Қазақстанда сақтандыру нарығының қалыптасу кезеңдері және қазіргі жағдайы»

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1 Қазақстанда сақтандыру нарығын қалыптастырудың алғышарттары және оны құрылымдаудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.1 Қазақтан Республикасында сақтандыру нарығын қалыптастыру кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Сақтандыру нарығын құрылымдаудың мәні және экономикалық қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.3 Қайта сақтандыру . тәуекелдіктерді басқару нысаны ретінде ... ... ... ... ... ..16

2 Республикадағы сақтандыру нарығының қазіргі жай.күйін талдау және даму болашағын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.1 Қазақстандағы сақтандыру нарығының қазіргі жағдайына талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.2 Сақтандыру нарығының қаржылық тұрақтылығы мен кірістілік деңгейін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.3 Дүниежүзілік және қазақстандық сақтандыру нарығының даму өрісі мен болашағын сипаттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37

3 Экономикалық жаңару жағдайында сақтандыру нарығын дамытудың перспективалы бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
3.1 Сақтандыру нарығы қызметін мақсатқа сәйкес реттеу мен қадағалау және оның нормативтік.құқықтық базасын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... 48
3.2 Сақтандыру нарығын реттеудің шетелдік тәжірибесі және оларды қолдану мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
Кіріспе
Сақтандыру нарығы – қаржы нарығының ең негізгі салаларының бірі болып табылады. Жалпы, сақтандыру нарығы сақтандырылушы мен сақтандырушының арасына тығыз байланыс орната отырып, сақтандырудың нәтижесіне байланысты экономикалық қарым-қатынастардың жиынтығын қамтиды. Бұл нарықта сақтандыру қызметін жалпылама танып білу жүзеге асырылады да, оның өмір сүруінің негізгі экономикалық заңдары ретінде құн заңы мен сұраныс және ұсыныс заңдары алынады. Сақтандыру нарығы тауар шаруашылығы қалыптасуының барысында құрылатындықтан екеуінің де пайда болуының шарты ретінде еңбектің қоғамдық бөлінуі мен әр түрлі жекеменшік иелері – ерекшеленген тауар өндірушілердің болатындығы есептелінеді. Бұл нарық нарықтық қатынас субъектілерінің дербестігін, сақтандыру қызметіндегі сатып алу-сатуға байланысты серіктестіктің тепе-теңдігін қарастырады.
Осылайша, сақтандыру барысында екі жақ тәуекелге бара отырып, бір жағы екінші жағын сақтандыруға келісімін береді. Атап айтар болсақ, сақтандыру адамдарды әр түрлі қауіп-қатерлер мен апаттардың залалдарынан қорғаудың бұрыннан келе жатқан әдісі. ХVIII ғасырдың ортасында-ақ мүліктер мен жеке бастарды сақтандырудың жүзден аса түрін жүзеге асырып үлгерген көптеген кәсіпқой сақтандыру қоғамдары пайда болды.
Әлеуметтік-экономикалық кеңістік болып табылатын сақтандыру нарығында сақтандыру қызметін қажет ететін сақтанушылар, олардың талаптарын қанағаттандырушы сақтандырушылар (сақтандыру компаниялары), сақтандырушы делдалдары мен сақтандыру инфрақұрылымдарының ұйымдары (консалтингтік фирмалар және т.б.) әрекет етеді. Оны құрудың негізіне күтпеген жағдайларды қолайсыздыққа ұшырағандарға ақшалай жәрдем көрсетудің ұдайылылығын үздіксіз қамтамасыз етіп отыру қажеттігі жатады.
Дипломдық жұмыс тақырыбы: Қазақстанда сақтандыру нарығының қалыптасу кезеңдері және қазіргі жағдайы.
Бүгінде елдегі сақтандыру нарығының құрылымы оған қатысушылар мен сақтандыру салалары арқылы айқын көрсетілген. Аталған нарықтың қызметі Қазақстан Республикасының Конституциясына, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне, «Сақтандыру қызметі туралы» Заңға негізделген нормативтік-құқықтық актілермен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық құжаттармен реттеліп отыр.
Қазақстан Республикасының «Сақтандыру қызметі туралы» Заңына сәйкес сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы, сақтандыру брокері, сақтандыру агенті, сақтандырушы, сақтандырылған, табыс табушы, актуарий, өкілеттілігі бар аудиторлық ұйым (өкілеттігі бар аудитор), өзара сақтандырушыға байланысты басқа да жеке және заңды тұлғалар сақтандыру нарығына қатысушылар болып саналады.
Қазақстанда сақтандыру нарығының негізгі екі түрі орын алған, яғни олар: өмірді сақтандыру мен жалпы сақтандыру. Мұнымен қатар міндетті және ерікті сақтандыру топтары ерекшеленіп отыр. Сонымен қатар, елімізде «Сақтандыру қызметі туралы» Заңға сәйкес міндетті сақтандырудың сыныптары
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының «Сақтандыру туралы» Заңы 02.07.1992 жыл.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Сақтандыру рыногын қалыптастыру мен дамыту бойынша ұйымдық-құқықтық шаралар туралы» №1658, 16.04.1994 жыл.
3. «Азаматтарды медициналық сақтандыру» туралы Заң күші бар Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы 15.06.1995 жыл. №23293.
4. Қазақстан Республикасының «Сақтандыру туралы» Заңы 03.10.95 жыл.
5. Қазақстан Республикасының «Сақтандыру қызметі туралы» Заңы // 2001 жыл 18 желтоқсан
6. Қазақстан Республикасының Бюджет Кодексі. №548-II 24.04.2004.
7. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін міндетті төлемдер туралы» Кодексі. №209 - II 01.01.2002 жыл.
8. Страхование в Республике Казахстан (том 1). Сборник норматив¬но-правовых актов из серии «Финансы и кредит Казахстана». - Алматы: Информационное агентство «EconoMix Data», 2000.
9. Страхование в Республике Казахстан (том 2). Сборник нормативно-правовых актов из серии «Финансы и кредит Казахстана». - Алматы: Информационное агентство «EconoMix Data», 2000.
10. Үкіметтің, Ұлттық Банктің, Қаржы нарығын қадағалау агенттігінің 2009-2010 жылдарға арналған экономиканы және қаржы секторын тұрақтандыру жөніндегі бірлескен іс-қимыл Жоспары.
11. Қазақстан Республикасы Президентінің «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты халыққа Жолдауы. Егемен Қазақстан 06.03.2009 жыл.
12. Қазақстан Республикасы Президентінің «Жаңа онжылдық – Жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы.
13. Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» атты 2011 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы.
14. Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы
Үкіметінің актілер жинағы. Алматы: 2009 жыл.
15. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Жаршысы. №12, Алматы: 2010 жыл.
16. Қазақстанның қаржылық тұрақтылығы туралы есеп: Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісі мен Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің қатысуымен дайындалған. 2010 жылғы желтоқсан.
17. Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің 2010 жылғы Жылдық есебі. Алматы.
18. Куашбаев С., Джуманов А.М. Финансы: Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 2010.
19. Г.С. Серікова. Сақтандыру: Оқу құралы – Қарағанды, 2003.
20. Жуйриков К.К., Назарчук, Жуйриков Р. Страхование: теория, практика, зарубежный опыт. – Алматы, 2001.
21. Маянлаева И.Г. Теория и практика страхового дела (В схемах и таблицах. ТОО «LEM») Алматы 2005.
22. Гостенко Л.Н. Страхование. Учебное пособие. Алматы, типография ЧП «Мертенов Р.А» , 2003.
23. Искаков Ұ.М.,Бохаев Д.Т.,Рузиева Э.А. Қаржы нарығы және делдалдары: Оқулық – Алматы: Экономика, 2008.
24. Балабанов И.Т., Степанов В.Н. Занимательное страхование – Москва, Финансы и статистика, 1998.
25. Құлпыбаев С., Мельников В.Д. Қаржы негіздері: Оқулық. – Алматы LEM, 2009.
26. Ходжаниязова Ж.Т. Нарықтық экономика негіздері: Оқулық. Астана: Фолиант, 2007.
27. Мельников В.Д., Ли В.Д. Қаржының жалпы курсы: Оқу құралы: - Алматы: Қазақ университеті, 2005.
28. Соколов О.В. Финансы, деньги кредит. Учебник – М.:
ЮРИСТ, 2001.
29. Үмбетәлиев А.Д. Керімбек Ғ.Е. Салық және салық салу: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006.
30. Сембеков А.К. Финансовые аспекты функционирования страховых компаний. – Караганда.: Полиграфия, 1998.
31. Баймұратов О. Қазақстан қаржы нарығы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2007.
32. Жуйриков К.К. Страховой бизнес Казахстана. – Алматы: Жибек жолы, 1997.
33. Камынкина М.Г., Солнцева Е.Е. Перестрахование. Практическое руководство для страховых компаний. М., 1998.
34. Давильбекова Ж.Х. Инновационное развитие экономики Казахстана. // АльПари. – 2005 жыл. №4.
35. Страхование: принципы и практика. Составитель Дэвид Блэнд. – Москва, Фнансы и статистика, 1998.
36. Шахов В.В. Введение в страхование – Москва, Финансы и статистика, 1999.
37. Искаков У.М.,Бохаев Д.Т.,Рузиева Э.А. Финансовые рынки и посредники: Учебник. – Алматы: Экономика, 2005.
38. Жуйриков К.К. Страхование в Казахстане – пути дальнейшего развития. – Алматы: Жибек жолы, 1994.
39. Ильясова К.К., Мельникова В.Д. Финансы - учебник для экономических специальностей, второе переработанные издание, под ред.– Алматы: Каржы-Каражат, 2001.
40. Гвозденко А.А. Финансово – экономические методы страхования. – Москва, Финансы и статистика, 1998.
41. Смағұлова Р.О., Мәдіханова Қ.Ә., Тұсаева Ә.Қ., Сатыбалдиева Ж.Ш. Қаржы, ақша айналысы және несие: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008.
42. Александров А.А. Страхование – М.: ПРИОР, 1998.
43. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система Казахстана: становление и развитие:моногр. Астана: Изд.КазУЭФиМТ, 2008.
44. Журавлев Ю.М., Секерж И.Г. Страхование и перестрахование: теория и практика. – Москва, 1993.
45. Құлпыбаев С., Ілиясов Қ.Қ. Қаржы. Оқулық. – Алматы: 2007.
46. Лер О.Э. Страховой рыног Казахстана. – Алматы, Қаржы-Қаражат, 1996.
47. Алшынбай А.М. Нарық және баға белгілеу.Оқу құралы. - Алматы: Экономика, 2008.
48. Құлпыбаев С., Баязитова Ш., Баязитова А. Қаржы теориясы. Оқу
құралы. - Алматы: Мерей, 2001.
49. Маянлаева Г.И. Организация страхового дела в РК. – Алматы, ТОО «LEM» 2000.
50. Өтебаев Б.С. Мемлекеттік бюджет. – Алматы: Экономика, 2006.
51. Рябикина В.И., Аудит страховых компаний. – Москва, Финстатинформ, 1995.
52. Корчевской Л.И. и Турбина К.Е. Страхование от А до Я (книга для страхователей) – Москва, Инфра-М, 1996.
53. Искаков Ұ.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Қаржы нарығы және делдалдары: Оқулық – Алматы: Экономика, 2008.
54. Ефимов С.Л. Деловая практика страхового агента и брокера: учебное пособие. – М.: Страховой полис, ЮНИТИ, 1996.
        
        Мазмұны
|Кіріспе.....................................................................|
|.....................................................4 |
| |
|1 ... ... ... ... ... және оны |
| ... теориялық |
| ... ... ... сақтандыру нарығын қалыптастыру |
| ... ... ... нарығын құрылымдаудың мәні және экономикалық |
| ... ... ... ...... ... нысаны |
| ... |
| | |
|2 ... ... ... ... ... ... және даму |
| |болашағын |
| ... ... ... ... ... ... жағдайына талдау |
| ... ... ... ... ... ... мен ... деңгейін |
| |бағалау.................................................................|
| |................................................30 ... және ... ... нарығының даму өрісі мен |
| |болашағын |
| ... ... |
| | |
|3 ... жаңару жағдайында сақтандыру нарығын дамытудың |
| ... |
| ... ... ... ... ... мақсатқа сәйкес реттеу мен қадағалау және |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... шетелдік тәжірибесі және оларды қолдану |
| |мүмкіндіктері...........................................................|
| |...........................................55 |
| | ... ... ... ... ... ... ... тізімі
|ҚР |– |Қазақстан Республикасы ... ҰБ |– ... ... ... ... ... |– ... ... ... нарығын жəне қаржы ұйымдарын |
| | ... мен ... ... ... |– ... ... Республикалар Одағы ... |– ... ... ... ... |– |Америка ... ... ... |– ... Араб Әмірліктері ... |– ... ала ... ... ... мерзімнен кейін, |
| | ... ... ... алу ... ... қағаздар пакетін |
| | |бір ... ... ... сату ... ... |– ... ішкі өнім ... |– ... ... ... ... |– ... ... топтары ... |– ... ... ... |– |Дүниежүзілік сауда ... ... |– ... ... ... ... |– ... қоғам ... |– ... ... ... беру ... АҚ |
|АҚЖ |– ... ... ... |– ... ... және даму ... ... нарығы – қаржы нарығының ең негізгі салаларының бірі болып
табылады. ... ... ... сақтандырылушы мен сақтандырушының
арасына тығыз байланыс орната отырып, сақтандырудың нәтижесіне байланысты
экономикалық қарым-қатынастардың ... ... Бұл ... сақтандыру
қызметін жалпылама танып білу жүзеге асырылады да, оның өмір ... ... ... ... құн заңы мен ... және ұсыныс
заңдары алынады. Сақтандыру нарығы тауар ... ... ... ... де ... болуының шарты ретінде еңбектің
қоғамдық бөлінуі мен әр түрлі жекеменшік иелері – ерекшеленген ... ... ... Бұл нарық нарықтық қатынас
субъектілерінің дербестігін, сақтандыру қызметіндегі ... ... ... тепе-теңдігін қарастырады.
Осылайша, сақтандыру барысында екі жақ тәуекелге бара ... бір ... ... ... келісімін береді. Атап айтар болсақ, сақтандыру
адамдарды әр түрлі ... мен ... ... қорғаудың
бұрыннан келе жатқан әдісі. ХVIII ғасырдың ортасында-ақ мүліктер мен жеке
бастарды ... ... аса ... ... ... ... көптеген
кәсіпқой сақтандыру қоғамдары пайда болды.
Әлеуметтік-экономикалық кеңістік болып табылатын сақтандыру нарығында
сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... (сақтандыру компаниялары), сақтандырушы
делдалдары мен сақтандыру инфрақұрылымдарының ұйымдары (консалтингтік
фирмалар және т.б.) ... ... Оны ... негізіне күтпеген жағдайларды
қолайсыздыққа ұшырағандарға ақшалай жәрдем көрсетудің ... ... етіп ... ... ... ... ... Қазақстанда сақтандыру нарығының қалыптасу
кезеңдері және ... ... ... ... ... құрылымы оған қатысушылар мен
сақтандыру салалары арқылы айқын ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
Азаматтық кодексіне, «Сақтандыру қызметі туралы» Заңға ... ... ... ... ... ... ... құжаттармен реттеліп отыр.
Қазақстан Республикасының «Сақтандыру қызметі туралы» Заңына сәйкес
сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымы, сақтандыру ... ... ... сақтандырылған, табыс табушы, актуарий, өкілеттілігі ... ұйым ... бар ... ... ... ... да жеке және заңды тұлғалар ... ... ... ... сақтандыру нарығының негізгі екі түрі орын алған, ... ... ... мен ... сақтандыру. Мұнымен қатар міндетті және
ерікті сақтандыру топтары ... ... ... ... елімізде
«Сақтандыру қызметі туралы» Заңға сәйкес ... ... ... Бұл ретте әрбір түр сақтандырудың жеке тобы болып табылады.
Сақтандырудың міндетті түріндегі әрбір ... ... және оны ... ... ... талаптар сақтандырудың осы сыныбын реттеуші заң
актілерімен бекітіледі.
Қазіргі кезде елімізде сақтандыру саласына бақылау ... ... ... ... Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау агенттігі болып табылады. ... бұл ... ... ... саласындағы саясаты қазақстандық сақтандыру
нарығының дамуын қолдауға, халықтың сақтандыруға деген сенімін ... ... ... ... ... мен айқындылығын
қамтамасыз етуге және сақтандыру қызметін тұтынушылардың құқықтары мен
мүдделерін қорғауды ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру және осы саладағы мәселелерді реттеу мен ... ... ... ... ... ... ... Өз кезегінде,
бұл дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігін толық растайды.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – қазіргі нарықтық ... ... ... нарығын әлі де болса жетілдіру жолдарын анықтай отырып,
сақтандыру нарығына қатысушылар қызметін ... ... ... ... ... жұмыстың мақсатына сәйкес келесідей міндеттер беріліп, шешу
жолдары қарастырылады:
сақтандыру ... ... және ... ... ... ... қаржылық дамуына сақтандыру нарығының ықпалын анықтау;
сақтандыру нарығын реттеуде қалыптасқан әлемдік тәжірибені зерттеу және оны
қолдану мүмкіндіктерін қарастыру;
Қазақстан ... ... ... ... ... мен даму
болашағына талдау жасау;
еліміздегі сақтандыру нарығының даму ... баға беру және оның ... ... ұсыныстар жасау.
Зерттеу пәні – қазіргі кездегі елдің ... ... және ... ... туындайтын мәселелер болып табылады.
Зерттеу объектісіне Қазақстан Республикасының сақтандыру нарығы алынды.
Дипломдық ... ... ... ... тізімінен, кіріспеден, үш
тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен ... ... ... ... ... Қазақстандағы сақтандыру нарығының
қалыптасу кезеңдері мен алғышарттары, сондай-ақ сақтандыру ... мәні және ... ... ... ету ... ... ... жұмыстың екінші тарауында еліміздегі сақтандыру нарығының
қазіргі жағдайы талданады, сонымен қатар ... ... ... мен ... ... дүниежүзілік және қазақстандық
сақтандыру нарығының даму өрісі мен болашағы ... ... ... ... ... сақтандыру нарығы қызметін мақсатқа
сәйкес реттеу мен қадағалау және оның ... ... ... ... ... ... ... шетелдік
тәжірибесі және оларды қолдану мүмкіндіктері баяндалады.
Сондай-ақ, ... ... жазу ... ... ... ... шетелдік және отандық ғалымдардың ғылыми еңбектері
пайдаланылды. Сонымен қатар, ҚР ... ҚР ... ... ... ... нормативтік-құқықтық актілері, ҚР Қаржы нарығын және
қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... мен ҚР ... ... ... ... ... қайнар көздеріне
айналды.
|1 |Қазақстанда сақтандыру нарығын қалыптастырудың алғышарттары және |
| |оны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуына
тәуекелдіктердің сан ... және ... тән. Және де ... ... ... ... бірінші кезекте, жағымсыздықтарды ұлттық
экономиканың түрлі ... ... ... реттеп отырып
басқару арқылы, мейлінше азайту ... ... ... ... ... қоғамдық тәуекелдіктерді реттей отырып басқарумен,
сақтандыру қатынастарының тәртібін, түрлерін және шарттары заңдық негіз
арқылы ... ... ... тәуекелдіктерді басқару проблемасы –
шаруашылық жүргізетін субъектілердің бірінші кезектегі міндеттері. Мұндай
жағдайда кәсіпқой сақтандырушылар арқылы ... мәні арта ... ... ... ... ... үдерісін
анықтайтын ережелер болмады, бұл сақтандыру ... ... ... ... ... болуына әкелді. Көптеген компаниялар
сақтандыру қызметтің көп ... бірі ғана деп ... 1994 ... ... ... ... саны ... 71-ге дейін өсті. Одан кейін бес жыл ... ... 2004 ... ... ... 34 ... ... істеді.
Сөйтіп, әлеуетті сақтандырушылар тараптарынан мүдделілік танытқан кезде
сақтандыру ... ... ... ... реттеді. Әлі де ол әрі
республикалық, әрі аймақтық деңгейлерде ұйымдастырудың осы ... ... ... іздестіруде. Бұл – қоғамдық бірлестіктер,
әлеуметтік-қаржы топтары, аймақтық ... т.б. ... ... нарықтағы құрылымдық-атқарымдық сақтандыру қызметтері әлеуметтік-
экономикалық қатынастардың даму деңгейіне және ... ... ... заңдық сақтандыру негізінің жағдайына тікелей
байланысты. Сақтандыру нарығының ауқымдарына байланысты, оны қосалқы ... ... ... ... ... ... ... тәсілдер
колданылады.
Нарықта сақтандыру қызметтері дамыған елдерде, әдеттегідей, әрбір
қатысушының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің заңдарында сақтандыру қызметтері нарығын құру және
негізгі қатысушылар әрекеті туралы түсіндірілулер беріледі. Бұл Қазақстанға
да қатысты: «Сақтандыру ... ... ... сақтандыру нарығы құрылымдық-
атқарымдық өзара ... ... ... ... анықтамасы
келтірілмейді. Тек қана сақтандыру қызметіне қатысты заңды және ... ... ... ұсынылады. 2003 жылғы 10-шілдедегі
«Сақтандыру қызметі туралы» Қазақстан Республикасы заңының 10-бабына сәйкес
сақтандыру нарығына қатынасушыларға ... ... ... ... ... сақтандырушы) ұйымдары;
- сақтандыру қоры;
- сақтандыру агенті;
- сақтанушы, сақтандырудан пайда алушы;
- актуарий (сақтандыру жарнасын есептеуші маман);
- уәкілетті аудиторлық ұйым ... ... ... сақтандыру қоғамы;
- сақтандыруға байланысты кәсіпкерлік қызметті жүзеге асырушы өзге жеке
және заңды тұлғалар.
Бұл институттардың өзара іс-қимыл нысандары сақтандыру ... ... ... ... және ... ... ... түрде
көрсетуі тиіс: сақтандыру саласындағы мемлекеттік органдар мен ұйымдарды,
сақтанушылар мен сақтандырушыларды, ... ... ... ... бірақ өкінішке қарай, бұлар заңда жоқ. Біздіп
пікірімізше, ... ... ... ... мемлекеттің сақтандыруды
дамыту мен сақтандыру бизнесін реттеу сияқты бағыттарда көрінуі ... ... ... ... ... заңын қабылдауға байланысты «Қазақстан Республикасының кейбір
заң актілеріне өзгерістер мен толықтыруларды ... ... 1993 ... құру ... ... ... да ерекше мемлекеттік сақтандырудың жоқ
екендігі ескертілген. Ол барлық жағдайларда кәсіпқойлық қызмет түрі ретінде
қарастырылуы керек делінген. Айтылған ... ... ... бұл ... болмағанын көрсетті және 1995 ж. 30-қазаңдағы (және ... ... ... ... қызметіндегі мемлекет рөліне қатысты
бағыттар қарастырылды. Мемлекеттік сақтандыруды қадағалау мекемесі ... ... мен ... анықталды, лицензиялау тәртібі нақтыланды.
Яғни ішкі нарықты мемлекеттік бақылау мен біркелкі ... ... ... ... ... қатынасында өркениетті реттеудің
жаңаруы ... ... оның ... міндеттерінен айқындалады:
қазыналық, экономикалық, кепілдік, бақылау-мониторингілік және т.б. Бірте-
бірте бұл міндеттердің мәні өзгереді.
Қоғамдық-экономикалық міндетті іске ... ... ... ... қорын
қалыптастыруы тиіс. Оған, ең алдымен қаржы ресурстарын толықтыру үшін
қазынашылық міндет тән. ... ... ... ... ... үдерісінің тәртібін реттей отырып, сақтандыру қатынастарына
жанама түрде ... Ол ... ... ... ... ... резервтеріне аударымдарды белгілейді. Яғни, сақтандыру ... ... ... құру және ... ... біртұтас
нормативті-әдістемелікпен қамтамасыз ету, сақтандыру заңдарының орындалуына
бақылау, ... ... ... ... да ... және ... әлеуметтік-экономикалық мақсаттарға қол жеткізудегі реттеулер мемлекет
құзырына жатады.
Мемлекеттік сақтандыруға мемлекеттік бюджет пен оның ... ... ... заңдық жәие атқарушы билік органдарының қарамағындағы
халықтың ... ... ... ... етілуін қамтитын
әлеуметтік сақтандыру енуі тиіс. Халықтың бұл тобына түсетін ... ... ... ... ... еңбек улесіне емес, адамдардың
бұл санатының тек ... және ... ... ... ... қоғамның барлық жұмысқа жарамды мүшелері ... ... ... жарналарынан жиналған қаражаттан төлеу қажет.
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру бүкіл халық үшін міндетті ... ... ... ... ... ... міндетті сақтандыру тізбесіне
әлеуметтік және медициналық сақтандыруды ... ... ... ... ... түсім бөлігінің есебінен жүзеге ... ... ісі – ... ... ... беру ... құру ... жаппай және әлеуметті мәнді түрлері бойынша сақтанушылардың
мүдделерінің ... ... ... ... Бұл қордың
құрылтайшылары ҚР ... мен ... ... болып есептеледі. Қатысушылары -
сақтандырудың міндетті түрлерін жүзеге асыратын барлық сақтандыру ... ... ... ... ... төлемдер Қор
арқылы тек, сақтандыру ұйымы таратылуға мәжбүр болған ... ... ... ... ... ... ... -
жеке адамның сақтандыру қорын өз ... ... оның ... жақсартуға бағытталған әрі ол ерікті сипатта болады. Сақтанушы
тәуекелдікті таңдауға да, сақтандыру компаниясын таңдауға да ерікті.
Мемлекеттік ... ... ... - ... ... ... ... сақтандыру арқылы қорғауын
күшейту; кепілдік; сақтандыру жарналарын ... және ... ... әлеуметтік көрсетілетін қызметтерді қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қағаздар, кәсіпорындар акцияларына, банкінің
бағалы ... және ... ... құралдарына жұмсаудан пайда алу
есебінен ... ... ... ... ...... бөлу ... орындау қажеттілігінен туындаған.
Мемлекеттік сақтандыру саласына жеке сақтандыру ... ... ... ... ... Бұл ... ... төлемдерін керек ететін, су тасқыны, жер ... және ... ... байланысты ірі мемлекеттік міндеттерді шешу
үшін әскери тәуекелдіктерді, сыртқы қарыздар мен кредиттерді сақтандыру.
Сенімсіз ... ... ... ... ... ... ... берілген түрлері бойынша қаржыларын шоғырландыру орынды.
Одан басқа, мемлекет жеке сақтандыру бизнесін реттеуді жүзеге асырады,
және де:
сақтандыру ... ... ... жасайтын заңдармен қамтамасыз
етеді;
сақтандырушылар мен қайта сақтандырушылардың бәсекеге қабілеттігінің ... ... ... ... мен ... мүдделерін
қорғайды;
ұлттық сақтандыру компанияларының қаржы тұрақтылығы үдерісін ... және ... ... ... бөлу ... ... ресурстарын қаржы секторының даму ... оның ... ... ... ... бөлу арқылы сақтандыру бизнесінің
құрылымын оңтайландырады.
Мемлекетке сақтандыру ... ... мен ... ... ... және ... ... ұйымдарының бірегей тізілімін
жүргізу, сақтандыру нарығы инфрақұрылымының сақтандыру делдалдары мен басқа
өкілдерін тіркеу заңдардың талабының ... ... ... ... ... ... көп жақты жүйесі олардың
өзара тәуелділігінен туған объективті шарттарының нәтижесі болады.
Біріншіден, ... ... ... мемлекеттік қаржы
органдарымен реттеледі, ... ... ... ... ... ... келтіруге мүдделі. Сақтандыру
қызметін басқару мен реттеуде мемлекеттік органдардың күш салу ... ... ... [19]. ... ... ... кезде сақтанушылар мүдделерін қорғауға бағытталған
сақтандыру қатынастарын ұйымдастыру ... ... ... ... ... мен шектерін анықтау;
сақтанушыларға сақтандыруды қорғауды ұсынатын сақтандыру компанияларының
қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... мен тұтастығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қатынастарын ұйымдастыру
нысандарын анықтау және сақтанушылардың тікелей ... ... ... нарығы және сақтандыру жүйесінің қызметі инфрақұрылымының
қалыптасуы және ... ету ... ... ... ... ... заңдарын сақтау үшін мемлекеттік қадағалауды дамыту;
сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарын құруға рұқсат беру;
сақтандыру (қайта сақтандыру) қызметін жүзеге ... ... ... ... ... сақтандыру) ұйымына және тарататын ұйымдардың қызметіне
бақылауды жүзеге асыру үшін ... ... ... сақталуы
міндетті нормалар мен лимиттерді белгілеу;
сақтандыру қызметі саудасын реттейтін халықаралық шамаларға сәйкес болатын
сақтандыру ісінің стандарттарын ... ... ... ... ... ... мен басқа
да мүдделі тұлғалардың ... ... ... ... ... ... анықтамасына және оның ішінде сақтандыруға сәйкес, оның
құрамына сақтандыру ұйымдары мен компаниялар, серіктестер, бәсекелестер,
қайта ... ... ... ... ... ... (сақтандыру жарнасын есептеуші мамандар),
аудиторлар, кеңес берушілер енеді. Сақтандыру ... мен ... ... ... ... ... жасалады, оның
үдерісінде сақтанушыға әлеуетті қауіптіліктен сақтандыру қорғауын ... ... ... ... ... істеуі сақтанушының каржы
жағдайына, қалыптасқан ... ... ... сақтандыру
компаниясының болашағын анықтауға бағытталған әдістер мен құралдарды
пайдалану сипатына ... ... және ... ... компаниялары
жүзеге асырады. (сақтандыру ұйымының күй-жайын ... ... ... алу әдістерін иайдаланған және объектінің даму ... ... ... бұл ең ... күтпеген жағдайлардан құтылуға және жағымсыз
жағдайларды азайтуға, яғни жағдайдың белгілерін анықтау, оның ... ... ... ... ... болжауды әзірлеудің негізі болады. Бұл
қиындық нышандарын, жағымсыз құбылыстарды табуға және бар мүмкіндіктерді
анықтауға ... ... ... ... ұйымның маркетингілік
сақтандыруын зерттеулер мен қажетті ... пен ... ... ... ... бүкіл сақтандыру компаниясын басқару
ерекше рөлге ие болады. Сақтанушылар ... мен ... сай әсер ете ... ... бар сұранымды сақтандыру
ұсынысының деңгейіне дейін өсуін ынталандырады. Бұл үшін түрлі әдістер,
тәсілдер мен ... ... ... ... ... шаралар,
сақтандыру қызметтері мен сақтандыру қызметін көрсетудің басқа ... оның ... ... саралауды пайдалануға болады.
Сақтандыру бизнесі ісінің тәжірибесінде басқарушылық сақтандыру шешімін
қабылдаған ... ... ... ... ... ысыраптан
құтылуға тырысу, сақтандыру тәуекелдігінің кез келген түрін жүйелі бағалау
қажет. ... ... және ... ... қызметтері
нарығына қатысушыларымен бұрынғы оңтайлыларын сақтап, әрі жаңа байланысты
дамыту қажет.
Сақтандыру компаниялары ... мына ... жиі ... ... ... ... ... компаниясы басқарымдылығының әлсізденуі мен жоғалуына әкелетін
кадрлық әлеуеттің деңгейінің ... ... ... және инновациялық мүмкіндіктеріне байланысты;
сапасыз жүргізу нарық үлесін жоғалтуға, сақтандыру сыйақысының көлемі мен
сақтандыру ... ... ... ... ... ... зерттеулеріне байланысты;
тәуекел менеджмент сақтандыруын ұтымды ұйымдастырылмауының салдарынан
сақтандыру ... ... ... пайдалылығы төмендеуіне әкелетін
қаржылық тәуекелдіктер;
сақтандыру компаниясының сақтанушыларға қызмет көрсету бойынша нормативтік
параметрлермен ... ... ... ... ... басқару ұйымы деңгейінің төмендеуінен ... ... ... ... тәуекелдіктері;
инвестициялық жобаны жүзеге асыру үдерісі себеп ... ... ... және ... ала ... әкелетін инвестициялық
тәуекелдік.
Қазақстан сақтандыру нарығындағы сақтандыру компанияларының меншікті
қаржы ресурстарының ... ... жеке ... ... ... тәуекелдіктерін өтеуге мүмкіндік бермейді.
Мұндай жағдайдда, іс-әрекеттерді үйлестіру, мүдделерді ... ... ... ... жүзеге асыру үшін ерікті негізде
сақтандырушылардың бірлестіктері құрылады. Ал, сақтандыру ... бөлу ... ... ... ... ... сақтандыруды жүргізу
арқылы жүреді. Сақтандыру компаниялары, өздерінің ... ... ... ... ең ... ... ... тарифтерін
көтере отырып, оларды қауіптілік дәрежесі бойынша топтастырады. Сақтандыру
компаниялары бірлесе және көрсететін ... ... ... отырып,
бәсекелестік ортада өзінің тұрақтылығын арттырады.
|1.2|Сақтандыру нарығын құрылымдаудың мәні және экономикалық |
| ... ... ... ... секторларының арақатынасы, сақтандыру қорының
мөлшерлері бойынша ... және ... ... ... ... ... әртараптандыру мәселелері бойынша және
ұлттық сақтандыру ... ... ... және оның ... ... ... алғанда осы уақытқа дейін жалпы танылған белгілері
жоқ.
Мамандандырылған және ... ... ... ... ... ... тағы да бір ... бірі сияқты көрінеді, олардың ішінде міндетті және ... ... ... да бар. Талдампаздардың көпшілігі міндетті
сақтандырудың ... мәні екі ұшты ... ... деп санайды. Бір
жағынан, сақтанушылар ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан нарықтық қатынас кезінде мәміле жасау үшін
нақты сақтандыру компаниясын таңдап алу үдерісі ... ... ... ... ... бұл қарым-қатынастың екі жақтылығы сақтандыру қызметі
нарығының елеулі бөлігін іс жүзінде асимметриялық ... ... ... ... ... жақ – ... екінші жаққа
қарағанда, еркін таңдап алу мүмкіндігі мүлдем аз, демек әрі ... ... әрі ... үшін тек сауда серіктесін таңдап ... ғана ... ... нақты мәмілені жасау немесе жасамаудың тең мүмкіндігін
қамтамасыз ететін бәсекелес нарықтың маңызды талаптарының бірінің ... ... ... ... сақтандыру кезінде
сақтанушылар мәмілені жасамау мүмкіндігінен ... Яғни ... ... ... ... ... ... нарық ретінде қаралуға
тиіс. Басқасы — жалған ... ... ... сақтанушылар өз құқықтары
бойынша шектелгендіктен, өз ... ... ... ... ... ... арттырады.
Сақтандыру дамуының алғашқы жолында ... ... ... ... ... ... ... Нашар дамыған сақтандыру
қызметтерінің ұлттық нарықтары міндетті сақтандыруға сүйенеді, ал ... ... ... ... ... ... түрлілігі басым.
Сонымен, бір қалыпсыз қабылдауда міндетті және ерікті сақтандырудың ара-
қатынасы сақтандыру қызметтері нарығының жетілу ... ... ... де оның ... ... ... ... айтарлықтай әсер етеді. Экономикасы әлеуметтік бағдарланған жоғары
дамыған ... ... ... ... ... әжептәуір жоғары
болып қалуда. Сондықтан міндетті және ерікті сақтандырудың арақатынасының
белгілері сақтандыру ... ... ... ... ... ... болғанымен абсолюттік тұрғыдан таныла алмайды.
Сақтандырудың өмірді сақтандыру және ... ... ... ... ДСҰ ... ... ... жіктелімде пайдаланады. Ұлттық
сақтандыру нарықтарының құрылымын салыстырмалы түрде талдау ... ... ... ... ... орнықты сақтандыру деңгейінің
көрсеткіші болып табылады, ал дамушы және ... ... ... ... түр-түрлерінің үлесі айтарлықтай төмен: бір жағынан –
нарыққа сенім аз, екінші жағынан – оның дамымауы. Сөйтіп, жеке ... мен ... ... тікелей әлеуметтік ... ... мен ... ... қорғаудың барлық түрлері
арасындағы арақатынасты сақтандыру қызметтері нарығының жетілу белгілерінің
бірі ретінде ... ... ... ... ... ... ... мен қайта сақтандыру жөніндегі ... ... да ... рөл ... ... ... жетілуі
сақтандыру тәуекелдіктерін екінші қайтара қайта бөлу жөніндегі күрделі
операцияларға қатысушы ірі және аса ірі ... ... ... ... ... даму деңгейімен анықталады. Оларды сақтандыру
сомасының көтеріңкі мөлшерінің өсуіне байланысты сақтандыру қызметтерінің
бастапқы нарық шеңберінде сақтандыруға ... ... ... ... сақтандыру нарықтары тиімділігінің жеткіліксіздігі мен
салыстырмалы тұрақсыздығы, әсіресе, шектеулілігімен немесе Л. Бруннердің
айтуы ... ... ... ... ... ... сақтандыру
арқасында қамтамасыз ететін «екінші қабаттың» болмауына ... ... ... ... ... нарықтары құрылымдық ұйымдарының оғаштығы
қайта ... ... ... пен ... ... ... ... немесе іс жүзінде болмауы арасында терең қарама-
қайшылық болады.
Мұндай жағдайда сақтандыру қызметтері дамушы ... ... ... ... сақтандыру компанияларына өтініш жасау ... бұл, ... ... ... ... тиімділігін төмендетеді.
Сонымен, қайта сақтандыру бизнесінің болуы мен даму деңгейі сақтандыру
қызметтері ... ... ... ... ... ... атқарады. Бастапқы және екінші рет ... ... ... ... және ерікті сақтандыру қызметтерінің түрлері
арасындағы арақатынасқа қарағанда, ... ... ... ... ... ... үш ... өзгеше болатын үлгісін айырып
көрсетеді:
баламалы қайта сақтандыру бизнесіне ие болмайтын ұлттық;
сақтандыру және ... ... ... ... ... ... сақтандырушыларымен қайта сақтандыру операцияларын жүргізуге
белсенді қатысатын қайта сақтандыру компаниялары.
Ең ірі қайта сақтандыру ... ... ... елдер-де
шоғырланған, сонымен олардың 25-і 100 елден астам аумақтағы ... ... ... ... ... ... ... Салыстырмалы талдау кезінде аз дамыған сақтандыру нарықтары ірі
және ұзақ ... ... ... ... емес сақтандыру түрлері
басым болатыны ... Сол ... ірі ... құрылыс-инвестициялық
жобаларды сақтандыруды ең ірі ... ... ... ... ... ... ... Бұл шын мәнінде,
сақтандыру қызметтерінің ұлттық ... даму ... ... ... байланыстың бар екенін көрсетеді, атап айтқанда - қайта сақтандыру
бизнесінің нашар ... ... ... компанияларын шетелдік қайта
сақтандырушыларға ... ... ... ірі ұзақ ... сақтандырудың болмауына байланысты ұтымды мәмілелелерді
жасау мүмкін еместігінен бұл компаниялардың даму тиімділігі тежеледі.
Кез келген осы ... ... ... ... ... жүйесі маңызды орын алады. Қызмет көрсету саласында инфрақұрылымның
рөлі ... ... ... сапа мен ... ... ... бар тауарлардан айырмашылығы, мұнда ... ... ... ... ... ... ... тікелей қатысатын нақты
сақтандыру агентерінің, делдалдардың және басқа мамандардың ... ... аз ... уақытта кездейсоқ оқиғалардың басталу ықтималдығын анықтайтын
түрлі тәуекелдіктер бойынша ... ... және ... ... ... ... әрі ... оқиғасының зиянын бағалау
жөніндегі мамандарға дейін сақтандыру нарығына қызмет көрсету жөніндегі әрі
жеке, әрі заңды тұлғалар ... ... ... жүзден астам түрлері
бөлініп шығады.
Бұдан ... ... ... ... ... маркетингілік қызмет көрсетуін, сақтандыру мәселесі бойынша
оның ішінде актуарлық ... ... ... ... ... ... және т.б. бойынша кеңес беруді қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... ала
анықтайды.
Сақтандыру қызметтері ұлттық нарықтар ұйымдық ... ... ... кезде иифрақұрылым дамуының деңгейі айтарлықтай
объективті көрсеткіш қызметін атқарады. Дамушы ... үшін ... ... етуде артта қалушылық тән, ал сол кезде жоғары
дамыған елдерде инфрақұрылымның ... ... ... оның ... ... ... ... құрылады.
|1.3|Қайта сақтандыру – тәуекелдіктерді басқару нысаны ретінде |
XIV ... ... ... ... ... сақтандыру XIX ғасырдың
ортасына таман қайта сақтандыру нысандары мен түрлерінің кең ... ... ... рет ... ... қуатты факторы мен
кәсіпкерлік қызметтің дербес түрі ретінде ... ... ... ... ... ... ... белгілі
бір шарттар мен белгілі бір төлем үшін әлдеқашан тікелей сақтандырушы және
қайта сақтандырушы арасындағы сақтандырылған тәуекелдікті әрі ... ... ... ... ... ... ... өтеуге болады.
Қазіргі әлемдік сақтандыру шаруашылығында қайта сақтандыру мынадай
атқарымдарды орындауға байланысты:
тікелей сақтандырушыларға сақтандыру тәуекелдіктерін ... үшін ... ... (капитал) беру;
тікелей сақтандырушының төлеу қабілеттілігі көрсеткіштерін жақсартуға әсер
ету;
сақтандыруға қабылданған тәуекелдікті (тәуекелдіктерді) екінші рет ... ... ... ... қызметі нәтижелерінің теңгерімділігін
қамтамасыз етуі;
тікелей сақтандырушымен активтерді жинақтау үшін ... ... ... ... ... ... салықты жоспарлауына қатысу сақтандырылған
тәуекелдіктері бар ... ... орын ... ... ... залалдарды тез реттеуі үшін өтімді активтерді беру.
Аталған атқарымдарға ... ... ... ... ... деп ... болады. Әсіресе, оның Батыста ең ірі институционалдық
инвестор болып табылатын қайта сақтандыру компаниялар өкілі болады. ... ... де ... болады.
Кесте 1.
Қайта сақтандыру сыйақыларын қайта сақтандыру
|№ |Ел (елдер тобы) ... ... ... |
| | ... ... %-бен ... |Германия |27 ... |АҚШ |24 ... ... ... ... және |34 |
| ... қоса ... | |
| | | ... ... ... |АҚШ пен Батыс Европада тіркелген |75 |
| ... ... ... | |
| ... | ... - ... ... ... сыйақысы жиынтығының көлемін бағалау айтарлықтай қиын,
өйткені қайта ... ... ... ... ... да, өзінің негізгі қызметіне қосымша сақтандырушылар да тікелей
сақтандыру ... ... ... Өмірді сақтандыру операцияларына
қарағанда, басқа баламалы - ... ... ... ... ... ... сақтандыру сыйақысының жиынтық көлемі 90 млрд-
тан бастап 124 млрд-тан астамға дейін болатын АҚШ долларын құрайды.
Қазіргі қайта ... ... ... ... ... ... АҚШ, Орталық Еуропа мен Бермуд ... ... ... бойынша, әлемдік қайта сақтандыру сыйақысының ... ... және ... шын ... ... сақтандырудың
жаңа халықаралық орталығы болып табылады.
Статистикаға сәйкес, ... ... ... ЭЫДҰ ... ... сақтандыруға, өзге сақтандыру бойынша алынған
сыйақының 19%-на ... және ... ... ... ... Бұл
көрсеткіш Еуропалық одақ елдері үшін тиісінше - 23 және 7% ... ... ... және ... қайта бөлу тәуекелдіктер маңызы
жеке елдерде айтарлықтай мәнді. Мәселен, Жапонияның ... ... ... ... сақтандыру бойынша сақтандыру сыйақысы
көлемінің 41%-нан астамын, Исландия - 35%-ға жуығын, Түркия 45%-дан ... ... ... қайта сақтандырушыларға береді.
Тәуекелдіктерді қайта бөлудің қайталама нарығы мынадай көрсеткіштерді
сипаттайды: 2005 ж. ... ... ... 54,3 млрд ... берілгенде,
қайта сақтандырудан 11,3 млрд долл. ... ... ... ... қайта сақтандыруға 11,6 млрд долл. берілгенде, алынған Кайта
сақтандыру сыйақысы 8,3 млрд долл. ... Бұл ... осы ... ... мен оның ... көрсетеді.
Дәстүрлі және баламалы қайта сақтандыру ... ... ... ... екі ... да ... сақтан-дырушының қаржы
тұрақтылығы мен төлем қабілеттілігінің ... ... ... Баламалы
қайта сақтандырушы тікелей сақтандыру нарығы: өзін-өзі ұйымдастыру және
болашағы сақтандыру ... ... ... ... ... оның ... ... қорғауда жіне тұрақтандыруда
икемді шешім ұсынады.
Баламалы қайта сақтандыру құралдарына сақтандыру мен қайта сақтандыру
келісімшарттары бойынша міндеттемелерді секьюритизациялау ... ... ... ... ... ... себебі табиғи опат пен алапат орын алған ... ... ... ... Мысалы, 1992 ж. АҚШ-та болған «Эндрю» дауылының
салдарларына байланысты сақтандыру ... ... 63 ... ... ұшырады. Америкада табиғи апаттардың салдарынан болған
шығындардың әлеуетті мөлшері 394 млрд ... ... ... ... ... ... ... маманданған қайта
сақтандыру қоғамдарының шоғырлануымен және соңғы он жыл ішінде қалыптасуына
қарамастан қайта ... ... ... ... шегінде толық
қайта сақтандырудың орнын толықтыруды жүргізетін жағдайда емес.
Өмірді сақтандыруға қарағанда басқа сақтандыруды жүргізу АҚШ ... ... ... ... бағалауы бойынша
негізгі бағалы қағаздарға инвестицияланған ... тек 1%» на ... Жаңа ... - ... ... ... ... болуы
сақтандыру және қайта сақтандыру келісімшарттары бойынша ... ... ... ... бөлу мақсатында қосымша қаржы
капиталын тарту үшін ... ... ... ... (қайта сақтандыру) міндемтемелерін секъюритизациялау ... ... ... ... ... ... шығаруы
түсіндіріледі, олар арқылы қосымша капитал күтпеген зілзала немесе ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу
үшін тартылады.
Сақтандыру тәуекелдіктерін өтеу үшін қосымша капиталды тарту сақтандыру
жағдайының «ауырлық дәрежесіне» байланысты. Мысалы, Рихтер өлшем ... ... ... бағалау көрсеткіші ретінде қызмет атқара алады. «Қолданылып
жүрген бағалауларға ... ... ... ... ... 7,1-ден 7,7-ге
дейінгі жер сілкінісі күшінің жылдық болу ықтималдығы 0,64%-ды құрайды. ... ... ... ... ... ... ... және 100 млн.
долл. капиталды тартуға жеткілікті болды. Басқа жағдайларда ... ... ... торнадо немесе қар басулар, немесе су тасқындарының
басталу ықтималдығы және де ... ... ... ... ... көрсеткіштері есептеледі, ол орын алған жағдайда
секьюритизациялау арқылы тәуекелді капитал қосымша ... ... ... ... құру мен есептеу бағалы қағаздарды ... ... ... мен ... ... ... шарты болып
табылады. Қазіргі уақытта негізгі пайдаланылатын индекстер ... ... ... ... ... жер ... индекстері
болып есептелінеді. Еуропадағы дауылдар мен тасқындардың ықтималдығы және
жойқыншылығын бағалау, авиациялық және ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін секьюритизация бойынша мәмілелердің дамуы
мен жиілігі Чикагода, ... ... және ... қор ... орталықтарының құрылуына әкелді. Егер 1996 ж. ... ... ... ... құны 197 млн. ... құрса,
онда 2005 ж. 2,5 млрд АҚШ долл. Болды [25].
Соңғы уақыттың ...... ... секьюритизация
бойынша операцияларды өмірді сақтандыруға ... ... ... ... ... ... Лондон нарығында жүргізілді. Оның
қатысушылары ... ... ... ... сақтандырушысы - National
Provident Institution, қаржы делдалы, қайта сақтандырушы - Swiss Re ... ... ... болды. Оларды 25 жыл мерзімге шығарды, қайта
сақтандырушы табыстылыққа кепілдік берді, сақтандырушы 424 млн. ... ... ... ... ... ... тартудың екі бәсекелес
тәсіл ретінде қайта сақтандыру мен секьюритизация шарттарын ... ... ... ... ... ... ... секьюритизация мәмілелерінің құны айтарлықтай,
әрі тиімділігі де жоғары, егер тартылатын капиталдың мөлшері, ... ... ... ... ... ... болатынын көрсетеді.
Міндеттемелерді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... зиян келтірмейтіндей етіп қор биржасында
«әрекет жасай» алады, бірақ та сол кезде бұл қағаздарға әлеуетті сұранымын
бағалау, ... ... ... ... өзгермегендіктен, өте күрделі
болады.
Ісін сүйетін адамдарды мұндай мәмілелер заң ... ... әрі ... қолданыстағы азаматтық, әкімшілік және қаржы заңдарына
қаншалықты сәйкес келетіндігі алаңдатады. ... ... ... үш және одан да ... адамдардың - сақтандырушы,
қайта сақтандырушы, қаржы делдалы мен бағалы қағаздарды сатып ... ... ... ... ... ... қайта сақтандыру
келісімшартынан, бағалы қағаздарды айналысқа ... мен ... ... бағалы қағаздарды сатып алу-сатуға байланысты қаржы
делдалдарымен ... ... т.б. ... Мұндай мәмілелерді
кеңінен жүргізу үшін кедергі, заңдық мазмұнның ... мен ... ... ал ... реттеу ерекше қиындық тудырмайды.
Секьюритизация нәтижелері сақтандырушылардың ... ... мен ... ... ... ... ... келуі айтарлықтай
қиындық туғызбайды. ... ... ... ... мен ... ... ... қызметін
реттейтін қандай да болмасын ... ... ... ... оның ... жоқ. ... сақтандыру резервтерінің
қаржыларын орналастыру ұлттық сақтандыру қадағалауының талаптарына бағынады
және сақтандыру ұйымдары үшін рұқсат ... ... ... ... ... және ... белгілі бір талаптарына сай болатын
бағалы қағаздар ғана қатысады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... толтыру үшін ... ... және ... ... ... басқа түрлерін пайдалануы
мүмкін болмайды. Бұдан басқа, ... ... ... ... туынды қаржы кұралдарын шығаруға қатысуы, бағалы қағаздар ... ... ... ... заңдарға қарама-кайшы келуі
мүмкін. Сондай-ақ түрлі елдердің ... ... ... ... күрделі болады, өйткені ұлттық заңдарда сол немесе басқа
құрастырушылар қосымша шектеулер мен тыйым салуларға ұшырауы мүмкін.
Бірақ та, өзінің ... ... ... ... ... ... ... мына рөлде бекітілді:
сақтандыруға (қайта сақтандыруға) қабылданған тәуекелдіктерді қайта бөлу
мақсаты мен қосымша ... ... үшін ... несие капиталының нарығына қатынасуды алып беруші;
саяси және экологиялық сияқты дәстүрлі «сақтандырылмайтын» (көбінесе ... ... ... ... үшін ... ... алып ... мен қайта сақтандырушы арасында ұзақ ... ... ... ерте басталған, бірақ мәлімделінбеген залалдарды
басқаруға ... ... ... ... ... ... деңгейлестіруші.
|2 |Республикадағы сақтандыру нарығының қазіргі жай-күйін талдау және |
| ... ... ... ... ... нарығының қазіргі жағдайына талдау жасау |
Экономикадағы ахуалдың ... және оның ... ... өсуін
жаңарту сақтандыру нарығының жай-күйіне қолайлы әсер етті, оның ... 2010 ... 9 айда ... ... ... ... ... сыртқы қайта сақтандырумен байланысты
тәуекелдердің төмендеуі, сондай-ац сақтандыру ұйымдарының ... ... ... ... ... үлесі нарықтың одан әрі
дамуына арналған әлеуеттің бар екендігін ... ... ... нарығының осалдық факторларына проблемалық
дебиторлық берешектің өсуімен ... ... ... және ... ... ... (қайта сақтандыру) ұйымдары
сыйлықақыларының сақтандыру ... ... ... ... ... ... корпоративтік сектордың іскерлік белсенділігі және
сақтандыру ... ... ... ... ... негізгі
салаларын қалпына келтіру аясында оның негізгі көрсеткіштерінің қалыпты
өсуіне себепші болатын оң үрдістер байқалады. Мәселен, 2010 ... 9 ... ... ... ... салыстырғанда сақтандыру (қайта сақтандыру)
ұйымдарының жиынтық активтері 10,6%, яғни 339,7 млрд. ... ... ... ... 10,2%, 201,0 ... теңгеге дейін өсті. Сақтандыру
ұйымдарының меншікті капиталының өсуі кепілдік қорының ең аз ... ... ... ... ... ... болды. Тиісінше,
сақтандыру ұйымдарының меншікті қаражатының ұлғаюы сақтандыру ... ... ... болды. Бұл ретте 01.10.2010 жылғы жағдай
бойынша ... ... ... 121,0 ... ... құрады [16].
Жалпы экономикалық ахуалдың жақсаруы жиналған жиынтық сақтандыру
сыйлықақыларының көлеміне де қолайлы әсер ... ол 2010 ... 9 айда ... осындай кезеңмен салыстырғанда 26,7% немесе 22,3 млрд. теңгеге
ұлғайып, айтарлықтай ... ... Осы ... ... ... өсуіне ерікті жеке сақтандыру бөлігі, ал атап ... ... ... ... ... ... үлесін қосты.
Яғни, зейнетақымен қамсыздандыру тетігін өмірді сақтандыру ... ... ... іске асыруға және жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырумен байланысты.
Мәселен, сақтандырудың осы бағыты бойынша сыйлықақы 2009 жылғы тиісті
кезеңдегі ... 60,1% ... ... жылы 25,5 ... ... ... ... – ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған.
Диаграмма 1. Келіп түскен сақтандыру сыйлықақыларының құрылымы
Сақтандырудың осы ... ... ... ... ... ... ол бойынша сыйлықақы 01.10.2009-01.10.2010 жылдар
аралығында 2 еседен астам (11,5 ... ... ... ал олардың үлесі
ерікті жеке сақтандыру бойынша жиналған жиынтық сыйлықақылардың ... ... ... нәтижесінде қаржы дағдарысына барынша
сезімталдық көрсеткен ерікті мүліктік сақтандыруда 2010 жылғы 9 айда ... ... ... салыстырғанда жандану байқалды, нәтижесінде
сақтандыру сыйлықақысы 8,0% (52,5 ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру сыйлықақыларының барынша
айтарлықтай өсуі (6,8 ... ... 92,8%) ... ... ... әуе және су ... ... жауапкершілігін қоспағанда) белгіленген. Сақтандырудың
осы класы бойынша сақтандыру ... өсуі ... ... жасаған келтірілген зиян үшін ... ірі ... ... ... ... ... өту қажет.
Міндетті сақтандыруда жиналған сыйлықақылар көлемі 2009 жылғы осындай
кезеңмен салыстырғанда 20,3% ұлғайып, 2010 жылғы 9 айда 28,1 ... ... Бұл ... ... осы ... ең көп өсуді көлік құралдары
иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... бөлу құрылымында
«жалпы сақтандыру» саласы басым болуын жалғастыруда, сыйлықақылардың үлесі
01.10.2010 жыл бойынша ... ... ... қабылданған жиынтық
сыйлықақылардың 88,1 %-ын құрайды. Сонымен қатар, «өмірді сақтандыру»
саласы ... ... ... ... ... сақталып отыр (Диаграмма
2, А ... және ... ... ... жиынтық сақтандыру
сыйлықақыларынан 11,9% деңгейге жетті (2009 жылғы осындай ... ...... ... нәтижесінде автормен құрастырылған.
Диаграмма 2. Сақтандыру сыйлықақыларын сақтандыру салалары бойынша бөлу
Сонымен қатар, сақтандыру сыйлықақыларының ... ... ... ... ... ... жылы ... сақтандыру
төлемдерінің жиынтық көлемі шамалы өсті (1,3%, 18,7 ... ... ... ... ... ... өсу ... және ерікті
жеке сақтандыру бойынша ғана (тиісінше 21,1% және 57,3%) ... ... ... ... ... ... де айтарлықтай өсуі байқалады. Ерікті
мүліктік ... ... ... ... ... қысқаруы
белгіленді, олар 2010 ... 9 айда 2009 ... ... кезеңмен
салыстырғанда 65,4% төмендеді және 2,3 млрд. теңге (2009 жылғы 9 ай үшін -
6,7 млрд. ... ... ... 3). ... көп ... ... ... сақтандыру төлемдерінің көлемі бизнес көлемінің өзгеруіне бірден
емес кейбір уақытша аралықта әсер ете қоймайды, ... ... ... жауапкершілік шарттары бойынша сақтандыру ... ... ... ... ... ... сәтіне дейін айтарлықтай көп уақыт
(бірнеше айға дейін) алады.
Ескерту – ғылыми ... ... ... ... 3. ... ... ... жылғы жағдай бойынша 40 сақтандыру ұйымының 35 ұйымында
сақтандыру ... ... заем ... байланысты
тәуекелдерді және өзге де тәуекелдерді сақтандыру шарттары бар. Бұл ретте
көрсетілген күні 12 ... ... банк ... ... ... ... ... тәуекелдерді жабуды сақтандыру ұйымдары
басқа да қаржы шығындарынан, мүлікті ... және ... ... ... ... ... ... (көлік
иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін қоспағанда), заемдарды,
кепілдіктерді және кепілдемелерді сақтандыру арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... барынша тәуекелді
класы басқа қаржы шығындарынан болған сақтандыру ... ... Егер ... ... ... ... кластары бойынша ... ... ... ... онда сақтандыру класы бойынша басқа
қаржы шығындарынан 01.01.2008 жылы бұл ... 82,7%, ал ... ... 205,9% ... мэні ... 100%) ... сақтандыру бойынша 01.10.2010 жылы есептелген сақтандыру
сыйлықақыларының жиынтық көлемі 7,8 млрд. ... ... ... алғанда,
сақтандыру нарығы бойынша жиналған жиынтық сақтандыру сыйлықақыларынан ... Бұл ... 2009 ... ... кезеңмен салыстырғанда банктік
сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақыларының жиынтық көлемінің аздап өсуі
(3,6 млрд. теңгеге) белгіленді.
Кесте ... ... ... ... ... кластары
бойынша сыйлықакылар мен төлемдердің түсуі
(млн. теңге)
|Кластардың ... ... ... |.06 |.07 |08 ... жыл|09 жыл|10 жыл|.10 |
| | |жыл |жыл | | | | |жыл ... ... |3 228|4 970|6 589 |4 134 |4 906 |3 549 |2 ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | |
| ... |1 110|1 151|1 818 |1 735 |2 252 |1 493 |906 ... |Сыйлықақылар |14 |21 |32 925|22 039|26 760|32 856|23 ... | |824 |809 | | | | |255 |
| ... |2 204|1 038|1 144 |734 |1 008 |7 602 |519 ... |16 |22 |20 581|22 084|25 749|11 331|14 ... | |628 |640 | | | | |063 ... | | | | | | | ... | | | | | | | | |
| ... |750 |402 |564 |110 |132 |190 |36 ... ... | |616 |208 |126 |382 |320 |242 ... | | | | | | | | |
| ... |- |1 |1 |182 |344 |59 |7 ... ... | |8 |9 |16 |16 |2 |3 ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | ... | | | | | | | | |
| ... |- |0 |0 |6 |6 |20 |0 ... да қаржы |Сыйлықақылар |4 365|31 |42 242|14 424|16 459|4 229 |5 ... | | |415 | | | | | ... | | | | | | | | |
| ... |1 363|3 419|34 947|32 858|33 889|1 070 |143 ... - ... ... ... кластары бойынша банк тәуекелдерін сақтандыру шарттары
бойынша сақтандыру сыйлықақыларын болу ... ... ... ... ... үшін ... ... етілетін сақтандырудың түрі жазатайым
жағдайлардан сақтандыру, ... ... ... ... ... оның ... көлемі 01.10.2010 жылы банктік сақтандыру
бойынша ... ... ... ... ... 57,5% және
27,4% болды (Диаграмма 4, Б ...... ... ... ... ... 4. ... сыйлықақыларын сақтандыру кластары банк
тәуекелдерін сақтандыру шарттары бойынша бөлу
Сөйтіп, 2010 ... 9 айда 2009 ... ... ... ... да қаржы шығындарынан сақтандыру» класы бойынша банк тәуекелдерін
сақтандыру шарттары бойынша ... ... ... ... ... ... ... 48,4%-дан 01.10.2010 жылғы 3,6%-ға
дейін). Бұл көп ... ... ... ... тұтынушылық
кредиттер бойынша қосылма банк заемшыларының төлем жасауға ... ... ... ... ... ... 9 ай үшін ... нарығының жиынтық активтеріндегі банк
конгломератына кіретін сақтандыру (қайта ... ... ... жиынтық сақтандыру сыйлықақыларындағы банк ... ... ... сақтандыру) ұйымдары сыйлықақыларының ... ... ... ... 01.10.2010 жылғы 48,4%-ға дейін және тиісінше
31,1%-дан 37,1%-ға дейін (Кесте 3) ұлғаюын көрсетті.
Алайда, тұтастай алғанда 2005 жылдан ... ... бес ... ... ... ... ... және 64,8%-дан 31,74%-ға дейін
айтарлықтай төмендеді. Осы ... ... ... ... ... дәрежесінің төмендеуі және елдің барлық сақтандыру нарығының банктік
қызмет көрсету нарығына тәуелділігі туралы пайымдауға мүмкіндік береді, ... оның ... ... ... ... ... және
орнықтылыққа ие болуға ықпал етеді.
Кесте 3.
Банктік конгломератка кіретін сақтандыру
ұйымдарын шоғырландыру
(млн. теңге)
| ... ... ... конгломератқа кіретін |
| ... ... ... ... ... сақтандыру) |
| ... ... ... сыйлықақыларының |
| ... ... ... ... |
| ... ... |сыйлықақыларындағы үлесі |
| ... ... | ... |70,3 |64,8 ... | | ... |67,5 |58,3 ... | | ... |62,5 |59,7 ... | | ... |35,7 |43,9 ... | | ... |47,0 |31,74 ... | | ... |49,7 |42,48 ... | | ... |51,0 |39,58 ... | | ... |48,4 |37,10 ... | | ... - ... құрастырылған. ... ... ... ... кэптивтік сақтандырумен белсенді түрде
айналысатын үш сақтандыру ұйымын бөліп айтуға болады, ... ... ... ... ... жағдай бойынша осы сақтандыру
ұйымдарының сақтандыру сыйлықақыларының ... ... ... ... ... ... ... бойынша сақтандыру
сыйлықақыларының жалпы көлеміндегі осы компаниялар ... ... ... ... ... ... ... жөн.
Сондықтан, осы компанияларға байланысты ықтимал проблемалар сақтандыру
нарығына ... әсер ... ... 9 ай үшін 2009 ... осындай кезеңмен салыстырғанда қайта
сақтандыруға ... ... ... ... ... ... млрд. теңге немесе сақтандыру сыйлықақыларының жиынтық көлемінен ... 13,1%. Бұл ... ... ... құрылымында өткен жылдар ... ... ... ... болуды жалғастыруда.
Мәселен, қайта сақтандыруға ... ... ... ... ... ... ... берілген
сақтандыру сыйлықақыларының үлесі 01.10.2010 жылы 90,0 % ... ... күні ... ... ... көлемі абсолютті
көрсетуде 42,0 млрд. теңге болды, ол өткен жылғы тиісті кезеңдегі ... ... ... 5, В қосымшасы), бұл мүліктік сақтандырудың бағыты
бойынша бизнес көлемінің өсуінен ...... ... ... ... ... 5. ... сақтандыруға, оның ішінде резидент еместерге берілген
сақтандыру сыйлықақылары
Ерікті мүліктік сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақылары көлемінің
айтарлықтай ұлғаюы кезінде сақтандыру ... ... ... ... ... қайта сақтандыру тиімділігінде де көрініс тапты. ... ... ... ... ... қарамастан резидент
еместерден қайта сақтандыру шарттары ... ... ... ... 2010 ... 9 айда 2009 ... осындай кезеңмен салыстырғанда 01.10.2010
жылы 1 647,1 млн. теңге болып, 62,9% ... ... 6). Осы ... ... ... сақтандыру төлемдерінің жалпы көлемі ... емес ... ... түскен сақтандыру төлемдерінің
және өтеу сомаларының жалпы ... ... ... ... ... ... салдарымен, сондай-ақ Қазақстандағы сақтандыру
нарығында шетелдегі қайта сақтандыру құралын пайдаланудың ... ... ... ... сақтандырудың тиімділік
көрсеткіші 2006 жыл - 2009 жыл ... ... ... ... ... – ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған.
Диаграмма 6. Шетелдегі тәуекелдерді қайта ... ... ... ... оң үрдіс «рейтингісіз» ... ... ... айтарлықтай төмендеуі болып табылады, ол ... ... ... жылы ... ... қысқарды (Диаграмма 7).
Ескерту – ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған.
Диаграмма 7. «Рейтингісі жоқ» ... ... ... 2010 ... ... ... «B+» ... халықаралық рейтингілік
бағасы бар не ейтингілік бағасы жоқ резидент еместерге ... ... ... сыйлықақыларының көлемі 2,5 еседен астам қысқарды.
Осылайша, 2010 жылы қайта сақтандырумен байланысты кредиттік тәуекелдер
айтарлықтай төмендеді, яғни, қайта сақтандырудың барынша ... ... ... ... ... ... артуына және
сақтандыру ұйымдарының негізгі қызметтен түскен кірістерінің төмендеуіне
әкелуі мүмкін.
|2.2|Сақтандыру нарығының ... ... мен ... ... |
| ... ... ... бойынша сыйлықақыларға төлемдердің қатынасы 2010
жылдың басындағы 24,5%-дан 01.10.2010 жылғы жағдай бойынша ... ... ... ... ... 4.
Сақтандыру нарығы бойынша төлемдердің сыйлықақыларға қатынасының
коэффициенті
| | | | | ... ... ... ... ... ... ... шарттары бойынша төлемдерді жүзеге асыру бойынша |
|шығыстар ... – ҚР ... ... ... ... ... ... жылы сақтандыру түрлері бөлігінде сақтандыру төлемдерінің
сыйлықақыларға қатынасы ерікті мүліктік сақтандыру бойынша 4,4%, ... ... жеке ... ... ... 25,3% және 36,4% ... отырған барлық кезең үшін зияндылық коэффициенті тұтастай
алғанда, нарық бойынша және ... ... ... 45% ... ... ... ... және сақтандыру ұйымдарына сақтандыру
(қайта сақтандыру) бойынша операциялардан түскен оң қаржы ... ... ... сақтандыру тәуекелінің қолайлы деңгейін
көрсетеді.
01.10.2010 жылғы жағдай бойынша сақтандыру нарығының ... ... ... 16,2 ... теңге болды, бұл осындай кезеңдегі
2009 жылғы көрсеткіштен 18,6 млрд. теңге ... ... ... ... – ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған.
Диаграмма 8. Сақтандыру және инвестициялық қызметтен
түскен кірістер (млрд. теңге)
Тұтастай алғанда, инвестициялық қызметтен түскен кірістердің ... ... ... ... ... бойынша кірістіліктің жалпы
деңгейінің төмендеуімен, сондай-ақ қор нарығындағы ... ... ... жеткілікті ұсыныстың болмауымен түсіндіріледі.
Сақтандыру қызметінен, сол сияқты инвестициялық ... ... 2010 ... 9 айда ... ... ... ... айтарлықтай төмендегендігін атап өткен жөн. Осы факт ... ... үшін ... ... ... ... ықпал етпейді.
2010 жылғы 9 айдағы таза ... ... 2009 ... ... салыстырғанда 01.10.2010 ж. 28,4 млрд.теңге болып, 5,7% ... ...... ... ... ... ... 9. Сақтандыру ұйымдарының таза пайдасының динамикасы
Сақтандыру ұйымдарының ... ... ... ... ... бағалы қағаздар түрінде тәуекелсіз қаржы құралдарының
жеткілікті жоғары ... ... ... ... ... ... инвестициялық портфелінің
жалпы көлемінің 22%-ын құрайды [17]. Оның ішінде 01.10.2010 ж. Қазақстан
Республикасы ... ... емес ... қағаздарының үлесі
32,3% болды, ал банктерге салымдардың және мемлекеттік ... ... ... 32,1% және 21,9% ... ... 5, Г қосымшасы).
Кесте 5.
Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының инвестициялық портфелінің
құрылымы
|(%-бен) ... ... ... |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл ... ... |37,7 |17,5 |10,3 |9,6 |20,7 |21,9 ... ... | | | | | | ... ... |23,1 |22,0 |39,1 |39,9 |36,5 |32,1 ... | | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | | ... ... ... эмитенттерінің |27,7 |43,1 |36,9 |33,8 |28,5 |32,3 ... емес | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |10,9 |11,0 |13,0 |13,9 |4,2 |2,8 ... | | | | | | ... да қаржы |0,7 |6,5 |0,7 |2,8 |10,1 |10,9 ... | | | | | | ... – ҚР ... агенттігі мәліметтері негізінде құрастырылған. |
Сақтандыру ұйымдарының портфелінде ... ... ... ... ... ... эмитенттерінің кредит қабілеттілігіне байланысты
инвестициялық тәуекелдердің төмендеуіне ... ... ... ... ... өмірді сақтандыру аласында жүзеге асыратын сақтандыру ұйымдары
активтерінің пайыздық кірістілігінің ... ... ... ... ... ... осы кірістіліктің жасалған
сақтандыру (қайта сақтандыру) шарттары ... ... ... сәйкес келмеу тәуекелін арттырады. Сақтандыру
нарығы үшін тәуекелдің тағы бір факторы ... ... ... ... ... ... ... бойынша дебиторлық берешектің жалпы
сомасында проблемалық дебиторлық берешек (90 күнге дейін және одан ... ... ... ... ... (Диаграмма 10) ұлғаюына
ықпал етуі ықтимал.
Ескерту – ғылыми зерттеу нәтижесінде автормен құрастырылған.
Диаграмма 10. ... ... ... ... ... бойынша
дебиторлық берешектің жалпы сомасындағы үлесі
Жалпы, сақтандыру және қайта сақтандыру шарттары бойынша мерзімі ... ... одан әрі өсуі ... ... ... көрсеткіштерінің нашарлауына экелуі мүмкін.
Сақтандыру нарығының қаржы тұрақтылығына келер болсақ, онда ... ... ... ... ... ең төменгі
маржасына қатынасы ретінде айқындалатын ... ... ... жеткіліктілік нормативі динамикада ... жылы ... жылы ... 2,8 және 3,2 құрап, реттеуші талап ететін
деңгейден (кемінде 1) ... ... ... ... уақытта
сақтандыру нарығын капиталдандыру жоғары деңгейде болып отыр ...... ... ... ... ... 11. Төлем жасауға қабілеттіліктің нақты маржасының
жеткіліктілік нормативі
Қазіргі ... ... ... ... тұрақтылығын және төлем
қабілеттілігін айқындау үшін ҚҚА стресс-тестілеу жүргізді. Сақтандыру
нарығының ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз оқиғаларға тұрақтылығын айқындау мақсатында
акционерлер дефолт болған жағдайда төлем ... ... ... нормативін орындауға сақтандыру ұйымдары ... ... ... ... ... ... ... назарға алынды, оларға сәйкес сақтандыру ұйымдарына бір заңды
тұлғаға және оның аффилиирленген тұлғаларына, оның ішінде екінші ... өз ... 10% ... ... ... ... ... сақтандыру ұйымдарының ... ... ... ... сақтандыру активтерін шегере отырып
активтердің тиісті пайызына азайтылды (4,22%, 7,99% және 10%).
Сақтандыру ... ... ... ... бірінің
дефолты оның қаржы тұрақтылығына айтарлықтай эсер ететінін атап өту керек.
Мэселен, төлем қабілеттілігінің ... ... ... ... ... қабілеттілігінің нақты маржасын активтерден 4,22%-ға азаю он бес
сақтандыру ұйымы бойынша, 7,99%-ға он сегіз сақтандыру ұйымы бойынша ... ... бір ... ... бойынша атап өтілді. Егер дефолт бірнеше
заңды тұлға (топ) ... ... ... ... ... ... бұзатын сақтандыру ұйымдарының саны тиісінше өсетін болады.
Сонымен қатар дағдарыс кезеңінде байқалған жекелеген қаржы топтарындағы
қаржы тұрақтылығының ... ... оның ... ... ішінде
сақтандыру ұйымдарын қаржы тұрақтылығын жоғалтуға тікелей тәуекелге ғана
емес, нарықта іскерлік беделін жоғалту тәуекеліне де ... атап ... ... ... ... ... ... ұйымдарының,
сондай-ақ олардың акционерлерінің қызметін ... ... ... ... жасалатын сақтандыру шарттары санының азаюына,
сақтандыру ... ... ... және ... ... – қаржы топтары қатысушыларының өтімділігі және
төлем қабілеттілігі көрсеткіштерінің ... ... етуі ... ... бірге аталған қиындықтарға қарамастан 2009 жылдың және 2010
жылғы 9 айдың нәтижелері ірі ... ... ... ... тап ... сақтандыру ұйымдарының тұрақты қызметін
куәландырады. Атап айтқанда, ... ... ... ... капиталдандырудың талап етілетін деңгейін ұстап тұрды және ... ... ... ... мемлекет тарапынан қаржылық
қолдауды қажетсінбей орындады. Осылайша, негізгі ... ... ... ғана тәуелді емес сақтандыру ұйымдарының тұрақтылығы қаржы
топтарының қаржы жағдайының нашарлауына байланысты ... ... ... тап ... ... ... қазіргі уақытта маңызды ... ... ... ... өз ... ... болып отыр. Мәселен,
01.10.2010 жылғы жағдай бойынша қор биржасының ресми тізіміне ... ... өз ... ... бойынша дефолтқа жол берген. Осыған байланысты
сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының инвестициялық ... ... ... ... қабысқан тәуекелдерге осалдығының
деңгейін анықтау мақсатында сезімталдылыққа талдау жүргізілді.
Сезімталдылыққа талдау ... ... ... ... жол берген
қаржы құралдарының қайта сақтандыру активтері шегеріле отырып, сақтандыру
(қайта сақтандыру) ұйымдарының активтерінен үлесі ... ... ... ... ... нарығы бойынша қайта
сақтандыру активтерін шегере отырып ... ... ... ... жол ... ... ... үлесі 1,65% болды. Бұл ретте
инвестициялық ... ... ... қағаздар бар сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымдары бойынша ғана есептелген осындай көрсеткіш 2,67% болды
(Диаграмма 12).
Ескерту – ғылыми ... ... ... ... 12. Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының активтерінен қайта
сақтандыру активтері шегерілген ... ... ... ... жол берген қаржы құралдарының үлесі
Осылайша, сақтандыру (қайта сақтандыру) ... ... ... ... құралдарының аз ғана үлесі сақтандыру
нарығының бағалы қағаздар эмитенттерінің ... ... ... ... ... ... ... куәландырады.
|2.3|Дүниежүзілік және қазақстандық сақтандыру нарығының даму өрісі мен|
| ... ... ... сақтандыру нарығын жаһандандыру – бұл біртұтас сақтандыру
кеңістігінің қалыптасуына, әдетте, ... ... ... ... ... заң шығарушылық және ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың сақтандыру
нарығы алған сақтандыру сыйақысының үлесі, дүниежүзілік сақтандыру
сыйақысының ... ... 50%-ға ... ... ... үлесі - 26%-ға
жуық, ал Азия елдерінің үлесі - 20%-дан кем болды. Не бары 10 жыл ... ... мен ... ... іс ... бұл ... ... 32%-ға жуық болды. Дүниежүзілік сақтандыру нарығының ... ... ... ... ... ... сыйақысы жалпы
көлемінің 5%-нан аспайды [31].
Дүниежүзілік сақтандыру нарығы даму ерекшелігі ауқымды ... ... ... 2003 жылдан 2006 жылға ... ... үш жыл ... ... мен ... ... ... жалпы сомасы мұнда 2,6
трлн. АҚШ долларынан ... ... ... ... ... ... сипатта болды. Сондай-ақ, бірігу мен ... ... ... ... ... және ... әртараптандыру
қажеттілігі, әрі жаңа елдер сақтандыру ... ... ... ... ... кеңейтуге ұмтылу;
сақтандыру қызметтерінің тізбесі мен ұсынылатын сақтандыру ... ... ... қызметтерін сатудың жаңа тәсілдерін
енгізуге жұмылдыру ... және ... ... ... ... көп ... ... және олардың арасындағы қатаң бәсекелестік;
ірі және аса ірі тәуекелдіктерді сақтандыруға қабылдау үшін әсіресе қайта
сақтандыруда капитал қажеттілігі;
сақтандыру ... одан әрі ... мен ... ... ... ... ... ұмтылу.
90-жылдар соңында сақтандыру, банкі және қаржы капиталдарын жетілдіру
сияқты қаражаттың қайта құйылым түрі ... ... ... сату ... банк қызметтерін сату үшін және ... ... ... банк және ... қызметтері арасындағы
жуықтауды білдіретін қаржы қызметтері жаңа түрлерінің ... ... ... арқылы қорғауды қамтамасыз ету ... банк ... ... ... сақтандыру нарығындағы тағы бір үрдіске сақтандыру жәнс ... ... ... мен сіңіруінің салдары халықаралық
мегаброкерлердің қалыптасуын жатқызу керек.
Осы заманғы телекоммуникациялық технологиялардың, интернеттің ... оған ... қол ... ... берді, жаңа тәуекелдіктер
себепкер болған залалдарға өтемақы төлейтін арнайы ... ... ... ... үшін интернет сақтандыру
қызметтерін «тікелей» сату тәсілі болып ... оның ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне байланысты.
Интернет-технологияны енгізу заң шығару базасын өзгертуде, сақтандыру
және ... ... ... ... ... ету ... мен тәсілдері
туралы баптарды енгізуді талап етеді. ... ... ... ... ... ... ... да қажет. Көптеген
елдердің ұлттық заңдарында мұндай мәмілелер жасауға шектеулер бар.
Жалпы, өткен ғасырдың ... ... ... ... тұрақты
әлемдік орталықтары қалыптасты. Оларға әлемнің жоғары дамыған елдері
жатқызылады. ... ... ... ... елдеріндегі ЖІӨ-дегі
сақтандыру үлесін келесі 6-кестеден көруге ... ... ... ЖІӨ-дегі сақтандыру үлесі (%-бен)
|Елі ... ... ... сақтандыру |
| ... ... ... | |
| ... ... өзге | |
| | ... | ... ... |21,54 |4,12 |17,42 ... |20,18 |4,36 |15,82 ... |17,11 |3,11 |14,00 ... |16,94 |5,13 |11,81 ... |14,87 |4,23 |10,64 ... |14,22 |3,44 |10,78 ... |13,22 |3,65 |9,57 ... |12,41 |3,87 |8,54 ... |12,25 |3,99 |8,26 ... |11,49 |4,15 |7,34 ... |11,37 |2,45 |8,92 ... |11,26 |2,36 |8,90 ... |11,17 |2,98 |8,19 ... |9,80 |2,48 |7,32 ... |9,53 |1,77 |7,76 ... |9,22 |2,48 |6,74 ... |8,89 |1,69 |7,20 ... |8,42 |4,37 |4,05 ... |8,38 |2,74 |5,64 ... |8,36 |1,45 |6,91 ... |7,17 |1,11 |6,06 ... - автормен құрастырылған. ... ... күні ... ... ... да елдер де басымдыққа
ие, онда ЖІӨ-ге қатысты сақтандыру ... ... – 1,73 ... – 2,94 %, Чехияда – 2,91 %-ға жетті. Оңтүстік ІІІығыс ... ... ... ... - ... ... ... сыйақысы
– 1,59%, Балтық жағалауы елдерінен ... - ... ... ... – 2,09%. ... елдер ішінен басымдылық Ресейде, оларда мұндай
көрсеткіш – 1,28%-ға жетті.
Қазақстанның сақтандыру ... ... ... ... ... кезде өзекті мәселелердің бірі болып ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге
батыстың сақтандыру ... ... ... әлеуетті қатерді де
қарастыру қажет.
Қазақстанның сақтандыру нарығын дамыту үшін әлемдік тәжірибені ... ... ... шетелдің іс-тәжірибесін зерттеу аймақтық келісім
шеңберінде сақтандыру ... мен ... ... ... ... реттеуді екі түрлі тұрғыдан айырып көрсетеді.
Біреуі сақтандыру қоғамын құруды ескере ... ... ... ... мен ... ұйғару. Сақтандыру резервтерін
қалыптастыру ... мен ... ... шарттары, есептемеге
бухгалтерлік есеп ... мен ... ... ... ... тұрақтылығын бағалаудың қағидалары мен әдістері ... ... ... ... мемлекетаралық келісім мен
бірегей заңдар үлттық сақтандыру нарығын ... және ... ... қол жеткізбек нысандарын таңдап алуды қамтамасыз
етеді.
Екінші тұрғы шетелдік сақтандыру компанияларына қатысты орын ... ... ... ... ... ... тұтынушыға
қол жеткізу шарттарын реттеу, қызметтер саудасы туралы Бас келісімде негізі
салынған. Қазіргі кезде халықаралық, сауда тәртіптемесін келесі ... ... ... ... сақтандырушыларды ұлттық сақтандыру ... ... қол ... ... ... ... ... сақтандырушыларға сақтандыру қызметінің барлық түрлері бойынша ең
қолайлы жағдай жасауды ... ... ... ... ... және ... ... үшін ... ... ... ... ... ... және ... нысандары мен әдістерін өзгертуді талап етеді. Осыған орай
сақтандыру саласында халықаралық жеке меншік құқығын ... ... ... Еуропалық одақтың бірегей сақтандыру нарығының тәжірибесін алып,
сақтандыру ... ... ... мүдделерін қорғауды
қамтамасыз ететін құқықтық тетіктерді пайдалануға көбірек көңіл ... ... ... ... реттелуімен өсуінің
болжамына енгізілуге тиіс, өйткені қазір тек ішкі ... ... ... ... ... ... ... емес. Қазақстандық сақтандыру
бизнесінің, әсіресе әлемдік қауымдастыққа кіру алдында, ұзақ мерзімді
үрдістерді ... ... ... қызметінің қарқынына, сапасы мен
құрылымдық-атқарымдық өзгерістері әсер ... ... ... ... ... Біріншіден, бұл тұтас алғанда дүниежүзілік экономика мен атап
айтқанда, сақтандыру ... ... ... ... ... ірі ... ... трансформация. Екіншіден,
аймақтық деңгейде әлеуметтік-экономикалық дамуға немесе экономикалық
параметрлері ... ... ... ... әсер ететін жаһандық жағдайлар
сипатымен салыстырған кезде біршама шектелген жағдайлар [37]. Қазақстан
үшін бұл – ... одақ ... ... ... ол ... қатынастардың, оның ішінде ... ... ... ... ала ... шарттың үшінші тобы Қазақстан Республикасының ұлттық
экономикасының ... оның ... ... ... және
аймақтық тұрғыдан т.б. шығады. Себепкер шарттың ... ... ... ... бір ... ... бірақ әсер ету сипаты әрі оң, әрі
теріс, тоқтататын тойтарысты болатынын ... ... ... ... ... ... іс ... әрбір жеке себепкер шарттарды берілген жағдайда,
әсіресе, ... ... ... ... ... ... әдістемесі жоқ.
Сақтандыру бизнесінің негізгі бөлігі дағдарыстық құбылыстардың дәстүрлі
түрлері бойынша тұрақты үрдістерді ... ... ... статистикалық
деректерге сүйенгенді жөн көреді. Алайда, олар сұранымның сан параметрлерін
(әсіресе, сақтандыру полистерінің ... ... ... үшін
баламалы әрі сақтандыру қызметтері нарығының дамуын 2-3 ... ... ... ... бір ... ... басқасына көшуіне
себепші болатын түбегейлі трансформациялар кезінде болжау жасауға мүлдем
жарамсыз. Нарықтық экономикасы ... ... ... бизнесі
жоғары мамыған елдердің өкілдері өндірістік, коммерциялық, әлеуметтік,
экологиялық және ... ... жеке ... ... ... ... алады. Бірақ қазақстандық сақтандырушылар үшін
бұл нарыққа дейінгі кезеңдегі көпжылдық статистикалық деректер іс ... ... ... ... қарым-қатынас түбегейлі
өзгерді. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... қызметін, әсіресе өндірістік, коммерциялық
және ... ... ... ... ... ... үшін ... жаңа талаптарды анықтады.
Сақтандыру бизнесіндегі болжаудың дәстүрлі нысандары негізінен жеке
тәуекелдік-факторлардыц серпінін сииаттайтын көрсеткіштерінің өзгеруіндегі
қысқа ... ... ... және ол осы ... ... ... ... шегарасының өзгеруі мен сақтандыру ... ... ... ... ... сұранымның кеңеюіне немесе
тарылуына шоғырланған. Бұл тәсілдемелер молықтырылған, ... ... ... ... ... ... Сондықтан нарық қатынастары
жағдайында сақтандыру қызметтерін көрсетуге сақтандыру саласында толық
мемлекеттік мононолиядан кеткен, жаңа ... ... ... және ... ... жүйесіне көбірек сәйкес
келетін болжаудың басқа нысандары мен ... ... ... ... ... ... қабылдауға жарамды әрі дәл, олар
бизнестегі даму болашағын үлгілеген кезде қазақстандық сақтандырушылардың
қажеттілігіне әрі ... ... ... стратегиялық бағытттарды ұзақ
мерзімді болашаққа анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... Сақтандыру қызметтері нарығының даму серпінін
болжаудың дәстүрлі әдістері мен баламалы сценарийлерін салыстыру ... ... ... тез ... ... ... ... бағдарлану аз тиімді, ал кейде қыска ... ... ... ... ... ... емес;
жеке параметрлер (сақтандыру сыйақысының серпіні, сақтандыру қызметтерінің
жеке түрлеріне сұраным құрылымы залалдық коэффициенті т.б.) ... ... ... жоғары білікті мамандарды тарта отырып мол еңбекті
қажетсінетін көп вариантты есеп ... ... ... ... ... ал ... ... нақты нәтижелілігі жұмсалған шығыннан
әжептәуір төмен ... ... ... саласында стратегиялық басқарушылық шешім қабылдау үшін
нарық дамуындағы ең ықтимал бағыттарын болжауда, сақтандыру ... ... ... ... пайызы мен үрдістерді бұрмалау тән
болатын нақты параметрлер бойынша сан деректерін нақтылау емес бір калыпсыз
тәсілдеме қажет, демек, қате даму ... не жеке ... не ... ... нарығын дұрыс таңдай алмауға әкелуге
қабілетті;
көп вариантты сан өлшемдері шеңберінде болжау көпшілік жағдайда сақтандыру
нарығы ... ... жеке ... ... бытыраңқы көрініс
береді, бұл тек оның тұтас ... ... ... ... ... ... компанияларының стратегиялық өзара байланыстарын,
сақтандыру өнімдерінің жаңа түрлерін жасауда ғана емес, ... ... ... ... бизнесін тұрақты дамытудың басты
бағыттарына сәйкес түсінуді сәйкес ... ... ... ... сан ... өспелігімен, есеп айырысу
көрсеткіштерінің сенімділігін болжау кезеңінің ұзару ... ... ... сақтандыру бизнесінің дамуы бойынша стратегиялық
шешімге теріс әсер ... ... ... ... ... ... ... мерзімді жоспарларды жүзеге асыруға
бағыттайды. Нәтижесінде ұзақ мерзімді болжауға ... ... ... ... және аса талап етілген бағыттарынан айырылып
қалуы мүмкін;
стратегиялық басқаруды ұйымдастырған ... ... ... тек ... ... ... ... сақтандыру
қызметтері нарығының сапалы трансформациясын болжауға теріс әсер етеді,
өйткені оның қызметінің жандануы сақтандыру ... ... және ... жаңа талаптарынан туындайды.
Сақтандыру қызметтері нарығының дамуын болжаудағы дәстүрлі тәсілдеменің
аталған кемшіліктері көптеген ... ... ... және ... ... ... ... объективті шектеулерді бейнелеп көрсетеді. Екінші жағынан,
сақтандыру қызметі дамуының сан параметрлеріне бір ... ... ... ... басқа салаларында, ең алдымен ... ... ... ... ... ... «стратегиялық
болжаусыздық» факторын еске түсіреді. Өкінішке орай, сақтандыру ... ... әрі ... ... ... олар ... дамуында негізін қалаушы болса да ерекше назар аударылмаған.
Сақтандыру саласы сияқты мұндай күрделі жүйенің тұтас көрінісін құру,
мәні аз ... сан ... ... болжауға байланысты сөзсіз
қиындықтар тудырады. Дамуға объективті ... ... ... ... ... сан ... ... ұзақтық
кезінде) ауысуы заңдылық болып табылады. Сондықтан баламалы ... сан ... ... толықтырған жөн, олар тұтас
алғанда ... ... ... ... сипаттайды. Оларға
сақтандыру бизнесінің ЖІӨ-ге қатысу параметрлері, қайта ... ... ... мен ... сыйақыларының
арақатынасының серпіні, сақтандыру қызметтерінің экспорты мен импортының
серпіні жатады. Стратегиялық басқару үшін ... оның ... ... ... табылатып сақтандыру бизнесінің базалық
түрлерінің саны ... ... ... ... ... ... кезде
себеп-шарттардың қатаң тізбегін ескеретін «шоғырластыру» тәсілдемесін
пайдаланған мақсатқа сай болады ... ... ... және ондағы сақтандыру ісіне жауап
беретін негіз;
ауыспалы экономикасы бар ... ... ... ... тән
айырықшалықты;
Қазақстанның ұлттық экономикасына тән бірегейлік.
Сақтандыру нарығын жаһандандыру мен дамыту ... ... ... ... мен ... ... ... келесі
жайғасымдардың жетекші біріктіру рөлін көрсетуге болады:
Кеден одағы талаптары және ... ... ... ... ... ... сәйкес сақтандыру қызметтерімен ырықтандыру;
жоғары дамыған елдердің ұлттық сақтандыру нарықтарын ... ... тыс ... және ... ... ... жаппай қосылуы ұлтаралық
сақтандыру қоғамдарының (ҰСҚ) қалыптасуы байқалатын сақтандыру және қайта
сақтандыру капиталының шоғырлануы;
ұлтаралық ... ... (ҰҚТ) ... әкелетін сақтандыру, банк
және несие капиталының тұтасуы;
ұсақ және орташа ... ... мен ... алу ... ірі ... ... құру арқылы нарықта ... ... ... ... ... және олардың сұранымын дәстүрлі
сақтандыру қызметтеріне өзгертетін сақтандыру ... ... және ... ... ... әкелетін сақтандыру
қызметтерінің дәстүрлі нысандары мен түрлерін өзгерту және ... мен ... ... ... ... мен ... активтерін басқаруға негізделген
сақтандыру ... ... ... жаңа ... ... ... қызметтеріне сұранымды өзгерту, атап ... ... ... ... ... ... азая ... емес зейнетақылық сақтандыруда сақтандырушылардың жандануы;
жеке меншік коммерциялық сақтандыруды пайдалану өрісін ... ... және ... ... ... ... ... және
ақпараттық тәуекелдіктерден сақтандыру кепілдіктері т.б.;
сақтандыру қызметтерін тұтынушыларды толық ... ... ... ... мен ... және ... сақтандыру қызметтерін
сату үшін интернет желісін пайдалану;
урбанизация (қалалану) даму нәтижесі ретінде ... ... ... ... пен ... меншіктің қымбаттауы, ғаламдық климат өзгеріс
әсерлері;
сауданы сақтандыру ... ... ... және ... ... ... ... және Шығыс Еуропа, Латын Америкасы,
Азия елдерінің ұлттық нарықтарына қол жеткізулерін ... ... ... ... ... ... нарығының дамуына, дүниежүзілік әлеуметтік-
экономикалық даму үрдісінен басқа, ... ... ... енетін елдердің ұлттық нарықтары қызмет етуінің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес болатын аса маңызды жергілікті факторлар әсер етеді.
Сыртқы жағдайлар қолайлыдан қолайсызға дейін ... ... ... 2015 ... дейін экспорттық тауарлардың ... ... ... ... ... сақтайды, сондықтан оған
байланысты сыртқы экономикалық жағдайлар өзгеріп тұрады. ... ... ... ... сыртқы жағдайының орташа және ұзақ
мерзімді болашағының белгісіздік кезінде баламалы сценарийлерді ... ... ... артықшылығы бар, яғни ... және ... ... ... ... ... ... қарастыру.
Прагматикалық (бейтарап) сценарий тұрақты экономикалық көрсеткіштерге
қатысты қоса ... және ... ... нарығының жоспарлы дамуына
жарамды сыртқы экономикалық ортада шамамен тең оң және теріс ... ... ... 2015 ... ... ... ... 0,6- дан 1%-ға дейін, сақтандыру қызметтерінің 40-60 ... ... ... мен әр ... болжайды, бұл әртараптанудың біркелкі деңгейі
мен сақтандыру бизнесінің жеткілікті түрде орнықты дамуын қамтамасыз ... бұл ... ... ... ірі ... ... ... сақтандыруға табыстау бойынша сақтандыру қызметтерінің таза ... ... ... дамуындағы қазіргі үрдістер
келешекке реттеуді ... ... ... ... әлі де ... реттеу
жағдайы тек сыртқы экономикалық ортаның күрт ... ... ... ... ... ... алып ... болмайды, өйткені ғаламдық
экономикада көңіл қоюды талап ететін үйлесімсіздіктер бар, олар ... ... ... ... ... дағдарыс тудыруы мүмкін. Алайда
мұның ықтималдығы аз, ... ... ... ... ... ... тетіктері қалыптасқан.
«Көшеттік тиімділік» деп аталатын экологиялық дағдарыс мерзімі бойынша
анықталмаған. Беделді адамдардың кейбіреулері, жақын арадағы он жыл ... ... ... ... ал ... кем емес ... ... қышқыл газ бен басқа заттарды шамадан тыс ... тез және ... ... ... ... Ғалымдар,
әсіресе теріс жағдайларды микширлеу үшін шаралар қабылдайды. Мүмкін болатын
энергетикалық ... ... ... ... ... ... қуат көздерінің жетіспеуі мұнай, табиғи газ, көмір, ... ... ... кен ... қатысты инвестициялық тартымдықты
жандандырады, сондай-ақ гидроэнергия мен дәстүрлі емес ... ... ... түседі.
Алайда торыққан көзқарас сценарийі ... ... ... ... ... ... жаңа ... тез таралуын енгізуден пайда болатын қауіптіліктерде ... ... бар, яғни бір жағы – бұл ... іс ... ... ... өздері қалай көрсетеді, екіншісі – дүниежүзілік
нарықтарда бастапқы қуат ... мен ... ... ... ... Қазақстан үшін экспорттан келетін түсімнің бір бөлігін жоғалтуға,
қаржы жүйесінің біршама әлсіреуіне ... ... ... ... ... ... ... Алайда, сарапшылардың көпшілігі
шикізаттың негізгі түрлері мен ... ... ... сұраныс кем
дегенде әлі де 20-30 ж сақталады деп пайымдауға бейім. Мұндай уақытша кезең
шикізат пен ... ... ... ... алып ... ... ... тұрғыдан қайта құруға толық жеткілікті.
Сондықтан торыққан көзқарасты сценарийді ... ... ... Оның іс ... ... ... маңызы
басымырақ.
Егер экономиканың даму қарқынына сүйенетін болсақ, сенімді ... іске ... ... ықтимал және күтуге болады. Әрине, сақтандыру
қызметтерінің отандық нарығы 10-15 жыл ... ... ... бәсекеге қабілетті болады дегенге сену күмәнді, алайда оған
жақындай түсетін ... ... ... ... ... ұлттық
сақтандыру нарығының айтарлықтай жоғары қарқынмен өсуін жорамалайды, бұл
мінсіз менеджмент, сақтандыру маркетингінің ... емес ... жаңа ... қызметтері мен өнімдерді белсенді енгізуді
талап етеді. Сақтандыру бизнесінде капиталдандыруды біртіндеп ... ... ... бәсекеге артықшылығын кезең-кезеңмен күшейту
бағдарламалық міндеттерді шешпейді, ... ... ... ... ... сақтандыру қызметі сан сипаттамасының жоғары өсу қарқыны, әсіресе
сыртқы нарықтарда тұрақты бәсекеге ... ... ... ... тез ... ... оң ... басқа, теріс
қасиеттері де бар. Мысалы. клиентура өскен кезде сақтандыру сервисінің
салыстырмалы ... ... ... қызметтерінің ең пайдалы түрлері
мен әр түрлілігінің өсуінен сақтандыру нарығының жеке секторлары ... ... мен ... ... ... ... ... Тез өскен кезде кадр проблемасы амалсыз күрделене түседі, жоғары
білікті мамандардың жетіспеушілігі туындайды.
Қазақстанда сақтандыру бизнесі ... ... ... ... ... ... отандық банк бизнесінің толық негізделген ұқсас
қалыптасуымен расталады. Барлығы 5-7 жыл ... ол ... ... ... ЕурАзЭҚ елдерінде ірі инвестициялық-құрылыс жобаларын
кредиттеу бойынша ... ... ... ... ... жетекші коммерциялық банкілерінің халықаралық рейтингілері
жоғары.
Қазақстандық ... ... ... баламалы болжамдық
сценарийлерін жалпылау біркелкі сенімді көзқарас сценарийін жүзеге асыру
жөніндегі ... ... ... Ол Қазақстанның ЖІӨ-дегі сақтандыру
қызметінің үлесін 2015 жылы 3-3,5%-ға дейін өсіруді ... ... ... ... ... және ... ... аз үлгісінен сақтандыру бизнесін ұйымдастыруда жоғары
нысанына қисынды ... ... көп ... ... ... ... тікелей халықаралық сақтандыру нарықтарындағы
қазақстандық ... және ... ... ... ... растайтын бағыт ретінде секьюритизация дамуы көрсетіледі.
Жалпы, 2030 жылға дейінгі ұзақ мерзімді болжауда сақтандыру бизнесі
дамуының жеке ... ... ... баға беру ... ... ... ұзақ ... қаржы болжамдарын жасаудың қажет
еместігін, нарықтық экономикаға негізгі параметрлерді ... ... ... тән ... ... ... бірге алдын ала
болжанатынын көрсетпейді. Сондықтан ұзақ ... ... ... ... ... ... - ... қызметінің Қазақстан ЖІӨ-
дегі үлесі. Біркелкі оптимистік сценарий бойынша ол 2015 жылы 3-3,5%, ... - ... ... ал ... ... ... ... 7-8%-на
жетеді. Тұтас алғанда ұзақ мерзімді болжау қазақстандық сақтандыру және
қайта сақтандыру компанияларының ... ... ... ... ... ... жорамалдайды. Бұған еліміздің тұрақты
әлеуметтік-экономикалық ... ғана ... ... бірге стратегиялық
міндеттерді жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... ... үлгісі де мүмкіндік туғызады.
|3 |Экономикалық жаңару жағдайында сақтандыру нарығын дамытудың |
| ... ... ... ... ... ... сәйкес реттеу мен қадағалау |
| |және оның нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... нарығын реттеу саласындағы саясаты
қазақстандық сақтандыру нарығының тұрақтылығын қолдауға, ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы мен айқындылығын қамтамасыз етуге және сақтандыру
қызметін тұтынушылардың ... мен ... ... күшейтуге
бағытталып отыр.
Атап айтқанда, рейтингтік талаптарды көтеру, аффилиирленген ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптарды кезең-кезеңмен ұлғайту жолымен сыртқы
қайта сақтандыру ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігі мен жоғарғы ... ... ... ... ... ... тізбесі қайта қаралды, пруденциалдық
нормативтерді есептегенде дебиторлық берешекке сандық шектеу мен сапалық
критерийлер белгіленді.
Сақтандыру ... ... ... ... және ... ... ... сақтандыру қызметін, кредиттік бюро мен ... ... және ... ... ... ... ... актілер қабылданды.
ҚҚА 2009 жылғы 29 сәуірде Сақтандыру ... ... ... ... есебінің нормативтік мәні мен ... ... ... ... есептің нысаны мен мерзімі
туралы нұсқаулыққа өзгерістер енгізді, онда мыналар көзделген:
тәуекелді қайта ... ... ... ... ... емес-
қайта сақтандыру ұйымының кредиттік рейтингіне сәйкес ... ... ... ... ... маржасының мөлшерін ұлғайту;
Қазақстан Республикасы резиденті емес қайта сақтандырушыда қажетті
кредиттік ... ... ... ... резервтерінде қайта
сақтандырушының үлесін алып тастау;
- инвестициялық қорлардың пайларына активтерді ... ... 2012 ... ... ... ... күн ... есептеу;
- тәуекелдерді қайта сақтандыруға бергенде, ковер-нотқа талаптарды
белгілеу;
- ... ... ... ... ... ... ... өтелгенге дейінгі мерзім бойынша шетел ... ... ... мен ... ... ... ... сақтандыру сыйақылары бойынша қосымша есептіліктің нысандары;
- комиссиялық ... ... ... ... және ... шарты бойынша базалық сақтандыру сыйақысының есебін нақтылау.
СТКБҚ-ның міндетті, қосымша жарналар мен ... ... ... тәртібін жетілдіру мақсатында, ҚҚА Басқармасының 2009
жылғы 7 шілдедегі №141 және 2009 ... 29 ... №260 ... ... ... қалыптастырылған резерв көлемін
және сақтандыру ұйымдарының дефолт болу мүмкіндігін ... ... ... ... көздейтін, міндетті, қосымша жарналар мен
шартты міндеттемелер ставкасы ... ... ... ... ... 2009 ... 29 ... сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының
барынша төменгі жарғылық капиталы мөлшерінің біржолғы ұлғаюын, 2010 жылғы ... 2012 ... 1 ... ... ... қорының барынша төменгі мөлшерін
кезең-кезеңмен ұлғайтуды, ... ... ... ... ... рейтингтік талаптарды уақытша төмендетуді қарастыратын
Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының пруденциалдық ... ... мәні мен ... пруденциалдық нормативтерді орындағаны
туралы есепті берудің нысаны мен мерзімі туралы нұсқаулыққа ... ... ... Осы ... бір ... мемлекетінің/халықаралық
қаржы ұйымының бағалы ... ... ... ... нормативтері өзгертілген.
«Нақты уақыт режимі» деген түсінікті және Көлік құралдары иелерінің АҚЖ
міндетті сақтандыру бойынша деректер ... ... және ... ұйымға берілетін Қазақстан Республикасының аумағына уақытша
кірген көлік құралдары иелері туралы мәліметтерді нақтылау ... ... ... 26 қыркүйекте Көлік құралдары иелерінің АҚЖ міндетті сақтандыру
бойынша деректер базасын жүргізу және ... ... ... мен толықтыруларды енгізді.
Сақтандыру ұйымдары контрагенттерінің дефолт тәуекелін төмендету
мақсатында, ҚҚА 2009 ... 30 ... ... ... ... активтерінің сапасы мен өтімділігін ... ... ... ... есептегенде, дебиторлық борыш пен кассадағы
ақшаның есебі шектелді.
Сонымен қатар, жылжымайтын мүлік ... ... ... ... ... ... қаражатты инвестициялаумен байланысты
тәуекелдерді төмендету мақсатында сапасы мен өтімділігі бойынша сақтандыру
(қайта сақтандыру) ұйымдарының активтері есебінен ... ... ... ... мақсатында сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының
қаржылық тұрақтылығын бағалауға мамандандырылған ... ... ... бағаларын қолдану қарастырылған.
Жалпы, сақтандыру (қайта сақтандыру) ... ... ... қадағалаудың ажырамас бөлігі болып табылады және сақтандыру
ұйымдарының қызметіндегі тәуекелдерді (капитал, активтер, қайта сақтандыру,
актуарлық ... ... ... ... еншілес кәсіпорындар
анықтау, олардың пруденциалдық нормативтерді және басқа да ... ... ... ... ... ... орындау барысына
тексеру жүргізу мақсатында «Қашықтықтан қадағалауды және ... ... ... ... ... жүзеге асыру жөніндегі
басшылыққа» сәйкес жүзеге асырылады.
Сақтандыру ұйымдарының қаржылық ... ... ... жасау
барысында реттеушілік есептілік, жүргізілген тексерістердің нәтижелері
туралы ... ... ... және ... ... ... ... ақпараттың басқа да дереккөздері пайдаланылады.
Сақтандыру ұйымдарының қаржылық жағдайы туралы қорытындыларда
баяндалған ... ... ... ... ... жүйе бойынша
сақтандыру ұйымының жалпы бағалау ... ... ... ... ... ... реттеушілік
есептілігін қарау нәтижелері бойынша 2010 жылы ... ... ... ... пен ... ... алу тестілері кіретін сақтандыру
ұйымдарының қаржылық ... ... ... ... ... ҚҚА 2010 жыл
ішінде сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарын ... ... ... ... ... ... орындауын және олардың
қызметтеріндегі тәуекелдерді анықтауын тексеру бойынша іс-шаралар жүргізді.
ҚҚА бірінші жарты ... ... ... және ... БАҚ-та жылдық есептілікті жариялауына бақылау ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды алу арқылы 01.04.2010 ж. жағдай бойынша пруденциалдық
нормативтер есептеулеріне ... ... ... ... ... жыл
сайынғы негізде олардың жылдық қаржылық есептілігінің нәтижелері бойынша
аудиторлық есептерді талдау, сондай-ақ жарияланған жылдық ... ... ... есептілікпен салыстырып тексеру жүзеге асырылған.
Жарты жылдық негізде ... ... ... негізінде
сақтандыру резервтерін қалыптастыру мониторингі жүргізілді. ... ... ... ірі ... ҚҚА-ға есептілікті және
мәліметтерді ... ... ... ... ... ... көлемі
жөніндегі ақпаратқа, тұтастай жүйе боынша және сақтандыру ұйымдары
бөлігінде ... ... ... және ... ... бойынша
аралас шығындылық коэффициенті бойынша шығындардың көрсеткіштері жөніндегі
ақпаратқа, сондай-ақ ... ... ... тұлғаларымен
жасалған мәмілелер жөніндегі ақпаратқа мониторинг жасау жүзеге асырылды.
Сонымен қатар, ҚҚА 2010 жылы ... ден қою ... және ... ... ... зейнетақы қорының және зейнетақы активтерін
инвестициялық басқаруды жүзеге асыратын ұйымның, сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... анықтау әдістемесін қолдану ережесіне сәйкес ай сайынғы негізде
сақтандыру ұйымдарының ... ... ... ... ... ... ... және реттеушілік есептілік мониторингі негізінде, оның ... ... ... ... ... ұйымы мына
топтардың біріне жатқызылады: ... ... топ; ... ... ... ... топқа төлем қабілеттігінің нақты маржасының
жеткіліктігі және өтімділігі ... ... ... ... орган белгілеген, көрсетілген ... ... ... 0,1 тармаққа асатын деңгейден төмен мәнді құрайтын сақтандыру
ұйымдары жатады.
Бақылаудағы ... ... ... ... тәуекелді топқа
жатқызылған сақтандыру ұйымдарынан басқа) қаржылық жағдайының нашарлауына
ықпал ететін бір немесе ... ... ... сақтандыру ұйымдары
жатады.
Тұрақты топқа сақтандыру ұйымдарының қаржылық ... ... ... факторлары жоқ сақтандыру ұйымдары жатады.
Бұл топтар тұрақты емес және олар Ережеге ... ... ... ... және ... ... жағдайының нашарлауына ықпал
ететін қандай да бір факторлардың болуына қарай бір топтан екіншісіне ауыса
алады.
Ережеге сәйкес, түрлі ... ... 50 ... 25 сақтандыру
ұйымынан олардың қаржылық тұрақтылығын арттыру жөніндегі іс-шаралар жоспары
талап етілді. ... ... ... ... ... ... жеткіліктігі нормативінің төмен мәніне, шығынды қызметке ... ... жоқ ... Қазақстан Республикасының резиденті емес-
қайта сақтандыру ұйымдарында қайта сақтандыру шарттары ... ... ... ... байланысты ұсынылған.
ҚҚА-ға 2010 жылы тұрақты негізде жағымсыз факторлардың ... ... мен ... емес ... ... емес бағалы қағаздары құнының төмендеуі) ... оның ... ... ... ... ... сақтандыру
ұйымдарының қаржылық тұрақтылығы мен төлем қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ЕДБ-лерде
шоғырлануына талдау жасауды, сондай-ақ сақтандыру ... ... ... және ... ... ұйымдарымен өзара қарым-
қатынасы туралы ақпаратқа талдау жасауды жүргізіп отырды.
ҚҚА сақтандыру ұйымдарының акционерлерінің «Сақтандыру қызметі туралы»
Қазақстан Республикасы ... және ... ... «Банктік және
сақтандыру қызметінің, ... ... ... ... ... және ... қағаздар рыногында лицензияланатын басқа да қызмет
түрлерінің, жинақтаушы зейнетақы қорлары мен ... ... ... ... үшін ... аймақтардың тізбесін бекіту
туралы» 2008 жылғы 2 қазандағы № 145 ... ... ... ... ... тиісті тексеріс жүргізді. Жүргізілген мониторинг
нәтижесінде екі сақтандыру ұйымының («Атланта Полис» СК» АҚ және ... СК» АҚ) ... ... ... ... ... анықталды.
Осыған орай, ҚҚА 2010 жылы осы сақтандыру ұйымдарымен және ... ... ... ... ... ... атап
айтқанда, осы акционерлердің үлесін заңнамада белгіленген деңгейге дейін
азайту жолымен сәйкес келтіру бойынша жұмыстар жүргізді.
Сонымен ... ... ... ... жариялаған эмитенттердің бағалы
қағаздары немесе рейтингтерін рейтингтік ... ... ... бар ... ... ... ... сондай-ақ сақтандыру ұйымдарының ҚР ҰБ-нің қосалқы бухгалтерлік
есеп жүргізу және ... ... ... ... ақпараттық жүйесіне енгізілген Бас бухгалтерлік кітапты
жүргізу жөніндегі талаптарын және актуарийлердің Қазақстан ... ... ... ... жөніндегі талаптарын
орындауына бақылау жасау жүзеге асырылған.
Мұнымен қатар, ҚҚА ... ... ... азаматтық-құқықтық
жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының 2003
жылғы 1 шілдедегі ... ... ... ... жүзеге асыру
мақсатында сақтандыру ұйымдарының жасасқан сақтандыру ... ... ... мониторинг жүргізді. Нәтижесінде көптеген сақтандыру
ұйымдарының деректер қорына толық емес не ... ... ... мен ... ... бұзу фактілері анықталды.
2010 жылы сақтандыру ұйымдарының экономикалық дағдарыс ... ... ... және ... ... ... ... он күн сайынғы негізде төлем ... ... ... ... және ... ... ... жүргізілген сақтандыру шарттары бойынша және Агенттіктің
сұрауы бойынша ұсынылатын ақпарат ... ... ... ... ... қоса, Агенттік 2010 жылы ірі қатысушы мәртебесін алуға келісім
беру құжаттарын қарады. Сонымен, Агенттік 7 жеке және 1 ... ... ... ... 3 ... және 4 жеке ... ... бұдан бұрын
берілген келісімдердің күші жойылды деп танылды.
Агенттік 2010 жылы ... ... ... ... өмірді
сақтандыру жөніндегі еншілес компаниясы «НСК Life» ... ... ... сондай-ақ «Гарантия» СК» АҚ-ны «Альянс-Полис» СК» АҚ-ға қосу арқылы
ерікті түрде қайта ұйымдастыру жүргізуге рұқсат берді. ... Ат» СК» ... ... ... СК» ... ... ... бойынша, сондай-ақ бес
сақтандыру ұйымының ірі қатысушы мәртебесін ... ... ... ... мен бас тартулар қаралған.
Сақтандыру ұйымдарының түрлі мәселелері бойынша 2010 жылы он ... ... ... оның ішінде Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкімен бірлесе отырып, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... есеп ... және ... ... ... ұйымдарының
автоматтандырылған ақпараттық жүйесіне енгізілген Бас бухгалтерлік кітапты
жүргізу жөніндегі талаптарының орындалуына 2010 жылғы ... ... ... ... бойынша кездесулер өткізіп, ҚҚА 2010 жылы
төрт рет біліктілік емтихандарын өткізді, олардың нәтижесінде 28 ... ... ... ... 2010 жылы ҚҚА ҚР ҰБ-мен бірлесе отырып, ҚР ... ... есеп ... және ... ... сақтандыру)
ұйымдарының автоматтандырылған ақпараттық жүйесіне енгізілген ... ... ... жөніндегі талаптарын орындау мәселесі бойынша
17 сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... реттеу саласында реттеуіштің қызметі
сақтандыру ұйымдары ... ... ... және ... ... халықтың сақтандыру жүйесіне деген ... ... ... сақтандыру нарығының тұрақты өсуін қолдауға ... ... Осы ... қашықтықтан қадағалау деңгейін, ішкі бақылау
және ... ... ... ... қойылатын талаптарды,
тәуекелдерді қайта сақтандыруға беру мен меншікті ұстап қалуға ... ... мен ... сондай-ақ сақтандыру резервтерінің
есептеу ... ... ... ... күні сақтандыру ұйымдарының қайта ... ... ... шеңберінде сақтандыру ұйымдарының қаражаты қайта
сақтандыру арналары бойынша ... ... ... шектеу бойынша
шаралар қабылданатын болады, сонымен қатар шығындардың жиілігі ... ... ... ... бизнесінің әр бағыты бойынша
сараланған лимиттер белгілеуді көздейтін ... ... ... ... қалу ... ... әдістемесін әзірлеу жоспарланып отыр.
Қайта сақтандыру ұйымының қажетті рейтингі болмаған кезде ... ... ... ... ... ... шаралар қабылдау
қажет.
Сақтандыру ұйымдарының 2012 жылдан ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру бойынша шығындарды
шегеруге жатқызу жолымен сақтандыру (қайта сақтандыру) ... ... ... ... табыс салығын (есептелген сақтандыру
сыйақыларының ... ... ... ... ... ... жалпы
режиміне өтуге байланысты, сондай-ақ қабылданатын тәуекелдерге сәйкес
келетін сақтандыру резервтерінің бірдей ... ... ету ... ... ... ... талаптар жетілдіруді ҚҚА көздеп
отыр.
Осы ретте, халықаралық тәжірибені ескере отырып, қосымша ... ... ... ... ... ... апатты
шығындар, кредиттік портфелдің тәуекелдерін жабу жағдайына қалыптасатын
резервтер және ... ... ҚҚА ... ... ... Республикасының
кейбір заңнамалық актілеріне міндетті және өзара сақтандыру, салық ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан
Республикасының ... іске ... ... ... құқықтық актілер
әзірлеуді жоспарлап отыр:
ҚҚА мен ҚРҰБ- нің кейбір нормативтік құқықтық актілеріне СТКҚ ... ... ... ... мәселелері бойынша, сақтандыру және
актуарлық қызметі ... ... ... мен ... енгізу;
сақтандыру полисінің нысанына, мазмұнына және сақтандыру полистерінің
бланктерін жасауға, сондай-ақ міндетті ... ... ... ... ... ... жасау үшін сақтанушы өтініштерінің
мазмұнына қойылатын талаптарды белгілеу;
сақтандыру ... ... ... жүзеге асыруға, оның ішінде
сақтандыру ... ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асыруға берілетін өкілеттері бойынша
талаптарды белгілеу;
- СТКБҚ қызметі бойынша нормативтік ... ... оның ... беру ... ... ... ... немесе таратуға рұқсат беру
ережелерін, сатып алу тәртібі мен шарттары туралы ережелерді, сонымен қатар
акциялар орналастыруды, ... ... ... ... ... мен ... алу ережелерін, сақтандыру ұйымдарына - қатысушыларына
шектеулі ықпал ету шараларын қолдану ережелерін, ... ... және ... ... қабылданатын шешімдерді келісу
ережелерін бекіту;
- мүлікті бағалау бойынша бағалау қызметін ... ... ... ... ... ... ережелерін бекіту
(зияткерлік жекеменшік объектілерінен, материалдық емес ... ... ... ... бағалау жүргізу шартының талаптарын ... ... ... ... ... ... берілген арыздың
нысанын бекіту;
көлік құралдары иелерінің АҚЖ міндетті сақтандыру бойынша сақтанушыға
(сақтандырылғанға) берілетін ... ... ... ... есебінің
тәртіп ережелерін бекіту;
2012 жылғы 1 ақпаннан бастап әрекет ететін жұмыскердің еңбек (қызметтік)
міндеттемелерді ... ... оның ... мен ... ... үшін жұмыс берушінің АҚЖ ... ... ... ... тиіс ... ... есептеу барысында үстемеақы
коэффициенттерін ... ... ... шарт ... ... ... есептеу ережелері мен
аннуитет шартына қойылатын талаптарды ... ... ... ... ... ... іс жүргізуге кеткен сақтанушының шығындарының
жол берілетін деңгейін бекіту;
өзара сақтандыру қоғамдарының қызметі ... ... ... ... оның ... есептілік беру ережелері, өзара сақтандыру
қоғамдарының активтерді инвестициялау ережелерін, қалыптастыруға қойылатын
талаптар туралы нұсқаулар, ... ... ... ... және олардың құрылымдарынын есептеу әдістемесін бекіту.
Сонымен, бүгінде апатты тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда, FIRST Initiative
қорымен (2002 жылы ... ... және ... да ... ... ... тәуекелдер мен ықтимал залалдар ықтималдығын бағалау
үлгісін, сақтандырушылардың төлем қабілеттілігіне әр ... ... ... салдарларының ықпалын бағалаудың стохастикалық деректер
базасын және актуарлық үлгілерін әзірлеу керек.
Бұдан басқа, ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін қарастыру қажет. Аталмыш
әдіс капитал жеткіліктілігін есептеу кезінде ... ... ... ... ... нарықтық, операциялық және
андеррайтингтік тәуекелдерді ескереді (сақтандыру сыйақылары мен сақтандыру
резервтерінің тәуекелдері). ... ... ... ... және ... ... жүргізуге, есептілікті беруге
қойылатын талаптарды, тәуекел-менеджментінің жүйесіне, сондай-ақ ақпаратты
ашуға қойылатын талаптарды ... ... ... шаралар
қабылдауды талап етеді.
Сөйтіп, қазіргі кезде ҚҚА сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының
қаржылық жай-күйінің ... ... ... не ... ... туындаған жағдайда, олардың қызметін ... ... ... ... сақтандыру) ұйымдарында өкілдердің
институтын енгізуді жоспарлауда.
|3.2|Сақтандыру нарығын реттеудің шетелдік тәжірибесі және оларды |
| ... ... ... ... ... ... сақтандыру компанияларының
мамандану тұжырымдамасына негізделген. Бұл, не өмірді және сақтандырудың
басқа да ... ... ... ... ... бөлістері, не, тіпті болмаса, барлық қаражаттардың және қалыптасатын
корлардың қозғалысын бөлісу ... бұл ... ... ... ... ... ... бойынша бір компания («Династия» ... ... ... ... 13 ... ... істейді.
Халықаралық сақтандыруды қадағалау ... ... ... ... белгілі бір талаптары жасалған. Сонымен,
өмірді сақтандыруға лицензиясы бар компания (life insurance) сақтандырудың
басқа түрлерін жүзеге асыруға, немесе ... ... алуы ... ... тұлғаларды дербес сақтандырудың басқа түрлерін жүзеге асыруға берілген
лицензияларды қоспағанда. Бірақта, бұл ... ... екі ... ... мен ... ... бөлінуін талап етеді, сақтандыру түрлерінің
біреуі бойынша залал, басқасының шеңберінде алынған ... ... ... Sip-гe ... ... ... ... (non-life
insurance) жүзеге асыратын компаниялар, өмірді сақтандыруға маманданатын
компаниялардың ... ... және ... де иелік ете алады [43].
Өтпелі экономикасы бар ... ... ... ... ... ... қатаң ұстануға мейлінше ... ... ... ... ... және сақтандыру компанияларын
оқшауландырылған заңды тұлғаларға бөлшектеуді қоса есептегенде, - ... және ... ... түрлері бойынша операцияларды толық
бөлу, тек қана холдинг ... ... ... Бұл ... ... ... қағидалы түрлі бағыттары арасындағы қаражаттың қайта
құрылу мүмкіндіктеріне жол ... ... ... бұл ... пайда болу
және қалыптасу кезеңінде ерекше қауіпті.
Дамыған елдерде, атап айтқанда, Ұлыбританияда, ... ... ... ... ең пайдалы бағыты болып есептеледі. ... ... ... ... ... ... полистермен, аннуитеттерді
(жыл сайынғы төлем тұрақты түсім) салуды және ... ... ұзақ ... өмірді сақтандыру жөнінде ел жетекші орындардын
бірін алады. Мысалы, XX ... ... ... ... ... түрлері бойынша кіргізіліп табыстың барлық сыйақыларының жартысына
жуығын өмірді сақтандыру сыйақылары құрды. ... жеке ... ... ... ... - ... ... сыйақының 1/3 бөлігі тұрақты болып
қелді. Британдық зейнетақы кәсіптік және жеке ... ... ... зейнетақы жинақтауларының қалыптасуы мен қандай да болмасын
бір кәсіпорында (немесе ... оз ... ... ... ету ... ... ... қорларының қалыптасу тәртібі
шарттары жиынтығынан тұрады. Жеке меншік зейнетақылық сұлбалар жеке қосымша
зейнетақы алуға мүддслі ... ашык ... ... ... ... ... береді. Қосымша зейнетақымен қамтамасыз ... ... ... қосымша мемлекеттік емес зейнетақымен
қамтамасыз ететін мемлекеттік емес зейнетақы қорлары болып ... емес ... ... қызметі зейнетақы сұлбаларына
байланысты, оларға лайықталып қорлар ... әрі олар ... ... ... ... тәртібін анықтайды. Британ азаматтары алатын
зейнетақыларының 60%-дан астамын тап осындай қорлар төлейді.
Зейнетақылық бизнесіне ... ... ... ... ... міндетін атқарады: сақтандыру сыйақыларын алу және
алынған зейнетақылық ... ... ... әрі ... ... ... айналысады. Ал, зейнетақылық қорды басқаруға
құқығы бар банктер және қаржы ... ... ... сата
алмайды. Ануитет – дегеніміз, полис ұстаушыға өмірінің соңына дейін ... ... ... ... ... ... ... өмірін қамтамасыз
етуге қажетті меншікті жинақ ақшаның таусылу ... ... ... ... ... полисі сияқты, аннуитет ... ... ... ... ... сақтандыру компаниясынан сатып
алады. Кәсіптік және жеке меншік зейнетақы ... ... ... өскен сайын, зейнетақылық корланудың ... бір ... ... бір бөлігін зейнетақыға шыққан кезде сақтанушы ірі ... ... ... екінші бөлігі бір мезгілде ... ... ... ... ... ... кетеді.
Ұлыбританияда зейнетақы қорларының активтерін 200-ден астам компания
басқарады. Ең ірі бес ... ... ... ... ... ... алады. Олар тек сақтандыру сыйақысынан пайданың үштен бір
бөлігін алады.
Өмірді ұзақ мерзімді сақтандыру нарығында жеке ... және ... ... ... жиынтық жарналар, барлық сақтандыру
сыйақыларының жартысына ... ... ал ... және жеке ... ... бойынша төленетін зейнетақының арақатынасы шамамен тең.
Сақтандыру компаниялары көптеген кәсіптік зейнетақы ... ... ... және ... ... ... жағдайларда зейнетақы
қорлары зейнетақы сұлбаларын өздері басқарады да, сақтандыру компаниялары
олардың басқарушылары бола береді. ... ... ... ... ... ... активтерін сақтандыру компаниясы басқаратын ... ... Бұл – ... сұлбалары. Сондай-ақ оқшауланған қор
нысаны да ... оның ... ... ... ... ... жүйесінде жеке меншік зейнетақысы жеке меншік зейнетақы ... ... ... ... қатысушы оның кіріс салығынан
босатылған, заңдар бойынша анықталған мөлшерге дейін ... ... ... ... оған ... 50 жасқа толғанға дейін қаражат ... ... ... ... ... түпкілікті қызметі - өз клиенттері
алдында тәуекелдік және белгісіздік себептерін ... ... Бұл үшін ... ... қорлары мен қаржы нарығы арасында
қаржы ресурстарына тиімді ағын қозғалысын ... етуі ... ... және ... ... ... сұлбаларын пайдаланылапл түрлі
инвестициялық тетіктерді әзірлеуге байланысты.
Қатысушылар саны ... ... ... ... өзін-өзі
басқаратын дардан кем. Сондықтан инвсстициялық ... ... ... ... қаражаттарды, сондай-ақ мерзімі ұзартылған аннуитеттерді
сатып алуға жасалған ... ... ... ... ... ... ... жүйесін қолданады. Өзін-өзі басқаратын
сұлбалар зейнетақы қоры активтерінің ... ... ... ... мен ... мөлшерін басқаруда икемділік көрсетуі мүмкіндік
береді. Егер сақтандыру сұлбаларына қатысушылар үшін аннуитеттер зейнетақы
жасына толған ... ... ... ал ... ... ... үшін бұл
жағдай тән емес, өйткені мұнда зейнетақылар тікелей жинақталған қордан
төленеді.
Сақтандыру зейнетақы сұлбаларында ... ... ... ... ... мерзімі ұзартылған аннуитеттер (төлем мөлшері келісімшартта
ескертіледі); депозиттік шоттар (мақсатты бола тұра сақтандыру сыйақыларын,
басқаша түрде ... ... ... сақтандыру компаниясының
инвестициялық қызметіне тәуелді, алайда ... ... ... ... ... әкелмейтін дереу аннуитет (төлемдердің тіркелген мөлшерін қамтамасыз
етеді);
пайда әкелмейтін мерзімі ұзартылған аннуитет (зейнетақы ... ... ... инвестидиялық саясат зейнетақы бизнесі аясына ... ... ... ... Түрлі-түрлі құралдарды пайдалану
сақтанушылардың зейнетақы шоттарындағы қаражаттарының ... ... ... ... ... - сақтандыру компаниялары басқаратын
зейнетақы қорларының қаражаттары, мемлекеттік қарыз капиталының ... бас ... және оған ... ... ... сома
үнемдеуге мүмкіндік беретін шын мәнінде ішкі ұзақ ... ... ... ... өмірді сақтандыру ең дамымаған сала болып табылады.
Бизнестің бұл ... аз ... ... арасында өмірді сақтандыру
мәдениетінің төмендігімен, берілген сақтандыру сала ... ... ... ... және ... сақтандырушылардың
иивестициялық қызметі төмендігімен байланысты болса керек. Ал ... ... ... олардың алдына бірқатар проблемаларды қояды,
бұл бірінші кезекте – елдің ішкі ... ... ... бәсекелестіктің пайда болуын талап етеді. Көптеген отандық
сақтандыру компанияларында көрсетілетін қызметтерінің ... ... ... - ... ... ... ... қалуы
әбден мүмкін. Меншікті сақтандыру нарығын қорғау ... ... ... ала ... керек.
Әсіресе, жүріп жатқан біріктіру шеңберінде қазақстандық ... ... ... қаржы құралдарын меңгеру, валюталық режимнің
ырықтандырылу жағдайында әрекет етуге үйрену қажет. Олар бейрезиденттердің
инвестицияларды бағалы қағаздарға ... ... ... ... шетелге тікелей инвестиция жүргізуге мүмкіндік береді, сыртқы
сауда операцияларын ықшамдайды. Капитал ағымына байланысты тәуекелдіктерді
азайту үшін, шоғырландырылған негізде ... ... ... ... ... ... ішкі ... енгізу
қажет.
Әсіресе, шетелде Қазақстанға деген қызығушылық арта түсуде. ... ... және даму ... ... ... Полис» қазақстандық
сақтандыру комнаниясының 35 пайыз акциялар пакетін ... ... Бұл ... ... ... ... ... капиталға қатысты бірінші
тікелей ... ... [53]. ... ... ... негізі таяу болашаққа жұмыс істейтінін ерекше атап өткен
жөн. Нарық ... ... ... және мұнымен жазатайым
жағдайлар мен кәсіптік ... ... ... тек бір компания
өмірді сақтандырумен ... да, ... ... ынталандыруға қарағанда шектейтін
факторлары көбірек болатын әлеуметтік-экономикалық ... ... ... қиын ... ... ұзақ мерзімді
жұмсалымдарға халықтың көпшілігі қызығушылық танытпайды.
Екіншіден, өмірді сақтандыру компаниялардың тұрақты қаржы ... ... ... ұлттық сақтандыру компанияларының капиталдандыруы іс
жүзінде енді басталуда және бұл халықтың ... ... ... ... ... сақтандыру халықтың ұзақ мерзімді қаржы ресурстарының
жұмсалымы ретінде, инвестиция нарығы жеткілікті ... ... ... ... ... және жинақталу мәніне ие
болмайды.
Төртіншіден, қолданыстағы заңдар ... ... ... ... ... де, ... өзін де ... яғни
өмірді сақтандыру үшін экономикалық негіздерді (несие, ипотекалық кредит
және басқалары) қолдану керек.
Өз табыстары мен ... ... ... ... түрлі топтары
мен заңды тұлғаларының қажеттіліктеріне ... ... ... ... ұқсас сақтандыру өнімдері мен қызметтерін ұсынады. ... ... ... ... ... олардың 25-і ауырып
қалу қаупінен қорғайды, көпшілігі жүктерді, мүліктерді және ... ... ... ... ... ортада сақтандыру компанияларының жалпы өсуі мен ... сату және ... ... ... әрі оларды орналастыру
әдістері үлкен әсер етеді. ... ... ... ... ... ... нысандарын, қайырымдылық көмекті, сақтандыру
қызметтерінің жарнамасы мен ... ... ... ... өз қорларына ақшалай капиталдың құйылуын арттыруға, әрі сол
арқылы сақтандыру қызметтері ... ... ... жағдайын
нығайтуға әрекеттенеді. Сақтандыру компаниялары дамып, ... ... ... ... ... нарығында белгілі бір
ұстаным (өйткені өздерінің табиғаты бойынша олар ақша ... ... ... ... ала ... ... бизнесі
рөлінің артуы қызмет сипатымен түсіндіріледі. Егер ... ... ... ... ... ... ... жасайтын
болса, онда сақтандыру компанияларының қызметі несие капиталының нарығы
арқылы ұдайы өндіріс үдерісіне қызмет ... ... ... бизнесінің атқарымдық бағытын ақшалай қаражаттың құйылуын
ұйымдастырудың басым нысаны ретінде анықтайды. Ең ... бұл ... және ... ... ... сақтандыруға бағытталғанын
ескеретін сақтандыру компанияларының сақтандыру өнімдері мен қызметтерінің
түр-түрлерін ... ... ... ... үшін ... ... ... ақпаратына сүйенулері керек, ол шын
мәнінде, халықтың орташа да, ... де ... ... ... (сұраным
қарқынды дамыған кезде) сақтандыру мөлшерлемелерін анықтаудың негізі
болады.
Сақтандыру қызмет түрлерін ... ... ... ... қызмет түрлерін әртараптандыру стратегиясы, мөлшерлемелерді
төмендетуді және сақтандыру ... ... ... ... арттырады.
Бұдан басқа, сақтандыру компанияларының жалпы өсуі мен дамуына қатысты
олардың капиталдануында ... ... ... ... арнайы дайындықты мерзімді жүргізу, арнайы оқу орталықтарын құру
қажет. Бұдан ... ... ... уәждеме жүйесін енгізуі мақсатқа
сай, олар тұтас алғанда сақтандыру қызмет көрсетулерін сатуға ынталандырады
және сақтандыру сыйақыларының ... ... ... ... ... күшейуші бірлестіктерді құру, сақтандыру операцияларына және пайданы
бөлуге бірлесе қатысу арқылы болуы мүмкін.
Мұндай сақтандыру ... құру ... қоры ... ... ... ... сенімін арттырады және барлық
қоғамның ақша жиынын жұмылдырады. Сақтандыру түсімдерінің ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
компаниялары сақтандыру қызметіне байланысты тәуекелдіктерді ... ... ... ... ... ... ... бөлісуіне тырысады.
Ресурстарды орналастыру жөнінде нақты бәсекелестік түрлі бағыттарда:
қор, инвестициялық, қаржы нарықтары, еңбек ресурстары т.б. ... ... ... ... ... орналастыру
тәсілдерінің бірі – түрлі бағалы қағаздарға жұмсалым болып есептеледі.
Қазақстан қаржы ... ... ... ... үшін ұзақ ... ... тәуекелдігі мен ең жоғары пайда ... ... ... компаниялары қор құралдарының сенімділігіне, пайдалылығына және
өтемпаздығына мүдделі болуы табиғи нәрсе, олар ... ... тек ... ... ... ... пайданы, яғни капитал үстелімін қамтамасыз
етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... бағдарланады. Сақтандыру жұмсалымының пайда мөлшері таңдап
алған тәуекел деңгейіне байланысты.
Сақтандыру компаниялары, ірі ақша ресурстарына ие бола ... ... ... ірі ... ... ... ... әрі ақша
қорларын ипотекалық ... ... АҚШ пен ... өнеркәсіптік
корпорация өмірді сақтандыру компаниясының жиынтық активтерінің — 30%-ын,
Англияда – 10 %-ын ... ГФР мен ... ... қоғамдары
өнеркәсіпті тікелей несиелер мен кредиттер арқылы, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Бұл
жұмыс Қазақстанда әзірге басталу кезеңінде және мемлекеттің белгілі ... мен ... ... етеді.
Қорытынды
Нарықтық экономикаға көшу еліміздегі сақтандыру нарығының дамуына жол
ашты, соның ... ... аясы ... ... ... кең ... ұсынатын бірнеше мемлекеттік емес акционерлік
сақтандыру компаниялары, кәсіпорындар, корпорациялар, меншіктің ... ... ... болды.
Бүгінгі күні сақтандыру нарығы – сатып алу-сату объектісі сондай-ақ
сақтандыру қызметі көрсетілетін және онда сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... бірге,
сақтандыру нарығын сақтандыру қызметің көрсетуге қатысатын ... ... ... ... де сипаттауға болады. Осы
ретте, қызмет көрсететін ... ... әр ... ... ... күрделі жүйені білдіреді. Сақтандыру нарығы буындарының бірі ... ... ... Тек ... ... ... ... қорғанысын қамтамасыз ету мақсатымен сақтандыру ... және құру ... ... ... сақтандыру нарығының объективті даму негізі алдын-ала
болжалмаған жағымсыз ... ... ... шеккен шаруашылықтар мен
азаматтарға ақшалай көмек көрсетуімен қалыпты ұдайы ... ... ... ... ... Ұлттық нарықтағы құрылымдық-
атқарымдық сақтандыру қызметтері әлеуметтік-экономикалық қатынастардың даму
деңгейіне және ... ... ... ... ... негізінің жағдайына тікелей байланысты. Сақтандыру нарығының
ауқымдарына байланысты, оны ... жүйе мен ... ... қызметін реттеуде түрлі тәсілдер колданылады.
Кез келген қоғамда болмасын сақтандыру ... ... ... қалыптасуына тікелей әсерін тигізуі керек. Мәселен дамыған
елдерде сақтандырудың ... ... ... ... ... ... дейін тиеді. Сақтандыру компаниялары өзінің уақытша бос қаржылық
ресурстарын ... ... ... ... және ... ... дамуына көп әсерін тигізеді.
Қазіргі таңда Қазақстанда ЖІӨ-дегі сақтандыру сыйақысы үлесінің төмен
болуы қаржылық ресурстардың қайта бөлінуіне ... ... өз ... ... ... ... ... нарығын жылдам қалыптастыру үшін
сақтандырушыға ... ... ... ... ... ... ең аз ... мөлшерін заңды түрде арттыру ... ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша шығынды
сақтандыруға жатқызудың жеңілдетілген жағдайын жасау керек.
Сақтандыру бизнесі ісінің ... ... ... ... ... ... ... бағдарлану, белгісіз ысыраптан
құтылуға тырысу, сақтандыру тәуекелдігінің кез келген түрін жүйелі бағалау
қажет. Сақтандырушылар, ... және ... ... қызметтері
нарығына қатысушыларымен бұрынғы оңтайлыларын сақтап, әрі жаңа ... ... ... ... нарығын іштей қарқынды дамытуға мүмкіндік
береді. Бұл, өз ... ел ... ... әсерін тигізеді.
Сақтандыру нарығының сәтті дамуы Қазақстан қаржы-несие ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың маңызды көзі
болып табылады. Онда өмірді сақтандырудың резерві айрықша орынды иеленеді.
Өйткені бұл ... ең ... ... мерзімінің ұзақ болуы тән
болса, екіншіден, сақтандырудың төлемдері бойынша ... ... ... ... мерзімі біткенде ғана немесе әдетте
сақтандыру жарнасының ... ... ... ... ... бұрын
айтылған мерзімде төленеді. Бұл өмірді ... ... ... ... салыстырмалы түрде ұзақ мерзімді жобаларға ... ... ... уақытта еліміздің сақтандыру нарығының дүниежүзілік
сақтандыру нарығына бірігуі қазіргі кезде өзекті мәселелердің бірі болып
отыр. ... орай ... ... мүмкін болатын артықшылықтарын ғана емес,
сонымен бірге батыстың сақтандыру компаниялары тарапынан болатын әлеуетті
қатерді де қарастыру қажет.
Қазақстанның сақтандыру ... ... үшін ... тәжірибені терең
зерттеу керек. Яғни, шетелдің іс-тәжірибесін зерттеу аймақтық ... ... ... мен ... қоғамдары қызметінде
халықаралық сауданы реттеуді екі түрлі тұрғыдан ... ... ... ... ... ... отырып, ұлттық заңдарды
бастапқыдан үйлестіру мен сәйкестендіруді ұйғару. Сақтандыру резервтерін
қалыптастыру тәртібі мен ... ... ... ... есеп жүргізу мен талаптар нысандары, ... ... ... ... ... мен ... мазмұнын
заңдастырады. Сақтандыру қадағалауы туралы мемлекетаралық келісім мен
бірегей заңдар ... ... ... ... және ... қоғамдарының қол жеткізбек нысандарын таңдап алуды қамтамасыз
етеді. Екінші тұрғы шетелдік сақтандыру компанияларына ... орын ... ... ... ... ... дамуындағы қазіргі үрдістер әлі де
болса реттеуді қажет етумен сипатталып отыр. ... ... ... ... сақтандыру ұйымдары қызметінің қаржылық тұрақтылығын және
айқындығын арттыру ... ... ... ... деген сенімін
көтеруге, сонымен қатар сақтандыру нарығының тұрақты өсуін ... ... Осы ... ... ... деңгейін, ішкі
бақылау және тәуекелдерді басқару жүйелерінің болуына қойылатын талаптарды,
тәуекелдерді қайта сақтандыруға беру мен ... ... ... ... ... мен арттыру, сондай-ақ ... ... ... жетілдірудің қажеттігі артуда.
Бүгінгі күні сақтандыру ұйымдарының қайта ... ... ... ... ... ... қаражаты қайта
сақтандыру арналары бойынша шетелге негізделмеген ... ... ... ... болады, сонымен қатар шығындардың жиілігі мен
ауыртпалығын ескеру арқылы ... ... әр ... ... ... ... ... сақтандыру ұйымының тәуекелдерді
меншікті ұстап қалу мөлшерін есептеу әдістемесін әзірлеу ... ... ... ... ... ... болмаған кезде оффшорлық
аймақтарда тәуекелдерді қайта сақтандыруды ... ... ... ... ... тізімі
1. Қазақстан Республикасының «Сақтандыру туралы» Заңы 02.07.1992 жыл.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Сақтандыру ... мен ... ... ... ... ... ... жыл.
3. «Азаматтарды медициналық сақтандыру» туралы Заң күші бар ... ... ... ... жыл. ... ... ... «Сақтандыру туралы» Заңы 03.10.95 жыл.
5. Қазақстан Республикасының ... ... ... Заңы // 2001 ... желтоқсан
6. Қазақстан Республикасының Бюджет Кодексі. №548-II 24.04.2004.
7. Қазақстан ... ... және ... ... міндетті
төлемдер туралы» Кодексі. №209 - II 01.01.2002 жыл.
8. Страхование в Республике Казахстан (том 1). Сборник нормативно-правовых
актов из ... ... и ... ... - Алматы: Информационное
агентство «EconoMix Data», 2000.
9. Страхование в ... ... (том 2). ... ... из серии «Финансы и кредит Казахстана». - Алматы: Информационное
агентство «EconoMix Data», ... ... ... ... ... ... қадағалау агенттігінің 2009-
2010 жылдарға арналған экономиканы және қаржы секторын тұрақтандыру
жөніндегі ... ... ... ... ... ... «Дағдарыстан жаңару мен дамуға»
атты халыққа ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің «Жаңа онжылдық – Жаңа экономикалық
өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... атты 2011 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы.
14. Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы
Үкіметінің актілер жинағы. Алматы: 2009 жыл.
15. Қазақстан Республикасы Қаржы ... ... №12, ... ... ... ... ... туралы есеп: Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкісі мен ... ... ... ... ... ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің қатысуымен
дайындалған. 2010 жылғы желтоқсан.
17. Қазақстан ... ... ... жəне ... ұйымдарын реттеу мен
қадағалау агенттігінің 2010 жылғы Жылдық есебі. Алматы.
18. Куашбаев С., Джуманов А.М. ... ... ...... ... Г.С. ... ... Оқу құралы – Қарағанды, 2003.
20. Жуйриков К.К., ... ... Р. ... ... ... ... – Алматы, 2001.
21. Маянлаева И.Г. Теория и практика страхового дела (В схемах и ... «LEM») ... ... ... Л.Н. Страхование. Учебное пособие. Алматы, типография ЧП
«Мертенов Р.А» , ... ... ... ... Э.А. ... ... және делдалдары:
Оқулық – Алматы: Экономика, 2008.
24. ... И.Т., ... В.Н. ... ...... и статистика, 1998.
25. Құлпыбаев С., Мельников В.Д. Қаржы негіздері: ...... ... Ходжаниязова Ж.Т. Нарықтық ... ... ... ... 2007.
27. Мельников В.Д., Ли В.Д. Қаржының жалпы курсы: Оқу құралы: - Алматы:
Қазақ ... ... ... О.В. ... ... ... ... – М.:
ЮРИСТ, 2001.
29. Үмбетәлиев А.Д. Керімбек Ғ.Е. Салық және салық салу: Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2006.
30. ... А.К. ... ... ... страховых компаний. –
Караганда.: Полиграфия, 1998.
31. Баймұратов О. ... ... ... Оқу ... – Алматы: Экономика,
2007.
32. Жуйриков К.К. Страховой бизнес Казахстана. – Алматы: Жибек жолы, 1997.
33. Камынкина М.Г., Солнцева Е.Е. Перестрахование. Практическое ... ... ... М., ... ... Ж.Х. ... ... экономики Казахстана. //
АльПари. – 2005 жыл. №4.
35. Страхование: принципы и практика. Составитель Дэвид Блэнд. – ... и ... ... ... В.В. ... в ... – Москва, Финансы и статистика, 1999.
37. Искаков У.М.,Бохаев Д.Т.,Рузиева Э.А. Финансовые ... и ...... ... 2005.
38. Жуйриков К.К. Страхование в Казахстане – пути дальнейшего развития. –
Алматы: ... ... ... ... К.К., Мельникова В.Д. Финансы - учебник для экономических
специальностей, второе переработанные издание, под ред.– Алматы: ... ... ... А.А. ...... ... страхования. – Москва,
Финансы и статистика, 1998.
41. ... Р.О., ... Қ.Ә., ... Ә.Қ., ... Ж.Ш. ... айналысы және несие: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008.
42. ... А.А. ... – М.: ... ... ... А.Б. ... система Казахстана: становление и
развитие:моногр. Астана: Изд.КазУЭФиМТ, 2008.
44. Журавлев Ю.М., Секерж И.Г. Страхование и ... ... ...... ... ... С., ... Қ.Қ. Қаржы. Оқулық. – Алматы: 2007.
46. Лер О.Э. Страховой рыног Казахстана. – Алматы, Қаржы-Қаражат, ... ... А.М. ... және баға белгілеу.Оқу құралы. - Алматы: Экономика,
2008.
48. ... С., ... Ш., ... А. ... ... ... - ... Мерей, 2001.
49. Маянлаева Г.И. Организация страхового дела в РК. – ... ТОО ... ... Б.С. ... ...... Экономика, 2006.
51. Рябикина В.И., Аудит страховых компаний. – Москва, Финстатинформ, 1995.
52. Корчевской Л.И. и Турбина К.Е. Страхование от А до Я ... ...... ... ... ... Ұ.М., Бохаев Д.Т., Рузиева Э.А. Қаржы нарығы және делдалдары:
Оқулық – Алматы: Экономика, ... ... С.Л. ... практика страхового агента и брокера: учебное
пособие. – М.: Страховой полис, ЮНИТИ, 1996.
А ... ... ... салалары бойынша бөлу
(млн.теңгемен)
|Атауы ... ... ... ... ... |
| |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл ... |64 295,1 ... ... ... |113289,7 |
|сыйлықақылары, | | | | | ... ... | | | | | ... ... |1 432,5 |3 702,7 |4 665,3 |5782,9 |9 331,3 ... | | | | | ... ... |62 862,6 |116036,6 |142678,0 |127704,7 |103958,4 |
|бойынша | | | | | ... 1. 2010 ... ... ... сақтандыру сыйлықақыларының бөліну
көрсеткіштері
Ақпарат көзі: Қазақстанның қаржылық тұрақтылығы туралы есеп: Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкісі мен ... ... ... нарығын
жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... ... 2010 ... желтоқсан.
Б қосымшасы
Сақтандыру сыйлықақыларын сақтандыру кластары банк тәуекелдерін сақтандыру
шарттары бойынша ... ... ... |
| ... ... ... да ... ... |272 101 ... |2 044 060 ... ... сақтандыру |4 296 658 ... |353 649 ... ... |236 647 ... басқа кластары |270 452 ... |7 473 567 ... ... ... ... ... ... есеп: Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкісі мен Қазақстан ... ... ... ... ... реттеу мен қадағалау ... ... 2010 ... ... қосымшасы
Резидент еместерге қайта сақтандыруға берілген сақтандыру сыйлықақылары
| | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... |61,7 |60,4 |41,3 |55,9 |46,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |49,4 |51,9 |37,7 |48,7 |42,0 ... ... | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |85,2 |80,0 |85,9 |91,3 |87,1 |90,0 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... % (оң | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... Қаржы нарығын жəне қаржы ... мен ... ... 2010 ... Жылдық есебі. Алматы.
Г қосымшасы
Сақтандыру ұйымдарының инвестициялық портфелінің көрсеткіштері
Ақпарат көзі: Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ... мен ... ... 2010 жылғы Жылдық есебі. Алматы.
-----------------------
млн.теңгемен

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Үкіметтің қалыптасуының әлемдік тәжірбиесін салыстырмалы талдау27 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Тест" бағдарламасын құру20 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
XVII ғасырдың I- жартысындағы еуропадағы халықаралық жағдай және отызжылдық соғыс46 бет
XVIIІ-XX ғғ. бас кезіндегі Қазақстан мәдениеті12 бет
«Офис -тіpкеуші» акпараттық жүйесін құру40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь