Орталық азия аймағындағы қытайдың экономикалық ұстанымдары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І ТАРАУ. ҚЫТАЙ МЕН ОРТАЛЫҚ АЗИЯ МЕМЛЕКЕТТЕРІНІҢ ӨЗАРА ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫНЫҢ НЫҒАЮЫ
1.1 Қытай және орталықазиялық елдері арасындағы ынтымақтастығының өзара мүдделері мен құқықтық негіздері ... ... ... ... . .8
1.2 Қытай мен Орталық Азияның энергетикалық саладағы ынтымақтастығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
1.3 Қытай және аймақ елдері арасындағы сауда.экономикалық саладағы әріптестік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41

ІІ ТАРАУ. ҚЫТАЙ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ ЕЛДЕРІ АРАСЫНДАҒЫ ИНВЕСТИЦИЯ МЕН ТРАНЗИТТІК МӘСЕЛЕЛЕРДІҢ ДАМУЫ МЕН БОЛАШАҒЫ.
2.1. Инвестиция саласындағы байланыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ...53
2.2. Орталық Азия аймағының транзиттік потенциалы ... ... ... ... ... .63
2.3.Қытай мен Орталық Азия мемлекеттері ынтымақтастығының мәселелері мен болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..78

СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...80

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... .86
КІРІСПЕ

Бітіру жұмысы тақырыбының өзектілігі. Кеңестер Одағының ыдырауы нәтижесінде тәуелсіздік алған Орталық Азияның жас мемлекеттері халықаралық қатынастардың субъектілері ретінде бүкіләлемдік сахнаға шығып, сыртқы әлемде жоғары мемлекетаралық дәрежеде байланыстар орнату мүмкіндігіне ие болды. Жаңа кезеңге аяқ басқан Орталық Азия өңірі геосаяси және геоэкономикалық ерекшеліктеріне қарай әлемнің ірі мемлекеттерінің назарын аударған стратегиялық маңызды аймаққа айналды. Бұл ең алдымен өңірдің Еуропа мен Азияны тоғыстырған қолайлы да тиімді географиялық орналасуы мен жер қойнауының пайдалы қазбалары, табиғи ресурстарға бай болуымен шарттасқан. Зерттеу өзектілігі, ең алдымен, Орталық Азия елдерінің геоэкономикалық жағдайымен тікелей байланысты. Орталық Азия аймағының «экономикалық алып» Қытай Халық Республикасымен көршілес болуы экономикалық жағынан аса маңызға ие.
Қытай Халық Республикасы мен Азия-Тынық мұхит аймағы мемлекеттерінің интеграциялық байланыстарының қырларын ашу және тараптар арасындағы өзара мүдделілікті анықтау бітіру жұмысының зерттеу нысаны болып табылады. Өзара қарым-қатынастар дамуының негізгі бағыттарын зерттеу, ірі державаларының бәсекелестігін, ынтымақтастығын талдау, келешегіне болжау жасау жұмыстың зерттеу пәні ретінде алынды.
Қытай Халық Республикасының Азия-Тынық мұхит аймағындағы интеграциялық ұстанымдарын анықтау, мүдделердің бағыттары мен сипатын жүйелі және кешенді түрде зерттеу бітіру жұмысының мақсаты болып табылады.
Аталған мақсатқа қол жеткізу үшін алға келесі міндеттер қойылды:
- Азия-Тынық мұхит аймағындағы интеграциялық үрдістерді зерттеу, халықаралық жүйесіндегі мемлекетаралық ұйымдардың АТА мемлекеттерімен өзара ынтымақтастығы мен келешегін анықтау;
- АСЕАН, АТЭЫ, ШАҚ аймақтық топтары мен Қытайдың саясатын ашып көрсету;
- Қытай мен АТА елдері арасындағы байланыстардың мәселелері мен болашағын сипаттау;
- АТА аймағындағы интеграциялық үрдістер шеңберінде Қытайдың АҚШ, Жапония, Ресей, Үндістан, КҰДР мемлекеттерімен байланыстарын талдау ;
- Қытай мен АТА елдері арасындағы интеграциялық байланыстардың негізгі себептерін аша отырып, объективті қорытынды жасау.
Бітіру жұмысының хронологиялық шеңбері ХХ ғасырдың соңынан (1990жж. басынан) ХХІ ғасырдың қазіргі кезеніне дейінгі аралықты қамтиды.
Зерттеу жұмысының деректік негізі. Зерттеу жұмысындағы міндеттерді орындау үшін келесі топтарға біріктіруге болатын кең ауқымды дерек көздері пайдаланылды.
Сілтемелер:
1. Программа сотрудничества между Республикой Казахстан и Китайской Народной Республикой на 2003-2008 годы. Экономическое сотрудничество Казахстана и Китая: сборник статей, документов. – Алматы – Урумчи. Май, 2004. – 230с
2. Совместная Декларация об основах дружественных взаимоотношений между Республикой Казахстан и Китайской Народной Республикой: сборник документов и материалов. – Пекин: Издательство «Синьхуа», 2001. – С.210
3. Приоритетные направления экономического сотрудничества Казахстана с Китаем. Экономическое сотрудничество Казахстана и Китая: сборник статей, документов. – Алматы-Урумчи. Май. 2004.- 180с.
4. ШЫҰ қатысушы мемлекеттер Үкіметтерінің арасындағы аймақтық экономикалықынтымақтастықтың негізгі мақсаттары мен бағыттары және сауда мен инвестиция саласындағы қолайлы жағдай жасау жөніндегі процесті іске қосу туралы меморандум // Егемен Қазақстан. – 2001. – 18 қыркүйек.
5. Совместное коммюнике между правительством Китайской Народной Республики и правительством Республики Узбекистан. 04.11.2007. // www.uz.china-embassy.org
6. О делимитации и демаркации государственной границы между Кыргызской Республики и Китайской Народной Республикой // www.sk.kg
7. Қытай Халық Республикасы Үкіметі мен Қазақстан Республикасының Үкіметі арасындағы қазақстандық жүктерді өңдеу мен тасымалдау үшін Қытайдың Ляньюньган теңіз портын пайдалану жөніндегі келісім. 11. 09.1995 // www.kz.china-embassy.org
8. Китайско-узбекское совместное коммюнике. 13 марта 1992 года. Пекин // www.uz.china-embassy.org
9. Н.Ә.Назарбаев. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 2003. – 239б.
10. Токаев К. Под стягом независимости. – Алматы: Білім,1997. – 735с.
11. Ниязов С. Внешняя политика нейтрального Туркменистана. – Ашхабад, 1999. – 175с.
12. Министр Қ. Тоқаевтың «Егемен Қазақстан» және «Казахстанская правда» газеттерінің тілшілеріне берген сұхбаты (02.02.1999 ж.) // Дипломатия жаршысы. – 1999. - №1. – 23б.
13. Қытай Халық Республикасының Премьері Ли Пэннің Қазақстан Республикасына сапары (24-26.09.1997 ж.) // Дипломатия жаршысы. – 1997. - №4. – 35б
14. Қазақстан Республикасының Қытай Халық Республикасындағы Елшісі Қ. Сұлтановтың ҚазААГ-тың Пекиндегі тілшісіне берген сұхбаты // Дипломатия жаршысы. – 1999. - №4. – 51 б.
15. Ху Цзиньтао. Развивать отношение дружбы и сотрудничества с Узбекистаном // Жэньминь Жибао 15.06.2004; Эксклюзивное интервью МИД Узбекистана Садыка Сафаева газете «Жэньминь Жибао». 09.01.2004
16. Қытай төрағасы Цзян Цзэминнің Тәжікстанға сапары // Синьхуа агенттігі. – 2000. - 4 шілде.
17. Узбекистан был и будет для Китая дружественным и надежным партнером – Эксклюзивное интервью И.А. Каримова «Жэньминь Жибао»13.12.09.
18. Встреча глав государств Туркменистана и Китая. // www.report-kg.org
19. Интервью с Министром иностранных дел Таджикистана Хамрохон Зафири. 18.01.10 // www.taj-news.org
20. Совместное заявление КНР И Туркменистана. 29.08.2008. // www.china-embassy.org
21. Председатель КНР Ху Цзинтао провел встречу с президентом Туркменистана. 14.12.2009. // www.turkmen-news.org
22. Н.А. Назарбаев. Выступление на 17 пленарном заседании Совета иностранных инвесторов (Усть-Каменогорск, 15 июня 2007 года. // www.akorda.kz.
23. Центральная Азия и Кавказ. 1997-2009
24. Азия и Африка сегодня. 2001-2008
25. Казахстан и современный мир. 2000-2008
26. Казахстан в глобальных процессах. 2005-2007
27. Аналитик. 2000-2009
28. Континент. 1999-2009
29. Мировая экономика и международные отношения. 2001-2007
30. Независимая газета. 2000-2008
31. Известия. 2001-2007
32. Время. 2004-2007
33. Нейтральный Туркменистан. 2001-2007
34. Central Asia`s Affairs. 2004-2007
35. Егемен Қазақстан 1999-2005
36. КАЗИНФОРМ
37. ИТАР –ТАСС
38. РИА Новости және т.б.
39. Ашимбаев М.С. Современная геополитическая ситуация в Центральной Азии в контексте мировых и региональных держав // Казахстан в глобальных процессах. – 2005. - №2. – С.6-14.
40. Ашимбаев М. С Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и безопастность.- Алматы, 2002
41. Лаумулин М.Т. Центральная Азия в зарубежной политологии и мировой геополитике. Т5: Центральная Азия в 21 столетии – Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2009. – 440 с.
42. Лаумулин М.Т. Отношения стран Центрально Азии с Россией и Европой на фоне усиления влияния Китая в регионе // www.iwep.kz
43. Каукенов А.С. Интересы Китая в Центральной Азии. 09.02.2009 // www.iwep.kz
44. Каукенов А.С. Китай в ХХІ веке: актуальные тенденции развития ключевых сфер жизни/ колл.авт. Под.ред. А.С. Каукенова. – Алматы: Центр по изучению Китая при ИМЭП, 2008. Т1: Становление мирового лидера. – 400 с.
45. Каукенов А.С. Интересы Китая и Индии в Центральной Азии. 22.09.2008 // www.iwep.kz
46. Кукеева Ф.Т. Центральная Азия: к вопросу о геополитических перспективах развития региона. // Вестник КазНУ им. аль- Фараби. – 2006. – №4 – С. 29-33.
47. Мүсіреп Ғ. Ежелгі Қытаймен жаңаша қатынас // Егемен Қазақстан. – 2002. – 25 желтоқсан
48. Мүсіреп Ғ. Ертіс енді еркін ағатын болады // Егемен Қазақстан. – 2001. – 14 қыркүйек.
49. Нестеренко С. Казахстан – Китай: новый импульс стратегическому партнерству // Казахстанская правда. – 2003. – 4 июля.
50. Сыроежкин К.Л. Взаимоотношения Китай с Государствами Центральной Азии // Казахстан-Спектр. – 1999. - №1 (11). – С.86.
51. Сыроежкин К.Л. Китай и Центральная Азия: политические отношения и торгово-экономическое партнерство // Казахстан-Спектр. – 1997. – №1-2. – С.103-118.
52. Сыроежкин К. Проблемы регионального сотрудничества между Китаем и странами Центральной Азии // www.iwep.kz.
53. Султанов Б. Сотрудничество Казахстана и Китая в сфере транспорта // www.iwep.kz.
54. Казанцев А.А. «Большая игра» с неизвестными правилами: мировая политика и Центральная Азия. – Москва: Наследие Евразии, 2008. – С.223-231
55. Кузнецов В.С. Цинская империя на рубежах Центральной Азии. – Новосибирск, 1983. – С.117.
56. Лю Цинцай. Современная внешняя политика Китая и китайско-российские отношения // Проблемы Дальнего Востока .- 2004. - №5. – С54.
57. 下衣衫。发展中的“上海五国”机制//国际问题研究.-2001.- №3.-36页.
58. 星光称,薛君度。中国与中亚。北京:社会科学文献出跋涉,1999。 - 270页。
59. Дун Сяонян. Энергетическая стратегия Китая и сотрудничество со странами Центральной Азии // www.iwep.kz
60. Абдулло P. Таджикистан в ожидании инвестиций. Сборник материалов «Экономические стратегии – Центральная Азия. Под ред. Рашид Г. Абдулло. Душанбе: 2008. – c.62-63
61. Олимова С.К. Образ Китая в Таджикистане. В кн.: Центральная Азия – Китай: состаяние и перспективы сотрудничества // Алтайский государственный университет; под.ред В.И. Моисеев. – Барнаул:Азбука, 2006.- 470с.
62. Сафаров C. Таджикистан и Китай: динамика взаимовыгодного сотрудничества // www.iwep.kz
63. Мамбеталиев Мурат. Кыргызская Республика и КНР: реальность и перспективы // Этнический мир. Информационно-аналитический бюллетень. №13 // www.assamblea.kg/em13_enfl.htm
64. Мамбеталиев Мурат. Китай надеется на восстановление порядка в Киргизии 08.04.2010. Источник: rosbalt.ru
65. В.Парамонов, А.Строков, О.Столповский. Внешняя политика государств Центральной Азии в отношении Китая. 05.11.2008 // www.easttime.ru
66. В.Парамонов, А.Строков, О.Столповкий. Экономическое присутствие Китая в Узбекистане // www.analitika.org
67. В.Парамонов, А.Строков, О.Столповский. Экономическая политика Китая в Центральной Азии. 24.03.10 // www.easttime.ru
68. Китай и страны Центральной Азии в современных геополитических реалиях. Сборник статей. / под.ред. Л. Музапаровой. – Алматы: Центр по изучению Китая при ИМЭП, 2008. – 130 с.
69. Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы қатынастар. http://portal.mfa.kz
70. Джаббаров С. Продолжается официальный визит премьер-министра Ли Пэна в Центральную Азию // Народное слово. – 1994. – С.11
71. Курбанов С. Новый этап в развитии отношнний // Правда Востока. – 1996. – 4 июля.
72. Дурдыев С. Китай – пробуждение гиганта // Нейтральный Туркменистан. – 2002. – 5 января.
73. Галуничев А. В Китай – с визой // Слово Кыргызстана. – 2003. – 15 июня.
74. Слащева Т. Развивая политический диалог // Слово Кыргызстана. – 2004. – 25 сентября.
75. Узбекско-китайское сотрудничество поднимается на новый уровень // www.fmcoprc.gov.hk/chn
76. Токмаков А. Судьба Курманбека Бакиева решается в Казахстане. 16.04.10 Бишкек // http://pravda.kg/index.php?newsid=791
77. Резникова О. Центральная Азия и Азиатско-тихоокеанский регион // МЭМО. – 1999. - №4. – С.100-108.с.102
78. Чеботарев А. Казахстан: проблемы и песпективы выбора приоритетного маршрута экспорта нефти // Центральная Азия и Кавказ. – 2001. - №3 (15). – С.39.
79. Бабак В. Астана в треугольнике Москва-Вашинтон-Пекин // Центральная Азия и Кавказ. – 2000.- №1 (7). – С.176.
80. Галаджий И. Внутренний рынок Китая становится все более привлекательным для России и ряда стран СНГ // Нефть России . – 2000. -№2. С.6.
81. Юданов Ю. Центральная Азия – новый фаворит иностранных инвесторов // МЭМО. – 2000. -№3. – С. 72-79.
82. Политика КНР на современном этапе: реалии и перспективы. Научное издание. – Алматы: Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте Республики Казахстан, 2005. – 231 с.
83. Казахстан и Китай летом 2004 года начнут строительство экспортного нефтепровода // www.rusenergy.com/newssystem/opened/37/20040127/406060.htm
84. Ерболұлы Р. Атасу- Алашанькоу аса маңызды жоба // Жас Алаш. – 2004. – 2 қазан.
85. СНПС-АктобеМунайГаз и Актюбинская область подписали меморандум о сотрудничестве. 2005.03.27 // http://kz.chineseembassy.org/rus/xwdt/t190090.htm
86. Оралбай Әмір. «Қара алтынның» қадірі. «СНПС-АқтөбеМұнайГаздың» өндірілген өнім ауқымын арттыруына септігін тигізіп отыр // Егемен Қазақстан. – 2005. – 10 наурыз
87. Покровский С. Недешево, но сердито // Нефть и газ. – 1999. - №4. С.140-144.
88. 刘琴键。世纪之交的中国与中亚国家的经贸关系//东欧中亚研究。- 1995。№6。 - 49页.
89. Независимая Центральная Азия. // Панорама. – 2000. – 3 декабря.
90. Главным торговым партнером Китая в Центральной Азии является Казахстан // Астана. КазААГ. – 2001. – 2 апреля.
91. Торгово-экономическое сотрудничество // Панорама. – 2005. – 8 июля.
92. Казахстанско-китайское сотрудничество в транспортной сфере играет важную роль в двусторонней торговле // Агенство Синьхуа. – 2005. – 30 августа. http://mailserver.belta.by/huachi.nsf
93. Намазбеков М.Н. Торгово-экономическое сотрудничество сотрудничество Казахстана с Китаем как фактор обеспечения безопасности в Центральноазиатском регионе // аналитическое обозрение. – 2003. - №4. – С.21
94. Железная поступь «Шелкового пути» // www.transsystem.kz/rus/mdl_arch_year.asp?idx=20&i=557⟨-rus
95. Мамбеталиев Мурат. Кыргызская Республика и КНР: реальность и перспективы // Этнический мир. Информационно-аналитический бюллетень. №13 // www.assamblea.kg/em13_enfl.htm
96. Особенности и специфика китайской дипломатии в новых условиях // http://kz.china-embassy.org/rus/xwdt/t160393.htm
97. Узбекистан-Китай: новый этап сотрудничества // www.uzbekistan.cn/cgi-bin/viewnews.cgi?id=EEEZuFEyVZfvuPOPsj
98. 中立的土库马尼斯坦:对外关系// http://www.shz.ec.cn
99. Республика Туркменистан внешняя политика. Сборник матер.науч.конф. 11.12.09 // www.turkmenreport.org
100. Сидоров О. Китай в 21 веке ничинает постепенно вовлекать в свои национальные проекты республики Центральной Азии. 17.07.07. // www.easttime.ru
101. Ақатаева А. Қытай-Қазақстан инвестициялық ынтымақтастық мәселесі // Вестник КазНУ. Серия Востоковедения. 2005. №2(31). С 17-23.
102. Казахстан и Китай создали совместный фонд прямых инвестиций. Казахстан сегодня. – 2009 год, 26 мая.
103. Наз Назар. Инвестировать в Туркменистан все еще рисковано. "Business Week", 5 февраля 2010 года. Источник "Zpress.kg".
104. Довран Оразклычев. Новый президент, новый курс. 13.04.2009 // www.uzbek-report.org
105. Ж.Турусбекова. Китайский вектор в кыргызской экономике. «Газета». - №2(21). – 2009 год 24 ноябрь
106. Развитие высокоскоростной магистрали – новый шанс для инвесторов // Сообщение информационного агентства Цзинчуван. Чутятьдушибао (Ухань). 12.03.10.
107. Верхотуров Д. Китай создает Новый Шелковый путь // www.centrasia.ru/newsA.php?st=1268863140
108. Ходжаев А. О центральноазиатской политике КНР (на основе китайских инсточников). – Центральная Азия и Кавказ, 2007. №3, с.38
109. Каукенов А. Казахстан и Китай: состояние и перспективы сотрудничества // www.iwep.kz
110. Молдобаев А. Кыргызско-китайские отношения: политическая стабильность Кыргызстана и проблемы безопасности региона. 24.02.2009 http://russian.china.org.cn/russian/133859.htm
111. М. К. Бхадракумар. Незримая тень Китая за Кыргызстаном. "Asia Times", 20 апреля 2010 года.
112. Туркмения просит у Китая кредит с счет поставок газа. NEWSru.com // Экономика // 30 апреля 2010 г.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

І ДЕРЕКТЕР

1.1 Құжаттар

1. Китайско-узбекское совместное коммюнике. 13 марта 1992 года. Пекин // www.uz.china-embassy.org
2. Китайско-узбекское совместное коммюнике. 13 марта 1992 года. Пекин // www.uz.china-embassy.org
3. Қытай Халық Республикасы Үкіметі мен Қазақстан Республикасының Үкіметі арасындағы қазақстандық жүктерді өңдеу мен тасымалдау үшін Қытайдың Ляньюньган теңіз портын пайдалану жөніндегі келісім. 11. 09.1995 // www.kz.china-embassy.org
4. Программа сотрудничества между Республикой Казахстан и Китайской Народной Республикой на 2003-2008 годы. Экономическое сотрудничество Казахстана и Китая: сборник статей, документов. – Алматы – Урумчи. Май, 2004. – 230с
5. Приоритетные направления экономического сотрудничества Казахстана с Китаем. Экономическое сотрудничество Казахстана и Китая: сборник статей, документов. – Алматы-Урумчи. Май. 2004.- 180с.
6. Совместная Декларация об основах дружественных взаимоотношений между Республикой Казахстан и Китайской Народной Республикой: сборник документов и материалов. – Пекин: Издательство «Синьхуа», 2001. – С.210
7. Совместное коммюнике между правительством Китайской Народной Республики и правительством Республики Узбекистан. 04.11.2007. // www.uz.china-embassy.org
8. ШЫҰ қатысушы мемлекеттер Үкіметтерінің арасындағы аймақтық экономикалықынтымақтастықтың негізгі мақсаттары мен бағыттары және сауда мен инвестиция саласындағы қолайлы жағдай жасау жөніндегі процесті іске қосу туралы меморандум // Егемен Қазақстан. – 2001. – 18 қыркүйек.

1.2 Саяси қайраткерлердің сөздері, еңбектері, сұхбаттары

1. Интервью с Министром иностранных дел Таджикистана Хамрохон Зафири. 18.01.10 // www.taj-news.org
2. Встреча глав государств Туркменистана и Китая. // www.report-kg.org
3. Қытай төрағасы Цзян Цзэминнің Тәжікстанға сапары // Синьхуа агенттігі. – 2000. - 4 шілде.
4. Қытай Халық Республикасының Премьері Ли Пэннің Қазақстан Республикасына сапары (24-26.09.1997 ж.) // Дипломатия жаршысы. – 1997. - №4. – 35б
5. Қазақстан Республикасының Қытай Халық Республикасындағы Елшісі Қ. Сұлтановтың ҚазААГ-тың Пекиндегі тілшісіне берген сұхбаты // Дипломатия жаршысы. – 1999. - №4. – 51 б.
6. Министр Қ. Тоқаевтың «Егемен Қазақстан» және «Казахстанская правда» газеттерінің тілшілеріне берген сұхбаты (02.02.1999 ж.) // Дипломатия жаршысы. – 1999. - №1. – 23б.
7. Н.А. Назарбаев. Выступление на 17 пленарном заседании Совета иностранных инвесторов (Усть-Каменогорск, 15 июня 2007 года. // www.akorda.kz.
8. Н.Ә.Назарбаев. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 2003. – 239б.
9. Ниязов С. Внешняя политика нейтрального Туркменистана. – Ашхабад, 1999. – 175с.
10. Председатель КНР Ху Цзинтао провел встречу с президентом Туркменистана. 14.12.2009. // www.turkmen-news.org
11. Совместное заявление КНР И Туркменистана. 29.08.2008. // www.china-embassy.org
12. Токаев К. Под стягом независимости. – Алматы: Білім,1997. – 735с.
13. Узбекистан был и будет для Китая дружественным и надежным партнером – Эксклюзивное интервью И.А. Каримова «Жэньминь Жибао»13.12.09.
14. Ху Цзиньтао. Развивать отношение дружбы и сотрудничества с Узбекистаном // Жэньминь Жибао 15.06.2004; Эксклюзивное интервью МИД Узбекистана Садыка Сафаева газете «Жэньминь Жибао». 09.01.2004

ІІ Монографиялар, зерттеулер, мақалалар

1. Ашимбаев М.С. Современная геополитическая ситуация в Центральной Азии в контексте мировых и региональных держав // Казахстан в глобальных процессах. – 2005. - №2. – С.6-14.
2. Ашимбаев М. С Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и безопастность.- Алматы, 2002
3. Казанцев А.А. «Большая игра» с неизвестными правилами: мировая политика и Центральная Азия. – Москва: Наследие Евразии, 2008. – С.223-231
4. Каукенов А.С. Китай в ХХІ веке: актуальные тенденции развития ключевых сфер жизни/ колл.авт. Под.ред. А.С. Каукенова. – Алматы: Центр по изучению Китая при ИМЭП, 2008. Т1: Становление мирового лидера. – 400 с.
5. Каукенов А.С. Интересы Китая и Индии в Центральной Азии. 22.09.2008 // www.iwep.kz
6. Кузнецов В.С. Цинская империя на рубежах Центральной Азии. – Новосибирск, 1983. – С.117.
7. Кукеева Ф.Т. Центральная Азия: к вопросу о геополитических перспективах развития региона. // Вестник КазНУ им. аль- Фараби. – 2006. – №4 – С. 29-33.
8. Лаумулин М.Т. Центральная Азия в зарубежной политологии и мировой геополитике. Т5: Центральная Азия в 21 столетии – Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2009. – 440 с.
9. Лаумулин М.Т. Отношения стран Центрально Азии с Россией и Европой на фоне усиления влияния Китая в регионе // www.iwep.kz
10. Мүсіреп Ғ. Ежелгі Қытаймен жаңаша қатынас // Егемен Қазақстан. – 2002. – 25 желтоқсан
11. Мүсіреп Ғ. Ертіс енді еркін ағатын болады // Егемен Қазақстан. – 2001. – 14 қыркүйек.
12. Нестеренко С. Казахстан – Китай: новый импульс стратегическому партнерству // Казахстанская правда. – 2003. – 4 июля.
13. Сыроежкин К.Л. Взаимоотношения Китай с Государствами Центральной Азии // Казахстан-Спектр. – 1999. - №1 (11). – С.86.
14. Сыроежкин К.Л. Китай и Центральная Азия: политические отношения и торгово-экономическое партнерство // Казахстан-Спектр. – 1997. – №1-2. – С.103-118.
15. Сыроежкин К. Проблемы регионального сотрудничества между Китаем и странами Центральной Азии // www.iwep.kz.
16. Султанов Б. Сотрудничество Казахстана и Китая в сфере транспорта // www.iwep.kz.
17. Дун Сяонян. Энергетическая стратегия Китая и сотрудничество со странами Центральной Азии // www.iwep.kz
18. Лю Цинцай. Современная внешняя политика Китая и китайско-российские отношения // Проблемы Дальнего Востока .- 2004. - №5. – С54.
19. 下衣衫。发展中的“上海五国”机制//国际问题研究.-2001.- №3.-36页.
20. 星光称,薛君度。中国与中亚。北京:社会科学文献出跋涉,1999。 - 270页。
21. Абдулло P. Таджикистан в ожидании инвестиций. Сборник материалов «Экономические стратегии – Центральная Азия. Под ред. Рашид Г. Абдулло. Душанбе: 2008. – c.62-63
22. Мамбеталиев Мурат. Кыргызская Республика и КНР: реальность и перспективы // Этнический мир. Информационно-аналитический бюллетень. №13 // www.assamblea.kg/em13_enfl.htm
23. Мамбеталиев Мурат. Китай надеется на восстановление порядка в Киргизии 08.04.2010. Источник: rosbalt.ru
24. Олимова С.К. Образ Китая в Таджикистане. В кн.: Центральная Азия – Китай: состаяние и перспективы сотрудничества // Алтайский государственный университет; под.ред В.И. Моисеев. – Барнаул:Азбука, 2006.- 470с.
25. В.Парамонов, А.Строков, О.Столповский. Внешняя политика государств Центральной Азии в отношении Китая. 05.11.2008 // www.easttime.ru
26. В.Парамонов, А.Строков, О.Столповкий. Экономическое присутствие Китая в Узбекистане // www.analitika.org
27. В.Парамонов, А.Строков, О.Столповский. Экономическая политика Китая в Центральной Азии. 24.03.10 // www.easttime.ru
28. Сафаров C. Таджикистан и Китай: динамика взаимовыгодного сотрудничества // www.iwep.kz

ІІІ Интернет ресурстары

1. www.assamblea.kg
2. www.china-embassy.org
3. www.uz.china-embassy.org
4. www.kz.chineseembassy.org
5. www.kg.china-embassy.org
6. www.tk.china-embassy.org
7. www.centrasia.ru
8. www.easttime.ru
9. www.fmcoprc.gov.
10. www.iwep.kz
11. www.khabar.kz
12. www.portal.mfa.kz
13. www.report-kg.org
14. www.rusenergy.com
15. www.shz.ec.cn
16. www.taj-news.org
17. www.turkmen-news.org
18. www.transsystem.kz
19. www.vostokpravda.ru
20. www.uzbekistan.cn
21. www.uzbek-report.org
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ…………………………………………………………………….3
І ТАРАУ. ҚЫТАЙ МЕН ОРТАЛЫҚ АЗИЯ МЕМЛЕКЕТТЕРІНІҢ ӨЗАРА ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫНЫҢ ... ... және ... ... арасындағы ынтымақтастығының
өзара мүдделері мен құқықтық негіздері…………….. .8
1.2 Қытай мен ... ... ... ... ... және аймақ елдері арасындағы сауда-экономикалық саладағы
әріптестік………………………………………………………………41
ІІ ТАРАУ. ҚЫТАЙ ЖӘНЕ ОРТАЛЫҚ АЗИЯ ЕЛДЕРІ ... ... ... ... ДАМУЫ МЕН БОЛАШАҒЫ.
2.1. Инвестиция саласындағы байланыстар……………………………..53
2.2. Орталық Азия аймағының транзиттік потенциалы………………...63
2.3.Қытай мен ... Азия ... ... мәселелері
мен болашағы……………………………………………………….70
ҚОРЫТЫНДЫ…………………………………………………………….78
СІЛТЕМЕЛЕР……………………………………………………………..80
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ…………………………...86
КІРІСПЕ
Бітіру жұмысы тақырыбының өзектілігі. Кеңестер Одағының ыдырауы
нәтижесінде ... ... ... ... жас ... ... ... ретінде бүкіләлемдік сахнаға ... ... ... ... дәрежеде байланыстар орнату мүмкіндігіне ие
болды. Жаңа кезеңге аяқ басқан ... Азия ... ... және
геоэкономикалық ерекшеліктеріне қарай әлемнің ірі мемлекеттерінің ... ... ... ... ... Бұл ең ... өңірдің
Еуропа мен Азияны тоғыстырған қолайлы да тиімді географиялық орналасуы мен
жер қойнауының пайдалы ... ... ... бай ... Зерттеу өзектілігі, ең алдымен, Орталық Азия ... ... ... ... ... Азия ... алып» Қытай Халық Республикасымен көршілес болуы экономикалық
жағынан аса ... ... ... ... мен ... ... аймағы мемлекеттерінің
интеграциялық байланыстарының қырларын ашу және тараптар арасындағы өзара
мүдделілікті анықтау бітіру жұмысының зерттеу ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын зерттеу, ірі державаларының
бәсекелестігін, ынтымақтастығын талдау, келешегіне болжау ... ... пәні ... ... ... ... ... мұхит аймағындағы
интеграциялық ұстанымдарын анықтау, мүдделердің бағыттары мен ... және ... ... ... ... ... мақсаты болып табылады.
Аталған мақсатқа қол жеткізу үшін алға ... ... ... ... ... ... ... үрдістерді зерттеу,
халықаралық жүйесіндегі мемлекетаралық ұйымдардың ... ... ... мен ... анықтау;
- АСЕАН, АТЭЫ, ШАҚ аймақтық топтары мен Қытайдың саясатын ашып
көрсету;
- Қытай мен АТА ... ... ... ... ... ... АТА аймағындағы интеграциялық үрдістер шеңберінде Қытайдың АҚШ,
Жапония, Ресей, Үндістан, КҰДР мемлекеттерімен байланыстарын
талдау ;
- ... мен АТА ... ... ... ... ... аша отырып, объективті қорытынды жасау.
Бітіру жұмысының хронологиялық шеңбері ХХ ғасырдың соңынан (1990жж.
басынан) ХХІ ... ... ... дейінгі аралықты қамтиды.
Зерттеу жұмысының деректік негізі. Зерттеу жұмысындағы міндеттерді
орындау үшін келесі топтарға біріктіруге ... кең ... ... ... ... ... екіжақты және көпжақты сипаттағы
диломатиялық ... және ... ... заң ... ... құрайды [1-8]. Қытай мен Азия-Тынық мұхит елдері арасындағы
саяси және экономикалық ынтымақтастықты ... үшін ... ... ... ... ... ... заң актілері,
ортақ экономикалық келесімдері қарастырылды. Екіжақтық құжаттарды ... ... мен ... ... ... ... дами ... болады.
Деректердің екінші тобына Қытай мен Азия-Тынық мұхит елдері
президенттерінің, ... ... ... мен елшілерінің еңбектері,
сөйлеген сөздері мен сұхбаттары жатқызылды [9-22]. Бұл ... ... ... ... саясаттағы ұстанымдары мен экономикалық
мүдделері көрініс ... ... ... ... ... тақырыбына тікелей
байланысты мәселелерді қамтушы бұқаралық ақпарат құралдарының, мерзімдік
басылымдардың және ақпараттық агенттіктердің ... ... ... ... ... ... ... таңда Азия-Тынық мұхит аймағы
ірі державалар үшін саяси және экономикалық қызығу нысанына айналды. Азия-
Тынық ... ... ... ... ... біртұтас жүйе
ретінде қалыптасуы ІІ дүниежүзілік соғыстан кейін басталып, 60-шы жылдарға
дейін жалғасты. Әрине бұл ... ... ... ... ... 1947 ... бері өткен 60 жылда Азия –Тынық мұхиты аймағы ... ... ... оның ... да ... ... айналып
көптеген еңбектер жарық көрді.
Александрова Н.А., Кюзаджан А.С., Бажанов ... ... және ... ... туралы қытайлық
ғалымдары Египет және Түркиядағы ... ... ... Чжан ... және ... ... ХХІ ғасырдың басындағы Азия-Тынық мұхит аймағындағы
қауіпсіздіктің келешегі мен АСЕАН ... ... ... ... ... ашуға бағытталған.
Қазақстандық автор М.Ашимбаев [39-40] еңбегі Орталық Азиядағы әлемдік
державалардың геосаяси, экономикалық мүдделері мен стратегияларын ... ... ... ... ... ... ... бұл
аймақтағы Қытайдың ықпал етуін сақтау ... ... ... ... ... ... ... Қытай мен Орталық ... ... ... ... ... нақты мәселелер
жұмыста жан-жақты сарапталып, Қытайдың сыртқы саяси басымдылықтары Орталық
Азия ... ... ... ... бел ... ... ... Лаумулиннің [41-42] еңбектері Орталық Азиядағы геосаяси жағдайды
толығымен ... ... ... ... Азияда жүріп жатқан
үрдістерге батыстық зерттеушілердің берген көзқарастар тұсынан ұсынылған
түйіндер мен ... кең ... шолу ... ... аймақтың
жаңа геосаяси жағдайы, жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуымен түйіндес
қауіпсіздік, ... ... және ... даму ... ... орай аймақтағы Ресей, АҚШ, Қытай және Еуропалық Одақ секілді
алыптардың мүдделері анықталады. Соның ... ... ... ... аймақ елдерімен қатынастарының сипаты және ... ... ... Азия ... тануға көмектеседі.
Сонымен қатар, отандық зерттеушілер біріту ... ... ... А.С. ... [43-45], Ф.Т. ... [46], ... ... [49], еңбектері де қолданылды.
Сонымен қатар, өз ... ... ... ... ... мен ... ... сауда-экономикалық байланыстарына,
аймақтық ынтымақтастыққа арнаған К.Л. Сыроежкин [50-52] еңбектері де Қытай
және Орталық Азия елдері ... ... ... ... ... Б. ... [53] ... КСРО құлағаннан кейінгі
Орталық Азия ... ... ... ... ... және
экономикалық жүйенің қалыптасуы барысындағы Ресей, ... АҚШ және ... ... ... ... астарлары ашылған. Сонымен қатар,
Қазақстан мен ... ... ... ... арналған
еңбектері бітіру жұмысына көмек болды.
Зерттеу тақырыбын ашуда бірқатар ресейлік және қытайлық авторлардың
еңбектерін пайдалану ... ... ... Орталық Азия аймағындағы
мүдделері мен өзара байланыстардың тиімділігін тереңірек түсінуге мүмкіндік
берді.
Ресейлік автор ... [54] ... ... Азия аймағы
және оған деген шетелдік державалардың ... ... ... бүгінгі күнгі дамуына әсер ететін кейбір факторлар ашылған.
Олардың ... ... ... ... ... ... сауда-
экономикалық байланыстар мен ынтымақтасу тұстарын анықтау орын ... ... осы ... ... ... ... аша ... ұшыраған қатынастарға талдау жасалған.
В.С. Кузнецовтың [55] ... ... ... ... ... Азия ... ... жасаған байланыстары, сол
уақыттағы экономикалық ынтымақтастықтары қазіргі күнгі ... ... ... ... негізгі дереккөздердің бірі болды.
Қытайлық еңбектерден Қытай мен ... ... Азия ... және оның ... ... әсерін зерттейтін Лю Цинцай [56]
еңбегі пайдаланылды.
Сонымен қатар, Қытай мен Орталық Азия ... ... ... ... ынтымақтастығы және Қытайдың аймақ ... ... ден ... Сиа Ю Шань [57] еңбектері, Орталық
Азияның алғаш тәуелсіздік алғаннан кейінгі ... ... ... сипаттаған Синь Гуан Чэн мен Сие Джин Ду [58] ... ... ... ... ұйым ... инвестиция,
гуманитарлық, экономикалық, саяси, мәдени, әскери байланыстарды терең
зерттеген. Ал, екінші еңбекте сауда-экономикалық ... ... ... ... кезең мен тәуелсіздік ... жаңа ... мен ... ... ашық ... мен ... Азия республикаларының энерегетика саласындағы мен
Қытайдың жалпы энергетикалық стратегиясына ден ... оның ... ... оңы мен ... ... ... ... Республикасындағы Ресей, Шығыс
Еуропа және Орталық Азияны зерттеу институтының ... Дун ... ... де ... ... ... болды.
Ортаазиялық зерттеушілерден тәжікстандық Рашид Абдулло [60] ... ... Азия мен ... ... ... кеңінен
ашып, Тәжікстан мен Қытай арасындағы ... ... ... С.К. ... [61] ... Тәжікстан Қытай қатынастарының басым
тұстары туралы айтылған. Автор екі ел ынтымақтастығының ... ... баға ... ... ... ... ... жасаған.
Жалпы жұмыс Тәжікстан мен ... ... ... арасындағы ерекше
байланысты анықтауда мәнге ие.
Біріту жұмысына пайдаланылған тағы да бір Тәжікстандық стратегиялық
зерттеулер ... ... ... [62] еңбектері болып
табылады. Ол Қытайдың Орталық Азиядағы және ... ... ... мен ... ... ... ... Оның еңбегі екі
жақты саяси қатынастарға және Қытайдың жалпы аймаққа деген ... ... ... ... ... ... М.Мамбеталиевтың [63-64] еңбектерінде
Қырғызстан мен Қытай арасындағы ... ... мен ... ... қазіргі күнгі Қырғызстанның жағдайы мен оған қатысты ... ... ... В. ... [65-67] еңбектері Қытай мен Орталық Азия
мемлекеттерінің энергетика, сауда-экономикалық, транспорт және инвестиция
саласындағы ынтымақтастығында қазіргі таңдағы жағдайы мен ... ... ... үлкен көмегін тигізді. Еңбектерде мемлекеттердің
экономикаларында тарихи ... ... ... мәселелер талқыланып,
шешу жолдары анықталады. Қытайдың ... ... ... ... арта ... ... ... әдістемелік негізі
- Екі жақты қарым-қатынастың экономикалық ... ... өсу ... ... мен ... ... ... талдау әдісі;
- Қытай мен Орталық Азия елдерінің халықаралық аренадағы орны ... ... ... ... ... ... Бұл тәсіл аймақ елдерінің Қытайға қатысты
сыртқы экономикалық саясатының ерекшелігін анықтауға мүмкіндік
береді;
- ... ... ... ... ... ... ... елдерімен жекелеген қарым-қатынасының
орнауы, дамуы және екі жақтағы қатынастардағы келеңсіз жағдайлар
тудыратын ... ... ... ... ... және
қадағалау әдісі;
- Екі жақты ... ... ... ... сипаттағы
мемлекет қайраткерлерінің сөздерін, олардың саяси мәні ... және екі ел ... ... келісімшарттардың,
хаттамалардың мазмұндарын саралауда қолданылатын жүйелеу әдісі.
Бітіру жұмысының ... ... ... Халық Республикасы мен Орталық
Азия елдері арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың жаһандану жағдайында
қалыптасуы мен даму ... ... мен ... ... ... Экономикалық байланыстардағы Қытайдың Орталық Азия үшін,
Орталық Азияның ... үшін ... ... ... ... ... сауда-экономикалық, транзит
саласындағы ынтымақтастықтың негізгі бағыттары, сипаты мен ерекшеліктері,
болашақтағы ... ... ... ... ... оның ... мен
қолданбалы сипатына тікелей байланысты. ... ... ... Азия ... ... ... ... Республикасының ОА-ғы
сыртқы саясатын зерттеуге қызығушылық танытқан мамандарға маңызы ... ... ... ... негізгі жағдайларын «халықаралық
қатынастар», «аймақтану» мамандықтарының оқу ... ... ... ... ... ... пайдалануға болады.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдамалар:
Еуразия құрлығының жүрегі, ХХ ... ... ... ... ... Азия ... ... пен шығысты байланыстыратын «көпір»
болып табылады. Бұл аймақта көпетеген ... ... ... бірі аймақ көршісі – Қытай Халық ... ... ... ... ... факторларға негізделген: ОА-да өз ықпалын
күшейтіп, Шыңжаң мен батыс аудандардың дамуына жол ашу; ... ... ... ... ... қол ... транзит жолдарын пайдалана Иранға, одан әрі Еуропаға нарықтарына
шыға ... ... ... ... ... үшін аймақтың маңыздылығы
энергетика ресурстарына ғана емес, жалпы аймақ экономикасының бағыттарына
үстемдік орнатуға ... ... мен ҚХР ... ... сауда-саттық, инвестиция
саласындағы қатынастар нығаюда. Бұл қатынастарға аймақ ... ... ... ... ресурстарға қатысты ұлы
державалардың бәсекелестігі, кедергі келтіреді.
Бітіру жұмысының құрылымы. ... ... ... ... ... ... ... және пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен тұрады. Көлемі 89 беттен құралады.
І ТАРАУ ҚЫТАЙ МЕН ... АЗИЯ ... ... ... ... Қытай және орталықазиялық елдері арасындағы ынтымақтастығының
өзара мүдделері мен құқықтық негіздері.
Орталық Азия аймағы өзінің географиялық, экономикалық, ... ... және тағы ... факторларының қызметіне сәйкес геосаяси және
геоэкономикалық жағынан өзіндік ерекшеліктерге ие ... ... ... ... ол ... жағынан батыстағы Еуропа мен шығыстағы ... ... мен ... ... ... ... жерінде
орналасқан. Сондықтан да аймақтың стратегиялық ... өте зор. ... ... шыға ... ... ... ... әлемнің басқа
аймақтарына тек көрші мемлекеттер ... ғана шыға ... ... елдермен байланыс орнатудың маңызы зор. Үшіншіден, ... ... ... өте бай, оның ішінде әсіресе табиғи газ, мұнай, түсті
металдар және тағы ... ... ... ... бар. Ауыл шаруашылығы
саласында мақта, астық, көкөніс және тағы басқа экономикалық ... ... ... ... сондықтан едәуір зор экономикалық
потенциалға ие. Төртіншіден, ұлттық, діни, мәдени жағынан алғанда бұл ... тән ... ие, ... және ... ... ... зор, оған қоса ... пен шығыс мәдениеттерінің қосылған ықпалы
бар.
Көптеген жүзжылдықтар бойы ... Азия ... мен ... ... мәдени, ғылыми, экономикалық байланыстар ... ... Азия ... Ұлы ... жолы кезеңінен бастап Қытай мен
Еуропа арасындағы көпір қызметін атқарып келді және ... ... ... ... ... ... жартысында Орталық Азия Ресей империясы құрамына
кіріп, Қытаймен байланыстары суыды. 1991 жылы ... Азия ... ... ... ... ... жаңа ... елдері
халықаралық аренаға кіруге және алғашқы ... ... ... ... мүдделі болды. 90 жылдардың басында тараптар
арасындағы қатынастар ақ ... ... ... ... жаңа ... ... ... болды.
Қытай мен Орталық Азия республикалары арасындағы байланыстарға тоқтала
кетсек, оларды мынадай кезеңдерге ... ... ... ... ... ... 90 ... басында
Орталық Азия мемлекеттері ең алып ... ... ... ... байланыс орнатудан бас ... ... ... ... ... мемлекеттердің егемендігін мойындап,
дипломатиялық қатынастар орнатқан мемлекеттердің бірі ... ... ... ... ... алғашқы кезеңдерде Қытайдың орны мен артықшылығы
беймәлім болды.
Біріншіден, аймақ елдері сыртқы саяси қатынастарды бастау үшін ... ... ... ... алуы ... ... ең ... жүйені. Сол уақыттағы Орталық Азия елдері үшін экономикалық
дағдарыстан шығу жолындағы көмегін мәдени жағынан ... ... ... Ол ... дағдарыстық жағдайындағы Қытай көмекші роліне келмеген
еді, себебі ол ... ... өз ... әлсіз болатын.
Екіншіден, Орталық Азия елдері ҚХР-на күмәнмен қараған болатын. Бұл
күмән ... ... ... қалған «қытайлық демографиялық» және «қытайлық
территориялық экспансия» түсініктерінен қалған болатын.
Үшіншіден, ... Азия ... ... ... ... ... ... тез құтылып, жаңа дәуір бастағысы келді. Ал сол
уақытта ҚХР-да басқарушы топ әлі де ... ... ... 90 ... басында аймақ елдері үшін қытай бағыты басым
болмады: олар КСРО ... ... ... ... ... ... шешумен айналысып жүрді.
Келесі екінші кезең 90 жылдардың ортасы мен соңын ... ... ... ... ... Орталық Азия елдері сыртқы саясаттарында
Қытайға аса мән бере қарады. Ішкі жағдайдан пайда болған теріс әсерлер ... ... ... Орталық Азия елдері ... ... ... шет ... ... бастады. 90 жылдардың
екінші жартысында Ресей әскери және экономикалық жағынан әлсіз болып қала
берді. ... ... ... ... ... ... етудегі
перспективті сыртқы әріптес ретінде ... ... өз ... ... бастады.
Сондықтан, 1996 жылы бұрынғы кеңестік ... мен ... «4+1» ... ... ... ... Қытай Халық
Республикасымен институционалды ... ... ... ... Қырғызстан және Тәжікстан Пекиннің ... ... ... ... ... мәселелері бойынша аймақтық ынтымақтастықты
қалыптастыруда жаңа институтты құруды қолдады.
Одан кейін, 1999 және 2000 ... ... мен ... Өзбекстанның ислам қозғалысы жауынгерлерінің басып кіруінен
кейін ортаазиялық мемлекеттер Қытаймен әскери ынтымақтастықты ... ... ... Азия ... мен ... ... ... қорғау органдары мен арнайы қызмет линиясы бойынша қарым-қатынастарды
реттеді. Бұл ОА ... ... ... ... ... ... ут-Тахрир аль-Ислами, Өзбекстанның ислам қозғалысы)
қатысуынан алшақтатты.
Қытаймен қауіпсіздік саласында ... ... ... ... ... ... ... ұйғыр ұлттық ұйымдарының қызметін
тоқтату ресми түрде бекітілді. Қытайдың сұрауы ... ... ... ... ... ... шығарылып, ШҰАА-ға көмек
көрсетіп отырған ұйғыр қоғамдастығының қызметін тоқтатты.
Орталық Азия ... үшін ... ... ... ... Бұл ... келетін дәстүрлі сауда-саттықтың тасымалдауының
тоқтауынан кейін орын алған. Қытай тауарларының ... ... ... да ... ... және ... таратылымы да көп болды. Қытаймен сауда-
саттықты пайдалана білген Қазақстан мен Қырғызстан, ... ... ... ... таба ... ... ... аймақ елдері инвестор
ретінде Қытайға үміт арта бастады.
Аймақ елдері ... ... шығу ... ... ... ... ... көреді. 1997
жылы Қытай ынтасы бойынша Қырғызстан мен ... ... ... ... салуға келісті. Осы жұмыстар мақсатында
ортақ жұмысшы сарапшы орталығы құрылып, аталған жобаның болашағын ... 90 ... ... екі маршруттың болашағы бар деп ... ...... – Арпа – ... және оңтүстік (Қашғар –
Еркештам – Сары Таш – Ош – ... және тағы ... мен ... Азия ... ... ... үшінші кезең
2000 жылдан бастап қазіргі кезеңді қамтиды. Жаңа мыңжылдықтың басында
ортаазиялық ... мен ҚХР ... ... және ... ... деңгейіне байланысты сыртқы саясатта қытай бағыты
басым ... ... ... ... «түрлі түсті революция»
мен 2005 жылғы Қырғызстан мен Өзбекстандағы болған жағдайларға байланысты
Қытай мен Орталық Азия елдері ... ... ... 2001 жылы ... бестігінің» мүшелері – Қазақстан,
Қырғызстан және Тәжікстан, сонымен қатар, ... ... ... жаңа көп ... ... ұйым – Шанхай Ынтымақтастығы Ұйымына
мүшелікке өтті. Бұл ортаазиялық республикаларға ұйым аясында даму ... ... ... ... ... мен ... қауіпсіздік саласы бойынша ынтымақтастықтар екі жақты ... ... жаңа ... ие ... ... 2005 жылғы
оқиғалардан кейін әскери саладағы ынтымақтастық шеңбері ... ... күні ... ... ... қауіпсіздік кепілдігі деп Ресей
мемлекетін қарастыруда, ал ҚХР мемлекетімен қатынастар ... ... ... ... ... ... ... алға суырылып шаққан
Қазақстан Республикасы болды. Астана Пекинмен өзара қаржы құю ... ... 5 ... ... ... ... туралы келісті.
Бұл инвестициялар мұнай-газ ... ғана ... ... ... ... ... да құйылған.
Мұнай-газ саласындағы маңызды серіктес ретінде Қытай Түркменстанды да
қарастырады. 2009 жылдан бастап ... пен ... ... мен ... арқылы өтетін газ құбыры арқылы газ тасымалдауда. ... ... ... ... ... ... ... жобаларына аударғысы келеді. Бірақ Пекин Ташкенттің мұндай
жобаларына қаржы құюға асығатын ... ... ТМД ... сауда-саттық көпір ретінде өз
қызметін атқаруда. ... ... ... қытай тауарларын ТМД елдеріне
тасымалдау Қырғызстанға жылына 250 млрд. доллар пайда алып келеді.
Тәжікстан мен Қытай қатынастары ... мен ... ... Қазіргі уақытта ҚХР-дың Экспорттық-импорттық банкі Зерафшан
өзеніндегі гидроэлектр станциясын қаржыландырумен ... ... күні ... ... Қытай Халық Республикасының белсенді
қимылдары ... ... ... ... дамуы мен халықаралық
қатынастардағы саяси ықпалын барынша күшейтуде. Сонымен ... ... ... ... отырып, осы аймақтағы оқиғалардың даму бағытын
анықтайтын мемлекеттер қатарына кіруге тырысуда.
Қытай Халық Республикасының Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... ... ... Бір айта кететін
жайт, ... ... ... белгілі бір деңгейде ... ... ... ... ... ... ... Қытай Халық
Республикасының Орталық Азиядағы басқа ойыншылармен бәсекеге түсуі, сонымен
қатар, ҚХР-дың ықпалына толығымен өтуі болып табылады.
Қытай ... ... ... ... ... ... ... тобына тоқталатын болсақ.
Біріншіден жалпы фактор болып табылады. Ол Қытай Халық Республикасының
жаһандық сыртқы саяси ... ... ... ... ... ... мен модернизациялануына
жағымды халықаралық жағдайды қалыптастыру;
2. Қытай Халық Республикасының даму қарқынын тоқтату іс-қимылдарын
болдырмау;
3. ... ... ... қол ... ... ... ... Тайванның оқшаулануын қамтамасыз ету;
5. Әлемдік Одақтастықты Қытай Халық ... ... мен ... ... ... мемлекеттер
мүдделеріне қауіп төндірмеуге сендіру.
Факторлардың келесі тобы Қытай Халық Республикасы үшін ... ... ... аймақтағы барлық іс-қимылдары өз пайдасының
қамы екендігін мынадан көруге болады:
1. Қытай Халық Республикасының батыс провинцияларының ... ету. ҚХР ... ... өз ықпалын күшейтіп, Шыңжаң
мен батыс аудандарының дамуына жол ашу шарасын іске асыруда.
Өткендегі 10-14 ... ... ... ... ... ... ... автономиялы ауданының
қақтығыстық потенциалын ескере отырып, оған ... ... Азия ... ... ... Сонымен қатар,
Қытайдың Орталық Азиядағы геосаяси артықшылығы АҚШ-ты ... ... ... ... ... ... ... Азия елдерімен сауда-
экономикалық ... ... ... ... және ... ... ... отырып, батыс
территориясын дамытуға мүмкіндік ашады. ... Азия ... ... ... ... ... экономикалық
белсенділігін танытуға таптырмайтын жол болып табылады. Себебі
Қытайдың батыс ... ... ... ... ... ... ... шығуда қиыншылықтары
бар. Орталық Азия мен Қытайдың батыс ... ... ... ... нәтижесінде ҚХР-дың Орталық Азиямен
жалпы сауда айналымының 80 пайызы ... ... ... ... ... Орталық Азия аймағының энергетикалық ресурстары қазіргі табиғи
шикізатты қатты қажет етіп отырған Қытай үшін өте маңызды. ... ... Азия ... ... ... көмірсутектік
ресурстарды құрлықтық құбырлар арқылы жедел тасымалдауға
мүмкіндік береді. ... ... тағы бір ... магистралді Солтүстік Иранға ... ... ... ... транзиттік потенциалы. Орталық Азия Пекин ... ... ... одан әрі ... шыға ... ... ... қолайлы. Құрлықтық магистралдар
Еуропаға өнімдер жеткізудің ұтымды, әрі ... ... ... табылады. Қытайдың Орталық Азияны экономикалық жағынан
пайдалануы ... ... ... бейімделіп, белсенді дамуына
жағдай жасалынады. Аталған факторларды біріктіре отырып,
факторлардың үшінші тобын ... ... Оған ... Орталық Азия әртүрлі державалардың мүдделері қайшы келетін
арена болып ... ... ... ... ... Халық Республикасынан
басқа Ресей, АҚШ, Үндістан сияқты мемлекеттер өз ... ... өз ... ... деген әрбір қимылын басқа державалар өзіне
деген қауіп ретінде қарастыруы ... ... Азия – ... ... толығымен жайылған аймақ
болып табылады. Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ықпалдылық тетігіне ие. Ресей Федерациясы мен аймақ
арасында дәстүрлі мәдени-тарихи байланыстар сақталынып ... ... ... ... ... ... ... тығыз ынтымақтастықта. Сонымен
қатар, аймақ Ресей жерінде аяқталатын кеңестік транспорт коммуникацияларын
мұраға алған.
Үшіншіден, ... ... ... қаупі» идеясы кеңінен таралған. Бұл
ерте кездегі Кеңес ... мен ... ... ... тарихи оқиғаларға
негізделіп айтылған идея болып табылады. Бұл жерде Қытайдың саяси жүйесінің
жабық ... ... және ... ... бркелкі болмауы
тараптар арасында бір-біріне күмән ... ... ... ... ... ... ... идеялар таралуына негіз бола
алады.
Төртіншіден, ерекше айта кететін ... ... Азия ... ... ... сала және қауіасіздік саласында сәйкесінше әлсіз.
Саяси және қауіпсіздік ... ... мен ... ... ... Ал ... ... өз ішіндегі әлеуметтік
мәселелер шешімін таба алмай, террористік және экстремистік элементтердің
кірігуіне, сонымен ... ішкі ... ... күштердің араласуына айқара
құшағын жаюда [68].
Экономикалық жағынан барлық мемлекеттер өздерінің ... ... ... ... ... ... етеді. Тағы да бір
жайт, аймақта шешімін таппаған аймақішілік мәселелер де ... ... ... ... су ... ... және
тағы басқа.
Осылайша Қытай Халық Республикасының Орталық Азияға ... ... Азия ... ... ... сыртқы
қытайлық және ішкі қытайлық (ҚХР-дың сыртқы саяси артықшылықтары, аймақтағы
ҚХР мүдделері) факторлар әсер етуде. Факторлардың ... тобы ... ... ... бір ... анықтаса, екінші топ
Пекиннің аймақтағы істеріне стимул мен қозғаушы күш ретінде ... ... тобы ... ... ... ... ... мен Қытай Халық Республикасы арасындағы
ынтымақтастықтар белсенді сипатқа ие. Өзінің тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... ... болатын. Екі ел
арасындағы ынтымақтастықтар ... ... ... ... ... салаларда нығайған. Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты үшін
Қытай факторы ажырамас байланыс болып ... ... ... ... ... маңызды
стратегиялық мағынаға ие, бұл ... ... ... экспортының
бағыттарын әртараптандыруға мүмкіндік туғызумен қатар, ҚР-дың транзиттік
әлеуетін де ... ... жол ... ... екі ел ... ... жаңа ... белеске
көтеріліп, шикізаттан тыс салалардағы әрекеттестікке бағыт алуда. ... 2007 жылы ... ... ... емес салаларындағы
ынтымақтастық бағдарламасына қол қойды. Аталған құжат екіжақты тауарлар
айналымын ... ... ... ... ... ... қосымша 2008 жылдың сәуірінде ҚР Үкіметі мен ҚХР ... ... емес ... ... бағдарламасының іс-шаралар
жобасы қабылданды [69].
Қытай Халық республикасының Қырғызстан Республикасына қатысты ... ... ... ... ... территориясы ұйғыр
сепаратистеріне база болуына жол бермеу; екінші, ... ... ... ... құрылысы жобасына көмек көрсету; ... және ол ... ... ... ... экспансиясына қолдау
көрсету, сонымен қатар, ол ... ТМД ... ... ... мен ... арасында визасыз режим орнатылған) [54].
Бішкек пен Пекиннің сауда байланыстарына тоқталсақ, ол осы саладағы
Қазақстан – ... ... ... тән. Қытайға Қырғызстаннан
өндірістік шикізат оның ішінде, металл ... ... ... ... тыңайтқыштар тасымалдайды. Шыңжаң Ұйғыр ... ... ... ... және ... ... ... мұқтаж. 1990 жылдың ортасынан бастап Қытай ... ... ... саны бойынша алғашқы үштікке кіреді ... емес ... үшін ... ... ... ... маршруттың қай жерден
өтетіні маңызды емес болды, маңыздысы оның ... ... Бұл ... ШҰАА ... мен ... жиналып қалған жүктерден
босату үшін қажет болды. Сонымен қатар, жаңа транспорттық маршруттың ... ҚХР ... ... жол ашып, демографиялық проблемаларды
біршама азайтып, Орталық Азия аймағына одан әрі ықпал етуге мүмкіндік ашты.
Өзінің сыртқы саясатында Қытайға мән бере ... ... ... ... ... ел ... Шыңжаң Ұйғыр Автономиялы Ауданы
оңтүстігіндегі экономикалық орталық Қашғар ... ... ... модернизациялады. Қырғыз жағының есебі бойынша, ... ...... асуы – ... және Ош - ...... – Қарғаш
перспективада Сібірден, ... ... ... ... ... Пәкістанға (Қарақорым шоссесі арқылы), Үндістанға
автомобиль транспорты арқылы ... ... ... ... ... ашады.
Қытайдың Қырғызстанды орасан күрделі транспорттық-коммуникациялық
жоспарына қолданатынына еш күмән ... Одан жаңа ... ... құру ... – Қырғызстан темір жолын салу ғана қалды. Яғни, Наньцзин ... ... ... ... ... ... арқылы Қырғызстанмен шекаралас
Еркештамға, одан әрі Сары-Таш ауылдық мекені арқылы Гульчуға (асфальтты жол
өтетін аймақ), одан Ош және Андижан ... ... ... ... Республикасымен Қытай Халық Республикасы
арасындағы байланыстар белсене ... ... ... ... ... пункттеріндегі құрылымдарды дамыту мен жетілдіруге атсалысатындығын
жеткізді.
Әскери салада Қытай үшін Қырғызстан ... ... ... фактор. Бұл саладағы ынтымақтастық Қытайдың Орталық Азияға
толығымен енуіне ... бола ... Бұл ... Қазақстан Ресейге,
Өзбекстан АҚШ-қа бағытталған, сондықтан Қытай өзінің ... ... ... ... ... ... Қытайдың стратегиялық
сұраныстарына жауап бере ... ... мен ... алға ... ҚХР-дың Тәжікстандағы мүдделерін хронологиялық тізбекпен көрсетуге
болады: шекара делимитациясы, ... мен ... ... күрес,
транспорттық-коммуникациялық жобалар, энергетика.
Тәжікстанның тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы кезеңдерінде ішкі
қайшылықтарға байланысты Қытайдың назарына қалмаған еді. ... ... ... ... мен одан әрі ... ... ... мен
Душанбе екі ел арасында сенімді қатынас орнатуға барынша күш салуда. 2001
жылы Хорог – ...... асуы ... ... ... ... Каракорым шоссесіне шыға ... ШҰАА ... ... қаласымен байланыстырылды.
Тараптардың сауда-экономикалық қатынастарының белсенділенуіне
алғышарттар бар. Таулы ... ... ... ... көп ... ... орай Тәжікстан Республикасы мұндай артықшылыққа ие емес.
Душанбенің есебі бойынша, ... ... ... ... ... мен Қытай арасындағы тікелей автожолдық қатынастар ұйымы
көмегімен Қытайдан инвестиция тартуға мүмкіндік бар.
Түркменстанның алғаш тәуелсіздік алғаннан ... ... екі ел ... ... қызығушылық танытпаған, тек өкілдік сипатта ғана қатынастар
жасап тұрған. Кейіннен екі ел ... ... жаңа ... ие бола
бастады. Қытай басшылығы Түркменстанның географиялық орналасуы (Ауғанстан
мен Иранмен ... ... мен ... ... ... таныта
бастады.
1990 жылдардың ортасында Түркменстан – Қытай – Жапония газ құбырының
жобасы жасалды. Құбырды ... ... ... 11 ... ... бағаланды
жәнеде бұл құрылысты құрамында «Мицубиси» (Жапония), «Эксон» (АҚШ) ... ... ... корпорациясы бар халықаралық концорциум жасауы керек
болды.
Тараптар арасындағы төменгі дейгейде тұрған ... ... ... ... ... ... ... 1992-1998
жылдары мемлекет басшысы С. Ниязов Қытайға ресми сапармен тек екі рет ... 2000 жылы ... ... пен ҚХР ... ... ... ... – Қытай газ құбырын салу туралы меморандумға ... Бұл ... ... асырылуы туралы мүдделілікті анықтайтын 2002 жылы
Ашхабадтағы тараптар арасындағы келіссөздерде жоба бекітілді.
Түркменстан үшін ҚХР саяси және экономикалық ... ... ... ... ... ... түркмен басшылығы
Түркменстаннан (Қазақстан, Өзбекстан арқылы өтетін) Қытайға жүргізілген газ
құбырының болашағына зор ... ... ... ... өтер ... ... газының Қытайға
тасымалданатыны жайлы келісімге қол қойған ... Осы ... ... ... ... ... ... 30 жыл ішінде 30 млрд. куб газ сатуы ... ... 2006 жылы ... ... ... байланысты бұл
жобаның өмірі сұрақ астында қалған болатын. Бұл жоба 2007 жылы Гурбангулы
Бердымухаметовтың бастауымен қаралып, ... ... іске ... мен ... ... екі ... ... саяси және
экономикалық. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі бірінші ... ... ... «қытай моделін» таңдағанын жариялаған болатын. Бірақ, бұл бағыт
екі ел арасындағы ... ... ... ... еткен жоқ. Өзбекстан
Республикасының территориясына ... ... ... ... ... тараптар арасындағы қатынастарды суытып, Пекиннің
Өзбекстанға деген сенімсіздігін білдірді [41. с165-169 ].
2004 жылы ҚХР ... Ху ... ... бес ... ... Бұл екіжақтық қатынастардың жаңа деңгейге өткенін білдірді.
Екіжақтық сауда – ... ... ... ... 2003 жылы 347 млн. ... жеткен, бұл 2002 жылмен салыстырғанда 1,5 есе артқан [15].
1992 жылдан бастап ... ... ... ... 399,5 млн. ... тұратын несиеге 6 траншами және қайтарымсыз 13 траншами ... ... ... ... мен газ ... ... ... Қытай компанияларымен бірлескен жоспарлар жүзеге
асырылуда. Ең ... ... ... “Citic ... Кунград бау бақша заводын салуда; байланыс құрылғыларын
өндіретін Қытайдың ең басты ... ... ... және ... ... аса ... нарығында қызмет істеп келеді. Сонымен қатар, Өзбекстан
ҚХР-мен ... және ... ... ... ... [41. ... ].
Бірақ, Орталық Азия республикалары мен Қытай Халық Республикасы
арасындағы қатынастарда экономикалық ынтымақтастық, оның ... ... ... ... ... көрініп жатса да, олар ... ... ... айырбастау» үлгісімен жүзеге асырылып жатыр.
Оған қарамастан, тараптар арасындағы қатынастар даму үстінде. Жәнеде
Қытайдың Орталық Азиядағы қимылдары ... ... ... ... ... Дегенмен, Қытайдың Орталық Азиядағы мүдделері ресурстық
шикізаттарға негізделгенін ... ... ... ... өнімдермен
айырбастау» принципі тараптардың ұзақ мерзімді мүдделерін қанағаттандыра
алмайды.
Қытай және ... ... ... саяси қатынастардың құқықтық
негіздеріна ... ... 90-шы ... басы ... Азия
республикалары үшін ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... үшін де тарихи бетбұрысты кезең болды. Социалистік
тәртіп орнатып келген ... ірі ... ... Одағы ыдырап, 70
жыл бойы орталыққа бағынған республикалар тәуелсіз мемлекеттер статусына ие
болды. Алғашқы ... ... ... үшін ... ... өзінің ішкі және сыртқы саяси бағыттарын белгілеп, әрі қарай
өздігінше аяқ алып жүруі оңай ... ... ... Азия ... ... белсене араласа отырып, халықаралық ұйымдарға мүше ... ... тең ... ... айналды. Бүгінде әлемнің
көптеген мемлекеттері мен саяси, экономикалық күштер назары осы ... алып ... ... ... сахнасынан кеткен кейін, оның орнында
қалған республикалар, оның ішінде Орталық Азия ... де ... ... ел ретінде халықаралық қауымдастықтан ... ... ... ... 1991 ... ... олар ... соң бірі әлемге
өздерінің тәуелсіздігі туралы жариялады. 1991 жылдың желтоқсан ... ... іс ... ... ... ... келісіміне қол қойылып,
айдың соңында Алматыға Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы пайда болғандығы
жөнінде ... ... ... ... Азия ... ... ... болып Түркия, Ресей, ... АҚШ ... ... – қарқынды дамып келе жатқан мемлекет, күшті ... ... ол ... ірі ... ... ... ... сыртқы сауда көлемі бойынша төртінші орынды иеленген. ХХІ ғасырдың
ортасына қарай ҚХР алдыңғы қатарлы ... ... ... түсіне отырып,
онымен ынтымақтастықты дамытуға мүдделі мемлекеттер саны да ... ... ... мен ... ... ... ... халықаралық
қатынастардың ешбір ойыншысы әрекет ете алмайды. Біріншіден, екі мемлекет
те Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің ... ... ... ... ... ... ... индустриалық және ғылыми база, ... ... ... пен ... ... ... ... сияқты маңызды
факторларға ие. Екіншіден, өз мүдделерін қорғауда екі мемлекет принципті
түрде халықаралық ынтымақтастыққа, ... ... және ... Ұлттар
Ұйымының беделіне сүйенеді.
Қытайдың сыртқы саясатының негізі әлем елдерімен ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықты
дамыту болып табылады. Ал Орталық Азия республикалары да өз ... ... ... ... ынталы.
Орталық Азия мен Қытай арасындағы байланыстар дамуының ... ... ... ... ... Тәуелсіз ортаазиялық елдер үшін Қытаймен
өзара қарым-қатынастарды дамыту өте ... ... ... аймақтың
шығыстағы көршісі және Азияның ірі де әлеуеті зор, алып мемлекет болып
табылады. ... БҰҰ ... ... тұрақты мүшесі болуы, 20
жылдық экономикалық реформалардың нәтижесінде экономикалық ... ... ... ... ... 3300 ... ортақ шекарасының
болуы республикамыздың бұл алып мемлекетпен ... ... ... ... айқындайды. Қытайдағы қазақ, қырғыз, тәжік
ұлттарының өмір сүруі де ... ... ... ... ... Азия ... мен Қытай Халық Республикасы арасындағы
байланыстар ... ... ... жариялағаннан дейін де,
кейін де жалғасын тапты. 1991 жылы ... ... ... ... Ли Ланьцин мен сыртқы істер министрінің орынбасары Тянь ... ... ... ... ... Қырғызстан
және Түркменстанға сапары болып өтті. Қытай Халық Республикасы 1992 ... ... ... 3-ші ... Қазақстамен, 4-ші қаңтарда
Тәжікстанмен, 5-ші қаңтарда Қырғызстанмен, 6-шы қаңтарда Түркменстанмен
дипломатиялық ... ... ... қол ... ... ... ... коммюникеде тараптардың достық байланыстарды
дамыту бейбіт ... өмір ... бес ... ... ... ... өтілген. Орталық Азия республикалары Қытай Халық Республикасына Қытай
үкіметін ғана ... ... ... ... ... ... атап ... Өз кезегінде Қытай Орталық ... ... ... сақтауға және экономикасын дамытуға
бағытталған іс-шараларын қолдайтынын құжатта ... Сол ... ... ... елшіліктер ашылып, өз қызметіне ... ... ... ... ... саяси байланыстар дамуының негізі
қаланып, өзара тиімді ынтымақтастықтың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ақпан айында Қазақстан премьер-министрі С.Терещенко
Қытайда ресми ... ... ... ... ... ... ... мәлімдемеге, Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық ... ... ... жол ... туралы келісімге, сауда-экономикалық
және ғылыми-техникалық ынытмақтастық туралы үкіметаралық Қазақстан-Қытай
комиссиясын құру туралы келісімге қол қойылды.
1992 жылдың ... ... ... ... И. ... ... ... ресми сапармен болып қайтты. Екіжақты келіссөздер
нәтижесінде 15-ке жуық ... ... қол ... ... ... ... Республикасы мен Өзбекстан Республикасының сыртқы ... ... ... оқу-ағарту, денсаулық сақтау, спорт пен
туризм салаларындағы және ғылыми-техникалық ынтымақтастық туралы келісім,
темір жол, ... ... ... ... ... ... хаттама және тағы басқа бар.
Ал мамыр айындағы Қырғызстан президенті А. Ақаевтың ... ... ... сапарының нәтижесі бойынша 8 құжатқа қол қойылды.
Олардың ішінде бірлескен коммюникеден басқа сауда-экономикалық, оқу-ағарту,
телекоммуникация, әуеқатынасы, ... және тағы ... ... ... ... қол ... ... қараша айында Түркменстан президенті С. Ниязов бастаған
делегация Қытайға алғашқы сапарымен келіп ... ... ... ... ... ... деген ниеттерін білдірді. Екі ел басшылары
бірлескен декларацияға қол ... ... ... екі ... ... ... екі ел ... қызметтік негіздегі сапарларға визасыз
жүру туралы келісімге, Қытайдың Түркменстанға 3 млн. юань ... ... беру ... ... екі ел ... ... ... келісімге және тағы басқа құжаттарға қол қойылды.
Бұл кездесулер Орталық Азия ... ... ... ... ... ... жоғарғы дәрежедегі алғашқы сапарлары
болып табылады.
Қытайдың сыртқы ... ... Цянь ... ... ... ... жасаған сапары барысында мемлекет басшыларымен, сыртқы ... ... ... ... мен ... ... ... алмасты. Қазақстанда болған келіссөздердің ... ... және ... ... туралы келісімге қол қойылды (1994
жылдың 18 тамызыгда күшіне енді). Тараптар өзара инвестициялардың шарттары
мен ... ... және ... ... ... шешу ... туралы
уағдаласты. Сөйтіп, дипломатиялық байланыстар орнаған алғашқы жылдың өзінен-
ақ Орталық Азия республикалары мен ... ... ... ... ... ... ... наурыз айының 7-11 аралығында Тәжікстан басшысы Жоғарғы
Кеңес төрағасы Э.Рахмонов Қытайға ... ... ... ... Сапар
барысында Тәжікстан президенті Қытай төрағасы Ян Шанкуньмен, ҚКП ОК-ның Бас
хатшысы Цзянь Цзэминмен және ... ... ... Ли ... сұхбаттасты. Тараптар жан-жақты ынтымақтастықты одан әрі дамыту
екі ел ... ... сай ... және оның ... бүкіл
дүниежүзіндегі бейбітшілік пен тұрақтылықты ... ... ... білдірді. Сапар барысында екі мемлекет басшылары
Қытай ... ... мен ... Республикасы арасындағы
байланыстардың негізгі принциптері туралы ... ... қол ... қоса екі ... ... ... мемлекеттік қызмет бабындағы және
туристік визалар туралы келісімге, екі ел сыртқы істер министрліктерінің
ынтымақтастығы туралы ... және тағы ... 11 ... қол ... ... жылдың сәуір айында Қытай Мемлекеттік Кеңесінің премьер-министрі
Ли Пэн Орталық Азияның төрт ...... ... және Қырғызстанға алғашқы ресми сапарын ... ... ... ... қол ... ... ... барысында Қазақстан
Республикасы мен Қытай ... ... ... ... ... ... ... келісім-шартқа қол қойылды. Өзбекстан
президентімен сұхбаттаса отырып, ... мен ... ... саяси,
экономикалық, ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... беру, экономикалық ынтымақтастық
туралы және екі ел арасындағы әуе қатынасын реттеу туралы ... қол ... Ал ... ... ... ... ... А. Ақаевпен кездесіп бейбіт қатар өмір сүрудің бес принципі
негізінде екі ... ... ... ... Сапар соңында 6
құжатқа қол қойылды. Оның ішінде Қытайдың Қырғызстанға несие беру ... екі ... ... ... ... үкіметаралық сауда-
экономикалық ынтымақтастық жөніндегі келісім, Қытай Халық Республикасы мен
Қырғызстан Республикасының консулдық шартын бекіту грамоталары және ... бар ... Азия мен ... ... ... ... дамуына үлкен
септігін тигізген екіжақты мемлекет ... жеке ... ... ... тұрақты сипатта дамып отыруында. 1995 жылдың
қыркүйек айында ... ... Н.Ә. ... ... екінші
ресми сапары болды. Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы
арасындағы достық қарым-қатынастарды одан әрі ... және ... ... ... ... ... қатынастар саласы бойынша екі ел
арасындағы қатынастарды ... ... ... бекем бел байлап, мынадай
шешімге келді: «Бейбіт қатар өмір сүрудің бес ... ... ала ... ел ... ұзқ ... тату көршілік пен ... ... ... және ... ... мен ... ... түсіністік пен
сенімді нығайту, әртүрлі деңгейлерде үдемелі және ... ... ... ... ... ... ... негізінде
риясыздық, тілектестік, өзара мүдделерді ескеру рухында ... ... өз ... кез-келген ұйымның және күштердің екінші
тарапқа қарсы бағытталған ... ... жол ... ... ... ... болса да қарсы шығу». Сонымен қатар ... ... ... мынадай уағдаластыққа қол жеткізді:
«Барлық елдер, ... ... ... ... ... ... бай ... кедей
болмасын тең құқықты ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... мен күш саясатына қарсы іс-
қимыл жүргізу» [2, c.23-24].
Өзбекстанның Қытайға сапары барысында екі жақтың ресми ... ... И. ... пен ... ... ... мен ... Халық Республикасы арасындағы бірлескен декларацияға
қол қойды. Сонымен қатар, кірістерге ... ... ... ... теміржол транспорты саласындағы ынтымақтастық туралы ... қол ... ... мен ... ... ... шарттың
ратификациялық грамоталарымен алмасу туралы ... да ... ... ... ... нәтижесі болды [71].
Қырғызстанға сапары барысында екі ел басшысы қырғыз-қытай мемлекеттік
шекарасы ... ... қол ... ... ... ... ... кезінде Қытай көрші мемлекеттермен, оның ішінде Қырғызстанмен,
тату ... ... ... ... ... негізгі мемлекеттік
саясаты болып табылатындығын, бүкіләлемдік жағдай қалай өзгергеніне
қарамастан ... ... ... ... Сапар қорытындысы бойынша
тағы да Қытай Халық Республикасы мен Қырғызстан Республикасы ... ... екі ел ... өкілдері арасындағы азаматтық және
қылмыстық істер жөніндегі юстициялар ынтымақтастығы туралы ... ... ... ... ынтымақтастығы туралы келісімге, екі ... ... ... ... туралы
келісімдерге қол қойды [58, 66 б].
Түркменстан президентінің тамыз айындағы Қытайға ... ... ... ... ... мен Түркменстан президенті Гурбангулы
Бердымұхамедов екіжақты байланыстарды және тараптарды ... ... ... ... ... Екі ел ... Қытай мен Түркменстан
арасындағы достық ынтымақтастықты одан әрі дамыту және нығайту ... ... қол ... ... ... ... ... ынтымақтастық жөніндегі комиссия құру туралы келісімге,
екі ел ... ... ... ... екі ел ... әуе ... туралы келісімдерге және басқа да құжаттарға қол
қойды ... ... ... ... Қазақстан премьер-министрінің орынбасары,
Сыртқы Істер Министрі Қ. Тоқаевтың ҚХР-ға сапары болды. Сапар барысында
Пекин, ... ... ... ... ... өтті.
Автомобиль құрастыру зауытына 65 млн. юань және Қазақстан территориясында
«Интеграция» қорымен Бірлескен кәсіпорын құру үшін ... ... ... 35 млн. юань ... ... беру ... ... қол қойылды.
Қ.Тоқаев инвестициялық конференцияларда сөйлеген ... ... мен ... ... ... ... ... атап
өтті. Екіжақты байланыстардың даму барысына баға бере ... ол: ... ... ... Олар ... ... ... жаңа серпін алды. Ынтымақтастықтың құқықтық негізі, оның ... және ... ... ... қол жеткізілген құжаттар ізгі
көршілік және ... ... ... ... отырған біздің екіжақты
қатынастарымызды нығайта түсті», - деді [12].
Қытай- Түркменстан қатынастары ... ... ... жөнінен де,
қоғамдық-саяси құрылым жөнінен де өзара ұқсамайтын елдер ... ... ... ... ... Ол ең ... екі ... дамудың аса маңызды мәселелеріне қатысты ұстанымдарының
ортақтығынан ... 2000 ... 5-7 ... ... ... ... Цзэминнің Түркменстанға сапары екі мемлекеттің ортақ ұстанымдарын
одан сайын айқындай түсті. Сапар нәтижесінде екі ... ... ... қол ... ... ... екіжақты байланыстардың
барлық саладағы ынтымақтастықтың дамыту үрдісін жоғары бағалай отырып, ХХІ
ғасырға бағытталған ынтымақтастықты ... ... ... ... қатар тараптар кезінде батыс пен шығысты, Түркменстан мен Қытайды
жалғастырған «Ұлы Жібек Жолын» жаңғырту мәселесіне ... ... ... ... ел арасындағы ғана емес, бүкіл ... ... ... қарым-
қатынастарды тереңдетудегі маңызды ролін атап ... ... ... байланыстардың негізі болып табылатындықтан аталмыш құжатта
энергетикалық саланы, оның ішінде Түркменстанның ... мен ... ... ... ... ... [72].
2001 жылдың қыркүйек айындағы ҚХР Мемлекеттік Кеңесінің премьері Чжу
Жунцзидің Қазақстанға сапары болып ... ... ... ... ... ... ... кездесуде тараптар ... ... және ... да ... ... ... ... алмасты. Өзара келіссөздер қорытындысы бойынша, тараптар үкімет
арасындағы Бірлескен ... және ... ... ... қорғау саласындағы ынтымақтастық туралы үкіметаралық келісімг қол
қойды. Сонымен қатар, тараптар Қытай мен ... ... ... ... ... ... және табыстарға салынатын салықты төлеуден
бас тартауға жол бермеу туралы келісімге, Қытайдың Қазақстанға ... ... ... ... ... Қытайдың мемлекеттік сейсмологиялық
бюросы мен Қазақстан ... және ... ... ... жер
сілкіністерін зерттеу саласындағы ғылыми ынтымақтастық туралы ... ҚХР ... ... министрлігі мен Қазақстанның денсаулық сақтау ісі
жөніндегі аганттігі арасындағы денсаулық сақтау мен ... ... ... ... ... қол ... ... жылы 22 желтоқсанда Қазақстан президенті Н.Назарбаевтың Қытай
Халық Ресупбликасына ... ... ... ... келіссөздер
нәтижесінде мынадай құжаттарға қол қойылды: Қазақстан Республикасы ... ... ... ... тату ... достық және
ынтымақтастық туралы ... ... ... және экстремизммен
күрестегі ынтымақтастық туралы Келісім, екі ... ауыл ... ... қара ... және ... да ... күрес шараларын жүргізу ісіндегі өзара ынтымақтастық туралы
Келісім [48]. Осындай құжаттардың ... екі ел ... ... деңгейінің одан да биік дәрежеге көтеріле ... ... ... мен ... ... ... ... көршілік, достық және ынтымақтастық туралы ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік ынтымақтастығын тереңдету, аймақ
қауіпсіздігі мен тұрақтылығын бірлесіп қорғау; экономикалық ... ... даму мен ... ... гуманитарлық ынытмақтастық
пен халықтар арасындағы байланыстарды кеңейту, екі ел ... ... ... ... ... бұл ... Қазақстан мен Қытай арасында
қол жеткізілген келісімдердің ішіндегі ең маңызды ... және ... ... ... 2002 ... 24 ... ... жұмыс
сапарын жасады. Тараптар екіжақты айланыстар мен халықаралық ... ... ... алмасты. Келіссөздер нәтижесінде Цзянь Цзэминь мен
А.Ақаев «Қытай Халық ... мен ... ... ... ... ... ... қол қойып, «Қытай Халық
Республикасы үкіметі мен ... ... ... ... жол ... ... ... бар жеті құжатқа қол қою рәсіміне қатысты.
ҚХР төрағасы Цзянь Цзэминь екі ел арасындағы байланыстарды дамытуға ... ... ... ... ... ... бірінші және екінші
баптарында екі мемлекет арасындағы қатынастарды ... ... ... екі елдің қоғамдық қауіпсіздік, ұлттық қауіпсіздік және ... ... ... ең жоғарғы дәрежедегі тығыз ынтымақтастықты
бастау қажеттілігі атап көрсетілген. Ал үшінші және төртінші баптарында екі
елдің ... ... ... ... отырып, сауда-экономикалық
ынтымақтастық деңгейін көтеруді, болашақта мәдени, ... ... ... ынтымақтастық аясын кеңейтуді ұсынған.
Осы жолғы сапарда қол қойылған «Қытай Халық Республикасы үкіметі ... ... ... ... ... жол ... туралы
келісімі» негізінде 2003 жылдың 14 шілдесінен бастап Қырғызстан мен ... ... ... өз ... ... ... байланыстар туралы
келісімге Қырғызстан ТМД елдері ішінде ең соңғы болып қол қойды. ... ... ... ... ... істер министрі Ли Чжаосиннің
сапарына қатысты бірлескен ақпараттық коммюнике жарияланды. ... ... екі ел ... байланыстар дамуының бүгінгі ахуалына
ризашылықтарын білдіре отырып, қытай-тәжік тату көршілік, достық қарым-
қатынастарын одан әрі ... және ... екі ... ... ... және ... ... пен тұрақтылықты сақтауға септігін
тигізетініне сенімдік танытты.
2003 жылы Қытай басшылығына Ху ... ... жаңа буын ... Бұл
басшылық та Цзянь Цзэмин бастаған ... ... ... ... ... ... ... комитеті 2004 ... ... ... ... жаңа сыртқы саяси концепциясын ресми
түрде ұсынды. Бұл ... ... ... саясатын
жүргізбейтіндігі, экономикалық байланыстар мен ынтымақтастықтарға ... ... атап ... жылы 3 маусымда ҚХР ... Ху ... ... ... мемлекеттік сапары болды. Сапар нәтижесі бойынша тараптар Бірлескен
декарацияға қол қойды. ... ... ... ... қол ... ҚР ... ... тату көрішілік, достық және ынтымақтастық туралы шарттың
ратификациялық грамоталармен алмасу туралы хаттама; ... ... ... ... ... бағдарламасы; екі ... ... ... ... және сепаратизммен
күрестегі ынтымақтастық туралы келісімге қатысты хаттама және ... ... ... ... құжатта екі ел ... ... пен ... ... ... ... қатынастарының одан
әрі дамуына қатысты ортақ мәмілеге келе отырып, екі ... ... ... және аймақтық мәселелер бойынша терең әрі ашық ... ... ... ... ... да ... саяси диалогты қолдауға,
жоғары дәрежедегі консультацияларды ... және ... ... ... ... дайын екендіктерін білдірді. Қазақстан- Қытай
мемлекеттік шекара сызығының ... мен ... ... ... ... Декларацияда Қазақстан «бір Қытай» принципін берік
ұстанатынын растады [49].
2004 жылдың қыркүйек ... ҚХР ... ... ... ... ... сапары болып өтті. Бұл сапардың негізгі мақсаты ... екі ел ... қол ... тату ... ... және ... шарттың негінде қырғыз-қытай екіжақты байланыстарын әрі қарай
тереңдету еді. ... ... ... ... транспорт
қатынасы, инфрақұрылым мен коммуникациялар, энергетика, ауыл ... ... ... ... және басқа да кен орындарын өңдеу
салаларындағы ынтымақтастықтығы болды ... ... ... ... ... ... қол ... Қытай Халық Республикасы үкіметі мен Қырғызстан
республикасы үкіметінің бірлескен комюнике, Қытай Халық ... ... ... ... жылдарға арналған ынтымақтастық
бағдарламасы және Қытай Халық Республикасы Үкіметі мен ... ... ... ... ... ... ... туралы
Хаттамасы, ҚХР мен ҚР үкіметтерінің экономикалық-техникалық ... ... және тағы ... ... шілде айында Қытай төрағасы Ху Цзинтао Қазақстанға екінші
ресми сапарымен болып қайтты. ... ... ... ... қол қойылды. Олардың арасындағы ең маңыздысы Қазақстан Республикасы
мен Қытай Халық Республикасының стратегиялық әріптестікті қалыптастыру және
дамыту жөніндегі ... ... ... табылады. Сонымен қатар,
Қазақстан Республикасының Энергетика және минералды ... ... ... ... Республикасының Жер ресурстары министрлігі арасындағы
геология және жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... ... Ауыл ... ... мен Қытай
Халық Республикасының Су ресурстары министрлігінің арасында Трансшекаралық
өзендердің су тасқыны кезінде тараптарды жедел ... дер ... ... ... ... Республикасының Үкіметі мен Қытай
Халық Республикасының Үкіметі ... ... ... маңы ынтымақтастығы
халықаралық орталығыынң қызметін ... ... ... ҚР ... ... министрлігі мен ҚХР Темір жол министрлігі арасындағы Дөңгелек
кеңдігі 1435 мм. ТрансҚазақстан темір жол ... салу ... ... ... ... ... Республикасы Ақпараттандыру
және байланыс агенттігі мен ҚХР Ақпараттық ... ... ... және коммуникация индустриясы саласыдағы ынтымақтастық туралы
меморандум, «КЕГОК» АҚ пен «State Grid ... of China» ... ... ... ... ... ... тиімді
ынтымақтастық туралы келісім, «ҚазНұрТел» ЖШС мен ҚХР Даму банкі ... ... бар. ... ... ерекше бағалай отырып, президент
Н.Ә. Назарбаев: ... екі ел ... ... мен ... база
қалыптастыру жұмыстары аяқталды» - деді. Ал Ху ... ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ БҰҰ,
ШЫҰ, ... ... да ... дамып келеді. Ортамызда ... ... ... ... ... ие болуда. Екі ел арасындағы қол жеткен осы
тату көршілігіміз бен достығымызды ұрпақтан ұрпаққа ... ... бар» [9, 332б]. ... ... тараптар 2002 жылы 23 желтоқсанда
қол ... ...... тату ... ... ынтымақтастық
шартының» маңыздылығын ерекше атап, стратегиялық ... одан әрі ... ... ... ... айында Өзбекстан президенті И.Каримовтың Қытайға
сапары болып ... ... ... екі ел ... ... ... мен ... Республикасы арасындағы достық, ынтымақтастық,
әріптестік байланыстар туралы шартқа» қол қойды. Сұхбат ... ... ... ... Ху Цзинтао аталмыш шартқа қол қою екі ел
халықтарының ғасырлық достығының ортақ ниеті мен ... ... ... байланыстарының ұзақ мерзімді дамуына берік саяси, заңды негіз
қалағанын айтты. Ал И.Каримов өз ... ... ... ... ... ... тығыз достық, өзара тиімді ... ... ... ... ... қол қойылған аталмыш шарт
өзбек-қытай байланытар дамуын одан да ... ... ... ... жаға ... әріптестік байланыстарының дамуына берік негіз
қалағанын жеткізді [75].
Ал, 2007 жылы 3 ... ... ... ... мен Өзбекстан
Республикасы үкіметтері арасында ортақ коммюникеге қол қойды. ... ... ... ... ... Вэнь Цзябао Өзбекстан
президенті Ислам Каримовпен кездесті. Екіжақтық қатынастардың даму барысын
қарай отырып, тараптар 2005 жылы 25 ... қол ... ... ... мен ... ... арасындағы достық, ынтымақтастық,
әріптестік байланыстар туралы шартының» маңыздылығын атап ... ... ... ... ... ... ... және
қауіпсіздік саласы және тағы басқа ... ... ... ... жаңа ... ... мәлімдеді [5].
2007 жылы қаңтарда Қытай Халық Республикасы мен Тәжікстан ... ... ... ... және ... ... Келісімге қол
қойды. Келісімнің негізі ортақ даму принципі болып табылады, оған ... ... ... ... ... көмек көрсету және үш жамандыққа
(халықаралық терроризм, ... және ... ... ... ... ... ... жатады.
Келісімде саяси, әскери, экономикалық, сауда, мәдени, білім беру
салаларындағы екіжақтық ынтымақтастық мәселелерін қозғайды. ... ... ... мен ... арасындағы сауда-экономикалық, энергетикалық,
транспорттық, ғылыми-техникалық, аграрлық, ... және ... аса мән ... жасалған күннен бастап 25 жыл мерзімінде іске ... ... ... ... ... бес ... ... ұзартуға мүмкіндік бар.
2008 жылы 27 тамызда ҚХР төрағасы Ху Цзиньтао мен Тәжікстан Президенті
Эмомали Рахмон Душанбе ... ... мен ... достық көрші,
достық пен ынтымақтастықты одан әрі дамыту туралы декларацияға қол ... ... ... 2007 ... ... келісімнің тарихи,
экономикалық маңызын ескере отырып, қатынастарды нығайтуға бар ... ... ... ... қытай-тәжік шекарасының
дмаркацияланғанының маңыздылығын ... ... мен ... ... ... ... ... мәлімдеді. Сонымен қатар,
тараптар екіжақтық Үкіметаралық байланыстарды дамытып, сауда құрылымдарын
жетілдіріп, транспорт, коммуникация, ... ... ... мен
өңдеу, ауыл шаруашылығы, инфрақұрылымдық объектілердің құрылысы және тағы
басқа салаларда ынтымақтастықты кеңейтетіндігі ... [61. ... ... ... ... ... ... Зарифи 2009
жылы тараптар арасындағы ынтымақтастықтың оң қырлары ... және ... ... үшін ... ... деп жариялайды. ҚХР Тәжікстанның ішкі
өзендерінде ГЭС ... ... қол ... ... ... ... ... және Кульма-Хорог
автокөлік жолының толығымен жөндеуден өтуі соның кепілі. ... мен ... ... ... жылы ... үшін ... ... қол қойылды. Онда көбіне ҚХР-ның «Нуробод-1» ГЭС, Дангардағы
цемент зауыты және ... жылу ... ... ... ... ... ... ҚХР экономикалық дағдарыстық
жағдайдан шығу мақсатында көмек ретінде Тәжікстан үкіметіне 60 млн. ... ... ... ... 2009 ... қорытындысы ретінде Шар-шар
автотуннельді жолының аяқталғанын мәлімдейді елші ... ... жылы ... 28-29 ... Қытай Халық Республикасының
төрағасы Ху ... ... ... ... болып қайтты.сапар
барысында Ху Цзинтао Түркменстан ... ... ... қытай-түркмен қатынастарындағы халықаралық, аймақтық мәселелер
және ортақ мүдделер ... ... ... екіжақтық қатынастардың
маңыздылығын атап өте, достық және ... одан әрі ... ... Тараптар Түркменстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастық
жөніндегі Комитет құруға уағдаласты. Комитет ынтымақтастықты ... оның ... ... және ... ... ... ... берік нығайтуға қызмет істейді [20]. Одан ... 2009 жылы 13 ... ... қаласында жалғасын тапты. ... өз ... ... мен ... ... ... механизмді дереу қолға алу керектігін, энергетика саласында
екіжақтық қатынастардың ... ... ... ... жәнеде табиғи ресурстарға қатысты емес ... ... ... Өз ... Түркменстан президенті Түркмен мемлекетінің
сыртқы саясатында Қытайға аса мән беретіндігін ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі, құрылыс материалдары,
ғылым, білім, мәдениет және тағы ... ... ... айтты
[21].
Конституциясын тәуелсіздік алғалы бері жеті рет ... ... ... жылы ... ... ... ... президент
Бакиев режиміне қарсы наразылық қанды күреске ... Елде ... ... ... ... ... ... оқ жаудырылды. 300-ден
астам адам ауыр жарақаттанып, 80 адам қаза тапқан. Бұл ... ... ... ... ... айту ... Себебі мемлекет
басындағы дүрбелең әлі жалғасуда. ... ... ... ... екі күн болып, Беларусь еліне аттанды. Ол ... ... ... ... ... ... ... мәлімдеді.
Саяси тұрақсыздық бұған дейін жағдайы мәз емес экономикалық ... әрі ... ... үкімет басшысының орынбасары, қаржы министрі
Темір Сариевтың айтуынша, сәуір айында бюджет ... 20 млн. ... ... ... ... және мемлекеттің зейнетақы мен еңбек
жалақысын халыққа төлеуге ... бар. ... ... ... ... экспорт салықтарын енгізгеннен кейін, жәнеде реолюциялық
жағдайдан кейінгі көрші мемлекеттердің шекарасының ... ... ... ... 200 млн. ... ... ... шығарылған. Жәнеде
қазіргі уақытта ол қаржы операцияларына байланысты заңдық негізде ... [76]. Бұл ... ... Халық Республикасы тарапы уақытша
үкіметке гуманитарлық ... ... ... жылғы 15-19 сәуірде Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Назарбаевтың әржылдық Азиялық Боао ... ... ... ... ... ... ... ҚХР Төрағасы Ху ... ... ... халық өкілдері құрылтайының Тұрақты коммитетінің
Төрағасы У Банго және ... ... ... Вэн Цзябаомен
кездесулерді өткізді.
Келіссөздердің нәтижесінде ҚР Президенті мен ҚХР ... ... қол ... Екі елбасының қатысуымен энергетика, ауыл
шаруашылығы, ... және т.б. ... ... үкіметаралық және
мекемеаралық ынтымақтастық жөніндегі ... мен ... ... мен Қытайдың сырқысаясат мекемелері арасындағы
ынтымақтастық ... да ... ... 2008 ... 24-25 ... ҚХР
Сыртқы істер министрі Ян Цзечи ... ... ... ... ... ҚР ... істер министрлігі мен ҚХР Сыртқы істер министрлігі
арасында 2008-2010 жылдардағы ... ... ... ... жылғы 29-30 наурызда ҚХР Сыртқы істер ... Ян ... ҚР ... ... министрі М.Тәжин Пекинге ресми сапарын жасады.
Сапар барысында қытай сыртқысаясат мекемесінің басшысымен кеңейтілген және
ықшамдалған құрамдағы келіссөздер ... ҚХР ... ... Си
Цзиньпинмен кездесуі өтті [69].
Сонымен бүгінгі таңдағы Қытай мен ... Азия ... ... ... ... өзара сенімділік қарым-қатынастар
дамуының негізгі тұғырына айналды. Мемлекетаралық жоғарғы деңгейдегі ... мен ... ... қол қойылған маңызды құжаттар өзара
байланыстардың берік шарттық-құқықтық негізін қалады. ... ... ... ... мемлекет басшыларының әрдайым өзара
тиімділік және өзара түсіністік қағидаларын ұстануы саяси ... ... ... қамтамасыз етті. Азияның ірі ... ... ... байланыстар орнату Орталық Азия республикалары
үшін маңызды. ... ... ... ... ... ... ... нығайтудың экономикалық жағдайы әлі де ... жете ... ... Азия ... үшін ... Қытай үшін
Шыңжаңдағы ұлттық сепаратизм сияқты ... ... ... ... ... ие болу оның ... тұрақтылығының кепілі
болмақ. Ортақ аймақтық, мемлекеттік ... ... ... ... мен ... ... Республикасы арасындағы ... ... ... өзара байланыстардың болашақта да осы
үрдіспен кең жол ашып ... ... елі ... ... кепілі болып
табылатын қауіпсіздік пен тұрақтылықты, әсіресе қоршаған ... ... ... Сол үшін бар ... ... Өзара мүдделілік,
өзара түсіністік пен тең құқықтық принциптері Қытай Халық Республикасы мен
Орталық Азия ... ... ... ... ... Сондықтан сапалы да мазмұнды қарым-қатынастар мен ... ... ХХІ ... да алға баса ... деп ... ... мен ... Азияның энергетикалық саладағы ынтымақтастығы.
Қытай мен Орталық Азия ... ... ... тереңдеу түсуіне отын-энергетикалық саладағы ынтымақтастықты
өз септігін тигізді. Баршаға белгілі, Орталық Азия ... ... мен ... бай ... ... ... мемлекеттерінің осы өңірге деген
қызығушылығының басты ... ... Оның ... ... отырған
экономикасының мұнай мен газ импортына тәуелділігі жылдан ... ... ... ... ... өзара ... ... ... ... ... Азияның энергетикалық ресурстары ҚХР үшін ... ... ... ... ... тасымалдаушы маршруттарын өзгертуді қаламайды
және Орталық Азия территориясы арқылы өтеттін ... бас ... ҚХР ... ... ... ... тәсілдерін
және көмісутек сатып алу нұсқаларын ... ... Бұл ... ... мемлекеттердің саяси тұрақсыз аймақтан
болуы және мұнай тасымалының 70-80% АҚШ ӘТК ... ... ... ... ... ... өтетіндігінен жасалып отырған шалалар.
Орталық Азия елдерінен тасымалдау біршама ... ... және ... ... ... ... ... Қытай өзінің орта азиялық құрлықтық
магистралін Солтүстік Иранға және одан әрі Таяу Шығысқа ... ... ... ... Қытай орта азиялық аймақтың көмірсутек нарығын
белсенді түрде меңгеруде. 2007 жылдың қорытындысы бойынша ... ... ... (CNPC) ... мұнайды бақылаушы компаниялардың
екіншісі болды. Жалпы алғанда Қытай компанияларының ... ... ... 20 млн. тоннаны құрайды, соның ішіндегі 13
млн. тонна Қытайдың үлесіне ... 2007 ... ... ... Атасу-
Алашанькоу мұнай құбыры арқылы ... ... 122% (4,8 ... Мұнай құбырына негізгі шикізатты жеткізуші көзі Құмкөл кен ... ... ол ... «Петро Қазақстан Құмкөл ресорсиз»
арқылы жүзеге асырылады. Басқа орындарға ... ... үшін ... ... ... ... ... ақсауы
кедергі келтіруде.
Энергетикалық бағыт бойынша Орталық Азиядағы Қытайдың ... ... ... ... уақытта Пекин Өзбекстан, Тәжікстанмен
газ ... ... ... ... ынтымақтасудың
жолдарын қарастыруда. Қазіргі күндері мынадай ... ... ... ...... газ құбырының құрылысы. Түркменбашы С. Ниязовтың
дүниеден өтуінен кейін аталған жобаның жүзеге ... ... ... бастады, әсіресе ресейлік «Газпромның» Түркменстандағы белсенділігінен
кейін. Бірақ 2007 жылы шілденің аяғында Гурбангулы ... ... ... ... Ху ... ... ... бойынша
мемлекеттік агенттігі және Қытайдың Ұлттық Мұнай Корпорациясы ... оң ... ... Багтыярлык газды кен орны өнімдерін
бөлісу туралы келісімге қол қойды. Сонымен қатар, ... ... ... ... 2009 ... ... 30 млрд. куб. м газды
жеткізіп тұруға 30 ... ... ... Онымен қоса, Пекин Ашхабадқа
қытайдың бұрғылау құрылғыларын сатып алу үшін жеңілдікті несие берді.
Қытай мен ... ... ... ... ... үнемі
қамтамасыз ету мақсатында кен орындарын барлау мен өңдеу жұмыстарын ... ... ... жылы тамызда Қытай Халық Республикасының төрағасы Ху ... ... ... Қазақстан – Қытай газ құбырын салу туралы
келісімге қол қойды. Бұл жоба екі ... іске ... ... ... ... Түркменстан – Қытай газ құбырын кеңейту болып табылады, ол
Шымкенттен Қорғасқа дейін созылып жылына 40 млрд. куб. м ... ... ... ... ... – Бозой – Қызылорда – Шымкент (1480 километр,
қуаттылығы -10 ... куб. м) газ ... ... ... газ ... ... немес Құмкөл кен орнына жеткізуге мүмкіндік ашылады.
Өзбекстандағы Мыңбұлақ кен орнын барлау мен өңдеу жұмыстарын ортақ
жүргізу. 2009 ... 15 ... ... ... Мұнай Корпорациясы (ҚҰМК)
өзбектің мемлекеттік холдингтік компаниясы Өзбекмұнайгазымен Намаған
облысындағы ... кен ... ... ... жүргізу туралы
келісімге қол қойды.
Қырғызстандағы Сары-Жаз гидроэнергетикалық ресурстарды өндіру жобалары
және тағы ... ... ... ... ... ... ... атом
энергетика саласында белсенді ынтымақтастықтар жасауда. 2008 жылдың ... ... ҚХР ... ... Вень Цзябаоның Қазақстанға сапары
барысында уран ресурстарын ортақ барлау саласында ... ... ... ... шикізатты шығару, табиғи уранды ұзақ мерзімге
саудалау, атом энергиясын өндіру және АҚ ... мен ... ... корпорация арасында ядролық энергетика
объектілерінің құрылысын ... АҚ ... мен ... ... ... ... арасында ұзақ мерзімді
ынтымақтастық келісіміне қол жеткізілді [43].
ХХІ ғасырда Орталық Азия ... ... ... ... ... ... деуге негіз бар. Қазақстандағы мұнай мен
табиғи газдың барланған қоры сәйкесінше 2,2 млрд. т. және 2,5 ... ... ... ... табиғи газдық қоры 3 млрд. текше м.
төңірегінде, ал ... 2 ... ... Каспий теңізінің шельфіндегі
және Арал теңізінің бассейніндегі кенді есепке алғандағы ... қоры 13 ... т. ... мен 6 ... ... м. ... ... құрауы
мүмкін. Түркменстанда сәйкесінше – 6,3 млрд. т. мұнай және 15,5 трлн. текше
м. газ, Өзбекстанда – 0,3 ... т. ... және 2 ... ... м. газ болуы
мүмкін. Ресейлік мамандар ... ... ... ... мен газ ... және үзақ мерзімді болашақта тек Азия-Тынық мұхит аймағы ғана ірі
өтім нарығы бола ... ... ... ... ... ... таза ... сыбағалы салмағы 1995 жылы 12% құраған, ал ... 45% ... ... ... ... және энергетикалық баланстың мұнай
мен газ пайдасына қайта құрылатынымен тікелей байланысты. [77].
1997 жылдың қыркүйек айында Қазақстан мен Қытай арасындағы мұнай ... ... ... ... ... ... ... Энергетика және Табиғат ресурстары Министрлігі мен Қытай
Ұлттық мұнай-газ корпорациясы арасындағы ... мен ... ... ... жобасы және Қазақстан – Иран мұнай құбыры ... ... қол ... ... ... деігейін біршама
жоғары дәрежеге көтерді. Бұл құжаттар екі мемлекет үшін де ... бар ... және ұзақ ... ... ... ынтымақтастыққа берік
негіз қалайтындығы атап көрсетілді ... ... ... мен газ ... ынтымақтастық туралы
үкіметаралық келісім Қазақстан мен Қытай арасындағы энергетикалық саладағы
ынтымақтастықтың ... ... ... болды деуге болады. Осы саладағы
ынтымақтастықтың дамуына нақтырақ талдау ... ... шарт ... ... деп аталады. Оған сәйкес жақын ... жыл ... ... ... 9 ... ... қаржы инвестициялауды
жоспарлаған болатын. Аталмыш келісім ... ... жағы ... Батыс Қытайға дейін ұзындығы 2900 шақырымға жететін мұнай
құбырын салуға тиіс (2005 ... ... 30-на ... ... ... негіздемесін дайындау жұмыстары да жасалды. Осы аса
ауқымды жобаға қарсы ... де ... 2010 ... ... ... ... өсіп ... экономикасына жыл сайын 200 млн. тоннадан ... ... ... ... ... ... ... қарсаңында жыл сайын 25-30
тонна мұнайды сырттан алып келуге мәжбүр болған. Яғни, ол Сауд ... ... ... ... ... Егер 1997 ... және 1998 ... басында Қытайға Батыс Қазақстаннан 100 мың тонна
мұнай тасымалданса, 1999 жылдың аяғында бұл көрсеткіш 5 есеге ... 500 ... ... Ал ... ... ... жыл ... 20-25 млн. тонна мұнай
айдауға мүмкіндік береді [14].
Қазақстанға бұл маршрут қандай басымдықтар мен тиімділік алып ... ... ... айтылған болатын: Қытайдың сыйымды және тез дамып
келе жатқан мұнай нарығына, сол ... ... ... ... ... ... жаңа ... ашады, сонымен қатар, ол батыстың мұнай
өндіретін облыстарын республиканың басқа аймақтарындағы ірі ... ... ... сол ... ... ... аумағымен өтпейтін
мұнай құбыры мұнайдың мемлекет ... ... ... ... ... ... нұсқаның кері жақтары да жоқ емес. Ұзындығының
өте ... ... ... ... ... дейін 3 мың километр,
одан әрі Қытайдың шығыс жағалауына дейін 3,5 мың километр) ... ... ... пен ... шығынды талап етеді. Екіншіден, мұнай экспорты бір ... ... ... ... ... Қазақстан бағытындағы саяси-
экономикалық экспансиясы күшейеді. Сонымен бірге Астананың Пекинмен ... ... ... және ... да ... ... инвесторларын шеттетуі мүмкін. Төртіншіден, мұнай құбырының қытай
тармағы ... ... ... ... ... ... ... Мұнда
ұйғырлар мен басқа да ... ... ... және сепаратистік
толқулары арагідік орын алып отырады, ... ... ... ... бақылап отырғанымен, тұрақсыздықтың тууы әбден мүмкін [78].
«Ғасыр келісімі» деп аталатын бұл мұнай құбырын салу ісі тез ... ... ... ... ... тоқтап қалып, оның жүзеге асуының
екіталай екендігін аңғартқандай болды. Сонымен қатар, бұл ... ... ... ... оны ... Қазақстанға ену саясатының бір көрінісі
деп бағалаған мақалалар баспасөзден жарық көрді. Тараптардың жүзеге ... ... ... бас ... 1999 ... ... айындағы
Қазақстан Республикасы Сыртқы Істер Министрі Қ. Тоқаевтың ... ... ... Сол ... дейінгі тараптардың аталмыш жобаға деген
әрекетсіздігі 1999 ... ... ... мұнай бағасының төмендеуімен
түсіндірілсе керек. Сонымен соңынан Қытай жағы осы ... ... ... ... ... мен ... ... мұнай құбырын алу туралы жобасын
орындау жолдары бойынша ... ... ... оңай ... ... ... ... салыну барысына бақылау жасағысы келіп, сол үшін
құрамына қазақстандық жеке меншік компаниялар кіретін консорциум ... ... Егер ... осы ... ... ... ол ... айдау
тарифтерін өзі белгілеу мүмкіндігіне ие болып, сол арқылы мұнай тасымалынан
түсетін соманың жалпы көлеміне және оның жоба ... ... ... ... әсер ете алар еді. Ал ... жағы өз ... жобаны
басқаруды өз қолынан жібергісі келмей, құрылысты ... өз ... ... ... ... ... ... көмірсутек шикізатының 424 кеніші
табылған. Соңғы 40 жыл ішінде олардың 150-інде геологиялық ... ... ... таңда Қытайдағы мұнай қоры 14 млрд. тонна (анықталғаны
5,3 млрд. тонна), ал табығы газ – 8,5 ... ... ... ... отыр,
оның ішінде барланып, алынған қорлар үлесіне, ... ... ... ... 1,62 млрд. тонан және 1 трлн. текше метр тиеді.
Елу жыл ішінде, яғни, 1949 жылғы 0,12 млн. ... 1999 ... 151 ... ... Қытай өзінің мұнайға деген сұранысын қанағаттандыра алар
месе. 1993 жылы ... ... ... ... 1996 жылы ел ... ... ... көлемін ұлғайту жөніндегі жаспар 2010 жылға мұнай
өндіруді 300 млн. ... ... ... ... мұны жузеге асыру
оңай болмайтын сыңайлы. Оның негізгі себебі, ... ... және ... ... ірі қаржының қажеттігі. Осы айтылғандарға
байланысты ҚХР ... ... 1997 жылы ... мен ... ... ... саласында шетелдік серіктестермен ынтымақтастықты дамытуға аса
назар аудары туралы шешім қабылдады. Ең алғашқы ... ... ... ...... мен ... ... [80].
Сонымен, Қазақстанның батысынан Қытайға тартылатын ... ... екі жақ та ... ... Қазақстан өзінің мұнай экспортына
жаңа нарық табар болса, ... ... ... ... отырған экономикасының
мұнайға деген сұранысын қанағаттандыра алады. сондықтан да Қытай тарапының
осы мұнай құбырына деген қызығушылығы ... ... арта ... ... ... ... ҚХР ... ғылымдар академиясының Шығыс
Еуропа және Орталық Азия институты төрағасының орынбасары Син Гуанчэн ... ... ... ... сөз ... ... Қазақстан мұнайына
мұқтаж екендігін айта келіп: «Стратегиялық басымдықтар мен ... ... ... ... (Қазақстаннан Қытайға мұнайды
тасымалдағанда үшінші мемлекеттің территориясын басып өту қажеттігі ... ... ... ... ... ... құбыры жобасын жүзеге
асырудан бас тартпайды және сол үшін ... ... ... - ... мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық байланыстардың өте
қолайлы ұзақ мерзімді болашағы бар. ... ... ... өте ... ... ие ... қатысты екі елдің тоғысқан мүдделері оларды
өзара тиімділік ... ... оны ... ... екіжақты
ынтымақтастықты сапалы деңгейде көтерер деген сенім бар.
Аталмыш мұнай ... ... ... оның ... ... созылған бүкіл аумағын кесіп өтетіндігінде. Мұның өзі
жалпыұлттық транспорт ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Қытайдың Ұлттық Мұнай-газ корпорациясы 1997 жылдың маусым айында
өткізілген тендер бойынша 4 ... ... ... ... 60% -дық ... ие ... Сонымен қатар, бұл компанияның
иелігіне бірқатар кеніштер, оның ішінде қоры ... ... ... ... ... Маңғышлақ түбіндегі Өзен де кіреді [81. с.74.].
2003 жылдың мамыр айында Қытайдың Ұлттық ... ... тағы ... ... Мұнай Газдың 25,12 % мемлекеттік пакетін 150 млн. АҚШ долларына
сатып алған. Осылайша, ... ... ... ... ... өндіру
саласындағы үшінші ірі кәсіпорын болып табылады. Қолда бар есептер бойынша,
СНПС – ... ... ... ... ... ... ... ол сәйкесті түрде 907,5 млн. баррелге тең. 2003 жылы ... 5 млн. ... ... ... ... мен Қытай арасындағы мұнай мен газ ... одан әрі дами ... ... ... ... ... және өкілетті елшісі Ж. ... ... ... түседі. Оның сөзіне жүгінсек, бүгінгі таңда Батыс
Қазақстан – Қытай мұнай ... салу ... ... дайындалуы аяқталуға
жақын. Аталмыш мұнай құбырының салыну уақытының белгісіздігіне қарамастан
болашақта қазақстан-қытай ... ... ... ... ... ... ... жоспары бар екен. «Батыс Қазақстан – Қытай мұнай
құбырын салу жобасы іс жүзіне ... ... оның ... ... ... өте зор болмақ», деп атап көрсетті елші Ж. ... ... ... дамуының болашағы бар басым бағыты ретінде
энергетикалық саланы атап өтті. 2003 жылдың ... ... ... ... ... ...... акционерлік қоғамы
акцияларының мемлекеттік пакетіне ие ... ... ... ... ... Қазақстандағы инвестициялық қайраткерлігін
кеңейту туралы келісімге» қол қойылды. Ал 2003 ... ... ... ... мен ... мен ... ... және өңдеумен айналысатын
Қытайдың Ұлттық Мұнай-газ корпорациясы арасында ... ... ... ... ... және ... – Қытай газ құбыры құрылысының
мүмкіндітерін зерттек туралы Меморандумға» қол қойды. 2002 жылы Кеңқияқ –
Атырау ... ... ... ... ... ... ... құрылысы туралы жанданған екіжақты
келіссөздер нәтиже бере бастады. Қазақстан мен ... 2004 ... ... ... ... аудандарын байланыстыратын экспорттық мұнай құбырын салуды
бастауды жоспарлаған. Бұл ... ... ... ... ЖАҚ-ның президенті Ұзақбай Қарабалин мәлімдеді деп хабарлады
Kazakhstan-today ... ... ... Қазақстан мен Қытайдың
мамандары Жобаның негіздемесін зерттеуді жалғастыруда. ... ... ... Қазақстан – Батыс Қытай мұнай құбыры екі жыл ішінде салынып
бітпек. Құны 160 млн. АҚШ ... ... ... ... ... – Кеңқияқ
учаскесі 2003 жылдың көктемінде пайдалануға берілген болатын. Ал ... ... мен ... кен орындарын жалғайтын тағы бір учаске өңделу
үстінде болатын. Атасу – ... ... ... ... ... ... болмақ. Бұл құбырды салуды әлдеқашан ойластырған Қазақстан
мен Қытай осы бағыттағы жұмыстарды 2003 жылы ғана ... ... ... ... екі жақ инвестиция тарту қажеттілігін сараптай ... ... ... ... ... ... меморандумға
қол қойды [83].
Аталып өтілген мәселе жөніндегі ... ... ... ... 2004 ... ... ... Қазақстан президенті Н. Назарбаевтың
Қытайға ресми сапары айқындай ... ... бұл ... ... Атасу-Алашанькоу мұай құбыры құрылысының негізгі принциптері туралы
келісімге қол қойылды. Бұл құжат жөнінде Н.Ә Назарбаев ... ... ... АҚШ ... ұзындығы 990 километр болатын мұнай құбыры құрылысының
тамыз айнда басталып, 2005 жылдың аяқталатынын ... ... ... Бұл ... бас ... ... жағы болмақ. 50/50 принципі
бойынша бірлескен кәсіпорын құрылды. Бұл Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қатар, Ресей мұнайы бұл құбырды және
болашақтағы газ құбырын пайдалана ... Біз ... ... ... ... ... да келістік. Бұл бізге және біздің ... алып ... ...... мұнай құбырының үшінші тармағы болыптабылатын
Атасу-Алашанькоу құбырының құрылысы ... 2004 ... ... ... ... басталды. 22 қыркүйекте ... ... ... ... ... ... ... тұсаукесер рәсімі болып
өтті. Ғасыр құбыры ... ... мен ... арасында «алтын көпір»
болғалы отырған стратегиялық маңызды желі 2005 жылы ... ... ... ... ... Қазақстан және Алматы облыстарының аумағы
арқылы Ағадыр, Ақшатау, Ақтоғай, Үшарал ауылдарын басып өтеді. ... ... ... ... арқылы 10 млн. тонна «қара алтын» шығысқа жөнелтілген
болса, екінші кезеңде құбырдың қуаттылығы 20 млн. ... ... ... ... ... бюджетінің 40 пайызын мұнай экспортының
түсімі ұамтаамсыз ететіндіктен қара ... үшін жаңа ... ашу ... ... ... ... де пайда көздерін іздеп жүргенде,
шетелдіктердің Қазақстан ... ... ... ... ... да жиі ... ... мұнай-газ саласында қытай
кәсіпкерлерінің ... ... ... ... ... отырмады.
Ақтөбе облысына Қытай мұнайшыларының келуімен өзіміздің отандық мүдде
қорғалмай, ... ... ... тарапынан келісім шарттарын
орындамау ... ... ... ... ... ... ... саласында жұмыс істеп жүрген мамандар мен ... ... ... ... шетелдік инвесторлардың халық үшін
пайдасынан гөрі зияны көбірек байқалғанын ... Бұл ... ... сөз қозғалды. Қытайлық инвесторларға өздерінің
реніштері мен ... ... ... ... Ван Дунь ... және біріккен кәсіподақ комитетінің төрағасы К.
Өтегеновке бір топ ардагерлер ашық хат ... ... ... 4-5 жыл
ішінде мәдени-әлеуметтік нысандар жойылып, адам үшін ... ... ... ауыз су, жылу мәселелрі мұнайлы елдің шешілмейтін проблемаласына
айналуда. Сіздердің акционерлік қоғамдарыңыз еңбек және адам ... ... аяқ асты етіп ... ... ... біздің азаматтарымызда қытай
азаматтарына қарағанда әлдеқайда артық – 12-14 сағат жұмыс ... ... ... ... бірнеше есе төмен. Жұмысшылардың
жалақы мөлшері олардың өздері мен отбасының денсаулығын сақтаудан ... ... ... ... сай ... ... «Қытай мамандарына
зәрулік» - қолдан жасалған мәселе. Бұл өңірдегілер ... де ... ... ... өзін таңқалдырған кәсіби мамандар» делінген. ... ... ... ... ... да ... Осы мәселемен
Ақтөбе облысынан сайланған ҚР Папрламенті ... ... Б. ... ... 2000 жылы ... ... компаниясының лицензиясы
жарты жылға тоқтатылды. Содан кейін қытайлық инвесторалар мәселеге басқаша
қарай бастаған. Олар өздеріне: «Бұдан кейін мұнайшыларды ... ... ... ... ... бағытында жұмыс істейміз» деп
міндеттеме алған-ды.
Интерфакс аганттігінің ақпараты ... 2005 ... 25-ші ... ... ... ... мен Ақтөбе облысының
әкімшілігі арасында ... ... ... жаңа ... ... Мұнай компаниясы сол жылы Жаңажол газ өңдеу зауыты құрылысының
үшінші кезегін бастау ісіне ... бұл өз ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Оған қоса бұл ... ... ... кіші және орта ... ... ... жөнінде міндеттеме алды. Осы мақсатпен «СНПС-
АқтөбеМұнайГаз» жергілікті кәсіпорындармен ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа жеткізуге
қатысты шартқа келуге дайын. Сонымен қатар, аталмыш ... ... ... ... облысының агро-тамақ өнеркісптік бағдарламасы
шеңберінде осы жылы ... ауыл ... ... ... ... ... осы жылы ... ауыл инфрақұрылымының
дамуына 300 мың АҚШ долларын бөлмек. 1997 ... 2004 жыл ... ... 2 ... қол ... ... ... экономикасына 1,7 млрд. АҚШ ... ... ... [85].
Акционерлік қоғам бойынша, 2004 жылы ... ... ... 2003 жылмен
салыстырғанда 670 мың тоннаға өсіп, барлығы 5,32 млн. ... ... ... газ ... ... да 2249 млн. ... ... жетті.
Бүгіндері АҚ-ның «қара алтынды» өткізуден түсетін кірісінің өзі 1
млрд. АҚШ долларынан асқан. Сонымен ... 44,8 ... ... ... ... құбыры іске қосылды. Жаңа ұңғымалардың саны 45-ке ... ... ... наурыз айында қол қойылған ... ... игі ... ... ... ... бағыттағы түрліше іс-
шаралардың жүзеге асуына 5 млн.-нан астам АҚШ ... ... ... ... ... ... ... 12 санитарлық автокөлік
сатып алынды. [86].
1998 жылдың тамыз айында Түркменстан президенті С. Ниязовтың ... ... ... ... екі ел ... сауда-экономикалық
ынтымақтастықты одан әрі тереңдете түсті. Өйткені қол ... ... ... ... ынытмақтастық жөніндегі
комиссия құру туралы, екі ел арасындағы ... ... ... әуе ... ... келісімдер сияқты маңызды құжаттар
бар. Өзінің Қытайдағы ... ... ... ... ... ... құрметті доктор атағына ие болған Түркменстан
президенті ... ... ... ... сөзінде былай деді:
«Біз бүгінгі сапарды екі ел ... ... ... және ... ... ынтымақтастықтың дамуындағы маңызды кезең
ретінде қарастырамыз. Пекинде қол қойылған құжаттар ... ... ... салу сияқты бірлескен ірі жобалар үшін қажетті құқықтық негіз
салады» [11. с.106. ]
Көмірсутек қоры бойынша ... ... ... ... бірін
иеленетін Орталық Азияның бұл кішігірім мемлекетіне ... ... ... ... қызығушылық танытуда. Түркменстанның энергетикалық
ресурстарын ... ... ... ... бірден-бір мәселе ол
транспорт мәселесі, яғни энергетикалық ресурстарын ... ... ... ... ... Түркменстан мен Қытай арасындағы газ құбырын салу
сияқты ірі жобаны талқылауда.
Түркменстан үкіметінің қолдауымен 1992 жылы ... ... ... мен ... ... ... ... жобаның жүзеге асу
мүмкіндіктеріне алдын ала зерттеу жұмысарын ... 1995 жылы ... ... компаниясы қосылды. Олар өзара ... ... ... ... ... ... және ... газ
ресурстары мен жерүсті учаскелерін зерттейді; Қытай дың ... ... ... ... ... ... ... және өз еліндегі нарық пен
газ ресурстарын зерттейді; ал мицубиси корпорациясы теңіз ... ... мен ... ... ... ... ... сонымен
Түркменстаннан бастау алатын құбыр оның ... ... ... және
Жапонияға жылсайын 30 млрд. текше метрден астам газ ... ғана ... ... есебі бойынша, Түркменстанның кен орындарындағы
қорлармен қатар, Қытайдың батыс аумағындағы қорлар ... ... ... асырады. Қытайға бүгінде газ ... ... ... аудандар ғана тұтынумен шектеледі. 188 млн.-нан астам халқы бар,
өндірісті үдетуді көздеген Қытайдың шығыс аудандарының ... ... ... артуда. Бүгінде бар есептерге сәйкес 2011 ... ... ... сектор мен өнеркәсіптің дамуы жыл сайын 30 млрд. ... ... газ ... ... ... ... аталмыш газ құбырын 10 жыл ішінде салуды
болжап ... ... ... оның ... 30 жыл бойына пайдаланатын
нарықтар зерттелді. Жерүсті бөлігінің ... ... 6084 ... оның ... Түркменстан аумағымен 20 километр өтеді, Өзбекстанның
жерімен 430 километр, Қазақстан аумағымен – 1155 ... ал ... – 4479 ... ... ... ... дала ... өтеді.
Теңіз құбыры Шанхайдан Макпоға (Корея) дейін 628 километр, одан Ниигатаға
(Жапония) дейін 1654 километр болады. Осылайша газ ... ... ... ... ... Жерүсті тарссасының жалпы құны шамамен 11 млрд.
долларды құрап, оның ішінде 2,5 млрд. доллар ТМД ... ... ... ... ... Ал ... ... құны 1,7 млрд. доллар.
[87. c.141-142]. Сонымен «ғасыр жобасы» деп ... бұл ... ... ... ... ... айындағы ҚХР Мемлекеттік кеңесі төрағасының
орынбасары Цянь Цичэньнің Түркменстанға сапары ... ... ... ... ... серіктестігі тақырыбын «Синопек» Қытай
мұнай-химия корпорациясының делегациясы ... ... ... берген сұхбатында компанияның вице-президенті Моу Шулин «Синопек»
Қытайдың Ұлттық Мұнай-газ Корпорациясы және Қытай теңіз ... ... ... ... ... ... комплексіне кіретіннін
айтты. Соңғы жүргізілген ішкі реформалардан кейін бұл ... ... ... ... мен ... немесе олардан шыққан
өнімдерді барлаудан тасымалдау мен ... ... ... барлығын
орындайтын интеграцияланған статусқа ие болған. Моу Шулин осы қайта
құрулармен ... ... ірі ... ... CNPC ... өткендігін атап көрсетті. Бұл кеніш бригадалары 1997 жылдан
бастап Түркменстанның ... ... ... қалпына келтіруде.
Түркмен әріптестерімен болған кезедсуде бүгінде ... ... ... қайта рәсімдеуге қатысты мәселелер талқыланды. Бірақ ол Қытай
жөндеушілерінің ... ... мен ... ... әсер етпейді.
«Түркменнефть» мемлекеттік корпорациясының мәліметтері бойынша, «Шенли»
бригадалары өздерінің ... мен ... ... ... ... ... Котурдепе ірі мұнай кенішінде жұмыс істейтін 77 ұңғыманы ... Оның ... ... алғанда бүгінде мұнайдың тәуліктік келуі орта
есеппен 1,5 мың тоннаны құрайды. «Түркменнефть» қайта қалпына ... 260 мың ... ... ... ... Қытайдың газ
инфрақұрылымының түркмен газын Жапонияға ... ... Моу ... пікірінше, бұл ірі масштабты жоба ХХІ ғасырға
жобаланған ... ... ... мен ... ... сипатын айқындайды [18]. Одан кейінгі энергетикалық салаға
байланысты жоғарғы деңгейге көтерген 2005 жылы Ху ... мен ... 2006 жылы ... ... және 2008 жылы Түркменстандағы
кездесулері болып табылады.
Қытай мен Өзбекстан қатынастарындағы ... ... ... ... ... ... Бұл 2004 жылы ҚХР ... Ху Цзинтаоның
Өзбекстанға сапарынан кейін елеулі бола бастады. Экономикалық қатынастарға
жаңа импульс берген ... ... ... ... сууынан болып табылады. 2005 жылы мемлекет басшылары
Қытайдың ... ... ... екі рет ... ... (мамыр айында
Пекинде, шілдеде Астанада). Нәтижесінде 2005 жылы 20 инвестициялық келісім,
1,5 млрд. долларға ... ... ... мен контракттар
жасалынды, оның ішінде 600 млн. доллар мұнай-газ саласына бағытталған. Сол
жылы Ташкент ... ... ... ... өзбек-қытай бизнес
форумы болып өтті, онда 8 келісімге қол қойылды.
Өзбекстан-Қытай арасындағы энергетикалық қатынастар ... оңды ... ... ... территориясының 60%
көмірсутектік шикізатқа бай. Ашық кен орнындағы барланған мұнай мен ... 2 млн. ... ... ... ... ТМД және тағы басқа
мемлекеттерге мұнай өнімдерін, табиғи және ... ... Бір ... ... ... ... секторы – ҚХР
компанияларымен инвестициялық саладағы маңызды бағыт. Соның ... және ... ... ... корпорациясы арасында 600
млн. долларды құрайтын тікелей инвестиция көмегімен ортақ ... ... ... ... ... ... ... барлау
жұмыстарымен айналысатын шетелдік ... ... ... ... жылы 13 ... ҚХР ... Ху ... Ашхабадта Өзбекстан
президенті И.Каримовпен кездесті. Тараптар соңғы уақытта екі ел ... мен ... ... ... ... ... тарапы
Қытай – Орталық Азия газ құбырының жұмысы мен ... ... ... ... ... ... ... кен орындарын барлау
жұмыстарына атсалысу, сауда-экономикалық қатынастарда ұзақ ... ... ... орнату жағынан белсенділік танытуда [17].
Мұнай-газ саласындағы жобалар. Қытайдың Өзбекстанның ... ... ... 2004 жылы ... ... ... ... Ұлттық Холдингтік Компания «ӨзбекМұнайГазбен» ынтымақтастықты дамыту
туралы келісімге қол қойғаннан кейін басталды. ҚҰМК Өзбекстанның мұнай-газ
саласында ... ... іске ... ... а) ... ... кен орындарын барлау (Ферғана, Андижан және ... ... ... ... ә) ... ауданы мен Үстірт ойпатындағы
мұнай-газ конденсаттарын барлауға дайындық жүргізу; б) Арал теңізінің өзбек
территориясындағы ... ... кен ... ... ... аумағы); в) «Түркменстан – ... газ ... ... бөлігін жөндеуден өткізу; г) Мубарек ... ... ... қаласы) сұйықтандырылған газды өндіруге
құрылғылар құрылысына қаржы бөлу; д) Өзбекстан ... ... ... ... ... жобалар жасау.
Электр энергетика саласындағы жобалар. ... кіші ... ... ... ... Бұл ... ... ҚХР-дың ЭКСИМ-
банкі арқылы несиеленген Өзбекстан Республикасы Су және ауыл шаруашылығы
министрлігіндегі «Узсувэнерго» ... ... ... ... ... ... кіші гидро электр станциясының салыну жобасының ... ... ... (Өзбекстанның Сурхандарья облысы); ә) қытай суперагрегаттары
жәнеде Андижан КГЭС-2 құрылысына ... ... ... ... ... б) қытай құрылғыларын Ангрен КГЭС құрылысына
жеткізу (Өзбекстан, Ташкент облысы). Аталған жобалар 2010 ... ... ... ... ... салынуына жол ашады [66].
Қазіргі күні Қытайдың Өзбекстандағы экономикалық ынытмақтастығының
болашағын болжау ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық бағытының негізін активтер мен шикізат өнімдерін
сатып алуға ... ... ... ... саласындағы
экономикалық мүдделерді алға тартады, ... ... ... экономикалық ынтымақтастықтары қытай бизнесін ... ... ... мен ... ... ... ... және уранды
өндіруден ынтымақтастығын жетілдіруіне мүмкіндік бар.
1.3 ... және ... ... ... сауда-экономикалық саладағы
әріптестік.
1991 жылы КСРО ыдырағаннан кейін Орталық Азия аймағы ... ... ... ... ... ... аударды. Ол ең алдымен бұл
аймақтың ... ... бай ... және оның ... мен Азия
арасындағы маңызды саяси және ... ... ие ... ... Азия елдерімен тез арада ... ... одан әрі ... Қытайдың көрші орналасуы өз
септігін тигізді. Өзара ... ... ... ... бастап
өзара тиімділік принципін ұстанған тараптар арасындағы сауда байланыстары
қарқынды дами ... ... Азия ... ... өтім базарына
айналса, Қытай Орталық ... ... ... ... ... екі жыл ... ... Қытай басшыларының Қазақстанға
және Орталық Азияның басқа мемлекеттеріне бағытталған ... ... ... жасауға болады: Қытайдың Орталық Азиядағы
стратегиялық мақсаты мүмкіндігінше жас республикалармен саяси, экономикалық
қатынастарды өз ... ... ... ... етіп ... ... жағын қызықтырған зат - Орталық Азияның табиғи байлығы, ұлан-
ғайыр аумағы, халық санының аздығы және Қытаймен ортақ шекарасының болуы.
Қытай Халық ... мен ... Азия ... ... ... белсенді күшке ие болуы Пекинге батыс территориясын
толығымен дамытуға жол ... ... ... ... – Ұйғыр автономды
ауданының Орталық Азия мемлекеттерімен сауда ... ... ... ... ... ... 80% құрайды.
Сауда-саттықтың көлемі 2001-2002 жылдары ҚХР-дың батыс ... ... ... іске асырылуынан кейін күрт өсті. ... ... Азия ... ... ... ... маңызды орынға ие
болды. 2006 жылдың қорытындысы бойынша Қытайдың үлесі ... ... ... ... ... 12,68% ... Керісінше Қытайға
Орталық Азия елдерімен сауда-экономикалық ... ... ... ие ... сол жылы ҚХР-дың сыртқы сауда айналымында Орталық Азия
үлесі 0,6% құрады.
Айта кететін жайт, ҚХР-дың ... ... ... ... саны
артуда. Олар көбіне энергетикалық және технологиялық құрылғылар, электр
машиналары, жиһазға, ... ... пен ... ... ... ... ... қытай құрылымына мұнай мен мұнай өнімдерін,
сонымен қатар, ... және ... ... ... ... көлемі өскен.
Жоғарғы аталғандарға қарап, ҚХР ... ... ... батыс аудандарын дамыту үшін пайдалануда. Сонымен қатар, Қытайдың
аймақ елдерімен экономикалық ынтымақтастықта болуы Пекин ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын дамыту Қытай мен ... Азия ... ... ... ... болып табылады.
Қытай ақпараттарының мәліметтері бойынша 1992 жылы Қытай мен Орталық
Азияның экспорттық-импорттық ... ... ... 465 млн. АҚШ ... Оның ... ... ... көлемі ең жоғарғы 380 млн.
долларлық (Қазақстан мәліметтері ... 430 млн. ... ... Қазақстан сыртық саудасының 20%-ын құрап, сол жылы ... ... ... ... ... иеленген болатын. Сол жылы
Өзбекстанмен садуа көлемі 52 млн. 520 доллар болса, Қырғызстанмен ... мың ... ... 4,5 млн. долларды, Тәжікстанмен 2 млн. 790
мың ... ... 1993 жылы ... мен ... Азия республикалары
арасындағы сауда өсу тенденциясын сақтап, бұл жылы 600 млн. ... ... ... ... 31%-ға ... Оның ... Қытай-Қазақстан сауда
көлемі 434 млн. долларды құрап, өткен жылдан 18%-ға өскен, Қытай-Тәжікстан
арасындағы сауда көлемі 12 млн. 350 мың ... ... ... ... ... ... Қытай-Қырғызстан сауда көлемі 102 млн. долларға жетіп, ... 1,9 есе ... Ал ... және ... ... ... ... жылдағыдан 3,3%-ға өскен. 1994 жылы жағдай ... ... ... ... ... өзгерістер байқалды. Сол
жылы Қытай мен Орталық Азияның сауда ... 577 млн. ... ... өткен
жылғы көрсеткіштен 5%-ға төмендеді. Оның ішінде Қытайдың Қазақстанмен және
Тәжікстанмен сауда көрсеткіші едәуір төмен ... ... ... ... ... ... 335 млн. ... болып, өткен жылғыдан 22,7% күрт
төмендеген, оның ... ... ... 19,2% ... ... ... ... сауда көлемі 3 млн. доллар ғана болып, ... ... 74,2% ... оның ... ... ... ... 89,5% төмендесе, Тәжікстаннан келген ... ... ... Ал ... ... ... 105 млн. долларды құрап, ... ... ... Сөйте тұра бұл жылы Қытай-Өзбекстан және Қытай-
Түркменстан саудасында әжептәуір өсім байқалған. ... ... ... ... ... ... 127,9% ... артқан. Оның ішінде
Қытайдың Өзбекстанға жіберген экспорты 20,2% өссе, Өзбекстанның Қытайға
импорты 530% ... ... ... ... ... ... жылдағыдан 142,3% өскен, оның ішінде Қытайдан Түркменстанға
жіберілген ... ... 4,5% ... ... Қытайға
тасымалданған импорт көлемі 847,9% өскен [88].
1995 жылы ... мен ... ... бес ... ... ынтымақтастығында белгілі өсім байқалған. Қытай ... ... 1995 жылы ... ... ... сауда көлемідың
Қазақстанмен жалпы сауда көлемі 391 млн. долларды құрап, ... ... 28,6% ... Оның ... ... ... 75 млн. 447 мың
долларды құраса, импорт 316 млн. доллар болған. ... ... ... көлемі бұл жылы 118 млн. 552 мың доллар болып, оның ішінде Қытайдан
экспорт 47 млн. 566 мың ... ал ... 70 млн. 986 мың ... ... ... жалпы сауда көлемі 23 млн. 859 мың долларды құрап,
өткен жылмен салыстырғанда 651% ... Оның ... ... ... ... ... ... сауда көлемі 231 млн. доллар болып, өткен жылғы
көрсеткіштен 119, 2% өскен. Оның ішінде Қытайдың экспорты 107 млн. ... ... 123 млн. ... құраған. Қытайдың Түркменстанмен жалпы
сауда көлемі 17 млн. 595 мың ... ... ... ... ... ... ... Оның ішінде Қытайдың экспорты 11 млн. 267 мың ... ... 6 млн. 328 мың ... құраған. Жалпы айтқанда 1995 жылы Қытайдың
Орталық Азия мемлекеттерімен жалпы сауда көлемі 782 млн. ... ... ... ... ... 256 млн. доллар болса, импорты 526 млн.
долларды құраған. Бұл көрсеткіштер Қытайдың бүкіл ... ... ... аз бөлігін құрайды. 1995 жылы Қытайдың экспорт-импорт өнімдерінің жалпы
көлемі 280 ... 848 млн. ... ... оның ішінде экспорт көлемі –
148 млрд. 770 млн. доллар, ал импорт көлемі132 ... 780 ... ... сыртқы сауда және экономикалық ынтымақтастық министрлігінің
ғылыми-зерттеу институтының Еуропа бөлімінің меңгерушісі Ли Тан Пекинде Қаз
ААГ-тың ... ... ... ... ... ... ... серіктесі Қазақстан Республикасы болып табылады. 2000 ... ... ... 1,557 ... ... немесе Қытайдың Орталық
Азияның бес мемлекетімен жалпы сауда көлемінің 85,6% ... Ал ... ... ... ... кірген Қырғызстан (177,6 млн. доллар),
«Қырғызстанның ... ... мен ... ... ... ... дамуына зор мүмкіндіктер ашады», - деді
ғалым. Одан ... ... ... 51,5 млн. ... ... ... көлемі онша үлкен болмағанымен (16,2 млн. ... ... ... ... ... ... Ал
Тәжікстанмен садуа (17,2 млн. доллар) елдегі азамат соғысының салдарынан
тежеліп келеді және әзірше ... ... ... қайтарымсыз көмек
ретінде ғана көрінуде [90].
Қытай мен Орталық Азия ... ... ... ... ... отырғанмен, Орталық Азияның бес ... ... ... ... үлкен емес. Мысалы, 1992 жылы – 0, 27%, 1993 жылы –
0,31%, 1994 жылы – 0,24%, 1995 жылы – 0,28%, 1996 жылы – 0,27%, 1997 жылы ... ... ... жылы ... мен ... ... бес мемлекеті арасындағы сауда
көлемі 4 ... 50 млн. ... ... 1992 ... ... 9 ... сауда министрлігінің халықаралық сауда Институның докторы ... ... ... 2004 жылы ... ... Азия ... ... айналымы 5,8 млрд. долларды құраған. Бүгінгі таңда Орталық Азия
елдеріне құйылған Қытай инвестицияларының ... 2 ... ... ... аса ірі Қытай коспаниялары мен кәсіпорындары Орталық Азия аймағында
тіркелген. 2010 жылдың ... ... ... ... Азия елдерімен тауар
айналымын 6 млрд. долларға жеткізуді көздеп отыр [91].
Қытай бар ... ... ... өтім ... қалыптастыруға
салды. Қытай өзінің артық жұмыс күшін аймаққа жіберіп, Қазақстанның шикізат
ресурстарына ... ... өз ... ... жылдамдатуды ең
алдымен Қытайдың батыс-солтүстік аймағын дамытуды көздеді.
Аталмыш мақсаттарды жүзеге асырудың негізін салу үшін ... ... ... ақпан-наурыз айларында «Қазақстан мен Қытай экономмикаларының
өзара толықтырушылығы туралы» тезис ... ... жағы ... ... құру ... және ... мемлекеттермен бірлескен
кәсіпорындар құру саласында тәжірибесі мол ... ... ... ... ... және дамытуда көмек бере алатындығына
үмітенеді. Қытайдың технологиясы, жабдықтау және алдыңғы ... ... алу ... ... ... ауыл ... және
халық тұтынатын тауарлар шығаратын бірлескен кәсіпорындар ... ... жағы ... мен ... ... ... толықтырылуы туралы
тезис принциптеріне» сүйене отырып, Қазақстанға жеңіл ... мен ... ... ... ... сонымен қатар, Қазақстаннан
экспорттың негізі мемлекеттік маңызы бар шетел валюталық тауарлар: шикізат,
қара және ... ... ... ... ... тыңайтқыштар, құрылыс
материалдары және тағы басқа болды. Осылайша 1992 жылы ... ... ... ... ... ... сауда көлемі 433 млн. долларға
жетті. Алғашқы екі жылдың өзінде ... мен ... 17 ... ... саласы бойынша келісімдерге қол қойды. Ал ... ... саны ... ... мен ... арасындағы екіжақты сауда-экономикалық
байланыстардың тұрақты дамып отыруына септігін ... 1992 ... ... қол ... ҚР ... мен ҚХР Үкіметі арасында сауда-
экономикалық және ғылыми-техникалық ынытмақтастық жөніндегі үкіметаралық
Қазақстан-Қытай комиссиясын құру ... ... ... табылады.
1995 жылы Қытайдың сыртқы сауда айналымындағы Қазақстанның меншікті
салмағы 33,1% құраған. ... ... ... 1995 жылы 328, 4 млн. ... ... 1996 жылдың 9 айында 399,3 млн. долларға жеткен. Оның ... – 374, 4 млн. ... ... – 24, 9 млн. доллар.
Қазақстанның Қытайға шығарылатын экспортының 90% ... ... Оның ... қара және ... ... прокаты - 42% (мыс,
алюминий), қой жүні – 14,3%, ... – 13, 7%, ... мен аң ...... 10% - ... ... ... Қазақстанға келетін импорт
мыналарды құрайды: текстильді және тоқыма бұйымдары (киім-кешек), иірілген
жіп – 35,5%, аяқ киім - 9%, ... ... ... – 7,2%, ... мен ... да ... – 6,6% ... өнімдері – 22,8%, оның
ішінде қант және ... ... – 9,8%, ... шырындары мен
салқындатқыш сусындар - 10%. Қытай мен ... ... ... ... 1995 ... ... ... қол қойылған ҚХР
Үкіметі мен ҚР Үкіметі арасындағы ... ... ... мен
тасымалдау үшін Қытайдың Ляньюньган кемежайын пайдалану туралы келісімнің
маңызын ерекше атады, бұл келісім қазақстандық жүк ... ... ... ... ... 3 мың километрге қысқартуға мүмкіндік
береді [10. ... ... І ... ... ... Солтүстік және
Оңтүстік Америка елдеріне және кері ... ... ... ... ... ... мен тасымалдау үшін Ляньюньган портын ... ІV ... ... ... ... ... көлемі Ляньюньган кемежайындағы қазақстандық жүктердің жалпы
көлемінің 50% ... ... ... ... ... ... пайдалану Азия-Тынық мұхит аумағына кең
жол ашты, бұл біздің елімізді ҚХР-дың шығыс жағалауымен ... ... ... ... еуразиялық трансконтинентальды ... ... ... ... ... ... Тяньцзинге және Циндаоға
контейнер тасымалы жөнге қойылған. 2004 жылы ... мен ... ... көлемі 2003 жылмен салыстырғанда 1,7 млн. ... 9,2 млн. ... ... ... ... Қазақстан премьерінің орынбасары Н.Есенғариннің
Қытайға сапары ... ... ... өндіріс және сауда
министрлігі мен Қытай Халық Республикасының сыртқы сауда және эеономикалық
ынтымақтастық министрлігі ... 1995 ... ... ... туралы
меморандумға қол қойылды. Бұл сапар барысында екі ел арасындағы сауда-
экономикалық және ... ... ... ... ... сол жылы ... ... көлемінің 300 млн. долларға
жеткенін айта келіп, алғашқы жылдары қазақстан-қытай саудасы негізінен ұсақ
саудагерлер мен кішігірім кәсіпорындар ... ... және екі ... әлі де ірі ... ... ... яғни ірі
компаниялармен жетерліктей байланыс орнамағанын, Қытайдың ішкі нарығына әлі
кірмегенін атап ... ... ... ... мен ... ... басшыларымен сұхбат жүргізілді. Қазақстан жағы сол ... ... ... ... үш ... болу ... ... біз сауданы тек Шыңжаңмен ғана жүргізіп қоймай, ... ішкі ... ... ... ең дамыған шығы аудандарымен ... ... ә) ... ірі ... мен ... ірі ... ... жандандыруымыз қажет; б) Қазақстан мен Қытай бірқатар
мәселелер бойынша ынтымақтастықтың жоспарын дайындау ... Біз қара ... ... ... ... жүзеге асыруымыз қажет [92].
2000 жылы қазақстан-қытай сауда көлесі 1,5 млрд. ... ... ТМД ... ... ... ... Қытайдың ірі сауда
серіктесіне айналды. Қазақстаннан ... 1998 ... ... ... 644, 404 млн. ... ... ... импорт 141,5% өсіп, 494,375
млн. долларды құраған. Қытайға шығарылатын экспортта бұрынғыша ... үшін ... ... ... болып отыр. Негізгі экспорттық
тауарлар: болат – 332 млн. доллар; мыс – 105,7 млн. доллар; алюминий – 82,7
млн. доллар; жүн мен ... ... ... – 29,7 млн. ... ... – 9,3 млн. доллар; тоқыма өнімдері мен құрал-жабдықтар – 5,4 ... және тағы ... ... жылы ... мен Қытай арасындағы тауар айналымы 1,950 млрд.
долларды құраған. Оның ішінде Қазақстаннан Қытайға экспорттың көлемі 1,355
млн. ... ... ... ... 600 млн. доллардан асқан. ... ... ... ... ... ... қарамастан
екіжақты сауда ынтымақтастығында бірқатар маңызды мәселелер ... ... мен ... ... ... ... шикізат
бағытының басым болуы. Екіншіден, Қытаймен сауда 80% Шыңжаң ... ... ... ... ел ... ... ... дамуында Достық-Алашанькоу
өткелінің маңызы ерекше. «Қазақстан Темір жолының» мәліметтері бойынша,
2003 жылы Достық-Алашанькоу стансалары арқылы жүк ... ... ... ... ... ... 10 мың ... дейін артты.
Алашанькоу станциясының техникалық мүмкіндіктерін жақсарту үшін ҚХР Үкіметі
100 млн. доллар бөлді, ... ... ... ... 82 млн.
доллар жұмсап отыр. 2004 жылғы наурызда Пекинде Трансқазақтық тар табанды
темір жол магистралі жобасының ... ... ... туғызды.
Қазақстанның Көлік және коммуникациялар министрі К.Нағмановтың 2004 жылғы
сәуірдегі Қытайға сапары барысында ... ... бұл ... барынша
қолдайтынын мәлімдеді, сондай-ақ Достық-Алашанькоу станцияларының өткізу
қабілетін арттыру және теміржол тарифтерін төмендету мәселелерін ... ... ... ... ... келісті. Осы жұмыстың нәтижесі 2004 жылдың
1шілдесінен ... ... ... ... ... бұл өз ... Қазақстан мен Қытайдың екіжақты ... ... ... арқылы Қытай тауараларының экспортының
дамуына алып ... ... ... ... теміржолдың ұзындығы 3943 км. Достық
шекара өткелінен басталып, Ресей аумағынан айналып, Қазақстан, Түркменстан,
Иран ... ... ... ... ... ... ... созылған.
Қазақстан мен Қытай арасындағы өзара ынтымақтастықтың дамуына 2004
жылдың мамыр айындағы Қазақстан президентінің ... ... ... ... Қазақстан мен Қытай кәсіпкерлерінің кеңесінің бірінші
мәжілісі өз үлесін қосты. Форумға Қытай базарына ... ... ... ... ... ... ... Президентіміздің сапары
барысында Қытай аумағы арқылы жүргізілетін ... ... ... ... белгіленген тарифтер ішкіқытайлық деңгейге дейін
төмендету туралы уағдаластыққа қол жеткізілді.
Пекинннен кейін президент бастаған Қазақстан делегациясы ҚХР-дың ШҰАА
әкімшілік орталығы – ... ... ... ... ... ... ... сәйкес бұл қала Қытай дың солтүстік-батысындағы
маңызды саяси және экономикалық орталыққа ... Оны ... ... ... деп те ... Мұнда «Қазақстан және Қытай – ... ... ... атты ... ... ... ... 70% ШҰАА үлесінде. Екіжақты ынтымақтастықтың нәтижелі
жемісі ретінде Үрімшіде шырын мен нектар шығаратын жаңа ... ... ... ... ... құны 20 млн. долларды құраған [1, с.233].
2001-2008 ... ... ... ... ... ... ... артты – 0,74 млрд.тан 8,4 млрд. ... ... ... ... сауда
айналымы – 1,25 млрд.тан 16 млрд долларға жетті. ... ... ... әріптесі ретінде қарастырады. ... ... ... қаржысы 15,5 млрд. долларға ... 8,9 ... ... ... 0,55 млрд. доллар несие, 6,2 ... ... ... ... мен ... ... қызметтері
көбіне қазақстанның шикізат ресурстарында шоғырланған. Астана ... ... ... ... және ... салаларға
аударғысы келеді. Қытайдың Орталық Азиядағы сауда әріптестерінің қатарынан
Қазақстан басты ... ... ... ... ... 2006 ... 2007 жылы 66% -ға өсті және 13,8 АҚШ ... жетті. 2008
жылдың бірінші жартыжылдығында екіжақтық сауда айналымы 6,5 млрд. ... ... мен ... ... ... ... олардың арасындағы
сауда байланыстарының қарқынды дамуына оңтайлы. Қырғызстан мен ... ... ... ... ... асыруда барлық мүмкіндіктер бола
тұра, екі елдің ... ... ... ... экспорты мен Қытайдан Қырғызстанға халық күнделікті тұтынатын
сапасы айтарлықтай жоғары емес ... ... ғана ... Республикасы әртүрлі табиғи ресурстарға ие. Республика
аумағында сүрме, сынап, алтын, көмір қорлары табылған. Территориясының ... ... ... алып ... Қырғызстанның экономикасының ... ... ... ... ... екіншіден, электр энергиясымен
қамтамасыз ету жүйесі де өте ... ... ... ... ... ... ТМД ... ішінде алғашқы үштікке кірсе, ал электр энергиясын ... ... ... ... ... мемлекеттерге жеткізеді [95].
2000 жылы екі ел арасындағы сауда айналымы ... ... ... ... сыртқы экономикалық саясатының негізгі бағыттары:
отын-энергетикалық комплекс (ОЭК), коммуникациялар, тау-кен өндірісі, ... ... ... ... Осы жылы ... сауда,
құрылыс, көкөніс өнімдері мейрамханалар қызметі, ауыл шаруашылығы өнімдерін
өңдеу мен ... ... ... 350 ... кәсіпорындары жұмыс
істеген.
2004 жылдың қыркүйек айындағы ҚХР Мемлекеттік кеңесінің премьері Вэнь
Цзяьаоның Қырғызстанға жасаған ресми сапары барысында ... ... ... мен ... ... ... ... жылдарға
арналған ынтымақтастық бағдарламасына, Қытай Халық Республикасы Үкіметі мен
Қырғызстан Республикасы ... ... ... ... ... ҚХР ... ... басқармасы мен ҚР Қаржы
министрлігі жанындағы табыстар ... ... ... сыртқы сауда
статистикасы туралы ақпарат алмасу ... ... ... қол ... ... ... ... Қытай мен Қырғызстанның сауда қатынастары белсенділік
сипатында болды. ... ... ... ... тасымал көлемі 26-
100 млн. доллардан аспаса, жалпы сауда айналымы 30-125 млн. ... ... ... Қытай экспорты 1186 млн. доллар, ал жалпы сауда ... млн. ... ... ... ... нарығын қытайдың арзанқол
тауарларымен ғана қамтамасыз етіп қана қоймай, ТМД елдері мен ... ... ... ... 250 млн. ... ... ... төтенше және өкілетті елшісі Ли ... ... ... ... ... былай дейді: «Біздің елдер арасындағы
экономика саласындағы ынтымақтастығының 3бағытын ... ... ... кен ... ... барлау және өңдеу. Бұл салада
өзара ынтымақтастық үшін үлкен мүмкіндіктер бар;
2. тоқыма өнеркәсібі. Біз Өзбекстанда мақта ... ... ... ... ... ... ... салу
саласына үлкен қызығушылық танытамыз. Ол үшін де барлық қажетті
жаңа технологиялар мен жоғары технологиялық ... ... ... ... да ... ынтымақтастықты орнатуды
қалаймыз.
Бір сөзбен айтқанда, байланыстармызды нақты өзара тиімді істермен
толықтыру қажет» [19].
Өзбекстан мен ... 1992 ... ... ... 171 млн. ... болса,
1994 жылы 123 млн. доллар, 1995 жылы 185 млн. 500 мың ... ... ... ... ... ... ... И.Каримовтың ҚХР-ға сапары
нығайп келе жатқан ынтымақтастықты жаңа сатыға ... ... ... ... ... үкіметі басшысының Өзбекстанға сапары ... ... ... сатып алу туралы, білесіп целлюлоза зауытын
салу туралы, бірлесіп ... ... ... салу ... ... ... ... ынтымақтастық орнату туралы және тағы ... қол ... ... ... ... түсті металдар, химиялық
тыңайтқыштар, мақта өңдеу қалдықтарын, машина жасау ... ... ... Ал Қытайдан Өзбекстанға азық-түлік өнімдері, химиялық
өндіріс заттары, халық тұтынатын ... ... және ... құрал-
жабдықтары тасымалданады.
1996 жылдың шілде айында Қытай Халық Республикасының төрағасы ... ... ... барысында екі ел арасында салық салуды
болдырмау туралы және темір жол транспорты саласындағы ынтымақтастық ... ... қол ... ... мәліметтері бойынша, 2003 жылы
екіжақты ... ... 347,06 млн. АҚШ ... ... 2002 жылғы
көрсеткіштен 3 өскен. ... ... ... 200,27 млн. долларды
құрап, 2002 жылғы көрсеткішке қарағанда 10 есе артқан. Ал импорт 40,6% ... 146,78 млн. ... ... 2004 жылы ... мен Қытай сауда
айналымы 70 % артып, 600 млн. ... ... 2005 ... ... ... 270 млн. ... жеткен.
2005 жылдың мамыр айындағы орын алған Андижан оқиғасы елдегі ... ... ... президенті И.Каримовтың Қытайға сапарында
оның Қытай тарапынан қолдау алатындығын айқындатты. Сапар ... ... ... ... ... байланыстар туралы шарт екі
мемлекет үшін ынтымақтастық салаларында жаңа мүмкіндіктер ашып ... ... ... қатысты мынадай ... ... ... мен ... үкіметтері арасындағы техникалық-
экономикалық ынтымақтастық және ... ... ... ықпалдықтық туралы
келісім, Өзбекстан экономика министрлігі мен Қытайдың даму және ... ... ... комитеті арасындағы ынтымақтастық туралы
келісім, Өзбекстан Сауда-өнеркәсіптік палатасы мен Қытай ... ... ... ... дамыту жөніндегі комитеті арасындағы
ынтымақтастық ... ... ... ... компаниясы мен Қытай
ұлттық мұнай-газ корпорациясы арасындағы Өзбекстан аумағында геологиялық
барлау жұмыстарын ... және ... ... зерттеу үшін
«ӨзCNPCПетролеум» бірлескен кәсіпорнын құру туралы келісім [97].
2003-2008 жылдар ... ... ... ... ... ... ... 2003-2007 жылдар
аралығындағы Қытайдың Өзбекстанға тауар тасымалы 5,5 есе ... яғни ... ... 867 млн. ... ... екіжақтық сауда айналымы 7 есе
артты, 216 млн. доллардан 1,6 млрд. долларға дейін. ... ... 741 млн. ... ... (8,36% ... ... 0,08% қытай
импорты), Қытайдың Өзбекстанға тасымалы 867 млн. ... ... ... ... 0,07% ... ... Бұған қарамастан тараптар арасындағы
сауда айналымы 17% кеміді (1608-ден 1335 млн. долларға дейін). ... ... 544 млн. ... ... (4,7% ... экспорты, 0,05%
қытай импорты), ал Қытайдың Өзбекстанға тасымалы 791 млн. долларды құраған
(10,5% өзбек импорты, 0,055% ... ... жылы ... ... ... тасымалы мынадай
қызметтерден тұрды: түсті металдар (19%), мақта ... (12%), ... (9 %), ... және ... (8%). Өз ... Қытайдан
Өзбекстанға экспортын машина жасау құрылғылары (54%), өндірістік өнімдер
(10%), химиялық өнімдер (9%) құрады. 2008 жылы ... ... ... ... ... ... айтарлықтай өзгерген жоқ.
Қытай экономикалық статистикасы бойынша, 2003-2008 жылдар аралығындағы
тараптар ... ... ... орта есеппен 28% құраған. Қытайдың
Өзбекстанның сауда нарығындағы ... ... ... ... ... ... Бұл жоба қытай тауарлары мен
қызметтерін сатып алуға ... ... ... беру ... ... Бұл жоба 2005 жылы ... ... банкі (ЭКСИМ-банкі)
мен Өзбекстанның сыртқы экономикалық ... ... ... арасындағы
жасалған келісімі аясында жүзеге асырылуда. Бұл ... ... ... ... ... және ... салаларындағы
ынтымақтастыққа бағытталған келісім. 2008 жылдың басында Өзбекстанда 107
қытай-өзбек ортақ кәсіпорындары қызмет істеді. ... ... ... ... ... 2008 ... ... бойынша 362,3 млн.
долларды құрады.
1992 жылдың статистикалық көрсеткіштерінде ... ... ... ... Азия республикалары ішінде 4-ші орынды ... ... ... 10 жыл ішінде қол қойылған 30-дан астам
үкіметаралық және министрлер арасындағы жасалған ... екі ел ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде сауда-
экономикалық байланыстарға қатысты мынадай құжаттар бар: сауда-экономикалық
келісім, өзара ... ... және ... ... ... 30 млн. юань ... ... несие беру туралы келісімі,
Қытайдың Түркменстанға 50 млн. юань ... ... ... беру ... ... ... 100 млн. юань көлеміндегі жеңілдікті несие
беру туралы келісімі және ... ... ... құру ... ... ... ... мақта, мата
өнімдерін, жібек матасын, тері шикізатын, жүн, кілем, газ, ... ... ... Ал ... ... азық-түлік, киім-кешек, дәрі-
дәрмек, тұрмыстық техника экспортталады [98].
Түркменстан мен Қытай арасындағы сауда ... 1996 жылы 14, 3 ... ... 2001 ... ... ... 3 есеге артып, 41,8
млн. долларға жеткен. Ал 2005 ... ... ... сауда
айналымы, Түркменстан статистикалық мәліметтері бойынша, 79,6 млн. долларға
жеткен. Оның ішінде Қытай экспорты 77,8 млн. доллар ... 100,2% ... 1,8 млн. ... ... 24% ... ... Қытай Түркменстанға
негізінен мұнай мезанизмдері мен олардың ... ... ... ... ... шәй тағы ... ... жүн, жібек орамдарын импорттайды. Түркменстан тарапының
есептеуі ... ... ... 12-ші ірі ... 9-шы ірі
импорттаушы және 28-ші ірі экспорттаушысы ... ... ... кейін Қытайдың Түркменстанға деген экономикалық
қатынастарда қызығушылығы ерекше ... Осы ... ... ... ... ... ... толыққанды іске асыруға кірісті. Осы
уақыттан бастап сауда көлемі ұлғайды. Осы жылдың қорытындысы ... ... екі ... ... 125 млн. ... ... 2007 жылы тауар көлемі 3
есе өсіп, 377 млн. долларға ... Ал 2008 жылы ... ... 76% ... 633 млн. ... ... Қытайдан тасымал 568 млн.
долларды құраған. Қытайдың Түрікменстандағы ... ... 1,1 ... ... 700 млн. доллар несие, 450 млн. доллар инвестицияны қоса
есептегенде ... ... ... ... ... екі ел
арасындағы дипломатиялық байланыстар орнағаннан кейінгі қол қойылған
құжаттардың қатарында «Тәжікстан мен ... ... ... ... ... мен ... үкіметтері арасындағы инвестицияларды өзара
қорғау және қолдау туралы ... ...... ... қатынасы туралы келісім» және «Қытай мен Тәжікстан арасындағы
энергетикалық саладағы ынтымақтастық туралы келісім» бар. Аталған ...... ... ... ынтымақтастықтың берік
құқықтық негізін қалады. 1992 жылы Тәжікстан мен Қытай арасындағы сауда
көлемі 2 млн. 760 мың ... ... ... 1993 жылы 12 млн. 350 мың
долларды құраған. 1994 жылы 3 млн. 180 мың ... күрт ... ... жылы 23 млн. 860 ... жеткен. Ал 1996 жылы 11 млн. 720 ... 1997 жылы 20 млн. 330 мың ... ... [58. ... ... бес жыл ішінде де екіжақты сауда көлемі әрқилы болған.
Мысалы, тараптар ... ... ... 1998 жылы 19 млн. 230 мың ... жылы 8 млн. 40 мың ... 2000 жылы 17 млн. 171 мың ... 2001 ... млн. 760 мың доллар, ал 2002 жылдың бірінші жартысында 4 млн. 580 ... 2003 ... ... тоғыз айында 23, 6 млн. ... ... ... ... ... мақта, көкөніс, сусындар
экспортталса, ҚытайданТәжікстанға күнделікті тұтыну ... ... ... және тағы ... ... ... ... тараптар арасында 2005 жылы ... ... 9 есе ... 229 млн. ... ... Сауда қатынастарының
нығаюына импульс 2007 жылдағы сауда айналымының 2 есе артқаны болды. 2008
жылдың ... ... ... ... 10% ұлғайды. Тәжікстандағы Қытайдың
жалпы қаржы ресурсы 732 млн. доллар ... 600 млн. ... ... 50 млн.
доллар инвестииця және 82 млн. доллар активтерді қоса есептегенде.
Нәтижесінде Орталық Азия ... ... ... ... көмегінен кет ары емес. Қазіргі әлемдік ... ... ... ... ... ... басқа республикалары қауіптеніп ... ... ... ... ... қытай компаниялары бұл елде
белсенділік танытуда.
Қорыта келе, Қытай мен Орталық Азия республикалары ... ... ... оң баға ... болады. Өйткені бүгінгі күнге дейін
сауда ынтымақтастығын дамыту мақсатында атқарылған іс аз ... ... ... ... одан ... ... көтеруде
мемлекеттердің экономикалық мүмкіндіктері әлі де болса толық пайдаланылмай
келеді.
ІІ ТАРАУ. ҚЫТАЙ ЖӘНЕ ... АЗИЯ ... ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕРДІҢ ДАМУЫ МЕН БОЛАШАҒЫ.
2.1. Инвестиция саласындағы байланыстар.
Қытай Халық Республикасы – ... Азия ... үшін ... ... және газ ... пайдаланудағы қайнар көз болып табылады. Бұл
біріншіден, көмірсутектік қорларға ие емес ... мен ... ... ... ... ... ... мен Түркменстан үшін Қытаймен мұнай
және газ саласында экономикалық ынтымақтастық ... ... ... пайдаланудағы нарықтарды диверсификациялауға қажет.
Қытай кәсіпорындарының Орталық Азия аймағын инвестициялауы:
Орталық Азияның ... ... ... ... оқиғаны
ескермеген жағдайда, экономикалық ахуалы жақсарып келеді. Жекеленген
елдердегі бөлінген инвестиция ... ... өз ... беріп, артуда.
2006 жылы ШЫҰ Саммитінде Қытай ұйым шеңберіндегі мемлекеттерге 900 ... ... ... ... несие бөлетіндігін жариялады. Бұл қаржы
ШЫҰ аясындағы экономикалық және сауда-саттық ынтымақтастыққа бөлінген қаржы
болатын. 2006 ... ... емес ... жүгінетін болсақ, Қытай мен
Орталық Азия елдері арасындағы жалпы инвестиция көлемі 8,2 ... ... ... мен ... Азия ... арасындағы
біріккен жобалар саны ұлғаюда. Мысалы, ... ... ... ... ... ... құрылысы; Қытай – Өзбекстан –
Қырғызстан магистральді автокөлік трассасының қырғыз учаскесін ... азот ... ... зауыт тұрғызу; Тәжікстандағы
«Оңтүстік – Солтүстік» жоғарғы вольтті ... ... салу ... ... ... ... үлестіру агенттігін құру; Түркменстандағы табиғи
газды барлау, түркмен-қытай газ құбырын салу және тағы ... ... ... мен ... Азия ... ... экономикалық
ынтымақтастықтың деңгейін көтереді.
Инвестицияны салаларға бөлу жөніне тоқталсақ, келесі тенденцияларды
көруге болады. Мұнай-газ саласынан басқа ... ... ... ... ... ... олардың инвестициялары телекоммуникация, тау-
кен, құрылыс салаларында, ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу ... ... ... ... Қытайдың геологиялық-құрылыс корпорациясы,
Қытайдың су-электр корпорациясы (China Water & Electric ... ... ... ... (China Road & Bridge ... және тағы
басқа қытайлық инвестициялық компаниялар Орталық Азия ... ие ... ... ... ... ... ... Қырғызстан, Тәжікстан және Түркменстанға ... ... ... Бұл ... ... ... – құрылғылар, техника
және қолма-қол ақша салу, сонымен қатар, инвестицияны ... ... мен ... ... ... ... инвестиция компаниялары өткенмен салыстырғанда кәсіпорын формасы
мен өндіретін өнім сапасына және жарнамасына көңіл бөлуге ауысқан. Кейбір
қытай ... ... ... даму жолдарын іздеу барысында
қайырымдылық іс-шараларымен айналысқан.
Орталық Азия ... ... ... ... пайдаланудағы ынтымақтастық шеңберіне айналды деуге болады.
Орталық Азия елдеріне инвестиция бөліну артса да, көлемі жағынан ... ... ... Бұл саладағы экономикалық ынтымақтастық ... ... жоқ. ... ... қытай кәсіпорындарының даму жолдарына кедергі
келтіретін келесі факторларды атауға болады.
1. ... Азия ... ... даму ... ... ... ... есептемегенде, аймақтағы басқа
мемлекеттердің экономикасы әлсіз, реформаларды жүргізу ... ... ... ... ... қорын есептегенде
аймақтағы мемлекеттер арасындағы ... ... ... ... ... Орталық Азия республикалары президенттік сайлау
кезеңінен өтуде. Билік басындағы тұрақсыздық, халық наразылығы
саяси жағдайды бірқалыпқа ... ... Ал өз ... ... ... ... алып келеді.
3. Орталық Азия республикалары шетел еңбек миграциясын ... ... ... ... қолдануда. Мысалы, Қазақстан 2006
жылы шетел еңбек миграциясына 0,7% лимитін ... 2007 ... Бұл ... ... ... ... ... табылады.
4. Орталық Азия республикаларындағы инвестиция жағдайы жақсарып
келе жатқанымен, олар әлі де ... ... ... ... ... бекітілмеген, сонымен
қатар олар өзгеріске ұшырауда және жұмыс ... ... ... Мемлекеттік органдардың жұмысының тиімділік деңгейі төмен жәнеде
жиі кездесетін сыбайлас жемқорлық та ... ... ... ... кедергі келтіруде.
6. Қытай инвестициялық кәсіпорындағы аймақтағы даму жолында бірнеше
мәселелерді бастан ... ... ... ... ... менеджмент деңгейінің төмендігі,
халықаралық ережелерді білмеуі және шет ... ... ... кәсіпорын жұмысының ұзақ мерзімге
арналған жоспарының болмауы.
7. Ұлт ... ... кез ... ... ... инвестициялық
кәсіпорындар, компаниялар қызметіне кедергі келтіреді [68. с.92-
95].
Қытай премьері Ли Пэннің 1997 жылдың қыркүйек айындағы ... ... екі ... ... ... арасында келіссөздер
жүргізілді. Делегациялардың ... ... ... ... А. Есімов мен ҚХР Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... тиімді байланыстарды дамыта
түсу және оларды ұзақ ... ... ... үшін инфрақұрылымды жақсарту,
шекарадан өтуге рұқсат беретін бекеттерге халықаралық мәртебе бере отырып,
олардың жұмысын жетілдіру, шекаралық аудандарда еркін экономикалық ... жүк ... үшін су ... – Іле мен ... ... ... пайдалану
керектігі жөнінде уағдаласты. Қытай капиталы жұмсалатын неғұрлым келешегі
зор салалар белгіленді. Олар – ... ... және оның ... ... ауыл ... ... ұқсату, тамақ және жеңіл
өнеркіәсіп ... ... және ... ... ... шығару, құрылыс және құрылыс материалдары. [13].
Бұл аталған ... тек ... ... ... өз ... ... ... қазан айына жалпы инвестиция көлемі 26,9 млн. АҚШ долл. болған
800 жаңа ... ... ... 4 ...... бірлескен кәсіпорны
тіркелген:
- ЖШС «Хуа-Ю Пэйпер Фактори» бірлескен кәсіпорны – ... ... ... ... ... ЖШС ... ... шығарады;
- «Цин-Каз» ЖШС ауыл шаруашылық өнімдерін ... ... ... ... ... және тағы ... ... «Қазақстан-Фав Интернэшнл Аутомобил Лтд.» - Алматыда автомобиль
құрастыру өндірісін құру жобаларын жүзеге асырумен айналысады.
Ұлттық ... ... ... 1993 ... 1999 ... ... ... дейінгі уақыт аралығында Қытайдан Қазақстанға жіберілген
тікелей инвестициялар ағымының 5,1%-ын ... ... ... ... ... ... ... еуропалық
елдердің экономикалық деңгейіне көтерілді. Үш жетекші халықаралық ... ... ... ... ... жылдың желтоқсан айында Қазақстан мен Қытай арасында екі ел де
дипломатиялық қатынастар орнатылған сәттен бастап, он жыл бойы ... ... келе ... тату ... достық және ынтымақтастық туралы
Келісімге қол қойды. Бұл құжатты екі жақты қатынастардың одан әрі ... ... деп ... ... ел ... ... ынтымақтастық жыл өткен сайын нығая
түсуде. 2004 жылдың мамыр айында Атасу-Алашанькоу мұнай құбырын салу ... қол ... ... жолы» ұлттық компаниясының берген мәліметтері
бойынша, 2003 жылы Достық-Алашанькоу ... ... ... ... көлемі – 24%, ал контейнерлік тасымалдау 10 мың контейнерге ... ... ... ... үшін ҚХР ... – 100 млн. ... ал Қазақстан 82 млн. АҚШ доллар бөлді.
Қазақстан мен Қытай арасындағы екіжақты қарым-қатынастардың дамуының
оң серпініне ... тату ... ... және ... ... ... ... арналған Қазақстан – Қытай ... және ... да ... ... дәлел бола алады.
Қазақстан Республикасы мен Қытай ... ... ... ... ... ... ... Декларацияда: ортақ мүдде үшін
тараптар ... ... ... ... мән ... мен ... ... өзінің құрылымы бойынша бірін-бірі
толықтырады және өзара пайдалы ынтымақтастық жасауға кеңінен мүмкіндіктері
бар. Қазақстан мен Қытай ... ... ... шеңберінде әсіресе
инвестицияны қорғау үшін оңтайлы жағдайлар ... ... ... ... ... ... - деп көрсетілген [2].
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық ... ... ... ... ... ... тараптар
инвестициялық климатты жақсартуға және бейбіт өмір сүру, теңдік және өзара
пайда табу принциптерінің ... ... ... ... ... отырған бір елдің кәсіпорындарын ... ... ... ... ... ... ішінде өзара екі жақты инвестициялар
экономикалық ынтымақтастықтың дамуында үлкен мәнге ие. Тәуелсіздік алғаннан
кейінгі он жыл ... ... ... ортасы Қазақстанға 800 млн. ... ... оның ... 500 млн. АҚШ ... Қытайдың Ұлттық
Мұнай Корпорациясына тиесілі.
Қазіргі таңда Қазақстанда 20 қытайлық ... ... ... және 615 ... ... қатысуымен мұнай-газ саласына, тоқыма,
пластмасса және ... ... ... ... ... инвестициямен, біріккен кәсіпорындар құрумен және өндірісті
дамытумен ... ... ... ... үлеске ие. Мысалы, «Испат-
Кармет» комбинаты, «Product ... ... ... және
«Хуанте» БК арасында ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі қызмет көрсету орталығын
ұйымдастыру туралы Келісім бекітілген. Шыңжаң металлургия бойынша импорт-
экспорт компаниясы ... ... ... 15 млн. ... жуық тауар айналымын жүргізуде.
Қытайлық кәсіпкерлер тарапынан жасалған бірқатар инвестициялар орташа
бизнес объектілеріне және ... ... ... Бұл ... ... қайта өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру, сервистік
қызмет көрсету ... ... ... табылады.
ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың қазақстандық инвестициялардың шетелге
экспортталуын мақұлдай отырып, отындық инвесторларды Батыс ... ... ... ... ... «Біз ... ... шетелге
экспортталуын жан-жақты қолдауымыз керек», -деп мәлімдеді мемлекет басшысы
Нұрсылтан Назарбаев 2003 жылдың 6 желтоқсанында ҚР ... ... ... ... 10-шы ... ... ... бойынша
Алматы қаласында өткен пресс-конференцияда. Елімізде «қомақты қаражат
жиналып қалды, оларға Қазақстан тарлық ... ... ҚР заңы ... ... салыну процесін шектемеуі керек дегенді білдіреді
[3].
Бірақ, қытайлық инвестициялық жобалардың ... ... ... ... ... ... ... көп.
Жәнеде мынадай негізгі проблемалар тууда. Біріншіден, Қазақстандағы Қытай
инвестициясы көлемінің жеткіліксіз болуы және керісінше Қытайдағы Қазақстан
инвестицияларының ... ... ... ... ... ... тікелей инвестициясының 70%-ы мұнай-
газ секторында шоғырланған. Қалған салаларға инвестиция бөлуге ... ... ... үшін ... ... ... салалық тізбегі болмауына байланысты төмен тиімділігі. Мысалы,
Қазақстанда мал басының өсімі ... ... ... ... пайда болды.
Бірақ олар бізде өңделмейді, ал ... ... ... заңсыз түрде ҚХР-
ға, экспортқа шығарылады. Батыс провинцияларда олар өңделеді де, одан ... ... ал ол ... тері ... ... ... ... сатылады және ТМД елдері мен Еуропаға экспортталады. ... ... ... ... Қазақстанда логистикаға жұмсалатын шығын
қысқаруы мүмкін. ... ... ... инфрақұрылымның жетерліктей
дамымағаны.
Аталған мәселеге байланысты Қазақстан кәсіпкерлері төмендегідей
ұсыныстар жасаған.
Екі мемлекет арасындағы инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін
арттыру қажет. Осыған байланысты заң деңгейінде ҚР ... ... ... ... үлесі бар кәсіпорындарда ұлттық қатысу ... ... ... ... жарғылық капиталдың 49%-на дейінгі
шетелдік компаниялардың қатысуын ... ... ... ... ... әр түрлі сфераларына және аймақтарға салынатын ... ... бөлу ... ... ... ... ... жөн. Мемлекеттік бақылау ... ... ... ... анықтау керек. Бұл салалар саяси, әскери, технологиялық
және экономикалық қауіпсіздікті есепке ала отырып, Қытай инвесторларының
рұқсат ... ... ... ... саралана алады. Сонымен қатар,
міндетті талап ретінде республика территориясындағы шетел ... ... ... орын беру ... ... ... ... Қытай инвестициясы қатысатын Қазақстан экономикасының шикізат және
басқа салаларын дамытуға арналған тиімді бағдарламалар әзірлеу ... ... ... ... ... сияқты ірі салаларға ғана емес,
ағаш өңдеу, құрылыс материалдары индустриясы, тері ... ... ... салаларға да қатысты болуы қажет. Ауыл ... ... ... және мал ... қоса ... өте ... Қазақстандық капиталдың Орталық Азия елдері мен
Қытайдың стратегиялық мәні жоғары ... ... ... ... мақсатында инвестициялық қатысуын қамтамасыз ету өте маңызды. Қытай
экономикасының перспективалы салаларының ішінде құрылыс, көлік, ... ... ... туризм, құрылыс материалдарын өндіру,
ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу, мұнай өнімдері мен ... ... ... бөлшек сатуды ұйымдастыру салаларын атап айтуға ... ... ... ... және ... ... тіркеу кезінде
әкімшілік кедергілерді төмендету арқылы қол жеткізуге болады ... ... ... үшін сауда, туризм, құрылыс материалдарын
өндіру, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу, мұнай өнімдері мен электр
қуатын, сұйылтылған ... ... ... ұйымдастыру салалары қызығушылық
тудырады.
Инвестициялаудың нақты секторларын, жобаларын негіздеу ... және ... ... ... ... ... қазақстандық инвестициялар, кем дегенде, мына мақсаттарға
қызмет етуі керек. Біріншіден, ... ... ... фабрикаттар
мен дайын өнімді өткізу нарығын құру және оны ... ... ... ... ... көрші мемлекет
территориясында Қазақстанның құқықтық және ... ... ... ... ... проблемаларды ұтымды шешу. Өзара сауда,
көлік, ұйымдастыру, қаржы және мәдени ендесудің көпірі болу. ... ... ... ... мен жүйелерін пайдалану.
Бесіншіден, инвестициялық капиталды тарту тәжірибесін зерделеу.
2009 жылдың 26 мамарында Пекинде ... ... ... ... ... ... Келімбетовтың ҚХР-ға сапары барысында жалпы
капиталы 200 млн. АҚШ долларын ... ... ... ... ... ... Fund) құру ... келісімдерге қол қойылды.
Аталмыш құрылымның қызметі инфрақұрылымдық және ... да ... ... ... инвестициялық жобалар мен Қазақстан, Қытай
территориясында даму мен ... ... ие ... ... ... ... құру ҚР ... Н.Ә. Назарбаевтың 2007 жылдың 17-18
тамыз аралығындағы ҚХР ... ... ... Вэнь ... ... қорытындылардың ішіндегі тапсырма болған.
Қазақстан Республикасы өзінің геосаяси орналасуына ... ... ... ... ... ... және Қытай сияқты
мемлекеттермен сауда-экономикалық саясатты тереңдету негізгі міндеттердің
бірі болып ... ... ... ... салалары – экономика,
сауда және инвестициялар болуы тиіс.
Табиғи ... бай ... маңы елі ... шетел капиталын
өзіне тартуға ұмтылуда, бұл елдегі іскерлік ережелер әлі өзгертілмеген және
инвесторларға ... ... ... ... ... ... Ниязов
Түркменстанды изоляциялық жолда ұстап, тек санаулы ғана ... газ ... ... ғана жол беріп, инвестицияға жабық мемлекет еткен.
Бердымухаммедов ... ... ... мемлекетті халықаралық
стандарттарға сай және экономиканы инвестицияларға ашық етіп дамыту туралы
мәлімдеген болатын.
«Біздің күш қайратымыз ... ... ... ... ... ... қатынастарды дамыту арқылы халықаралық
қатынастарда теңдікке қол жеткізуге, шетелдік ... жол ... ... менеджментті қамтамасыз етуге жұмсалуы керек» -
деп, түркменбашы ШЫҰ-ның ... ... ... ... ... ... инвестициялар мұнай мен газ саласына салынған,
бірақ жеткілікті емес. 2008 жылы мемлекет 820 млн. АҚШ ... ... ... ... тартқан. Инвестициялар ұзақ мерзімге фабрика,
ғимараттар және құрылғыларға сатып ... ... Жаңа ... ... ... ... ... кіші және орта
кәсіпорындарға салынған [103].
Тараптар арасындағы сауда қатынастары кеңейіп, мұнай және газ саласына
инвестиция құю көлемі артты. 2008 жылы ... ... ... ... 633 млн. ... ... Қытайдан тасымал 568 млн. долларды
құраған. Қытайдың Түрікменстандағы ... ... 1,1 ... ... 700 млн. ... ... 450 млн. доллар ... ... ... ... ... жобаны жүзеге асырушы
құралдарды өздері ... ... Оның ... ... жағы ... ... ... және газ кеніштеріне ашық түрде рұқсат ... ... ... компаниялары 2006 – 2009 жылдар ішінде өзерінің
Орталық Азия елдеріндегі ... ... ... [104]. ... ... пен ... ... бағалығына қарамастан Қытайдың
Түркменстандағы инвестициялық саясаты күннен-күнге артып келеді.
1992 жылы 12 және 14 ... ... ... ... ... ҚХР төрағасы Ян Шанкуймен кездесті. Тараптар Қытай-өзбек ортақ
коммюнике жасап, салааралық қатынастарды дамытатындығын мәлімдеген ... ... ... ... мән ... ... осы кездесуде тараптар өзара инвестициялық жағдайлар жасау мен
кәсіпкерлік қызметті нығайтатынын атап өтті [8].
Қытай мен Өзбекстан ... ... ... ... ... салалардағы ынтымақтастық аясында жүзеге аысырылып ... ... ... ... ... ... ... істейтін 117
кәсіпорын тіркелген. Олар ... ... ... - ... ... ... тұтынатын тауарлар өндірісі және басқа ... ... ... жылы ... 87 ... – қытай бірлескен кәсіпорындары жұмыс
істеген. Оның ішінде «Ташинтерм» және ... ... ... ... ... ... 4 тамызында Қытай астанасында өткен Қытай- Өзбек
кәсіпорнының ашылуы екіжақты ынтымақтастықтың даму ... ... ... ... ата өту қажет. «Өзбек жәрмеңкесі» атты бірлескен кәсіпорынның
құрылуы Өзбекстан мен Қытай үкіметтерінің қолдауы арқасында ... ... ... ... – Өзбек ынтымақтастығының алғашқы жобаларының бірі
болып табылады. Аталмыш кәсіпорынның ашылу салтанатына қатысқан Өзбекстан
Республикасы Министрлер ... ... ... ... ... ... ... Мухидов өз сөзінде бұл ... ... ... мен ... арасындағы сауда мен мәдени
байланыстарды дамыту үшін сан ... бойы екі ел мен екі ... ... ... жолын қайта ұалпына келтіру деп атады. Ол
құрылған сауда ... ... тек ... ғана емес, бүкіл Оңтүстік-
Шығыс ... ... ... дамуының берік негізін
қамтамасыз ететін ... және ... ... ... ... ... ... келтіруге мүмкіндік беретініне сенім
білдірді. Өзбекстан ... ... ... ... ... тарапы
Қытай фирмаларымен және компанияларымен ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру
және өңдеу, химиялық, электротехникалық, тамақ және жеңіл ... ... ... және су ... ... ... және тағы басқа салаларда инвестициялық ынтымақтастықты кеңейтуге
мүдделі. Өзбекстан ... ... ... ... сеніммен
қарайды, ынтымақтастықтың кеңеюі екі ел үшін жаңа ... ... ... деді А. ... ... бірлескен кәсіпорны 2 Қытай және 6 Өзбек
кәсіпорнының ... ... ... ... ... ... ... компаниясы, «Шэньли», Хэнань бірлестігі, Өзбек республикалық
тауарлық-шикізат ... ... ... ... ... және ... ... офисының бас ғимараты
Шанхайда орналасқан.
Қытай Қырғызстанға әрқашан да экономикалық, әлеуметтік мақсаттар ... және ... ... ... отырды. Мысалы, 2002 жылғы келісім
бойынша, Қытай Қырғызстанға 15 млн. юань ... ... ... ... ... Бұл ... Үкімет Үйін жөндеуге, ... ... ... сатып алуға, Қытай –
Қырғызстан – Өзбекстан теміржол ... ...... ... ... ... ... жүргізуге жұмсалды. Сонымен
қатар, Қырғызстандағы кедейшілікті қысқарту стратегиясын қолдануға Қытай
тарапынан 30 млн. юань ... ... де ... қол ... ... ... ... батысқа бағытталған мемлекет болатын.
Антиақаевтық қозғалыстың басталуы және елдегі дүрбелеңнің салдарынан ... елге ... ... ... түсті. Қырғызстан Қытай үшін
транзиттік жағынан аса ... ... ... ... ... ... ресурстары 160-тан 180-ге дейінгі млн.
долларды құрайды, оның ... 120 млн. ... ... ... 40-60 ... инвестиция болып табылады. Несие-қаржы және ... ... ... масштабы мардымсыз болып ... ... ... Қытай мүдделері мен ұстанымдары үшін Қырғызстан
Республикасы ... Азия ... ... ... ... ... ... [66]. Биылғы жылғы сәуір оқиғасынан кейін Қытай ... ... ... ... Роза Отунбаева ханымға ... ... ... ... ... ... Тәжікстан үшін өзінің гидроэнергетикалық
жобалары үшін шетел инвестициясын ... ... ... ... Ол ... асығыстық жасамай, ұлттық мүддені алдынғы орынға қойған ... ... ... ... ... көмірсутектік ресурстарына
бай ресупбликалар жатты, оның қатарында Тәжікстан ... ... жоқ. ... ШЫҰ ... ғана ... ... ... жылғы 11 қыркүйек оқиғасынан кейін Америка Құрама ... ... ... ... арта ... ... тез арада аймақ
республикаларымен екіжақтық және ... ... ... ... нығайта бастады. Әсіресе, 2005 жылғы Бішкек пен Андижандағы
оқиғадан ... ... ... жаңа кезеңге аяқ басты. Қытай елдегі
жайға қарамастан Тәжікстандағы экономикалық жобалардың іске асуына көмек
көрсетуге дайын екендігін ... жылы ... ... президенті Э.Рахмонов ҚХР премьер-
министрінің орынбасары У Иді ресми ... ... ... ... ... пен ... үшін стратегиялық маңызы бар
бірқатар инвестициялық жобалар талқыланды.
Нәтижесінде 2006 жылдың 27 ... ... ... ... ... ... ... жобалар бойынша
келіссөздер жүргізуге бет алды. Вице-министр ... ... ... China Exim Bank ... ... 900 млн. доллар льготалық
несие беру ... ... ... ... ... ... жағына қарауға
энергетика, транспорт, телекоммуникация саласындағы жобалар ұсынылды.
11 сәуірде ҚХР тараптар арасындағы несие келісім ... ... ... төлемақымен Душанбе – Хучанд – Чанак шоссесін ... ... 269 млн. ... несие берді. 19 сәуірде «Тәжікэнерго» және «Чайна
Тебан Электрик Аппаратус Сток ко (CTEAS)» компаниялары арасында Душанбеде
340 млн. ... ... ... 350 ... ... ...... (281 млн. доллар) және 93 километр ұзындықтағы
ЭБЖ220 «Лолазор Оби Мазор» (59 млн. ... ... ... ... жылы 14 ... ... ... Даму Банкінің (ҚДБ) басшысы Чен
Юанды қабылдап, экономикадағы энергетика және аграрлы, ... ... ... ... мен нығайтудағы ортақ мүдделер жайлы
әңгіме жүргізді. Сол күні Тәжікстанның ... ... (ТҰБ) және ҚДБ ... ... ... 10 млн. доллар аграрлық секторына несие беру туралы
келісімге қол жеткізілді. Жәнеде ТҰБ төрағасы М.Алимардонов және China Exim
Bank ... Ли Ганг ... ... ... және
телекоммуникация салаларына өз құралдарын инвестициялау туралы келісім
жасасты.
20 қазанда Э.Рахмон мен ... ҚХР ... Ли ... ... ... 37 млн. ... құрайтын Шар-шар туннелінің
құрылысының басталуын ресми түрде жариялады. Осы жыл ... ... ... ... ... ... жылы China Exim Bank ... ведомствоаралық және коммерциялық
көмек көрсету шеңберінде қуаттылығы 150 МВт ... ... ... 9 ... ... ... қаласынан өзен бойымен төмен ЭБЖ
құрылысына инвестиция салу туралы келісім жасасты.
Тараптар арасындағы шекаралық ... ... ... мен ... ... ... ... туғызды. Тәжікстан бір
жылда Қытай тарапынан 1 млрд.-тан астам инвестиция алды [60].
Қырғызстан ... ... ... ... ... ... Соңғы он үш жылдың ішінде, биылғы жылды есептемегенде,
республикаға 3 млрд. доллар инвестиция ... оның ... 160 ... ... үлесі. Инвестиция көлемі аз болса да, тараптар ... ... ... ... жылы ... ... ... құны 1 млрд. доллардан асатын
150 жоба ұсынылды. Бұл біріншіден ... ... ... және
коммуникация салаларына қатысты жобалар болып табылады. Оның ішінде Узген
ауданындағы кіші-ГЭС құрысы, ... ... ... ... сүт
өнімдерін өндіру кәсіпорны құрылысы, кіші тік ұшақтар құрылысы, жеті кіші
ГЭС қайта құру ... ... ... ... аэропортты
модернизациялау және тағы басқа жобалар бар [105].
Қорытындылай кетсек, жоғарыда айтылғандай Орталық Азия ... ... ... ... қажет. Ал, Қытай тарапынан келген инвестиция
тараптар арасындағы экономикалық саладағы ынтымақтастықты нығайтуға оңтайлы
болмақ. Инвестиция көлемі ... ... ... де, ... ... ... ... қатынастардағы
мәселеге тоқталсақ, ең негізгісі оның энергетика және транспорт салаларында
шоғырлануы болып табылады. Энергеоресурстардың ... ... ... ... ... әсер ... ... Қытай ұстанымдары тек белгілі
мақсатқа шектелгендіктен аймақ ... ... ... ағымын
қамтамасыз ететін жаңа тұрақты жобалар табуы ... ... ... ... ... және ғылым, туризм, мәдениетке де инвестиция
ағымын қамтамасыз етілуі Орталық Азия мемлекеттері үшін оңды болмақ.
2.2. ... Азия ... ... ... ... сапасы мен деңгейі елдің экономикалық
дамуының бір негізгі индикаторы болып табылады. темір ... мен ... ... және ... ... экономикалық жағынан мемлекеттер мен
аймақтардың бірігуіне ықпал етеді. Бұл мемлекетке халықаралық ынтымақтастық
пен халықаралық экономикалық ... ... ... потенциалын
арттыруға жол ашады. Орталық Азияда автокөлік ... ... 320 ... асады, теміржолдар 20 мың, мұнай-газ магистральдар 40 мың
километрді құрайды. ... 100 ... ... оның 20 ... ... ... Қытай өзінің ұлттық жобаларына Орталық Азия мемлекеттерін
қатыстыра бастады. Басқа мемлекеттер саяси және энергетикалық ... ... ... ... ... ... ... магистральдар
құрылысын жүргізуде. Орталық Азия Қытай үшін ... ғана ... ... ... ол ... одан әрі ... ... жол салуға
мүмкіндігі зор аумақ болып табылады. ... ... ... жолдың
негізін темір жол магистралі алады. Бұл ... ... жол ... ... ... ... жол ... тынық мұхиттық
айлақтарын (Ляньюнган, ... ... ... ... алады. Бұл
жедел жеткізу арқылы Қытай саудаларының ... ... ... ... ... темір жол магистральдері теңіз транспортымен
бәсекеге түсе ... ... ... ... ... келу ... ... ТАТЖ дамуы Пекинге Еуропаға сауданы транзиттік
тасымалдау саласында ҚХР ... жол ... ... ... (Транссиб, БАМ) ықпалдығынан арылуына мүмкіндік береді.
Қытай – Қырғызстан – ... ... жол ... жобасы.
Қытай 2010 жылдың дейін Орталық Азияға тікелей кіретін екі темір жол
құрылысын салынуы тамамдалуда, ол Қытай – ...... ... жолы
мен Қазақстан темір жолына қосылатын Цзинхэ – Инин – Қорғас болат ... ... ChinaPRO ... Қытай – Қырғызстан – Өзбекстан темір
жолын салу ... ... ... ... 11-ші бесжылдықтың аясында
ШҰАА даму мен реформалау ... 2007 ... 9 ... қабылдаған
болатын [44].
Аталмыш жобаның іске асырылуы қатысушы мемлекеттерге, ... ... ... ғана ... ... аймақтық,
көпжақты экономикалық ынтымақтастыққа қол жеткізеді.
Айта кететін жайт, аймақтық темір жолға қатысы бар мемлекеттердің де
бұл ... ... ... ... ... бар. ... ... бірнеше облысынан темір жол торабы өтсе, қытай және өзбек
кәсіпкерлерін байланыстырушы болмақ. Қырғызстанның көздеп ... ... ... ... жоба ... Қырғызстан бөлініп отырған Солтүстік
және Оңтүстік облыстарын біріктіре алады.
Өз кезегінде Пекин, ортаазиялық көршілерін ... ... ... арқасында бірнеше мақсатқа қол жеткізбек:
Біріншіден, трансшекаралық темір жолдарды салуы ... ... ... ... мен кеңейтуде жол ашып бермек.
Екіншіден, Қырғызстан және Өзбекстанмен сауда-сатық қатынастарының
нығаюына транспорттық коммуникациялар ... ... Ал ол өз ... ... ... екі ... ... еркін кіруіне
мүмкіндік алады.
Үшіншіден, Қытайға аталған мемлекеттердің ішкісаяси және ... ... ... ... жол ... Бұл ... ... элиталарымен қатынастағы келешек ... ... ... ... ... ... экономиканың байытылған түсінігі
экономика деген түсініктегі марксистік-лениндік тезис эффекті ... Бұл ... ... өзінің экномикалық ықпалдығын кең жая отырып,
жобаға қатысушы мемлекеттердің әртүрлі саяси күштерімен байланыс ... ... ... ... ... ... ... аталған темір жол магистралінің
салынуы ШҰАА-ғы және елдің батыс аудандарындағы транспорттық құрылымдарды
өзгертеді. Бұл Пекиннің ... ... ... дамытуна жол ашады.
Алтыншыдан, ең маңыздысы, жобаның толығымен сапалы жүзеге асырылуы
арқасында Қытай ... және ... ... ... және ... Солтүстік Африка және Оңтүстік ... ... ... ие ... [100]. ... аймақтағы Тәжікстан мен
Қазақстан Қытаймен сауда-саттық қатынастардағы жол ... ... ... ... ... ... жолы Қазақстан арқылы ... ... ... жол ... ... ... – Қырғызстан – Өзбекстан темір жолы құрылысының
алғышартты жұмыстары басталып та кетті. Жаңа темір жол Оңтүстік – ... ... ... жолы ... ... Қытай мен Қырғызстанның
шекара аймағындағы Тұрықарт асуы арқылы өтіп, Қырғызстан арқылы ... ... ... – Инин – ... темір жолында көпір, туннель салу, темір
жол рельстеріне қою басталып кеткен. Қытай бұл ... ... ... ... жолдарымен түйістіріп, Қорғастан Сарыөзекке дейін темір
жол құрылысын ... жол ... ... авто ... жолдарды салуды да
қатар алып жүруде. 2004 жылы ҚХР-да Ляньюнгань портынан КПП Қорғасқа дейін
Трансқытайлық авто ... ... ... ... көбіне
Трансазиаттық теміржолдармен параллель орналасқан [45].
Таяу ... ...... Азия – Қытай (АТА) транспорттық-
энергетикалық көпірі. Аталған транспорттық-энергетикалық көпірінің құрылуы
Орталық Азия ... және ... ... жағынан оңтайлы
болмақ. Көпірдің алғашқы кезеңі «Иран – ............ ... құбылары маршруты бойынша іске ... ... ... табылғандықтан Орталық Азия аймағын айналып өтетін маршруттар
жасаудың еш ... жоқ. ... ... ... Азия ... ... қатысушы мемлекеттер үшін тиімді, себебі: бұл аймақта құбырлар
желісінің ... ... ... ... Азия ... өтетін
көпір арқасында қысқа мерзімде тасымал жеткізуге болады, сонымен қатар, ол
теңіз тасымалымен салыстырғанда әлдеқайда арзан. Маршруттың ... дала ... ... өтуі ... салу мен пайдалануға қолайлы. Тараптарды
байланыстырушы делдал ретіндегі Орталық Азия ... ... ... ... ... қоса, ортадағы байланыстырушы ретінде
энергетикалық изоляцияда қалуына қауіп бар.
Қазақстан Республикасының Еуразия континентінің ... ... мен Азия ... ... көпір ролін иелендірді.
Қазіргі Қазақстан жерінен әуе, темір жол, ... ... ... ... ... ... ... транспорттық-
коммуникациялық коридорлар – бұлар өткен ғасырдың 90 жылдарынан бастау
алып, дамып келе ... ... және бұл ... мен Азия арасындағы
қашықтықты қысқартуға мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. ... ... ... 17 ... мәжілісінде (Өскемен қаласы, 15
маусым 2007 жыл) Еуропалық және Азиаттық ... ... ... бір ... 700 млрд. доллар болғанын, онымен қоса ... ... 40-50 ... ... ... мәлімдеді. Биылғы жылы, яғни 2010
жылы тауар айналымын 1,5 есе көбейтіп триллион доллар деңгейіне жетеді деп
болжануда. Сонымен ... ... ... ... ... 500 млн. ... табу ... тұр. Бұл Еуропа мен Азия арасындағы
жалпы нарықтағы транзиттік тасымалдың 1% ... ... ... ... ... ... дамуына қаржы салуды жыл сайын
арттыруға қарамастан, біздегі бар ... ... ... ... ... Н.Ә. ... пікірінше, елдің транзиттік потенциалын
максималды түрде пайдалану үшін жаңа ... мен оның ... ... жаңа ... ... 2006 жылы ... негізгі мақсаты ұлттық
транспорттық жүйенің еуразиялық интеграциялық ... ... 2015 ... ... жүзеге асырылатын ... ... ... мен ... Азия ... ... ... желісі бар болса, аймақ территориясы арқылы жан-жаққа,
яғни, Иран арқылы ... ... ... және ... ... ... ... арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияға және Азия Тынық мұхиты
елдеріне бағытталған жол ... ... ... ... ... ішіндегі
келеңсіздіктер өз кесірін тигізуде.
Қазақстан территориясы арқылы өтетін Біріккен ... ... 2007 жылы ... ... ... Азия және ... ... үшін
Біріккен Ұлттар Ұйымының экономикалық және әлеуметтік ... 63-ші ... көп ... ... ... ... келе жатқан Қытай үшін Қазақстан мен
Орталық Азия көмірсутек қоры жағынан ғана ... ... да ... ... ... Біріншіден, Каспий бессейнінен қысқа жолдарды қолдана
отырып, ... мен ... ... ... ... ... қол жеткізуге ... бар. ... ... ... ... ... ... желісі үшінші елдердің Әскери Теңіз Күштерінен (ӘТК) ... ... ... ... ... ... жобасына көп көңіл бөледі.
Оның аясында ... ... ... ... ... КПП ... ... автомагистраль салынды.
ҚХР-дың Шыңжаң – Ұйғыр автономиялы ауданының ... ... даму ... байланысты жаңа жолдарды белсенді түрде салуда,
Такламакан шөлі арқылы екі автотрасса ... ... ... ... өнеркәсіп пен энергетика дамуда. ШҰАА Қытайдың Орталық Азия
республикаларымен сыртқы сауда ... ... ... ... жылдың 18 маусымында Транспорт және коммуникация Мнистрлігінің
және Әлемдік банк өкілдері ұзындығы 8445 километрді ... оның ... ... 2787 ... ... « ... ... – Батыс
Қытай» халықаралық транзиттік коридордың ... ... ... ... жобасы қаралды. Бұл жоба ... ... ... ... ғана ... Өзбекстан мен Қырғызстан арқылы Оңтүстік Азияға шығуға
мүмкіндік ашады.
Қазақстан үшін Қытай жүк жасаушы әрі, жүк ... ... ... ... ... екі ел де ... ... дамытуда ресурстық мүмкіндіктерін толығымен пайдалануға мүдделі.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... жолы мен ... автожолы арқылы шыға алады. сонымен қатар, Цзинхе-
Қорғас темір жол ... ... бұл жол ...... ... ... арқылы Құлжа қаласына, одан әрі Қорғас бақылау пунктіне дейін
созылып жатыр. ... ... ... ... ... ... ... болмақ. Бұл жолдар жоғарыда аталынып өтілген Цзинхе-Қорғас
темір жол линияларының жалғасы болмақ.
Қазақстанда ҚР мен ҚХР ... ... ... да түрлеріне
көңіл бөлінуде. Нақтырақ айтқанда, Қазақстан Ертіс өзені арқылы транзиттік
тасымалына, сонымен қатар, ... ...... ... ... ...... – Сиань – Қорғас) бес стратегиялық маңызды
автокөлік ... үміт ... Бұл ... Қытайдан Қазақстан
территориясы арқылы Еуропаға ... жүк ... ... ... ... ... Ертіс өзені бастауын Қытай территориясынан алады,
Қазақстан территориясы ... ... ... ... Обь ... ... болжамдар бойынша, Ертіс өзені арқылы тасымалдар көлемі
жылына 2 млн. ... ... ... халықаралық аэропортынан шығысқа қарай Пекин, Үрімші,
Сеул, Хана, Тайпей, Гонконг, Манила қалаларына ... бар. ... ... ... ... қалаларындағы аэропорттарды транзиттік жүк тасымалы
үшін ... ... ... ... ... ал екі ел арасындағы
транспорттық байланыстар Қазақстан және Қырғызстан арқылы ... ... ҚХР үшін ... транспорттың-коммуникациялық дамуы
трансазиаттық халықаралық маршруттар ... ... ... ғана ... ... Қытайдың Өзбекстанның транспорттық саласындағы
жобалары: а) «Өзбекстан – ...... ... ... өзбек
учаскесінің құрылысы туралы жоспар; ә) «Өзбекстан – Қырғызстан – ... ... ... ... құрылысы жоспары. Бірақ ... ... ... ... Бұл біріншіден, Орталық
Азиядағы бірыңғай транспорттық-логистикалық және кеден ... ... Бұл өз ... ... шығындарға алып келеді. Сонымен
қатар, қазіргі әліемдік дағдарыс және ... ... ішкі ... түсуде [62. с144].
Қытайдың «батыс аудандарды игеру» стратегиясына ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия
аймағындағы транспорттық коммуникацияларға да қатысты. Жоғарыда атап
өтілгендей ... ... ... жақын транпорттық жолдарды салуға
мүдделі. Шекара маңындағы аудандарға авто және темір ... ... ... ... 2,3 ... юань ... ... Батыс аудандардағы жолдар
тікелей қазақстан-қытай шекарасындағы Қорғас арнайы экономикалық ... ... ... ... газ және ... құбырларының желісін
дамытуда белсенділік танытуда. Қазіргі күні қытай-орта азиялық екі жоба ... ... ... ... а) ...... ... құбыры.
Қазіргі уақытта соңғы участок Кеңқияқ – Құмкөл салынып ... ... ... ... ... ә) Түркменстан – Қытай газ құбыры. ... ... газ ...... ... ... ... магистральді газ құбыры. Жалпы ұзындығы 1800 километрді құрайды. Газ
құбырының жалпы құны 20 млрд. ... Газ ... ... ... 40 ... м3. Газ ... ... базасы Түркменстандағы Оңтүстік
Иолотань-Осман және Довлетабад газ кен орындары болып табылады. Құрылыс
2007 жылы ... ... 2009 жылы 14 ... ... ... түрде
ашылды. Қазақстандық бөлігіндегі жол торабы Қазақстан – Қытай газ құбыры
деп аталады.
Қазақстан – ... газ ...... ... 1304,5 км, диаметрі 1067
мм құрайтын екі параллель екі құбырдан тұратын магистраль. ... бұл ... өз ... Қазақстан – Өзбекстан территориясынан
алады және Қорғас шекара бақылау пунктінде Қазақстан – Қытай ... Бұл ... ... ... ... ... және Қызылорда
облыстарына газ жеткізу қызметін де атқарады.
Биылғы 2010 жылы жоғарғы жылдамдықтағы темір жол магистралін ... ... ... ... ... ... асуы туралы шешімді
2010 жылы 8 қаңтарда қабылданды, ал ... ... ... ... ... ҚХР ... жол және транспорт министрлігімен
қабылданып қойған. Бұл бастамалар ... ... ... темір
жол магистралі құрылысы жобасының бастамасы болып табылады. Қытайдың
өзіндегі ... ... ... ... 2012 жылға дейін 13 ... асуы ... ... ... және коммуникация
университетінің профессоры, Қытай инженерлік академиясының академигі Ван
Мэншудің ... ... ... ... ... ... материктік магистраль транспортын салып, оның Ресей, Орталық
Азия елдері, сонымен қатар, Шығыс Азия ... ... ... отыр.
Жоба бойынша магистраль жолдар 17 ... ... ...» деп ... уақытта магистраль жолының үш жобасы дайындалған жәнеде жобаға
қатысты мемлекеттермен келіссөздер жүргізілуде.
Бұл жобамен қатар ... ... Азия ... ... Шығыс
Азия мен Еуропа темір жолдарына шығатын жалпыға ортақ темір жол салу ... ... ... бұл құрылыс 2025 жылы басталмақ.
Жоғарыда аталған үш жоба ... а) ... Азия ... ... ... Үрімшіден басталып, Қырғызстан, Қазақстан, Өзбекстан, Түркменстан,
Иран, Түркия және тағы басқа ... ... ... ... ... территориясынан Германияға жол тартуға болады; ә) Шығыс
Азия бағыты. Жол торабы Куньминьнен басталып, Вьетнам, ... ... ... ... ... ... дейінгі жерлерді алып жатыр;
б) Ресейлік бағыт. Хэйлунцзяннан (жол торабының бастапқы ... ... ... территориялары арқылы Шығыс Еуропа елдеріне дейін [106].
Аталған үш бағыт Қытай үшін ... ... ... шығу ... жағынан маңызды жәнеде бұл бағыт ТМД республикалары мен Ресей
нарықтарына енуге оңтайлы.
Орталық Азия мемлекеттеріне келсек, ... ... ... ... ... Сонымен қатар, бұл жоба Қытайдың тек батыс аудандарын ғана
емес, басқа да төмен деңгейдегі аудандарды дамытуына жол ... ... ... ... күні де ... ... ие. Қалай болғанда бұл
жобаның нәтижесі қатысушы мемлекеттердің геосаясатына әсер етері анық.
Орталық Азия аймағының транзиттік потенциалын айтқанда Ұлы ... ... ... ... жұмыстағы Жібек жолы қазіргі уақыттағы Қытайдың
автокөлік және темір жолдар арқылы қалпына ... ... ... ... ... шолу ... Ертедегі Жібек жолы біздің заманымызға дейінгі ІІ
ғасырға жатады. Қытай императорлығы кезіндегі ... ... елші ... ... ... дипломатиялық миссиямен келген болатын. Бұл жол Қытайдың
Батыс елдерімен қатынас орнатуының бастамасы ... ... ... ... ... қағаз, үй жануарлары, өсімдіктер құрады. Бірақ ХVІ
ғасырда жол өз қызметін тоқтатты. Бұл Орталық ... ... ... ... ... болды.
Кейбір аймақтағы жол тарамдары өмір сүруін ... 1939 ... ... ... ... ... ... Гоминьдан үкіметі КСРО-
дан Жібек жолы типтес автокөлік жолын салуды сұрады. Сол ... ... ... ... ... ... Хами арқылы Ланьчжоуға апаратын
ұзындығы 3 мың километрлік жол салынды.
Қытай үшін ежелгі жолдың ... келе ... ... ... Бірақ бұл
бастау көп қаржыны қажет ететіндіктен экономикалық қайта құру ... ... ... жылы 8 ... Сары теңіз жағалауындағы Ляньюньгань портынан
бастау алып, қазақстан-қытай шекарасындағы КПП ... ... ... салынды. Ұзындығы 4393 шаршы километрді
құрайтын бұл жол 1990 ... ... ... және ... құны 16,6 ... ... Бұл жол торабының ... ... ... Одағы
кезеңінде салынған жолдарды басып өтті.
Осы жолдың құрылысы басталған уақыттан Ұлы ... ... ... ... ... сөз ... бастады. Сол уақытта
Трансқытайлық жолға ... ... жол салу ... ... ... ... ҚХР, ... Қазақстан, Өзбекстан, Түркменстан, Иран,
Түркия және Грузия территоряларынан өтетін ТРАСЕКА (Транспортный ......... ... ... жылы 7-8 ... ... Жібек жолын қалпына келтіру туралы
конференция өтті. Онда Еуропа – Кавказ – Азия ... ... ... ... қол ... ... Еуро Одақ 2001 ... ... ... ... қаржылық жағынан көмек көрсетті. Одан кейінгі
кезеңдерде жоба мүдделік ... ... ... ... ... уақытта Қытай осы жолдың қайта жаңғыртылуына мүдделі [107].
Жібек жолының қайта өмірге келуі Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... өз учаскесін
қалпына келтірумен шектелмейді. Биылғы 2010 жылдан кейін Орталық ... ... ... ... ... ... және ... инфрақұрылымдарды инвестициялауды бастайды. Инвестиция Орталық Азия
республикаларының ... мен ... аса ... ... ... жылғы сәуір оқиғаларынан кейін гуманитарлық көмекке
зәру. Транзиттік жол торабындағы аудандардың экономикалық ... ... ... және жаңа ... ... ... болуына жол
ашады.
2.3.Қытай мен Орталық Азия мемлекеттері ынтымақтастығының мәселелері
мен ... мен ... Азия ... ... ... ... және қиын ... деп бөлсек болады. Жәй ...... ... ... ... миграциясы» деген мақалалардың
ынтымақтастыққа кедергі келтіруі.Қиын жағы – бұл ... ... ... ... ... бақталас сыртқы күштердің
аймақ елдерінің ішкі істеріне араласуы. Қазіргі ... ... ... ... ойынға» қатысушылардың қатаңдық танытуы. Бұл жерде АҚШ –
Ресей – Қытай үшбұрышының қарсыласуы күннен-күнге қиын ... ... ... ... ... келесі проблемаларды атауға болады:
Бірінші, Орталық Азия аймағы Қытай Халық Республикасының басшылығында
Қытайдың ... ... ... тыл» ... ... Сондықтан
Қытай үшін негізгі мақсат – аймақтағы әлеуметтік-саяси тұрақтылықты сақтау.
Негізгі проблемалық зоналар Қырғызстан мен Өзбекстан ... ... Бұл ... ... жағдайдың сақталынып, мемлекеттік
лидерлердің тұрақсыз болуы Қытай үшін қауіп болып ... ... ... Орталық Азия аймағының экономикалық потенциалын өзінің батыс
аудандарын ... ... ... Азия үшін ... ... шетке шығарудан шығатын проблемалар; сыртқы
сауда операцияларында парақорлықтың орын алуы; Орталық Азия нарығын ... ... және ... ... ... одан ... машина жасау және
индустраиалдық құрылыс материалдары өнеркәсібін деградациялануы.
Екіншіден, минералды ресурстардың ... ... ...... ... ... ... мәселелер: Каспий
статусының анықталмауы, яғни ... ... ... ... ... ... және Ресей компанияларымен
бәсекелестік; көмірсутек қорларына байланысты болжамдардың дұрыс ... ... ... ... ... ... ... емес
Қытайдың өзі орнатуы және тағы басқа.
Үшіншіден, Орталық Азияның қолданыс нарығы. Орталық Азия мен ... ... ... экономикалық қатынастардың негізін мұнай
мен газ ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
Орталық Азияда Қытай капиталымен кәсіпорындар қызмет атқаруда, олар көбіне
қысқа мерзімді инвестициялауға көп ... ... ... ... құру, жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтамасыз ету, өнеркәсіп
орындарында қалдықтардан тазарту және тағы ... ... ... ... ... ... [108]. ... арзанқол
бұйымдарды аймақтың қолжетімді жеріне кеңінен тарату арқылы өзіне ықпалы
етуде. Мысалы, ... ... ... ... ... ... апат болады
десе артық емес. Біріншіден, Түркия, Біріккен Араб Әмірлігі, Үндістан және
тағы басқа шет ... ... ... ... ... ... жаба ... жәнеде баға шарықтауына байланысты қолжетімділік
деңгейі төмендейді. Екіншіден, ... ... ... етіп ... кәсіпорындар, өнекәсіптер, сауда-саттық орталықтары өмір
сүруін тоқтатады. ... ... ... электроника мен
компьютердің қосалқы ... ... ... ... және ... және тағы ... ... артады.
Төртіншіден, миграция немесе еңбек нарығы. Қытай халықының санының
аймақ елдері халық санымен салыстырғанда ... тыс көп ... ... ... ... ... ... табылады, Орталық Азия елдері
Дүниежүзілік ... ... ... ... Ұйым ... бірі ... мемлекеттер арасында жұмысшы күшінің еркін қозғалысы болып табылады
[52].
Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... қатынастар орнатылғаннан бері екі ел арасындағы ынтымақтастық
достық және тату көрші, тұрақты даму мен ... ... ... ... Екі ел арасындағы бұл шараларды маңызды ... жылы 4 ... ... ... ... орнату мен дамыту
туралы декларацияға қол қоюы болып табылады.
Тараптар арасындағы ... оң ... ... ... өткізіліп
тұратын саяси диалогтан байқауға болады. 2006 жылы ҚР ... ... ... ... сапармен болды. Осы сапардың қорытындысы бойынша
тараптар ХХІ ғасырдағы ҚР мен ҚХР ынтымақтастығы ... ... ... ... құжаттарына қол қойды, бұл екі ел
арасындағы өзара табыс табу мен тең ... ... ... ... 2007 ... ... айының 17-18 аралығындағы Қазақстан
Республикасына Қытай Халық Республикасының төрағасы Ху ... ... ... комюникеге қол қойылды. Онда стратегиялық әріптестік
орнатқаннан кейінгі екі жыл ішінде екі ел ... ... ... ... халыққа пайда алып келгенін баяндайды.
Жәнеде тараптар арасындағы оңдысы ол – Ынтымақтастық ...... ... құрылуы болды. Айта кететін жайт, бұндай
механизмді Қытай АҚШ, ... Еуро ... ғана ... Бұл ... 10 ... ... бар, олар ... – Қытай байланыстарын
бақылап, трансшекаралық өзендерді қолдану және ... ... ... ... ... ... мен Қытай арасындағы саяси сала бойынша ешқандай
келіспеушілікті көрмеудеміз. Екі ел ... ... ... шеңберінде белсенді дамуда.
Оған қарамастан экономикалық салада атап ... ... ... ... ... ... экономикаға бағытталғаны ешкімге
жасырын емес, әсіресе табиғи ресурстарды өндіру мен импорттауда. ... ... ... ... энергетикалық ынтымақтастық
құрайды, осы саладағы негізгі бағыттар: а) ... ... ... ... алу (АО «СНПС-АқтөбеМұнайГаз»,
«ПетроҚазақстан»); ә) мұнай-газ секторындағы ірі ... ... ... етуі; б) ҚР-нан ҚХР-на мұнай тасымалдау жобалары: темір
жол арқылы ... ... ... ... тасымалдау; «Кеңқияқ-
Атырау» мұнай құбыры; «Атасу-Алашанькоу» мұнай ... ... ... ... ... ... жағы ... магистральды мұнай құбырының құрылысы болып табылмақ.
Аталмыш құбыр 2009 ... ... ... 2011 ... аяқталмақ. Осы
құбырдың салынуы «Кеңқияқ-Атырау» мұнай құбыры бойынша шикізат айдаудың
басқа нұсқасын, «Құмкөл-Атасу» ... ... ... келе ... ... ... жөндеуді, «Атасу-Алашанькоу» мұнай құбыры өткізгіштігін
кеңейтуді қажет етеді.
Аталмыш ... іске ... екі ел ... ... ... нығаятыны сөзсіз. Осындай ... ... ... бар. Олар өндіріліп отырған ... ... ... ... ... ... нарықтағы
мұнай құнының тұрақсыздығы.
Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық байланыстар ... ... ... пен импорт көлемінің ұлғаюымен, өнімдердің әр-
алуандығымен сипатталады. 2006 жылы ... ЖІӨ ... 10,6% ... ... ... 2006 жылы 36,7% ... оның ішінде экспорт – 37,3%,
импорт – 36,4% өскен. Екі ел арасындағы сауда айналымы оң ... Бұл ... ... екі ... статистикалық есептеулерді әртүрлі әдіспен
жасауында. Сонымен қатар, күрделі мәселелердің бірі ... мен ... ... ... ... табылады. Қазақстан мен Қытай
арасындағы сауда-саттық және ... ... ... ШҰАА ... табылады. Перспектива ретінде Қазақстан Қытайдың басқа
аудандарымен де тығыз байланыста болуы қажет.
Қазақстан мен Қытай арасындағы ... ... ... ... ... атасақ. Екіжақтық сауда қатынастарындағы мәселелерге
тоқталсақ, олар: сауда ... ... ... ... экономикалық артықшылықтарын білмеуі,
ақпаратпен қамтамасыз етілмеуі, кеңес беру ... жоқ ... ... өзара есеп жүйесінің жетілмеуі, банктер
арасындағы өзара байланыс жүйелерінің болмауы.
Шекаралық ... ... ... ... ... ... әлсіздігі, экономикалық келіспеушілікті шешетін және өзара
есептерді жүргізетін жүйенің жоқтығы; ... ... ... ... ... және ауыл ... ... жояды; шекара
саудасының мәселелері қылмыстық істерді көбейтеді [109].
Екіжақтық экономикалық қатынастардың мәселелері көбіне объективті
сипатта. ... ... бұл ... ... табу ... мен ... ... экономикалық байланыстардың негізін
сыртқы сауда байланыстары алады. Қытай мен Тәжікстан арасындағы сауда сауда
айналымының жылдан-жылға ... ... ... ... жылдар
аралығында Қытай мен Тәжікстан аарсындағы сауда айналымы 55% ... ... ... ... 12% құраған. ҚХР Тәжікстанға шешімі ұиын мәселе –
кедейшілік мәселелеріне көмек көрсетуде. ҚХР-дан Тәжікстанның ішкі ... ... ... ... бұл ... кедей бөлігіне
қолжетімді болды. Киім-кешек, ... ... ... ... бағасы Түркия, Пәкістан, Үндістан және Ресейден
тасымалданатын тауарлармен ... ... ... ... ... тағы бір пайдасы транспорттық шығынның аз болуы. Мысалы, Үрімші –
Душанбе бағыты бойынша, жүк ... ... 1 куб. метр ... 260 ... ... ... жол ... 1 куб. метрі 170 АҚШ доллар, ал ... ... ... жүк ... тасымал 90 АҚШ доллары тұрады. Бұл
тарифтер ... ... ... төмен. Ресми статистика
мәліметтеріне қарағанда, 2004 жылы ... ... 1,5 млн. ... ... ... ... нәтижесі бойынша Тәжікстан
Қытаймен келесі бағыттағы ынтымақтастыққа мұқтаж: машина жасау саласында;
жергілікті ... ... ... ... құрылыс материалдарын жасау;
трактор, экскаватор, ... ... және тағы ... ... ... ... әлемдік нарыққа мата және жібек өнімдерін бірігіп өндіру
және шығару; тері өндірісін ... ... ... Егін ... ... ... жер ... бау-бақша мен жүзім
өндірісіне аса қажет. Қытайдың тәжірибесі ... 1 га. ... ... ... бидай, арпа, сұлы ... ... 70-80 ... 80-120 ... ... ... Осындай ынтымақтастықты
сүт және ет өндірісі саласында және тағы басқа салаларда жоғары ... ... жылы ... компаниялары Тәжікстанның оңтүстік аудандарын
солтүстікпен және ... ... ......... ... ... кірісті. Жәнеде Шахристон және Шаршар асуларында
авто-транспорттық туннель салуға кірісті. Сонымен қатар, Қытай ... ... ... ... ... ... құру
жұмыстарын жүргізуде. Серіктестік тұрғыда телекоммуникациялық нарықта
«Тәжікстан – ҚытайMobile», «M-Technical» ... ... саны ... ... ... түрлеріне қарап, Тәжікстан Республикасы
Үкіметіне Қытай Халық Республикасы бағыты ... ... ... және
қажеттілікті толығымен қанағаттандыра алатын, дамуына жол ашатын ... ... ... ... ... ... көптеген салаларда
ынтымақтастыққа қол жеткізілген, кең көлемдегі келімді-құқықтық базаға
негізделген. ... ... ... сай ... ... ... – Қырғызстан қатынастарына әсер ететін бірнеше факторлар
бар. Қытай Қырғызстан Республикасының ... ... ... ... бұл ... ... ... мүдделі.
2005 жылғы 24 наурыздағы және биылғы жылғы сәуір революциясынан кейін
қытай басшылығы аймақтағы ... ... тағы бір ... ... ... мүдделеріне қайшы келетін аймақтағы мемлекет басшылығының ауысуына тап
болды. Бірақ, алғашқы ... ... 2006 жылы 9 ... ... жаңа ... ... ... сапарында сыртқы
саясаттың бұрынғы бағытын жалғастыратынын және ұзақ мерзімді перспективада
өзгермейтіндігін, бұдан бұрынғы ... ... мен ... ... болатын. Бұл екіжақтық қатынастардың қайта
қалпына келуіне жол ашқан кездесу ... Бұл ... айта ... жайт, сол
уақыттағы келісімдер Қырғызстан мүддесін қарастырмаған еді. ... ... ... ... және ... салалардағы көпжақты
және екіжақты қатынастарға негізделді [110].
Сол уақыттан кейінгі Қырғызстанның сыртқы саясаты екіжүзді немесе
нақты емес ... ... ... ... басындағы тұрақсыздық және
Қырғызстанның ұлы державаларға стратегиялық ... ... ... Ресей, АҚШ, Қытай бағытында нақты ұстанымдарды ұстай
алмауы. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... қауіп ШЫҰ бірлігіне, Қытайдың батыс аудандарының
қауіпсіздігіне, Орталық Азиядан ҚХР-ға созылып жатқан транспорттық ... ... ... қызметіне нұқсан келтіреді.
Биылғы жылғы сәуір оқиғасына Қытайдың сыртқы істер министрі Цзян Юй
өзінің «уайымдайтындығын» ... ... ... ... ... ... ... «елдегі жағдай заңды түрде
шешілетіндегене үміт артатындығын» айтты.
Өткен жылы Қырғызстан Шыңжаң үшін №1 экспорттық нарық бола ... 2,97 ... АҚШ ... ... «China Daily» атты ... ... ... Бішкектегі мемлекет басшылығының ауысуы «Қытаймен
байланысына еш кедергі болмайды». Қытай Қырғызстан үшін экономикалық салада
№1 әріптес. Сонымен қатар, ... ... ... Ұйымы аясындағы
«антитеррорлық күштерін» бәсеңдетпек емес [111]. Қытай сарапшылары есептеуі
бойынша Қырғызстандағы этникалық ұйығырлар саны төрт ... ... ... ... ... қазіргі жағдайда Қырғызстандағы ұйғыр
сепаратистерінің қозғалысының тууына тосқауыл болуға ... ... ... ... ... ... ... Түркменстанмен
экономикалық қатынастарды дамытуға селқос қараған болатын. ... ... ... ... жағынан алшақ орналасуы болып ... ... ... ... ... тұрақты әрі
динамикалық сипатта дамуда, оның бір көрінісі ... үш жыл ... ... елдегі өз позицияларын бекітуі болып табылады. жоғарғы
бөлімдерде атап өткендей ... мен ... ... ... саласы түркмен газы болып табылады. Одан кейін, қазіргі әлемдік
қаржы дағдарысына және энергоресурстардың ... ... ... ... және газ ... ... ... экономикасын еш кедергісіз көмірсутекпен қамтамасыз ету
және тасымалдың диверсификациялау Пекин үшін өте маңызды.
Түркменстан мен ... ... ... газ саласындағы
ынтымақтастықтың нығаюы Өзбекстан мен Қазақстан территориясы арқылы өтетін
Түркменстан – ... газ ... ... ... ... Бұл ... жайлы Сапармурат Ниязов Пекинмен келісім жасасқан болатын. Жәнеде
құбыр ... ... үш жыл ... салынып, былтырғы жылы ресми ... ... ... ... ... ... жаңа ... жылы 2 мамырда Түркменстан президенті Гурбангулы Бердымухамедов
Қытайға ресми сапармен ... ҚХР ... Ху ... кездесті. Сапар
барысында Түркменстан президенті ... ... ... дамып
келе жатқанын атап, Пекиннен түркмен газын импорттауды арттырғанын сұрады
[112].
Бірақ аспанасты еліне газ ... ... ... ... Түркменстан – Қытай газ құбырының өткізгіштігі қазіргі уақытта 13
млрд. куб ... ... ... 40 ... куб метр ... ... 2012-
2013 жылдарда ғана іске асырылуы мүмкін. Яғни, Түркменстан газды барынша
тасымалдау үшін ... жыл күту ... ... ... газ ... ... ... етсе, Қытайдың талап етіп отырған көлеміндегі
газды азайтуға тура келеді. Бұл жағынан Түркменстан екі жол ... ... ... ... да ... мен Қытай ортасында қалып, ... ... ... ... ... ... Республикасының Орталық Азия республикалары ішінен
Өзбекстан Республикасын бірінші болып тәуелсіздігін мойындады. ХХ ... ... ... жәнеде жаңа мыңжылдықтың алғашқы онжылдығы ішінде екі
ел арасындағы экономикалық байланыстар бекіне қоймаған ... 2001 ... ... ... ... мүшелікке кіруі де жағдайды
өзгерте қойған жоқ. Тараптар арасындағы экономикалық ... ... ... ғана ... 2003-2008 жылдар аралығында Қытайдың
Өзбекстандағы сауда-саттық қимылдары арта ... ... ... ... ... ... ... өнімдері, химимялық шикізаттар,
машина және құрылғылар болып табылды. Өз ... ... ... жасау құрылғылары, өндірістік ... ... ... Бұл ... айта ... ... Қытайдың Орталық Азия елдеріне
тасымалдайтын арзанқол тауарларын Өзбекстан ... ... ... географиялық жағынан Қытайдан алшақ орналасуына байланысты
Қырғызстанның қытай тауарларын Өзбекстанға реэкспорты ... ... Бұл ... басқа елдерімен салыстырғанда Қытай тауарларын
екіге қымбат алады [86].
Сонымен қатар, Өзбекстан Қытаймен өз экономикасының барлық салаларында
ынтымақтастыққа қол ... ... ... ... мен ... және ауыл ... жобаларға инвестицияны, ортақ іс
бастауды қажет етеді. Бірақ, қазіргі әлемдік дағдарыстық жағдай мен Қытай
тарапынан ... ... бұл ... ынтымақтастықтың іске
асу шамасын төмендетеді.
Қорыта келе, ... ... ... Орталық Азия
республикаларындағы экономикалық саясаты аймақтағы өз мүддесін ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі болып
жатқан саяси оқиғалар Қытайдың аймаққа қатысты стратегиясын өзгертеді және
өз ұстанымдарын бекіту үшін ... ... ... ... Аймақ
елдері мен Қытай арасында нақты бір дау-дамай туғызатын үлкен мәселе ... ... ... ... жаңғырту жобасы бойынша этникалық
хандықтардың батыс ... ... ... ... ... ... туындауы этникалық дау дамай туғызуы мүмкін. Нәтижесінде
батыс аудандарды ... ... ... Сол жоба арқасында қазіргі күні
Қытаймен экономикалық жағынан ынтымақтастыққа ... ... ... да оңай ... ... ... атап ... Қытай алғашқыда Қазақстанның
көмірсутектік ... ғана ... ... қазіргі уақытта
Өзбекстан мен Түркменстанның көмірсутектік ... ... ... көз ... ... ... ... қызығушылығы артпаса, кемитін емес. ... бұл ... ... ... Қытай және Батыс елдері арасындағы бәсекелестік
артуы және ... ... дау тууы ... ... ... мен Орталық Азия елдерінің саяси және
экономикалық байланыстарын ... ... ... ... ... қорытындылар жасауға мүмкіндік берді. Кеңестер Одағы ыдырағаннан
кейін әлемдік сахнада ... Азия ... ... қол ... ... тең құқылы мүшесі бола білді. Жетпіс жыл бойы
коммунизм ... ... ... өздерінің саяси және экономикалық
жүйесін жаңа ... ... тура ... Жаңа ... экономикалық
байланыстар орната білді. Қазіргі күні Орталық ... ... ... ... ... ... Қытай өзінің экономикалық
дамуы мен халықаралық қатынастардағы саяси ... ... ... және
Орталық Азияға жақындығын пайдалана отырып, осы аймақтағы оқиғалардың даму
бағытын анықтайтын мемлекеттер қатарына кіруге тырысуда. Азияның «алыбы» ... ... ... ... Азия ... ... ... көрші және ежелгі әріптес ретінде ынтымақтастықтарды қайта
жаңғырта білді. Орталық Азия аймағының географиялық, экономикалық, ұлттық,
тарихи, мәдени және тағы ... ... ... ... геосаяси
және геоэкономикалық жағынан өзіндік ерекшеліктеріне қарай Қытайдың
экономикалық ... ... ... жаңа ... туын ... Орталық Азия елдеріне күмәнмен
қарап, тек Қазақстан және Өзбекстан мемлекеттерімен ынтымақтастығын алға
тартса, жаңа мыңжылдықта аймақтың ... ... ... ... ... ... саяси қатынастарда белсенділік
танытып, экономикалық байланыстарды күшейтіп, аймақтағы келеңсіздіктерді
жоюға бар ынтасын салды. ... ... тез ... ... ... ... ... бойына шешімін таба алмаған шекара мәселелерін ... ... ... ... және ... ... жол ашты.
Орталық Азия республикалары мен Қытай Халық Республикасы арасындағы
қатынастарда экономикалық ынтымақтастық, оның ішінде ... ... ... ... ... ... да, олар ресурстық шикізаттарды
арзанқол бұйымдарға айырбастаумен ... ... ... ... ... арасындағы қатынастар даму үстінде. Бірақ бұл айырбас ұзақ
мерзімді мүдделерді қанағттандыра ... ... ... Азия ... ... ... ... интеграциялануына жол болып
табылатындығына балайды.
Қытай Халық Республикасының ... ... ... ... ... мен ... ... ресурстары
ынтымақтастықтың нышаны болып табылады. Ал, ... ... ... ... жағдайда. Бірақ аталмыш саладағы қарым-қатынастарды ... ... ... ... экономикалық мүмкіндіктері әлі де
болса толық пайдаланылмай келеді. Қытай ... ... ... ғана ... ... ... ... мен Түркменстанның көмірсутектік ресурстарына ... ... көз ... ... ... ... қызығушылығы артпаса, кемитін емес. Сондықтан, Орталық Азия
аймағы Ресей, Үндістан, Қытай және Батыс ... ... ... және транспорттау бағыттарындағы қайшылықты аймаққа ұласуына жол
бар.
Аймақ мемлекеттері мен ... ... ... ... ... ... ... яғни энергетика және транспорт
салаларына құйылуда, мәдени, гуманитарлық, ғылыми салалардағы ... ... аз. ... ... ... ... келсе де,
аймақтың қажеттіліктерін жарымды қанағаттандыруда. Ал, ... ... ... көлемінің азаюы инвестиция ағымына әсер
етпек. Мүдделі Қытай ұстанымдары тек ... ... ... ... ... ... ағымын қамтамасыз ететін жаңа тұрақты жобалар
табуы қажет.
Аймақтың транзиттік артықшылығы Қытай бастамасымен Жібек жолының қайта
өмірге ... ... ... Бұл ... Орталық Азия
республикаларының сыртқы экономикалық бағыттарына өзгертулер ... жол ... ... ... жағынан дамуына
мүмкіндіктер ашылады және жаңа экономикалық тұрақтардың ... ... ... ... пен ... ... ... Орталық Азия аймағының
маңызы артып, аймақ елдерінің ... оңды жол ... Ал ... ... ... ... ұстауға деген ұмтылыстарының бірі ғана.
Көріп отырғанымыздай Қытайдың ... Азия ... ... аймақтағы өз мүддесін жүзеге асырудағы іс-әрекеттер
ғана болып табылады. Сонымен қатар, аймақ ішіндегі ... ... ... Қытайдың аймаққа қатысты стратегиясын өзгертеді және ... ... үшін ... ... ... пайдаланады. Аймақ
елдері мен Қытай арасындағы байланыстардың жағымды жағы, Қытай мен ... ... ... ... бір ... ... үлкен мәселе жоқ.
Қытайдың батыс ... ... ... ... ... ... ... нығатуына әлемдік нарыққа шығуына оңды ... ... ... ... Республикой Казахстан и
Китайской ... ... на ... ... сотрудничество Казахстана и Китая: сборник
статей, документов. – Алматы – Урумчи. Май, 2004. – 230с
2. ... ... об ... ... ... Республикой Казахстан и ... ... ... ... и материалов. –
Пекин: Издательство «Синьхуа», 2001. – С.210
3. Приоритетные направления ... ... с ... Экономическое сотрудничество Казахстана
и Китая: сборник статей, документов. – ... ... ... ШЫҰ ... ... ... арасындағы аймақтық
экономикалықынтымақтастықтың негізгі мақсаттары мен бағыттары
және сауда мен инвестиция саласындағы қолайлы жағдай жасау
жөніндегі процесті іске қосу ... ... // ... – 2001. – 18 ... ... ... ... правительством Китайской Народной
Республики и ... ... ... // ... О ... и демаркации государственной ... ... ... и Китайской Народной Республикой //
www.sk.kg
7. ... ... ... ... мен ... Үкіметі арасындағы қазақстандық жүктерді
өңдеу мен тасымалдау үшін Қытайдың Ляньюньган теңіз ... ... ... 11. 09.1995 // www.kz.china-
embassy.org
8. ... ... ... 13 ... 1992 года.
Пекин // www.uz.china-embassy.org
9. Н.Ә.Назарбаев. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 2003. –
239б.
10. Токаев К. Под ... ...... ... ... ... С. Внешняя политика нейтрального Туркменистана. –
Ашхабад, 1999. – 175с.
12. Министр Қ. Тоқаевтың ... ... және ... ... ... ... ... (02.02.1999
ж.) // Дипломатия жаршысы. – 1999. - №1. – ... ... ... ... ... Ли ... ... сапары (24-26.09.1997 ж.) // ... – 1997. - №4. – ... ... ... ... ... ... Қ. Сұлтановтың ҚазААГ-тың Пекиндегі тілшісіне берген
сұхбаты // Дипломатия жаршысы. – 1999. - №4. – 51 ... Ху ... ... ... ... и сотрудничества с
Узбекистаном // Жэньминь Жибао 15.06.2004; Эксклюзивное
интервью МИД ... ... ... ... ... ... Қытай төрағасы Цзян Цзэминнің Тәжікстанға сапары // Синьхуа
агенттігі. – 2000. - 4 ... ... был и ... для ... дружественным и надежным
партнером – Эксклюзивное интервью И.А. Каримова «Жэньминь
Жибао»13.12.09.
18. Встреча глав ... ... и ... // ... ... с ... иностранных дел Таджикистана Хамрохон
Зафири. 18.01.10 // www.taj-news.org
20. Совместное заявление КНР И ... ... ... ... КНР Ху ... провел встречу с президентом
Туркменистана. 14.12.2009. // www.turkmen-news.org
22. Н.А. Назарбаев. Выступление на 17 пленарном заседании ... ... ... 15 июня 2007 ... ... ... Азия и Кавказ. 1997-2009
24. Азия и Африка ... ... ... и ... мир. ... Казахстан в глобальных процессах. 2005-2007
27. Аналитик. 2000-2009
28. Континент. 1999-2009
29. Мировая экономика и международные отношения. 2001-2007
30. ... ... ... ... 2001-2007
32. Время. 2004-2007
33. Нейтральный Туркменистан. 2001-2007
34. Central Asia`s Affairs. ... ... ... 1999-2005
36. КАЗИНФОРМ
37. ИТАР –ТАСС
38. РИА Новости және т.б.
39. ... М.С. ... ... ... ... Азии в контексте мировых и региональных держав //
Казахстан в ... ... – 2005. - №2. – ... Ашимбаев М. С Центральная Азия до и после 11 ... и ... ... ... Лаумулин М.Т. Центральная Азия в зарубежной политологии ... ... Т5: ... Азия в 21 ... ... КИСИ при Президенте РК, 2009. – 440 с.
42. Лаумулин М.Т. Отношения стран Центрально Азии с ... ... на фоне ... ... ... в ... ... Каукенов А.С. Интересы Китая в Центральной ... ... ... Каукенов А.С. Китай в ХХІ веке: актуальные тенденции развития
ключевых сфер жизни/ колл.авт. Под.ред. А.С. Каукенова. ... ... по ... ... при ... 2008. ... мирового лидера. – 400 с.
45. Каукенов А.С. Интересы Китая и Индии в ... ... // ... Ф.Т. ... Азия: к вопросу о
геополитических перспективах развития ... // ... им. аль- ... – 2006. – №4 – С. ... ... Ғ. Ежелгі Қытаймен жаңаша қатынас // ... – 2002. – 25 ... ... Ғ. ... енді ... ағатын болады // Егемен
Қазақстан. – 2001. – 14 қыркүйек.
48. Нестеренко С. ...... ... ... партнерству // Казахстанская правда. – 2003.
– 4 июля.
49. Сыроежкин К.Л. Взаимоотношения Китай с ... Азии // ... – 1999. - №1 (11). ... ... К.Л. ... и Центральная Азия: политические
отношения и торгово-экономическое партнерство // Казахстан-
Спектр. – 1997. – №1-2. – ... ... К. ... ... ... ... и ... Центральной Азии // www.iwep.kz.
52. Султанов Б. Сотрудничество Казахстана и Китая в сфере
транспорта // www.iwep.kz.
53. Казанцев А.А. «Большая ... с ... ... ... и ... ...... Наследие
Евразии, 2008. – С.223-231
54. Кузнецов В.С. Цинская империя на рубежах Центральной Азии. ... 1983. – ... Лю ... ... ... ... ... и китайско-
российские отношения // Проблемы Дальнего Востока .- 2004. -
№5. – С54.
56. ... ... ... ... Дун ... ... ... Китая и сотрудничество
со странами Центральной Азии // www.iwep.kz
59. Абдулло P. ... в ... ... ... ... ... – Центральная Азия. Под
ред. Рашид Г. Абдулло. Душанбе: 2008. – c.62-63
60. ... С.К. ... ... в ... В кн.: Центральная
Азия – Китай: состаяние и перспективы ... ... ... ... ... В.И. ... Барнаул:Азбука, 2006.- 470с.
61. Сафаров C. Таджикистан и Китай: динамика взаимовыгодного
сотрудничества // ... ... ... ... ... и КНР: ... ... // Этнический мир. Информационно-аналитический
бюллетень. №13 // www.assamblea.kg/em13_enfl.htm
63. Мамбеталиев Мурат. Китай надеется на ... ... ... ... ... ... ... А.Строков, О.Столповский. Внешняя политика
государств Центральной Азии в отношении Китая. 05.11.2008 ... ... ... ... ... ... в ... // www.analitika.org
66. В.Парамонов, А.Строков, О.Столповский. Экономическая политика
Китая в Центральной Азии. 24.03.10 // www.easttime.ru
67. Китай и страны Центральной Азии в ... ... ... статей. / под.ред. Л. Музапаровой. – Алматы:
Центр по изучению Китая при ИМЭП, 2008. – 130 ... ... ... мен Қытай Халық Республикасы
арасындағы ... ... ... С. ... ... ... ... Пэна в Центральную Азию // Народное слово. – 1994. – С.11
70. Курбанов С. ... этап в ... ... // ... – 1996. – 4 ... Дурдыев С. Китай – пробуждение гиганта // Нейтральный
Туркменистан. – 2002. – 5 ... ... А. В ... – с ... // Слово Кыргызстана. – 2003.
– 15 июня.
73. Слащева Т. ... ... ... // ... ... 2004. – 25 сентября.
74. Узбекско-китайское сотрудничество поднимается на новый
уровень // www.fmcoprc.gov.hk/chn
75. Токмаков А. ... ... ... ... в Казахстане.
16.04.10 Бишкек // http://pravda.kg/index.php?newsid=791
76. Резникова О. Центральная Азия и ... ... ... – 1999. - №4. – ... ... А. ... ... и песпективы выбора
приоритетного маршрута экспорта нефти // ... Азия ... – 2001. - №3 (15). – ... Бабак В. Астана в треугольнике Москва-Вашинтон-Пекин //
Центральная Азия и Кавказ. – 2000.- №1 (7). – ... ... И. ... ... Китая становится все более
привлекательным для ... и ряда ... СНГ // ... ... ... 2000. -№2. ... Юданов Ю. Центральная Азия – новый фаворит иностранных
инвесторов // МЭМО. – 2000. -№3. – С. ... ... КНР на ... ... ... и ... издание. – Алматы: Казахстанский институт
стратегических исследований при ... ... 2005. – 231 ... Казахстан и Китай летом 2004 года ... ... ... ... ... Р. Атасу- Алашанькоу аса маңызды жоба // Жас Алаш. ... – 2 ... ... и Актюбинская область подписали
меморандум о ... ... ... ... Әмір. «Қара алтынның» ... ... ... өнім ауқымын арттыруына
септігін тигізіп отыр // Егемен Қазақстан. – 2005. – ... ... С. ... но ... // ... и газ. – 1999. -
№4. С.140-144.
87. 刘琴键。世纪之交的中国与中亚国家的经贸关系//东欧中亚研究。-
1995。№6。 - ... ... ... ... // ... – 2000. – ... ... торговым партнером Китая в Центральной Азии является
Казахстан // Астана. ... – 2001. – 2 ... ... ... // ... – 2005. – ... ... сотрудничество в транспортной сфере
играет важную роль в ... ... // ... – 2005. – 30 ... ... М.Н. ... ... ... с ... как фактор обеспечения
безопасности в Центральноазиатском регионе // аналитическое
обозрение. – 2003. - №4. – С.21
93. ... ... ... ... ... ... ... Кыргызская Республика и КНР: реальность и
перспективы // Этнический мир. Информационно-аналитический
бюллетень. №13 // www.assamblea.kg/em13_enfl.htm
95. Особенности и ... ... ... в ... ... ... ... новый этап ... ... ... ... ... ... внешняя политика. Сборник
матер.науч.конф. 11.12.09 // www.turkmenreport.org
99. Сидоров О. Китай в 21 веке ... ... ... ... ... проекты республики Центральной Азии.
17.07.07. // www.easttime.ru
100. ... А. ... ... ынтымақтастық
мәселесі // Вестник КазНУ. Серия Востоковедения. ... С ... ... и ... создали совместный фонд прямых инвестиций.
Казахстан сегодня. – 2009 год, 26 мая.
102. Наз Назар. Инвестировать в Туркменистан все еще ... Week", 5 ... 2010 ... ... ... Довран Оразклычев. Новый президент, новый курс. 13.04.2009 //
www.uzbek-report.org
104. Ж.Турусбекова. Китайский вектор в ... ... - ... – 2009 год 24 ... ... высокоскоростной магистрали – новый шанс ... // ... ... ... ... ... 12.03.10.
106. Верхотуров Д. Китай создает Новый Шелковый путь ... ... А. О ... ... КНР (на ... ...... Азия и Кавказ, 2007.
№3, с.38
108. Каукенов А. Казахстан и Китай: ... и ... // ... ... А. ... ... политическая
стабильность Кыргызстана и проблемы безопасности региона.
24.02.2009 http://russian.china.org.cn/russian/133859.htm
110. М. К. Бхадракумар. Незримая тень ... за ... Times", 20 ... 2010 ... ... ... у Китая кредит с счет поставок газа.
NEWSru.com // Экономика // 30 ... 2010 ... ... ТІЗІМІ
І ДЕРЕКТЕР
1. Құжаттар
1. Китайско-узбекское совместное коммюнике. 13 марта 1992 года. Пекин
// www.uz.china-embassy.org
1. Китайско-узбекское совместное коммюнике. 13 марта 1992 ... ... ... ... ... ... Үкіметі мен Қазақстан Республикасының Үкіметі
арасындағы қазақстандық жүктерді өңдеу мен ... үшін ... ... ... ... ... келісім. 11. 09.1995 //
www.kz.china-embassy.org
3. Программа сотрудничества между Республикой Казахстан и ... ... на ... ... ... сотрудничество
Казахстана и Китая: сборник статей, документов. – Алматы – Урумчи.
Май, 2004. – ... ... ... экономического сотрудничества Казахстана с
Китаем. Экономическое сотрудничество Казахстана и ... ... ...... Май. 2004.- ... ... Декларация об основах дружественных взаимоотношений между
Республикой Казахстан и ... ... ... сборник
документов и материалов. – Пекин: Издательство «Синьхуа», 2001. –
С.210
6. ... ... ... ... Китайской Народной
Республики и правительством Республики Узбекистан. 04.11.2007. //
www.uz.china-embassy.org
7. ШЫҰ ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен бағыттары және
сауда мен инвестиция саласындағы қолайлы жағдай ... ... іске қосу ... ... // Егемен Қазақстан. – 2001. – 18
қыркүйек.
2. Саяси қайраткерлердің сөздері, еңбектері, сұхбаттары
1. Интервью с Министром ... дел ... ... ... // ... Встреча глав государств Туркменистана и Китая. // www.report-kg.org
2. ... ... Цзян ... ... сапары // Синьхуа
агенттігі. – 2000. - 4 ... ... ... ... ... Ли Пэннің Қазақстан
Республикасына сапары (24-26.09.1997 ж.) // ... ... ... - №4. – ... Қазақстан Республикасының Қытай Халық Республикасындағы Елшісі Қ.
Сұлтановтың ҚазААГ-тың Пекиндегі ... ... ... ... жаршысы. – 1999. - №4. – 51 б.
5. Министр Қ. Тоқаевтың «Егемен Қазақстан» және ... ... ... ... ... ... ж.) //
Дипломатия жаршысы. – 1999. - №1. – 23б.
6. Н.А. Назарбаев. ... на 17 ... ... ... ... ... 15 июня 2007 ... //
www.akorda.kz.
7. Н.Ә.Назарбаев. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 2003. – 239б.
8. Ниязов С. Внешняя ... ... ... – Ашхабад,
1999. – 175с.
9. Председатель КНР Ху Цзинтао провел ... с ... ... // ... ... ... КНР И Туркменистана. 29.08.2008. // www.china-
embassy.org
11. Токаев К. Под ... ...... ...... ... был и ... для Китая дружественным и надежным партнером
– Эксклюзивное интервью И.А. Каримова «Жэньминь Жибао»13.12.09.
13. Ху Цзиньтао. ... ... ... и ... ... // ... Жибао 15.06.2004; Эксклюзивное интервью
МИД Узбекистана Садыка Сафаева газете «Жэньминь ... ... ... зерттеулер, мақалалар
1. Ашимбаев М.С. Современная геополитическая ситуация в Центральной
Азии в контексте мировых и региональных держав // Казахстан ... ... – 2005. - №2. – ... ... М. С ... Азия до и ... 11 ... геополитика
и безопастность.- Алматы, 2002
3. Казанцев А.А. «Большая игра» с неизвестными правилами: ... и ... ...... ... Евразии, 2008. –
С.223-231
4. Каукенов А.С. ... в ХХІ ... ... ... ... сфер ... ... Под.ред. А.С. Каукенова. – Алматы:
Центр по изучению Китая при ИМЭП, 2008. Т1: Становление ... – 400 ... ... А.С. ... ... и Индии в Центральной Азии. 22.09.2008
// www.iwep.kz
6. Кузнецов В.С. Цинская империя на ... ... ... ... 1983. – ... Ф.Т. Центральная Азия: к вопросу о геополитических
перспективах развития региона. // ... ... им. аль- ... ... – №4 – С. 29-33.
7. Лаумулин М.Т. Центральная Азия в зарубежной политологии и ... Т5: ... Азия в 21 ...... КИСИ ... РК, 2009. – 440 ... Лаумулин М.Т. Отношения стран Центрально Азии с Россией и Европой
на фоне усиления влияния Китая в регионе // www.iwep.kz
9. ... Ғ. ... ... жаңаша қатынас // Егемен Қазақстан. –
2002. – 25 желтоқсан
10. Мүсіреп Ғ. Ертіс енді еркін ағатын болады // ... ... ... – 14 ... ... С. ... – Китай: новый импульс стратегическому
партнерству // Казахстанская правда. – 2003. – 4 ... ... К.Л. ... ... с ... ... // ... – 1999. - №1 (11). – С.86.
13. ... К.Л. ... и ... Азия: политические отношения и
торгово-экономическое партнерство // ... – 1997. – ...... ... К. ... регионального сотрудничества между Китаем и
странами Центральной Азии // www.iwep.kz.
15. Султанов Б. Сотрудничество ... и ... в ... ... ... Дун ... Энергетическая стратегия Китая и сотрудничество со
странами Центральной Азии // www.iwep.kz
17. Лю Цинцай. Современная внешняя политика Китая и ... // ... ... Востока .- 2004. - №5. – С54.
18. 下衣衫。发展中的“上海五国”机制//国际问题研究.-2001.- №3.-36页.
19. ... ... ... P. ... в ожидании инвестиций. Сборник материалов
«Экономические стратегии – Центральная Азия. Под ред. ... ... ... 2008. – ... ... Мурат. Кыргызская Республика и КНР: ... ... // ... мир. ... №13 // ... ... ... Китай надеется на восстановление порядка в
Киргизии ... ... ... Олимова С.К. Образ Китая в Таджикистане. В кн.: Центральная Азия ... ... и ... ... // ... ... под.ред В.И. Моисеев. –
Барнаул:Азбука, 2006.- 470с.
24. В.Парамонов, А.Строков, ... ... ... ... Азии в ... ... 05.11.2008 // www.easttime.ru
25. В.Парамонов, А.Строков, О.Столповкий. Экономическое присутствие
Китая в ... // ... ... ... ... ... политика Китая
в Центральной Азии. 24.03.10 // www.easttime.ru
27. Сафаров C. Таджикистан и ... ... ... // ... ... ресурстары
1. www.assamblea.kg
2. www.china-embassy.org
3. www.uz.china-embassy.org
4. www.kz.chineseembassy.org
5. www.kg.china-embassy.org
6. www.tk.china-embassy.org
7. www.centrasia.ru
8. www.easttime.ru
9. www.fmcoprc.gov.
10. www.iwep.kz
11. www.khabar.kz
12. www.portal.mfa.kz
13. www.report-kg.org
14. ... ... ... ... ... ... ... www.uzbek-report.org

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 114 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Орталық Азия және қазіргі таңдағы халықаралық қатынастар жүйесі55 бет
Орталық азиядағы геосаяси жағдайлардың дамуы59 бет
Патшалық ресейдің бағынышты түркі халықтарының орыстандыру саясаты22 бет
Қазақстан-АҚШ қарым-қатынасының дамуы7 бет
Қазақстанның сыртқы саясатындағы Жапония рөлі18 бет
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу22 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь