бір немесе бірімен
бірі байланысты қарыз ... ... ... тәуекелділігі, акционерлерге,
басшы қызметкерлерге несие беру лимиттерін және т.б. ... да ... ... да ... банк ... ... үшін ақылға қонымдысы - банктің
өзі белгілеп, өзі өзгерте алатын несие қызметінің лимиттері жүйесін ... ... беру ... ... ... ... ... бір қарыз
алушыға несие беру, салаға, аймаққа несие беру лимиттерін және орталық банк
тарапынан жасалған шектеулер ... ірі ... ... ... ... ... үшін ... тәуекелділігі дәрежесін төмендету әдісінің мәні үлкен.
Бұл әдіс ішкі ресурстар арқылы банктің меншікті резерв қорын ... ... ... ... банктің өніміне ... ... ... ... ... ... ... қалған жағдайда пайда
болатын қиындықтарды жедел шешуге мүмкіндік береді.
Несие тәуекелін төмендету бағытындағы тактикалық ... ... ... несиені әртараптандыру әдістері болып саналады. Бұл бөліністі
көрсетеді, бір жағынан банк несиесі кең ... ... ... ... ... ... ... меншіктің әртүрлі
формасындағы кәсіпорындар, әр саладағы кәсіпорындар, қамтамасыз етудің
әртүрлі түрлерін ... ... ... ... ... арасындағы
жауапкершілікті қарастырады.
Банктің несие тәуекелін басқаруды сақтандыру әдісі екі түрлі жүзеге
асырылады:
• Несие тәуекелін ... ... ... ... ... ... туынды қаржы құралдарын пайдалану арқылы сақтандыру.
Сонымен банк несие тәуекелін басқару ... ... ... ... тікелей және жанама әсер ететін шаралар жүйесі - ... ... ... ... ... ... ие болатындығын
көрсетеді. Бұл мәселелерді зерттеу отандық банкілер практикасында ... ету ... ... басқарудың жекелеген әдістері (ескерту,
сақтандыру, ... ... ... ... ... ... ... әдістерді қолдану, оның негізін құрайтын ... ... ... ... ... ... тәуекелділігі туындаған жағдайда оның
пайда болуының алғы шарттарын жоюға мүмкіндік тудырады.
Коммерциялық банктің несиелік тәуекелін басқару тиімділігі ең ... ... ... ... байланысты келеді. Несиелік қоржын бұл
несиелік тәуекелдің немесе одан қорғану тәсілдерінің әр түрлі ... ... ... ... несиелерге байланысты банктің
қоятын талаптарының жиынтығы. Несиелік ... ... ... ... ... Несие қоржынын жиі ... ... ... ... ... ғана ... жұмсалымдарды әртараптандыруға болады. Несие
қоржынын талдау мына кезеңдерден тұрады:
- қарыздар сапасын ... ... ... ... бағалаудың әдістерін анықтау (номерлік немесе баллды жүйеде
бағалау),
- тәуекел тобына қарай жіктеу,
- әрбір топ бойынша тәуекел пайызын ... ... ... ... ... ... ... көлемінде тәуекелдің
абсолюттік шамасын есептеу,
- қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... шамаларын анықтау,
- қаржы коэффиценттері жүйесінің, сондай-ақ оны ... ... ... ... ... ... қоржынды басқару бұл - банк қабылдауға дайын болып отырған
тәуекел түрлерінің ... ... және ... ең ... ... анықтауды талап ететін жоғарғы жетекшілер ... ... ... басқаруды іске асырудың ортақ алғы шарттарына
жататындар:
• нақты ... ... мен ... топтары үшін несиелеудің ішкі
банктік лимитін белгілеу;
• несиелік рейтингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз алушылардың
тәуекел деңгейін көрсететін несиелік ... ... ... ... әр түрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау;
• төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды анықтау;
... ... ... бар ... қатысты несиелік саясатты
қатаңдату;
• несиеге баға белгілеу саясатын дайындау.
Тәжірибе көрсеткеніндей, көптеген ... ... ... ету ... ... ... ие болып тұрғанымен, әлі де
несиелік тәуекелді басқару жүйесін құруға онша мән ... ... ... ... ... ... жүйесін өзгертудің негізгі
бағыттары ретінде төмендегі бағыттарды алған жөн. Бұл ... ... ... жүйесін жетілдіре түседі . Негізгі бағыттар:
... банк ... ... ... беру ... бейімделу;
• банктің несие тәуекелін басқару жүйесін несиенің ... ... ... ... ... ... ... ала отырып құру;
• несие принциптерінің ... ... ету ... ... ... ... мақсатты бағытқа берілуін
қамтамасыз ету);
• банк қызметі рыногының сұранысына сәйкес несие ... жаңа ... ... бұл ... ... беруші банктің және несие алушының
мүддесі есепке алынуы тиіс;
• несие тәуекелдігі басқару құрылымын ... және ... ... банк ... ... ... функциясын банк тарапынан күшейту.
Сонымен, несие тәуекелін басқару ... ... - бір ... ... ... негізделген, екінші жағынан қоғамдағы несиелік
қатынастардың ерекшелігіне, банк ... ... ... ... ... де ... мәселе.
Бөлімде несиелік тәуекелді басқару қызметіндегі несиелік тәуекел-
менеджменттің рөлі мен ... ... ... ... нәтижелері бүгінгі
қазақстандық банктік тәжірибеде несиелік тәуекел-менеджменттің негізгі
теорияларының 90-жылдардың басынан бері ... ... ... ... кейбір теориялық тұжырымдамалардың әлі де болса қолданылмай
отырғандығын анықтап берді.
2.2 Банк жүйесіндегі несиелік портфелді ... ... ... ... ... ... жж аралығындағы коммерциялық
банктердің экономика салалары бойынша ... ... ... мен ... (1- ... ... кредиттік тəуекел деңгейі жоғары күйінде қалып отыр.
Банк жүйесіндегі қаржы тұрақтылығы үшін ... ... ... шоғырлануы жəне жылжымайтын мүлік жəне құрылыс секторларына белсенді
қатысуына байланысты оның ... ... ... бар. басты мəге ие болып
отыр.
Заемшылардың кредиттік шарттар ... өз ... ... сапасы тұтастай алғанда экономиканың ... даму ... ... ... ... айқындалады.
Американдық тəжірибе жəне қалыптасқан үрдістер отандық банк ... ... ... жəне ... ... сапасына қатысты бөлігінде
«сабақ» болып қызмет етуі тиіс.
Макроэкономкалық тұрақтылық ... ... ... ... ... ... индустриясының қарқынды өсуі, сондай-ақ
жылжымайтын мүлікке бағаның теңдесіз өсуі ... 2009 ... ... ... ... ... əкелінуімен байланысты болған
банктердің несие портфелінің өсу ... ... ... ... ... ... құнмен əкелінуі екінші ... ... ... ... ... нəтижесінде банк қызметінің, əсіресе
кредиттік қызметінің жандануына себепші болды, бұл банк ... ... ... атап ... кредиттік тəуекелге ұшырау дəрежесінің
артуына ықпал етті. Ағымдағы жылғы 9 ай ішінде несие ... ... ... 2) ... ... ... банктердің соңғы айлардағы кредиттік
белсенділігінің төмендеуін ескере отырып, жыл ... ... ... өткен кезеңдегі осындай көрсеткіштерден ... ... 2. ... ... ... несие портфелінің сапасы жыл басынан ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің несие
портфелінің сапасының төмендеуіне ... ... ... реттеу
шараларының жəне екінші деңгейдегі банктердің 2007 жылғы екінші тоқсаннан
бастап кредиттеу бойынша құжаттаманы ... ... ... ... Бұдан басқа, өтімділіктің ғаламдық дағдарысына жəне борыштарды қайта
қаржыландырумен ... ... ... ... олар өз
тəуекелдерін қайта бағалауға мəжбүр ... ... ... ... кредиттеу шарттары қайта қаралды, бұл заемшыларға, ... өз ... ... ... ... əсер етпей қоймады (Сурет
3).
Сурет 3. ... ... ... 01.10.2009 жылғы жағдай бойынша)
«Жұмыс істемейтін» кредиттер деңгейі рұқсат етілген мəннен төмен.
Алайда, жыл басынан ... ... ... ... ... ... кредиттердің үлесі ұлғайды.
Активтер сапасының нашарлау мəселелері соңғы жылдардағы ... ... ... негізінде жатыр. Несие портфелін бағалауды
халықаралық салыстыру мақсатында көбіне «жұмыс істемейтін» ... ... ... ... істемейтін кредиттер көлемі несие
портфелінің 10%-на жеткен кезде əлемдік практикада қаржы ... ... ... Банк ... ... портфеліндегі осындай
кредиттердің үлес салмағы ... ... 10% ... ... ... ... ... стандартты кредиттердің үлес салмағы төмендеген кезде
күмəнді кредиттер үлесі едəуір ұлғайды, бұл ... ... ... ... ... ... ... бағалауға бағытталған жаңа
талаптарды енгізуіне жəне ... ... ... байланысты болды
(4,5 суреттер).
01.01.2008 ... ... 4. ... портфелі сапасының динамикасы (жиынтыққа пайызбен)
01.01.2009 ... ... 5. ... ... жəне ... провизиялар, (млрд. теңге)
* 2,4 жəне 5 санатты күмəнді, үмітсіз
Өз кезегінде, банктердің несие портфеліндегі ... ... ... ... ... жеке үлес салмағы жыл басынан
бастап 1,3%-дан 1,0%-ға дейін ... ... ... 01.04.2009
01.07.2009 ... 6. ЕДБ ... ... мерзімі өткен берешектің үлесі
Бұл ретте кредиттік портфельді кепілдік қамтамасыз ету құнымен жəне
қалыптастырылған ... ... жабу ... төмендеуі
салдарынан тұтастай алғанда, банк жүйесі бойынша ықтимал кредиттік залалдың
жиынтық деңгейінің өсуін атап ... жөн ... 7). ... жабу ... ... ... ... (жылжымайтын мүлік нарығындағы үрдістің
өзгеруі салдарынан) неғұрлым консервативтік ... ... ... (тұтыну кредиті) көлемінің ұлғаюына байланысты болды.
01.01.2008 ... ... 7. ... ... ... ету ... жəне қалыптастырылған
провизиялармен жабу дəрежесі, (пайызбен)
Заемдар бірнеше секторларға шоғырланған, бұл оларды сектордағы, атап
айтқанда, ... ... жəне ... ... белгілі бір
сілкіністер жағдайларында осал жасайды. Банктер құрылыс секторына ... ... ... ... ... бұл осы ... дамуын
болжап білудің мүмкін еместігіне жəне нарықтардағы баға түзетулеріне жоғары
деңгейде ... ... ... кредиттеу құрылымында барынша тартымдылары сауда
жəне құрылыс салалары болып қала береді. ... ... ... ... көп ... (28,3%) сауда болып отыр, ... ... ... ... ... негізделген. Сауданы
кредиттеу құрылымында күмəнділер үлесі 61,73%, ... ...... саласы екінші деңгейдегі банктердің кредиттеу құрылымында
экономиканың барынша тартымды салаларының бірі болып отыр. Егер 2007 ... ... ... ... ... ... 12,8% ... бұл ретте бір жылғы өсім 81,4% болды. 2008 жылы құрылыс индустриясын
кредиттеу несие портфелінің 19,6% алды жəне ... ... ... ... ... 25,6% ... отандық құрылыс компаниялары жеткілікті дəрежеде банктік
кредитке тəуелді жағдайда тұр. Бұл ... ... ... ... салыстырмалы түрде шоғырлануының жоғары болуы осы ... ... ... еместігіне байланысты үлкен тəуекелдерге жауап
береді. Құрылысты кредиттеу құрылымында күмəнді кредиттер үлесі ... – 1,14% ... 2) ... ... ... құрылымы, пайызбен
|Экономиканың |Стандартты |Күмәнді ... ... ... ... | | | | ... | | | | |
| ... |
| |9 |9 |9 |9 |9 |9 | ... |83,2 |37,02 |14,18 |61,73 |2,62 |1,25 |100 ... |77,37 |54,26 |19,55 |43,39 |3,08 |2,35 |100 ... |52,63 |33,26 |38,71 |63,75 |8,66 |2,99 |100 ... |75,15 |26,87 |20,47 |71,99 |4,39 |1,14 |100 ... |81,76 |53,07 |9,03 |44,68 |9,21 |2,25 |100 ... |86,15 |50,65 |12,59 |48,94 |1,26 |0,42 |100 ... |86,73 |45,73 |11,82 |53,72 |1,45 |0,56 |100 ... ... |79,44 |39,12 |17,18 |59,62 |3,37 |1,26 |100 ... ... | | | | | | ... провизиялардың салалар бойынша несие портфеліне
қатынасының көрсеткіші Салалық тəуекел деңгейінің салыстырмалы көрсеткіші
болып ... ... ... ... осы көрсеткіште «ауылшаруашылығы»
салалары бойынша жəне «басқа» салалар бойынша ... ... ... ... ұлғаю үрдісі бар (Сурет 8).
01.07.2009 01.10.2009
Сурет 8. Экономиканың салаларына ... ... ... несие портфеліне қатынасы)
Активтердің қарқынды өсуі кезінде банктер тəуекел-менеджмент жүйелері
жеткілікті ... ... жаңа ... аса ... емес секторларда жұмыс
істей бастайды, оларға тұтыну кредиттері, ипотека, ... ... ... жəне т.б. жатады, бұл тəуекелдер деңгейінің артуына
əкеледі.
Жылжымайтын мүлік ... ... ... үлесі ұлғаяды,
осыған байланысты ... ... ... нарығының əлуеттік
тұрақсыздануына байланысты ... ... ... ... кезегінде, заемның 70%-дан аспайтын кепіл құнына арақатынасымен
ипотекалық заемдар үлесінің ұлғаюы тəуекелдің өскен ... ... ... өнім ... ... қатаю үрдісін көрсетеді.
Салыстырмалы макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізу, халықтың əл-
əуқатының артуы кредиттерге сұраныстың өсуіне ... ... ... ... ... ... ... мақсатында банктік қызмет көрсетудің
жаңа ... ... ... жəне ... тұрақты
түрде ендіріп отырады, қызмет көрсету ... ... жəне ... ... ... бірнеше жылдар бойы тұтыну кредиттерінің дүмпуі байқалады.
Соңғы 3 жылда жеке тұлғаларға тұтыну мақсаттарына берілген заемдар кемінде
11 есе өсті жəне ... ... ... портфелінің 10% құрайды (Сурет
9). Заемшылардың өз міндеттемелеріне сапалы қызмет ... ... ... ... ... дамуына байланысты қаржылық жай-
күйімен айқындалады.
2003 2004 ... 2007 2008 ... ... 9. Жеке ... ... ... тұлғаларға тұтыну мақсаттарына берілген кредиттер бойынша мерзімі
өткен берешек ағымдағы жылғы сəуірден бастап 2 есе дерлік ... ... ... заемдар бойынша мерзімі өткен берешек осы кезеңде 1,1 есе
ғана ... Бұл ... ... ... ... ... ... кредиттердің көп үлесін атап өткен жөн (Сурет 10).
Сурет 10. Жеке тұлғаларға тұтыну мақсатына берілген
кредиттердің сапасы, 01.10.2009 (%)
Құрылыс индустриясының ... ... жəне ... ... ... ... ... мүлік кепілімен кредиттеу ... ... ... бірі ... ... (сурет 11), бұл
елдегі банк секторының жылжымайтын мүлік нарығындағы ... жəне ... ... ... ... ... байланысты
тəуекелдерге ұшырау қауіпінің ұлғаюын білдіреді. Жылжымайтын мүлік
секторындағы ... ... ... ... ... осы ... ... білудің мүмкін еместігінен жəне нарықтардағы айтарлықтай баға
түзетулеріне ұшырауының жоғары болуынан банк ... ... бірі ... ... 2004 2005 2006 ... 01.01.2009 01.10.2009
Сурет 11. ... ... ... жылжымайтын мүлікке кепілге
берілген заемдардың үлесі (%-бен)
Cоған қарамастан ағымдағы жылғы үрдістердің бірі ипотекалық тұрғын ... ... ... ... ... 70 ... шегіндегі заемдар
үлесінің ұлғаюы болып табылады, бұл банктердің кредиттеудің осы сектордағы
тəуекелінің өсуіне реакция беруіне, ... ... ... ... ... (сурет 12) байланысты болды.
01.04.09 ... 12. ... ... ... ... ипотекалық тұрғын үй заемдарының
құрылымы, (жиынтыққа пайызбен)
* басқа ... үй ... ... ... ... ... жəне кепілдіктер жəне т.б.) қоса алғанда, заем ... ету ... ... ... ... ... ... ҚҚА
Өз кезегінде, өз портфеліндегі осындай заемдар ... ... саны ... бұл ипотекалық кредиттеуге байланысты тəуекелдің
неғұрлым консервативтік қабылдау үрдісін көрсетеді (Сурет 13).
01.04.2009 ... 13. ... ... ... бойынша бөлу, мұнда кредиттің
кепілге қатынасы банктің несие ... 70% ... 50% ... ... ... ... номинирленген.
Банктер ұлттық валютаның қолайсыз ауытқулары кезінде өз активтерінің ... ... ... ... ... ... валютасындағы көп ... ішкі ... ... ал ... ... елдің резидент еместері
алған, бұл белгілі бір дəрежеде ұлттық валютаның ауытқуларына байланысты
банктік ... ... ... ... ... ... банк ... кірістерін алатын
валюта мен олар кредит алған ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасымен алынады, ал
заемшылардың кірістері көбіне ұлттық валютамен ... ... 50% ... заемдары не шетел валютасымен номинирленгендіктен не
АҚШ долларына байланғандықтан теңгенің ... банк ... ... ... ... ... бар.
01.01.2006 01.01.2007 01.01.2008 01.01.09 ... ... 14. ... ... ... үлесі
Қаралып отырған кезеңде қазақстандық ... ... ... ... ... ... Отандық банктердің негізгі ... ... ... ... оның ... 30% ... уақытқа дейін банктер көбіне ішкі нарықты кредиттеу көлемін
өсірді. ... ... 2-3 ... ... қызметі ең алдымен көрші
елдердегі бизнесті кеңейтуге бағытталған. Елдің инвестициялық деңгейдегі
рейтингке ие болуы жəне банк ... ... ... мен дамуы аясында
отандық банктердің көрші нарықтарға ... ... ... ... ... ... ... сапалы жаңа дəрежедегі интеграциясы болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... айрықша өзекті болып табылады. Сонымен қатар, трансшекаралық ... кез ... ... ... сияқты белгілі бір тəуекелдерге,
бірінші кезекте отандық ... ... ... ... ... байланысты.
Ресей Федерациясы берген заемдардың шоғырлану деңгейі салыстырмалы
түрде жоғары болып отыр. Ресей Федерациясына берілген кредиттер 2009 ... ... 29,4% (2008 ... 1 ... – 40,7%) болды. Бұдан басқа, Виргин
аралдары (Британия), Кайман аралдары, Кипр жəне ... мен ... ... ... ... 15) ... ... елдер ретінде
саналады.
Сурет 15. Елдер бойынша ... ... ... ... , 2009 жылғы 1 қазан
Ағымдағы жылдың басынан бастап резидент ... ... ... ... ... ... ... (сурет 16).
2001 2002 2003 2004 2005 ... 2008 01.01.09 ... 16. ... ... ... ... ... жылғы желтоқсан
Өткен жылғы қазаннан бастап 2007 жылғы ... ... ... ... талаптардың жалпы сомасы ретінде, сол ... ... ... ... ... заемдар үлесінің ұлғаюы байқалды, бұл
əріптес елдердегі экономикалық ахуалдың ... ... ... ... ... А)
2.3 «БанкЦентрКредит» АҚ – ның несиелік портфелін талдау және бағалау
Банк Қазақстандағы шағын және орта бизнесті ... ... ие. ... ... ... ... ... және
2011 жылы ШОБ-тың несие портфелін ұлғайту жоспарланып отыр.
Ірі корпоративтік ... ... ... ... ... ... 25%-ды ... осы кезде экономиканың құрылыс секторын
қаржыландырудың табиғи төмендеуі байқалатын болса, экономиканың ... ... ... салаларында банк белсенділігін сақтады.
2010 жылы ЦентрКредит Банкінің айналымындағы карталардың өсімі 25,7%-ды
құрады. Банк өнім желісін және олар ... ... ... ... ... Maestro, MasterCard Standard, MasterCard Gold, MasterCard
Platinum сияқты төлем карточкалары толықтырды. Жаңа ... өнім ... Card» сый ... ... ... 01 ... жай-күйі бойынша «Банк ЦентрКредит» АҚ-тың
несиелік портфелі Б ... ... жыл ... ... ... портфелі 10%-ға өсіп, жыл аяғында 801,1
млрд теңгені құрады. Портфельдің ... ... ... ... ... жыл ... банк ... үшін айтарлықтай күрделі болды, бұл өз алдына
несие сапасының нашарлауына ықпал етті.
Дегенмен, ... ... ... сапа ... ... ... ... консервативтік несие саясаты және несие портфелінің
жақсы әртараптандырылуы септігін тигізді.
«Банк ЦентрКредит» АҚ қорларының деңгейі 2010 жылы ... 13%-ға ... ... бойынша) және оның абсолютті мәні 106 млрд теңгені құрады, ал
NPL деңгейі 3.5%-дан 10%-ға ... ... ... ... Осылайша Банк
туындауы мүмкін тәуекелдіктерді өтеу үшін жеткілікті деңгейде қор жинады.
Жоғарыда көрсетілген көрсеткіштер Банктің несие ... ... ... ... көрсетеді. Экономиканың әр түрлі
секторларын несиелеу кезінде Банк әртараптандыру саясатын қолданады, оның
негізгі мақсаты – ... ... банк ... ... әсер ... ... несиелеуде несие портфеліндегі ең қомақты меншікті
салмақ ... ... ... өнеркәсібіне, өндіріске және ... ... ... келеді: олардың үлесі несиелік портфель
жиынтығының 50%-ын құрайды.
Несиелік ... ... ... жеке ... 34% құрайды.
Сурет 17. Несиелік портфельдің көрсеткіштері
01.01.2011 жылы бөлшекті несие беру бойынша несие портфеліне 70 ... ... ... ... ... бойынша 01.01.2011 жылы жеке
тұлғалардың несиелік портфелі өткен 2010 жылмен салыстырғанда ... ... 199514 млн ... ... 18. Бөлшекті несие беру бойынша несие портфелінің қарқыны (млн теңге)
2010 жылдың ішінде жалпы сомасы 51 476 млн ... ... 18 ... ... оның ... ... несие бойынша 29 366 млн теңге
сомасындағы 5 525 несие, тұтыну ... ... 22 110 млн ... 12 635 ... ... жылы ... несие беру бойынша несие портфеліне 70 942
несие кірді. Бөлшекті несиелеудің барлық бағдарламалары ... ... жеке ... несиелік портфелі өткен 2010 жылмен салыстырғанда
4,92%-ға өсті және 199514 млн теңгені құрады.
2010 жылы Банк Experian ... ... ... ... Kookmin ... ... бөлшекті несие беру ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырды.
NBSM жүйесі енгізілді, соның нәтижесінде клиенттердің ... ... ... ... ... Жеке ... ... өтінімдері
үшін құжатайналым жүйесі енгізілді, бұл барлық ... ... ... ... ... ... ... деректеріне
негізделген несиелік скорингтің статистикалық моделі жасалды.
Жақын болашақта Банк скоринг жүйесін жеке кәсіпкерлердің несиелеріне
қатысты да қолдануды, ... ... ... ... ... ... ... жасауды көздеп отыр. Аталмыш жүйе несие портфеліне
қызмет көрсетуге, несие стратегиясын анықтауға, сондай-ақ банк өнімдерінің
кросс-селлингіне ... ... Іске ... ... ... ... ... қызмет көрсету барысында пайдалану да ... ... ... бірі ... ... «БанкЦентрКредит» банкінің тәуекел-менеджментін басқару әдістері
Банк қызметінде кез келген операция орындағанда ... ... ... ... ... мүмкін емес. Банк
операцияларымен ... ... ... – іс ... ... яғни ... ... қамтамасыз ететін активтердің қажетті
жиынымен байланысты тәуекелдіктерді басқару болып табылады.
Банкроттық немесе банкті тарату ... ... ... ... ... тұлғалар, кәсіпкерлер, басқа қаржы мекемелері) орасан зор
қаржы қиындықтарына ұшыратады.
Тәуекелдерді басқару функциясы банк ... ... ... Бірқатар қаржы тәуекелдері актив операциялармен, ең алдымен
кредиттік және ... ... ... ... ... қағаздарға есеп айырысу және ағымдағы шоттардағы
қалдықтар түрінде қаражат ... ... ... көптеген тәуекелдермен
байланысты.
Банк экономикалық жүйенің сенімділігінің негізін ... ... ... сәйкес қоғамның ең сенімді институттарының бірі болуы
мүмкін. Біздің экономикалық және құқықтық орта ... ... ... ... және ... ... ... арқа
сүйемей өз клиенттерінің қаражатын сақтап қана ... іс ... ... ... ... ... құру ... болуы мүмкін
операциялардың ашықтығы мен оларды уақытында анықтауға ықпал етуі ... ... ... ... ... ... ... ішкі тәуекел-менеджмент жүйесінің болуы тәуекелдермен бетпе-
бет келуді барынша төмендету және ... ... ... ... ... тиіс деп ... өзінде тәуекел-менеджмент жүйесі банктің ішкі бақылау жұмысының
төмендегі жалпы және ерекше принциптеріне сәйкес болуға тиіс:
– тұтастай ішкі ... ... ... және ... ... ... ... принциптер;
– басқару жүйесін ұйымдастыруға қатысты принциптер;
– тәуекел факторларын басқаруға қатысты ... ... ... принциптер;
– электрондық ақпараттық жүйелерге қатысты принциптер.
Қорытындыланған сапа көрсеткіштерін белгілеу үшін тәуекел-менеджменттің
ойдағыдай процесіне тән сипаттамалар анықталды, ... ... ... ... ... ... ... дербестік, егжей-тегжей
стратегиясы. Соңғы жылдары ... ... ... ... әзірленген болатын. Жүргізілген талдау тәуекелдерді басқаруды
келесі жүйеге біріктіру тәсілдемесін жасауға және әрбір ... ... ... ... жеке бөліп алуға мүмкіндік береді:
Кесте 3
«Банкцентркердит» банкінің тәуекелдерін басқару жүйесі
|Тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... болжау |Ысырапты материалдық |
|ішінара немесе | ... ... бас ... | | ... Сенімсіз клиенттер |1. Ықтимал ысыраптың |1. Сақтандыру. ... ... ... көп ... және |2. Хеджерлеу |
|анықтау. ... аз ... ... |3. Ішкі ... ... Тәуекелі жоғары |ала есептеу. ... ... бас |2. ... ... ... ... ... ... ... |
|3. Қисынсыз ысырапқа |3. Ықтимал ысыраптың | ... ... ... ... | ... ... ... ... Қаржы тәуекелі |1. Өтімділік тәуекелі |1. ... ... ... ... ... |2. ... ... |2. Қор тәуекелі. |
|3. Несиетік тәуекел | ... ... ... ... | |4. ... ... ... | |5. ... ... ... әдебиет көздерінің негізінде әзірлеген ... ... ... ... басқару жүйелерін қалыптастырғанда
бірқатар қиындықтармен кездеседі. Осы ... ... ... құрылымдарға бөлуге болады:
1. Ұйымдастыру проблемалары: банк акционерлері тарапынан тәуекел
менеджментінің маңызын ... баса ... ... ... ... біздің тарихымызда сол немесе басқа ... ету ... ... ... ... ... ... түсіну.
2. Кадр проблемалары: ... ... ... білікті
қызметкерлердің болмауы тәуекел-менеджменттің құрылу тиімділігін
айтарлықтай төмендетеді, бұл жүргізілген мөлшерлік есептеулердің
нақтылығы мен ... әсер ... ... ... ... ... және ... деректерінің болмауы
немесе олардың қорытындыланбауы. Біздің ... ... және ... банк ... ... салыстырма талдау
жасауға мүмкіндік беретін әдістемелердің болмауы.
Ұқсас мысал ... ... ... ... ... халықаралық
стандарттарды (Базель ІІ) кезең-кезеңмен енгізу негізінде тәуекелдерді
басқару жүйесін құрып пайдалануға болады. Осы ... ... ... модельдерді қолдану нәтижесі емес, ол үздіксіз процесс
ретінде қарастырылады. Базель ІІ-нің негізін ... ... ... ... яғни ... ... ... жай-күйін бағалау,
бақылау және болжау мақсатында оны ... ... ... ... ... саласы, несиетік қоржын, қамтамасыз ... ... ... ... ... және т.б. қамтылады. Базель
ІІ-де басқарушылық есеп тәуекелдерді басқару жүйесінің ажырамас ... ... ... ... ... назарға алынады:
– банк басшылығы біліктілігін, басшылық жасау және ... ... ... ... банк басшылығы заңнаманы және белгіленген ішкі ережелерді, ҚР ҰБ
тің және ... ... ішкі және ... ... сақтауға;
– банк басшылығы экономикалық ахуалдың ... банк ... ... ... мен ... ... тиіс;
– банк басшылығы тиісті ішкі ... ... ... және
олардың орындалуы үшін толықтай жауап беруге;
– банк басшылығы тәуекелдерді ... ... ... ету мақсатында қызметкерлерді оқытуға;
– банк басшылығы пайдакүнем іс-әрекеттердің кез ... ... ... ... қатынастар байланысты тұлғаларға жеңілдікпен
қарыз беруге қатысты сынға ұшырайды.
Кредиттік тәуекелдің шығу тегі ықтимал қарыз алушының ... ... ... оның ... ... ... орындауға
жауапкершілікпен қарайтыны жөніндегі толық ақпараттың ... Осы ... ... ... ... ... тап болуы
тәуекеліне бас тігеді. Аталмыш фактор тараптарға қалыптасқан ... ... ... береді. Кредит беруші жағдайды бағалай отырып нақты
мәміле үшін кредит бойынша көтеріңкі пайыз ... ... бұл ... ... ... да ... бас ... Алайда қарыз алушылар өзінің
кредит төлеуге қабілеттілігіне қатысты банкті алдайды, ... ... ... ... ауыртпалық салады.
Банктер кредит нарығында таралған ақпараттың сапасын төмендегі
факторлардың есебінен жақсартады:
– банк пен ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда ол қаржы делдалдарына
инвестициялық жобаларды іске асыруға мүмкіндік береді. Тек банк қана
клиенттер туралы мәліметтерді ... ... ал ... өзі ... ... мен кредиторлар алдында оған ... ... ... ... банк ... қол жеткізуі нарыққа оның қаржылық жай-
күйін және даму келешегін жариялау болып ... ... ... бақылауды жүзеге асырғанда банктердің сараптама
жүргізуі капиталдар нарығымен салыстырғанда олардың осы салада ... ие ... ... ... ... төмендетуде ықтимал қарыз алушылардың қаржылық жай-
күйі мен ... ... ... ... бар, ... ... дерекқорлардың маңызы зор. Кредиттік талдау үшін кәсіпорындар
бойынша ... ... ... ... бюро ... ... ... табылады. Ақпараттық компаниялар осы ... ... ... олар ... ... ... жариялайды.
Банктердің тәуекелдік стратегиялары мәселелерін қарастыра отырып,
банктердің ... ... ... әлемдік ауқымды тәжірибесінің
болуына қарамастан, отандық банк ... ... ... ... ... кредиттер үлесінің жылдан-жылға артуы байқалады. Бұл
жағдай тәуекелдер ... ... ... ... бағаланбайтынын
растайды. Екінші деңгейдегі банктер әрбір тәуекелді жағдай ... ... ... ... ... ... жүйесінің рөлін, маңызы
мен функционалдық саапасын күшейту қажет.
Банк активтері мен пассивтерінің жай-күйін ... ... ... ... ... енгізу мен дамуының екі
негізгі ... жеке ... атап ... ... ... ... тәуекел-менеджментті дамытудың қажет екенін, онсыз
бүкіл банктің тұрақты дамуы қиын ... ... Бұл ... ... ... ... дамуында ойдағыдай табыстарға жетуге септігін
тигізді. Сонымен бірге, олар ... ... ... ... қажет екенін, бұл халықаралық стандарттарға ... ... ... ... тәуекел-менеджменттің дамыған ... ... ... де, ... республика үкіметі деңгейіндегі
қадағалаушы-реттеуші ... ... де ... Банктердің қазіргі
заманғы тәуекел-менеджментті өз еркі бойынша ... ... ... ... ҚҚА ... ... ... тәуекелдерді
басқару жүйесінің жұмысын енгізіп, ұйымдастыруды міндеттейтін нұсқаулықты
қолданысқа енгізуге шешім ... ... ... ... ... ... дербес халықаралық аудиторлық компаниялардың жылына бір
рет міндетті аудит жүргізу банктерге қойылатын тағы бір ... ... ... он ... 80-ші және 90-шы ... ортасындағы нарықты реттеу
нәтижесінде инновациялық процестердің ауқымы түбегейлі өзгерді. Бұрын соңды
осынша ... ... ... мұндай көп өзгеріс болмаған. Сондықтан тек
жаңа қаржы өнімдері мен ... ... ... ғана ... өзгерістерге
қарамастан нарыққа тұрақтылықты және басқаруды сақтап қалуға көмектесті.
Әлбетте, халықаралық ... мен ... ... ғаламдандыру,
халықаралық нарықтардың тұрақсыздануы мен экономикалық ... ... ... ... ... ... ... негізгі себебіне
айналды.
Шетелдік зерттеулердің көпшілігі практикалық бағытты ұстанады, олардың
авторлары нарық тәуекелдерін төмендету мақсатында ... ... ... ... ... мен ... әзірлегісі келген.
Еңбектердің басым көпшілігінде мәмілелерді және түрлі банк операцияларын
секъютеризациялаудың түрлі формалары, ... банк ... ... ... ... қолдану жөнінде айтылады.
Диплом жұмысының екінші бөлімінде тәуекел-менеджменттің жай-күйі, оның
даму деңгейі мен оның тұтастай банк ... ... етуі ... Осы зерттеулердің нәтижесінде біз төмендегідей қорытындыға
келдік. Барлық дерлік шетелдік ... ... ... ... туындайтын тәуекелдердің ерте анықтауға, сондай-ақ ықтимал ысырап ... жол ... ... ... Ал ... ... банктердің
барлығы тәуекел-менеджменті жүйесін құрудың ... әлі де ... және оның ... ... ... Ал ... ... банктерде банк менеджментінің осы маңызды ... мен ... әлі де ... белгіленбеген.
3 Коммерциялық банктерде банк тәуекелдерін басқару саясатын жетілдіру
жолдары
Қазіргі ... банк ... ... қол ... табыстарға
қарамастан, қазіргі таңда қазақстандық банктер алдында бірқатар ағымдағы
мәселелер мен проблемалардың ... табу ... ... ... ... ... ... мен тиімділігін арттыруға септігін тигізеді.
Қазақстанда банк ісін ... ... ... ... ... ішкі және ... бақылау жүйесін құру тәсілдемелерін жетілдіру
болып табылады.
Жүргізілген зерттеулер нарық жағдайында бақылаудың мәні де өзгеретінін
көрсетті, ендігі уақытта ол:
... ... ... ... ... ... қабылдау процесінде ақпараттық қамтамасыз етудің
көзі;
– басқарушылық шешімдердің орындалуы туралы қажетті ... ... кері ... ... ... ... ... экономикалық тәуекелдер санатына кіретіні белгілі,
сонымен бірге ... ... ... бар. Кез келген тәуекелді
оқиғаның салдарынан ... ... ... ... ... банктің имиджіне
көлеңке түсуі мүмкін, ал осы залалды бірқатар уақыт өткеннен кейін ғана
бағалау мүмкін. ... ... көп ... оны бірнеше қырынан қарау
қажет екенін растайды, ал осыдан бағалайтын көп ... мен ... ... Кез ... ... және коммерциялық қызмет өзіне ... ... ... ... ... ... олардың тиімділігі
ішінара ғана белгілі.
Тәуекел кәсіпорындар мен коммерциялық банктердің ... ... ... ... бөлігі болып табылады. Банктер мен кәсіпорындардың өзара
іс-әрекет жасау тәуекелдігін кешенді бағалау әдістемесі бар, ... ... ... ... болады:
(1)
мұнда: Rф(сов) – өзара іс-әрекет жасаудың нақты жиынтық тәуекел
көрсеткіші;
bk – топтық нақты ... ... мен ... k-ші ... ... ... – топтық нақты тәуекелдің k-ші көрсеткіші.
Біз зерттеген менеджмент және тәуекел-менеджменті теорияларының
негізінде ... банк ... ... ... ... тәуекел-менеджмент банк қызметінде ұйымдастырылған
жүйе болып табылады. Осы ... ... банк ... ... ... ... алу, ... оларды бақылау және мониторинг
жүргізу, сондай-ақ жоспарланған пайданы алу және банктің имиджін ... ... ... ... ... үшін ... күш-жігер салу болып
табылады.
Тәуекел-менеджментті ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... және ... ... болуын, сонымен бірге тәуекелге
бас ұра алатын және банктің беделі, оның қаржылық жай-күйі ... ... ... сөз қозғалған қиын жағдайда жеке-дара ... ... ... ... ... ... даярлауды қажет етеді.
Шетелдік тәжірибені зерттеу банк жүйесінде тәуекел-менеджментті ... ... ... ... ... болып табылатынын көрсетті. Осы
елдерде сыртқы аудиторлар ... бір рет ... ... ... ... жұмыстағы жол берілген кателіктерді, туындайтын тәуекелдерді
ерте білу және ... ... мен ... ... алу мақсатында күн
сайын жүргізілетін ішкі бақылаудың ... ... ... ... жүйесінен ерекшеленетін ішкі бақылау ... ... ... ... мен ... ... бақылау,
тәуекелдерді басқару, реттеу және бақылау жүйесі болып табылады.
Қазақстанның Ұлттық ... банк ... ... ... ... тәуекелді келесі түрлерге бөлуді ұсынады:
1) кредит тәуекелі;
2) пайыз тәуекелі;
3) өтімділіктің ... болу ... ... ... валюталық тәуекел;
6) баға ... ел ... ... ... ... ... тәуекелі.
Біздің түсінігіміз бойынша қаржы инновациялары – қаржы ... ... банк ... ... ... ұзақ мерзімді
процесс.
Қаржы инновациялары – аса маңызды ауыспалылардың, адам ... ... ... және банк қызметкерлерінің корпоративтік мәдениет
жүйесінің функциясы.
Білім әлеуетін басқару жүйесінде инновация жасау және оны енгізуде адам
капиталы негізгі рөл ... ... ... банк ... ... ... ең ... әрі маңызды үрдісі болып табылады.
Инновациялық құралдарды ... мен ... ... ... ... ... ... прогрестің
жетістіктерімен байланысты (Сурет 19).
Сурет 19. Банк ортасында қаржы инновацияларының қалыптасу жағдайы
(Ескерту-Автор зерттелген әдебиет көздерінің негізінде әзірлеген)
Банк тәуекелдерін ... ... ... ... ... ... ... табылады, ол түрлі қаржы ... ... ... тәуекелдердің қаржылық салдарын ырықтандыру жөніндегі іс-шаралар
жүйесін әзірлейді. Алайда соңғы уақытта тәуекелдерді басқару саласында жаңа
үрдістер пайда болды: ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады, тәуекел жан-жақты бақылауға алынып,
өлшене бастады, жаңа әдістемелер мен ұйымдастырушылық технологиялар пайда
болды. Осының барлығы ... ... да, ... ... ... ... иелері тарапынан да баса ... ... ... банк ... көп және ... ... ... біршама төмен болуынан оларда тұрақсыздық орнауы мүмкін, демек
клиенттердің, инвесторлардың және ... ... банк ... ...... банк ... ... және ең басты
проблемасы болып табылады. Әлемде және Қазақстан көлемінде де ... ... ... ... банк тарапынан өздерінің меншік қаражатының
мөлшерін Қазақстанға келетін әлемдік банк ... ... ... ... деңгейге жеткізу үшін күш-жігер жұмсауды қажет етеді.
Сондықтан Қазақстанның банк қызметін сауықтыру үшін банктердің меншік
капиталын ... және ... ... банк жүйесінің тәуекелін төмендету
жолында іс-әрекет жасау қажет. Банктердің меншік ... ... ... ... Ең ... бұл ... арасында қосымша акциялар
эмиссиясын қарастырады. Іс ... ... ... ... ... сатып алу мүмкіндігі әрдайым ескерілуге тиіс.
Банк өз инвестицияларының сенімділігіне сенімді болғанда ғана ... ... ... Банк үшін жаңа ... және ... ... ... арасындағы өршіп келе жатқан бәсеке нәтижесінде
ғана салынады.
Қарастыруды ... ... ... ... – Ұлттық банк жүйесінің
бәсекеге қабілеттілігін жақсарту жолдары. Қазақстандық банк ... ... ...... ... ... тарлығы.
Мәселен қазақстандық банктер практикасында ... тек ... ... ... талаптарға жауап бермейді.
Банктердің практикасына электрондық төлем карточкаларын ... ... ... кеңейтудің екінші келешек жолының мол бағыты
болып табылады. Аталмыш нарық қазіргі ... іс ... әлі ... жоқ, ... келешегі – аса мол.
Қазақстан банктері ұсынатын қызметтердің саны тым ... ... саны ... ... ... керісінше өте көп
екенін айтып өту қажет. Демек, қазақстандық банктер жаңа ... ... банк ... ... және ... ... ... өзінің пайдалылығын айтарлықтай арттыруға және тиісінше ... ... ... жоғарылатуы мүмкін.
Кепілзат облигацияларын шығару ... ... ... ... Айтарлықтай тәуекелге ұрындыратын банк
операцияларын секъюритизациялау бір жақты мағынада ... ... ... үшін ... формаға, яғни құнды қағаздарға
шоғырландырып өзгертуді білдіреді. Секъюритизация банк ... мен ... ... мен ... ... ... ... банк акцептерімен қамтамасыз ... ... ... ... ... нарығын пайдалану арқылы
дәстүрлі банк несиелеуден ілгері жылжу ... ... ... ұзақ мерзімді айналыстағы құнды қағаздар нарығында белсенді
қарыз беруші ретінде болады;
– көбінесе облигациялар мен айналатын ... ... ... ... ішкі ... мерзімді ақша нарықтары мен қысқа мерзімді құнды
қағаздар нарықтарындағы инвестициялар мен ... ... ... ... ... ... және ... қатысушыға
айналады;
– банктер халықаралық қор нарығына кеңінен енеді – 80-ші ... ... ... ... ... ... ... басым көпшілігі активтерді секъюритизациялауға көшті;
банктер халықаралық облигациялар нарығында қарыз берушіге айналды.
Банк тәуекелдерін басқару саясаты банктің ... ... ... ... ... ол ... қаржы операцияларын жүзеге асырумен
байланысты тәуекелдердің қаржылық салдарын ырықтандыру жөніндегі іс-шаралар
жүйесін әзірлейді. Алайда соңғы уақытта ... ... ... ... ... болды: тәуекелдер айқынырақ, тәуекелді мөлшерін анықтайтын
әдістер кеңірек пайдаланып, тәуекел ... ... ... ... жаңа ... мен ... технологиялар пайда болды.
Осының барлығы менеджмент тарапынан да, сондай-ақ тәуекелдерді басқару
проблемаларына ... ... ... да баса ... ... ... болды.
Қазіргі уақытта банктер тәуекелге ұшырау қаупінің алдын алу үшін банк
бейім тәуекелдердің барлық түрлерін сәйкестендіруді, бағалауды, ... ... ... ... ... сондай-ақ осы
тәуекелдерге барабар меншік капиталдың ... ... ... және ... ... ... ... басты
міндет тәуекелдің сол немесе басқа түрін өзіне алуы өзін ақтайтынын білу
және операциялар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Тәуекелдерді кешенді басқару жүйесі ықтимал ысырапты ... ... ... алайда олардың жиынтығының ықпалы күтілетін
мөлшерден тыс ысырапқа әкеп ... деп ... ... береді. Осы жүйе
банк бизнесінің тәуекелдер жиынтығын шоғырландыруға және жағдай ... ... ... барынша төмендетуге мүмкіндік туғызады. Біз осы
пікірге арқа ... ... ... банк ... ... ұйымдастыру сызбасын әзірледік (Қосымша В).
Әлемнің ең ірі корпорацияларының тәжірибесін зерттеу ... ... ... ... банк ... ... қарастырылғаны көрінеді. Бұл тәуекел-менеджмент бөлімінің
функционалдық маңызы банк ... ... ... ... Егер банк
Басқармасы бүкіл банк жұмысын ағымдағы және жедел басқару үшін жауап берсе,
онда ... ... ... ... мен ... ... ... тиіс. Осы бөлімге жұмыс істеу үшін
нарықты тамаша ... ... ... ... ... ... бар, қаржы нарықтарында практикалық тәжірибесі мол, нақты
жағдайға ұқсас болжам жасай ... және ... ... істегенде маңызы
зор кәсіби пайымдау қабілеті бар ... ... ... Сонымен бірге
осы мамандар тәуекел жағдайды бағалай алуға, операция жасалған ... ... мен ... ... ... яғни ... жан-жағын
барынша қарастыруға тиіс.
Тәуекел-менеджмент бөлімінің жұмысын ұйымдастырудың ұсынылып отырған
біріктірілген сызбасы – ... ... ... ... және
бөлімшелерімен өзара тығыз байланысты біртұтас жүйе, сондықтан ол барлық
бизнес-процестерді қамтитын банк ... ... ... ... ... бөлімнің міндетінің бірі – банк басшылығын сол немесе басқа операцияның
ықтимал салдары жөнінде уақытында ... ету ... ... Сонымен
бірге тәуекел-менеджменттің басты мақсаты – ... ... ... ... банкроттығы жөніндегі мәселе қарастырылмауға тиіс.
Сурет 20-Тәуекел-менеджмент жұмысының ұқсас моделі
Біздің ойымызша, екінші деңгейдегі банктерде ұйымдастырылған ... ... ... тиімділігін арттыру мақсатында төмендегі
принциптерге негізделуге тиіс, біз оларды сондықтан ... ... ... ... бағалау принципі, яғни банк белгіленген сәтте ... ... ... ... ... ... ... аспауға тиіс;
• тәуекелдің салмақтылық принципі, яғни аз ғана үшін көппен тәуекел
етуге болмайды, сондықтан банк ... ... ... ... ... тиіс;
• операцияның табыстылығына сенімді болу принципі, яғни сенімсіздік
болмаса жағымды шешім қабылдануға тиіс (егер сенімсіздік 50 %-ды ... ... ... онда осы ... ... ... ... орынды );
• ресурстарды салудың сәйкестік принципі, яғни ... ... ... ... ... бағыт әркезде табылады, сонымен бірге
қарап талдау, салмақтау және ресурстар бастапқы салынған ... ... ... жабу ... яғни ... ... болған жағдайда банк
оның есебінен ысырапты әркезде жабатын резерв болуы ... ... ... ... мен ... басқару
әрі үйлестіру жөнінде дәстүрлі емес шараларды жиі қолдануға тура ... банк ... ... ... және сол ... басқа шешімді
таңдау қиындығымен байланысты проблемалық жағдайларда пайдалана ... ... ... Аталмыш модельді құру қиындығы ең ... ... ... ... кешенді жүйелі сипаттауды қажет
ететін модельдеу мәселесін қоюмен байланысты. Тәуекелдерді реттеу жөніндегі
жағдайды ... ... ... және ... ... модель құрғанда нақты объектінің ұқсас ... ... ...... зерттейтін әмбебап әдіс, оның жұмысы сол
немесе басқа да кездейсоқ (атап ... ... ... ... ... ... ... модель жүйенің жұмыс істеу процесін
бірте-бірте жүйелі ... ... ... сол ... ... сол немесе басқа параметрлерді қабылдайтынын қадағадауға
мүмкіндік алады.
Тәуекел-менеджментті ұйымдастырудың жаңа ... жаңа ... ... ... ... – шешім қабылдау, математикалық модельдеу
теорияларының, жүйелерді, ақпараттық және ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Контроллинг – тәуекел-менеджменттің аса маңызды элементтерінің бірі болып
табылады, сонымен ... ол ... ... ішкі және ... ақпарат
жүйеленіп, талданып және басқарушылық шешім қабылдайтын ... ... ... ... ... деген басшылық және банк
басшылығын қолдау шеңберіндегі ақпарат арқылы жүзеге асырылатын ... ... Оған ... ... ... деректерді өңдеу (жинау,
дайындау, топтау, жүйелеу), сондай-ақ мақсатқа жетуде бақылау кіреді.
Жалпы айтқанда контроллинг – жағдайды меңгеру, процестерді ... ... ... оған ... ... ... жағдайда конроллинг банк
тәуекелдерін бақылауды, олардың ... ... ... қажеттілігін және түпкілікті нәтижесін анықтауды қамтамасыз
етуге ... ... ... жүктелген. Олардың ең негізгілері:
... ... ... ... өтімділікті және тәуекелді ... ... ... ... ... ... контроллингте – қызметті басқару, қарсы іс-әрекет жасау
немесе күшейту жөнінде алдын ала іс-шара қолдануға ... ... ... әрі ... ... ету ... қойылады.
Тәуекел-менеджментінің құрамдас бөлігі ретіндегі контроллингтің
тұжырымды негізі мына ... ... ... ... талдау;
– стратегиялық контроллинг;
– жедел контроллинг.
Жағдайды талдау деген нәтижесінде межеленген уақыт сәтінде банктің
немесе жекелеген актив ... ... ... анықтау үшін толықтай
түгендеуді білдіреді. Жағдайды талдауда тиісті ішкі ақпарат пайдаланады, ол
тиісінше өңделуге тиіс. Ішкі ... ... банк ... сонымен бірге
актив және пассив операциялардың жекелеген бағыттары талданады; ... ... ... ... және т.б.) ... деректерді пайдалану қолда бар деректерге байланысты, олардың
ішінен релеванттық ақпарат ... ... ... ... ортаны) қызметін талдау), саланы (қаржы нарығын) талдау, банк
қызметтеріне сұранысты және т.б. ... ... ... ... ... ... байланысты айқындалады, сондықтан дамуды талдау,
өзінің маңызы бойынша ... ... ... ... да ... техникалық, экологиялық, саяси және т.б.
талдаудың қосымша, алайда маңызды ... ... ... ... бойынша жасалатын қорытындылар әр түрлі болжанатын
жағдайлардағы түсініктермен толықтырылуға тиіс, яғни ... ... ... жоспарлар да әзірленуі мүмкін, олар ... ... ... ... ... шешім қабылданады.
Тәуекел-менеджменттегі стратегиялық контроллингтің міндеті – банктің
және оның ұзақ ... ... ... ... ... ету
болып табылады. Бұл үшін банктің құрылымдық жүйелері мен ... ... ... бірге төмендегі әдістер пайдаланылады:
– стратегиялық баланс, яғни қызмет мүмкіндіктері мен ... ... ... ... мен ... ... ... несиетер және ұзақ мерзімді салымдар мен депозиттердің
арақатынасы; банктің қысқа мерзімге тартылған салымдары мен ... ... ... ... және т.б), ... араласуды және үйлестіруді қажет ететін осал ... ... ... ... ... ... сценарийі және мақсатқа
жету жолдары);
– қызмет ауқымын қарастыру (капитал салынатын нарықтарды зерттеу және
бағалау, болжамдар, ... даму ... ... ... ... және ... тәуекелдердің және тәуекелді жағдайлардың көптігі белгісіздік
факторымен байланысты. Тәуекел жағдайда сыни ... ... ... ... ... ... деңгейден ауытқиды. Кейбір
ғалымдар түрлі есептеу әдістерін (статистикалық, ... ... ... ... және т.б.) ... отырып,
тәуекелді бағалауға тырысты. Алайда бірде-бір әдіс тәуекел ... ... ... ... ... ... ... Біз де тәуекелге
ықпал ... ... ... ... мен факторларды барынша ескере
отырып, тәуекелдің ... ... ... тырыстық. Осы мақсатта
екінші деңгейдегі банктердің тәуекелдерінің дәрежесі өте жоғары ... ... ... ... ... ... ... әзірледік (Кестелер 2,3).
Тәуекелдік коэффициентін мына формула бойынша есептеуге болады:
Кр = Кп (СВС + СОД) х ИИ, ... Кр – ... ...... ... – салынған қаражаттың сомасы;
СОД – күтілетін кірістің сомасы пайыздар, ... және ...... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді ... – жол ... ... ... банк ... ... және осы ... басқа операцияның ойдағыдай іске асырылу
мүмкіндігіне байланысты белгілейді.
Кесте 4
Банктің несиелік және ... ... ... Кп жол ... коэффициентінің мағыналары
|Көрсеткіштер |Тәуекел деңгейіне ықпал ететін факторлар |
| ... ... ... ... ... сала |
| |қы | ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... |
| | | |ты |з ... ... ... |
| | | | | ... ірі ... ... | | | | ... | |
| | | | | |лар | | ... | | | | | | | ... |0,1 |0,1 |0,1 |0,3 |- |0,25 |0,20 ... |0,2 |0,2 |0,2 |0,7 |0,25 |0,5 |0,40 ... ... |0,3 |0,3 |1,0 |0,3 |0,75 |0,60 ... ... | | | | | | ... ... |ЕДБ ... ... |Дамыған |
| |ы | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | | | ... | ... | | | | ... | | ... |0,4 |0,35 |0,5 |- |0,6 |0,4 |- ... | | | | | | | ... екінші деңгейдегі банктердің деректері бойынша жүргізілген |
|есептердің ... ... ... ... ... ... жасалатын операциялар бойынша жол ... ... (Кп) ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... |Жағдай-|Ме-недж-|Болжам |
| | ... ... |ды ... |
| | | |лық ... | | | |дің ... ... |ердің |
| | | | ... | | ... |
| | | | ... | | ... | | | | | | |і ... |0,1 |0,1 |0,1 |- |0,2 |0,2 |0,25 ... |0,2 |0,2 |0,3 |- |0,3 |0,3 |0,30 ... |0,3 |0,3 |0,5 |- |0,4 |0,5 |0,35 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |0,5 |0,9 |0,3 |0,2 |0,15 |0,35 ... ... |0,7 |0,7 |1,0 |0,4 |0,3 |0,25 |0,45 ... |0,9 |0,9 |1,0 |0,5 |0,4 |0,35 |0,55 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... деңгейдегі банктердің деректері бойынша жүргізілген |
|есептердің негізінде жасап есептеген ... = 1 ... ... ... ... ... ... барлығын, яғни
100%-ын жоғалтуды білдіреді. Бұл жағдайда менеджер ... ... ... ... ... сәтті күтуге немесе кірісі бойынша ... ... ... ... ... Кп = 0 деген барынша төмен мағына
операция қорытындысының кепілді табысын білдіреді, яғни менеджер салынған
қаражат жоспарлы ... қоса ... ... ... ... = ... 1-ге ... деген аралық мағына түрлі жол берілетін
ысырапты білдіреді, ал олардың ... ... ... ... ... (қарыз алушының) қаржылық жағдайына, оның даму
келешегіне, банк ... осы ... ... ... ... ... ... (жылжымайтын мүлік, құнды қағаздар, бағалы
металдар, ... және т.б.) ... ... ... ... даму деңгейінде тәуекел-
менеджменті жүйесі банкті басқарудағы жаңа ... ... ... ... мәселеде әлемдік практиканы пайдалану барлық жағдайда ойдағыдай табысқа
жеткізе бермейді. Сондықтан автор банктердің ... ... ... ... ... осы ... іс жүзінде қолдануға
ұсынып отыр.
Қорытынды
Тәуекел-менеджмент жүйесін құруды – коммерциялық банктердің кәсіпкерлік
қызметінде ... ... ... ... объективтік түрде ден қою
ретінде қарастыру қажет. Оның белең алуына бизнестің ғаламдануы, бәсекенің
шиеленісуі, ... ... ... ... және ... ... (лизинг, факторинг, форфейтинг) сұраныстың күшеюі ықпал
етті. Қазіргі ... ... орта ... ... ... ... пысықтау, сондай-ақ тіршілік ету жолдарын анықтап, ... ... ... ... тәуекел-менеджмент жүйесін құрып, оны дамытуды қажет
етеді. Сонымен бірге тәуекел-менеджменті теориясы мен оны ... ... ... де ... арта бастады. Банктерді әр түрлі
қаржы ... және ... ... ... ... ... ықпал ететін тәуекел-менеджментін қауіпсіздік деңгейіне
жетуге қажетті іс-әрекеттердің жиынтық моделі ... ... ... ... алу және ... одан ... ... тұрғысынан алып
қарағанда тәуекел-менеджменті коммерциялық банктер қызметінің негізгі
бағыттарының бірі ... ... ... және ... ... ... ... Қазіргі заманғы банк нарығын тәуекелсіз
елестету мүмкін емес. Тәуекел кез ... ... ... тек ... ... ... ... болуы мүмкін, сондықтан оны бағалау
және мүмкіндігінше барынша төмендету қажет.
Іске асырылған зерттеу жұмысынан мынадай қорытынды шығаруға ... ... ... қиын және ... толықтай
жол бермеу мүмкін емес. Тәуекелдерді басқару жүйесінің ... сол ... ... жүргізу кезінде тәуекелдің туындау ... ... және оны ... ... Тәуекелдерді басқару практикасының
қалыптасуы әлі аяқталмағанын және көпшілікті қанағаттандыратын әдістеме ... атап өту ... ... ... ... ерекшеліктері бар және
олардың әрқайсысының нарықта өз орнын қызметкерлерінің мүмкіндіктеріне орай
шамалайды, сондай-ақ банктердің ... ... бойы ... ... ... де белгіленген. Сондықтан бір банкке тән
тәуекелдерді басқарудың қолайлы моделі екінші банк үшін әркезде ... ... Сол ... осы ... ... ... мен тәуекелдерді
басқару (тәуекел-менеджменті) теориясы зерттелді және банк қызметіндегі
тәуекел-менеджменттің анықтамасы берілді.
Тәуекелдерді ... ... ... ... ... қолдану
қаржы менежментінің ең маңызды бөліктерінің бірі болып ... ... ... ... ... ... автор төмендегідей
сәйкестендіреді:
– тәуекел-менеджменті стратегиясын қалыптастыру негізінде;
– қаржы нарықтарында бәсекелік орта өршіген және жағдай ... ... ең ... ... ... нарығында
банктердің жұмысында қаржы инновациялары мен технологиялардың рөлін
ескеру қажет.
Еңбекте ... ...... ... ... қаржылық тұрақтылыққа жетумен өзара байланысты банктердің
қаржылық инновацияларының рөлі мен негізгі тұжырымдамасы анықталған.
Коммерциялық банктер тәуекел-менеджментті ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың
үлгілік сызбасының болмауына орай, әрбір банк осы ұйымдастыру құрылымын өзі
дербес әзірлеп енгізеді. Әрбір банк осы жүйенің мақсаты мен ... ... ... ... ... жоғарылату әрі оны
бірдейлендіру мақсатында, біз екінші ... ... ... ... ... ... ... тәуекел-менеджері
банк қызметінде сүйенуге тиіс принциптер де белгіленді.
Несиетік ұйымдардың банктің күнделікті қызметін ... ... ... ... құру ... жетілдіру Қазақстанда банк ісін
дамытудың тиімді элементі болып ... ... ... ... ... ... ... контроллинг бақылау мен
тәртіптемелердің жалпы саясатының жиынтығын білдіреді. Банк басшылығы ... банк ... ... жету үшін ... және ... ... әрі тиімді жүргізу, сондай-ақ ... ... ... ... келеңсіздіктердің алдын алу мен оларды жою, құжаттарды
және бухгалтерлік жазбаларды дұрыс және толық ресімдеу, ... ... ... қаржы ақпаратын уақытында дайындау мақсатында жүзеге
асырылады.
Пайдаланылатын әдебиеттер тізімі
1. «ҚР ... ... ... ҚР ... ... ... ... және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
3. Қазақстан Республикасындағы банктер мен банк ... ... ... - ... ... ... 2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық Банк Басқармасының №213 ... ... ... ... арналған пруденциялық нормативтер
туралы» ереже
5. Н. Назарбаев. Қазақстан – 2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына
Жолдауы. ... ... 1998. 54-55 ... ... Республикасының Конституциясы. Түсініктеме. ред. ... ... ... ... Жарғы», 1999 – 26 бет.
7. Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 31 ... ... ... ... ... ... нарығын және қаржы
ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігі туралы» ереже
8. Сейітқасымов Ғ. С. ... ... ... ... ... ... ... Б. А. “Ақша, несие, ... ... ... ... ... ... М. С. ... несие, банктер” Алматы 2000
11. Банковское ... ... /Под ред. В. И. ... Л. ... М.: ... и статистика, 1998
12. Банковское дело /Под ред. О. М. ... М.: ... и ... ... С. Б. “Коммерциялық ... ... ... ... 2004.
14. Сейткасимов Г.С. “Банковское дело”. – Алматы: Каржы-Каражат, 1998г.
15. Маркова О. М., ... В. И. ... ... и их ...... и ...... 1995г.
16. Жукова Е. Ф. “Банки и банковские операции”. – М.: ... и ... ... ... ... В. М. “Современные коммерческие банки”. – М., 1994
18. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под ред. ... О. И. – ... и ... ... ... Э. Дж. И др. Деньги, банковское дело и ... – М.: - ... ... ... В.Д., ... К.К. ...... изд.2-е, перераб. и
доп. Қаржы-қаражат, 1997.
21. Мақыш С.Б. Ақша ... және ... Оқу ... Жалпы редакциясын
басқарған ҚР ҰҒА-ның академигі Сейітқасымов Ғ.С., 2-ші ... ... және ...... ... 2004.
22. Искакова З.Д., Банк ісі. Оқу құралы. Қарағанды, 2006.
23. Ғ. Сейітқасымов, Ж. ... С. ... ... ... Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008. – 186 б.
24. Ілияс А.Ә. ... ... Оқу ...... ... ... ... Н.Н. Банк менеджменті: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2007.
26. Хамитов Н.Н. қазіргі кезеңдегі кредиттік іс: Оқу ...... ... ... ... Г.С. ... Алматы, 1998.
28. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Оқу құралы Алматы: ... ... Г. Т. ... ...... ... – каражат, 1997.
30. Казимагомедов Т. И. Банковское обслуживание населения: Зарубежный ...... и ... 1997.
31. К.АУмарова А.М Ыбыраева Ақша, несие, банк. Оқу-тәжірибелік ... ... ... Ибрагимов Н.Т. Несиелердің жіктелімі және несиелік тәуекелді бағалау //
Орта Азия ... ... ... ... ... және ... ... және ұстанымын нығайту: Халықаралық ғылыми-тәжірибелік
конференция материалдары. – ... ... ... ... ... Куратова И.Н. Несиелік тәуекел менеджментінің мазмұны мен құрылымы ... ... ... ... Халықаралық ғылыми-тәжірибелік
конференция материалдары. – Алматы: Экономика, 2009.
34. Джумабаева Л.И. Банктердің несиелік ... ... рөлі ... // ... ... ... ... жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің,
қаржыландырудың және ... ... ... ... ... ...... Қазақ ұлттық
техникалық университеті, 2009.- 1 бөлім.
35. Тасболатова А.Т. Банктің несие тәуекелдігін басқару ... // ... ... бәсекелестік қабілеттілігінің жағдайы мен
болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және ... ... ... ... ...... ... ұлттық техникалық университеті, 2009.- 1
бөлім.
36. Әкімгереева Л.И. ... ... ... ... дамуына ықпалы // ҚазЭУ хабаршысы. – 2009. - №2 (62).
37. ... Ж.Р. ... ... екінші деңгейдегі банктердің
шағын кәсіпкерлікті несиелеуі // ... ... ...... Косаякова А. VaR әдіснамасы көмегімен банктік несие тәуекелін өлшеу//
«Вестник КЭУ: экономика». – 2009. - №2.
39. Шамшина Р.В. ... ... ... ... ... ... ... әдісі// Әлемдік қаржылық дағдарыс салдарынан арылу
және Қазақстан ... даму ... ... конференция материалдары. – Астана: Қазақ ... және ... ... университеті, 2009.- 2 бөлім.
40. www.nationalbank.kz. Национальный Банк Республики Казахстан
41. www.kisc.kz/КЦМР
42. fingramota.kz. RFCA
43. www.afn.kz
А ... 1. ... ... ... ... ... ... құрастырылған
Б қосымшасы
Сурет 2. БанкЦентКредит АҚ-ның несие портфелінің көлемі,℅
Ақпарат көзі: Банкцентркредит 2010 жылдық есебі
В ... 3- ... ... ұйымдастыру сызбасы
(Ескерту-Автор зерттелген әдебиет көздерінің негізінде әзірлеген)
-----------------------
П1
П
П0
Бос ресурстарды салу жөнінде шешім қабылдау
Нарықтың жай-күйін талдау және ... ... ... жасау
Ресурстарды бөлу блогы
Салымдардың экономикалық тиімділігін талдау
А9 – клиенттерге факторинг және форфейтинг және т.б.
А8 – қаржы лизингі;
А7 – ШОБ ... – орта және ұзақ ... ...... ... ... мерзімді несиелеу;
А4 – жеке тұлғаларды 1- 3 жылға дейін орта мерзімді несиелеу;
А3 – жеке тұлғаларды ... ... ...... ... ...... құнды қағаздар;
Қаржы инновациялары
Банктер
Банк емес институттар тарапынан бәсекелестік
Ақпараттық технологиялардың дамуы
Қаржы жүйелерін реттейтін ұлттық режимдеріндегі заңнамалық ... ... ... ... тұрақсыздығы
Несиелік тәуекел- менеджментінің құрылымы
Тәуекел қоржынын басқару
Несиелік тәуекелге қатысушыларды басқару
Қарыз алушының тәуекелін басқару
Несие қоржыны тәуекелін басқару
Өзара ... ... ... ... ... қоржынының тәуекелін басқару
Өзара байланысты
Өзара байланысты
Контрагент банктің тәуекелін басқару
Банкаралық операциялар қоржынының тәуекелін басқару
Несие тәуекелі
Тепе-теңдігі сақталмаған өтімдік ... ... ... ... ... ... тәуекелі
Төлем қабілетсіздік тәуекелі
Банк қызметімен байланысты тәуекелдер
Банк тәуекелрі
Банк қызметімен байланысты емес тәуекеллер
Инфляциялық тәуекел
Саяси тәуекел
Теріс пайдаланулар ... ... ... ... қызметінің принциптері:
–тәуекел құнын бағалау принципі;
– тәуекелді өлшеу принципі;
– операцияның табыстылығына сенімді болу ... ... салу ... ... ... жабу ... аудитті және ішкі бақылауды ұйымдастыру
Тәуекел-менеджменттің функциялары:
– тәуекелдерді басқару;
– тәуекелдер мониторингі;
– тәуекелдердің бэк-тестингі;
– тәуекелді жағдайларды стресс – ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Депозиттік операциялар туралы69 бет
Кешенді экономикалық талдау негізінде банктің меншікті капиталын басқару тиімділігін жоғарылату бойынша шаралар79 бет
Қазіргі жағдайдағы коммерциялық банктерді басқару тиімділігі73 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
Базель келісімінің құрылуы6 бет
Банк тәуекелдерін басқару және оларды бағалау27 бет
Банктік тәуекелдер27 бет
Банктік тәуекелдер, банк тәуекелдерін басқару30 бет
Банктік тәуекелдерді басқару87 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь