Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық - географиялық сипаттама

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. АНТРОПОГЕНДІК ЛАНДШАФТТАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
МӘСЕЛЕЛЕРІНЕ ЖАЛПЫ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
І.1 Антропогендік ландшафт туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
І.2 Антропогендік ландшафттардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

ІІ. МАҚТААРАЛ АУДАНЫ АНТРОПОГЕНДІК ЛАНДШАФТТАРЫНЫҢ
ҚАЛЫПТАСУЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ФАКТОРЛАРЫНА ЖАЛПЫ
СИПАТТАМА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
ІІ.1 Геологиялық.литологиялық және геоморфологиялық
компоненттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
ІІ.2 Климаттық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
ІІ.3 Беткі және жер асты сулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
ІІ.4 Топырақ.өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

ІІІ. МАҚТААРАЛ АУДАНЫНЫҢ АГРОЛАНДШАФТАРЫНЫҢ
ГЕОГРАФИЯСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
ІІІ.1 Мақтаарал ауданы агроландшафттар дамуына агроклиматтық
ресурстардың ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
ІІІ.2 Мақтаарал ауданы агроландашфттарының құрылымы ... ... ... ... ... 21
ІІІ.3 Мақтаарал ауданының агроландшафттарын пайдаланудың мөлшерлі
көрсеткіштеріне жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
КІРІСПЕ.
Қазіргі таңда адамның табиғатқа ықпалы өте жоғары дәрежеде өсу барысында, нәтижеде құрлық беті көлемінің жартыға жуық (кейбір авторлар бойынша одан да көп көлемде) табиғат кешендері антропогендік қысымында дамиды. Қазіргі есеп бойынша дүние жүзінің қүрлығының 11% егістік ландшафтар және 3 % аса территорияны елді мекендер, өндіріс орындары, жолдар т.с.с. кешендер алып жатыр, жайылым кешендері 27 % құрайды. Демек, табиғат ландшафттары жасанды кешендерге, антропогендік ландшафттарға айналуда.
Мақтаарал ауданы ХХ ғасырдың басында Мырзашөл шөлді жерде ұйымдастырылған. Бір ғасыр бойы шөл гүлдендіріп, Мақтаарал ауданының халқы аудан территориясын түгелдей антропогендік кешенге айналдырды, яғни табиғаттың бір бөлігін үлкен бір антропогендік ландшафттанудың лабораториясына айналды десек болады. Ауданның ең басты антропогендік кешендері егісжай мен су шаруашылық кешендері. Ауданның территориясы соңғы 70 – 80 жыл бойы мақта шаруашылығын дамытуда қарқынды игерілген. Оның нәтижесінде табиғи кешендер жоғары деңгейде өзгеріп, географиялық компоненттер түпкіліктей өзгерді.
Мақтаарал ауданы мақта өндіру жөнінен Республикадағы ең ірі өңірдің бірі болып табылады. Соңғы жылдары мақта талшығы еліміздің маңызды экспорттық тауарына айналды. Еліміз егемендігімізді алғалы бері мақта шаруашылығының Қазақстан Республикасының экономикасында алатын орны ерекше. Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев мақта шаруашылығын одан әрі дамытуға көптеген жағдайлар жасауда. 2005 жылдың 6–шы шілдесінде «Арнайы экономикалық аймақты» аштырды және осы аймаққа байланысты мақтаның заң жобасына да ұсыныстар жасалынды. Сонымен қоса «Арнайы экономикалық аймақты» дамытуға инвестициялық қызметті ұйымдастыру жөніндегі шаралар мен ережелердің жобасы жасалынған.
Назарыңызға ұсынылған диплом жұмыстың негізгі мақсаты, Мақтаарал ауданының антропогендік ландшафттарының, әсіресе агроландшафттардың территория бойынша таралуын, оның тиімділігі мәселесін қарастыру. Диплом жұмысы кіріспе, 3-тараудан, қорытынды және әдебиет тізімінен тұрады, тақырыпты зерттеу барысында диплом жұмысында 5 кесте және «Мақтаарал ауданының агроландшафттары» атты карта жасалынды.
Диплом жұмысын орындау барысында қазіргі физикалық географияның, геоэкологияның, салыстырма-баяндама, картографиялық, статистикалық әдістері пайдаланылды.
Диплом жұмысының өзектілігі: Мақтаарал ауданының территориясы түгелдей антропогендік кешен болуына байланысты олардың орналасуының, пайдаланудың тиімділігін қарастыру. Мақта ауданның басты дақылы болғандықтан, агроландшафттардың динамикасы мен даму мәселелері өте маңызды болып табылады.
Мақтаарал ауданы Оңтүстік Қазақстан облысының қиыр оңтүстігінде орналасқан. Аудан территориясының жер көлемі 1,8 мың км2, немесе облыстың жер көлемінің 1,5 % кұрайды.
Мақтаарал ауданы Мырзашөл құмды жазығының солтүстігінде, Сырдария өзенінің сол жағалауында, абсолюттік биіктігі 150 – 250 м төбелі, белесті жазықтықта орналасқан. Солтүстігін түгелдей алып жатқан Шардара бөгені (1974) арқылы Сарыағаш, Шардара аудандарымен шектеседі.
Тұрғындар саны 254,3 мың адам (2003). Аудан жеріндегі 183 елді мекен 1 қалалық, 3 кенттік және 20 ауылдық округке біріктірілген. Орталығы – Жетісай қаласы. Бұрынғы Сырдария губерниясы, Ташқазақ уезінің Иіржар болысы таратылып, соның негізінде 1928 жылы 3 қырқүйекте Иіржар ауданы болып қайта құрылды. 1930 жылдан Мақтаарал ауданы 1997 жылы 24 сәуірде мақталы үш аудан (Асықата, Жетісай және Мақтаарал) таратылып, олардың аумағында әкімшілік орталығы – Жетісай қаласы болатын Мақтаарал ауданы құрылды.
Аудан түрғындарының ұлттық құрамы: қазақтар 82,5 %, тәжіктер – 6,8 %, өзбектер – 3,8 %, орыстар – 2,3 % т.б. ұлт өкілдері тұрады. Тұрғындардың орташа орналасу тығыздығы 1 км² шаққанда 141,3 адамнан (облыстағы ең тығыз қоныстанған аудан) келеді. Тұрғындардың 27,1 %-ы қалада, 72,9 %-ы ауылда тұрады. Ірі елді мекендері: Жетісай қаласы (30,5 мың адам), Атакент (14,0), Асықата (10,7), Мырзакент (10,2) кенттері және Минералды сулар (4,5), Алғабас (4,3), Жалын (3,7), Бескетік (3,3), Қызылқұм (3,0), Сәтбаев (3,0) т.б. ауылдары. Ауыл шаруашылығы өндірісінің негізгі бағыты – шитті мақта өндіру. Оның үлесіне ауданның ауыл шаруашылық жалпы өнімінің 70,8 % тиесілі, егіс аумағының 80 %-ын алып жатыр.
Ауданның территориясы қүрғақ және ыстық, жаз жұмсақ қыспен сипатталады. Аязсыз кезеңінің ұзақтылығы 220 – 230 күнге дейін созылады. Қолдан жасылынған каналдар мен коллекторлық жұйелер аудан территориясында беткі суларын құрайды. «Достық» (бұрынғы С.М. Киров атындағы) каналы – ауданның басты су көзі. Жер асты суының қоры мол. Аудан бойынша, басым ашық реңді сұр топырақ түрі таралған. Игеру алдын сор жерлер сирек кездесетін еді, қазіргі таңда сор жер көп емес, бірақ табиғи жағдайымен салыстырғанда айтарлықтай көп. Аудан жерінде эфемерлі өсімдіктер, жусан, баялыш, жантақ, қараған, жыңғыл, жиде өседі. Жануарлардан түлкі, сарышұнақ, бауырымен жорғалаушылар кездеседі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Биғалиев А. т.б. Қазақстан топырағы және оның экологиясы. Алматы. Санат. 1995. – 128 б.
2. 1995, 2002 – 2005 жылдарындағы Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл, орман және балық шаруашылығы. Статистикалық жинақ. Шымкент. 2006.
3. Қазақстан Республикасының жер кодексі. Ресми мәтін. Астана, 2002. -36 бет.
4. Қазақстан Республикасы. Су кодексі: Ресми мәтін. 2002 жылдың 1 наурызына берілген. Астана. 2002. – 36 б.
5. Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік: Ауыл шаруашылығы. Жалпы редактор А.Қ. Құсайынов. Алматы. Рауан. 2000 – 296 б.
6. Қорғасбаев Ж., Қасенов М. Шөл жайылымдарды суландыру және игеру. Алма-Ата. Қайнар. 1987. – 168 б.
7. Нұрғалиев К. Ауыл шаруашылығындағы ҒТП. Алма-Ата. Білім. 1978. – 40 б.
8. Оспанов Б. Қазақстан жер қорлары, оларды бағалау және тиімді пайдалану. Алматы. Қазақ университеті. 2005. – 112 б.
9. Омаров Т. Қазақстан өзендері мен көлдері. Алма-Ата. 1997. 234 б.
10. Сабиров М.С. т.б. Мал жайылымдарын суландыру. Алма-Ата. Қайнар. 1979. – 108 б.
11. Сәуірбаева Ж. Жетісайдың мақтасы - Алматы., Қайнар, 1985-167 б.
12. Сыдықов Д.А., Үмбетаев И.Ү., Батьколов Ж.Е., Биғараев О. Оңтүстік Қазақстан облысында мақта өндірісін өркендетудің өзекті мәселелері- Алматы , Бастау 2002 – 84 б.
13. Суармалы гектарлар. Алма-Ата, 1987. – 152 б.
14. Тұяқбаев Н.Т. Жер асты суларын пайдалану. Алма-Ата. Қайнар. 1982. – 152 б.
15. Үмбетаев И.Ү., Биғараев О., Әлімбекова Ә. Мақта шаруашылығын дамытудың ғылыми негіздері – Атакент, 2005 – 304 б.
16. Агроклиматические ресурсы Чимкентской области Казахской ССР. Ленинград. 1979. - 268 с.
17. Антропогенные изменения и охрана природной среды. Сб. стат. Нижний Новгород. НГПИ. 1990. – 136 с.
18. Антропогенные ландшафты: структура, методы и прикладные аспекты изучения. Сб. стат. Воронеж. ВГУ. 1988. – 236 с.
19. Артезианские бассейны Южного Казахстана. У.А. Ахмедсафин и др. Алма-Ата. Наука. 1968. – 324 с.
20. Бабушкин Л.Н. Климатография Средней Азии. Ташкент. 1981. 91 с.
21. Бейсенова А.С. Исследование природы Казахстана. А. 1978. 248 с.
22. Гельдыева Г.В., Веселова Л.К. Ландшафты Казахстана. Наука. Алма–Ата. 1992. - 173 с.
23. Геология СССР. Том 40. Южный Казахстан. Геологическое описание. Книга 1-ая. Гл. ред. А.В. Сидоренко. Москва. Недра. 1971. - 511 с.
24. Геология СССР. Том 40. Южный Казахстан. Полезные ископаемые. Под ред. Ш.Е. Есенова. Москва. Наука. 1977. - 403 с.
25. Гвоздецкий Н.А., Николаев В.А. Казахстан. Очерк природы. Москва. 1971. - 296 с.
26. Глазовская М.А. Принципы классификации природных геосистем по устойчивости к техногенезу и прогнозное ландшафтно-геохимическое районирование. // Устойчивость геосистем. М. Наука. 1983. 61 – 78 с.
27. Гриш Н.С. и др. Классификация антропогенных ландшафтов. Москва. 1999. – 261 с.
28. Джаналиева Г.М. Физическая география Казахстана. Алматы. 1998. – 364 с.
29. Джаналиева Г.М. Антропогенное ландшафтоведение. Алматы. 2000. – 268 с.
30. Жихарева П.А. Почвы Чимкентской области. М. Наука. 1969. – 412 с.
31. Исаченко А.Г. Основы ландшафтоведения и физико-географическое районирование. Москва. 1990 - 386 с.
32. Мильков Ф.Н. Человек и ландшафты. Москва. 1973. – 327 с.
33. Научно-прикладной справочник по климату СССР. Выпуск 18. Ленинград. 1989.
34. Климат Казахстана. Под редакции А.С.Утешова. Ленинград. 1959. - 315 с
35. Методика проведения нормативного деления территории эколого-географического района по активности хозяйственной деятельности при проведении экологического районирования. Астана. 2004.
36. Минц А.А. Экономическая оценка природных ресурсов. Москва. 1972. – 304 с.
37. Равнины и горы Средней Азии и Казахстана. Москва. 1975. - 264 с.
38. Реймерс Ф.Н. Природопользование. Москва. 1990. - 637 с.
39. Поверхностные воды Южного Казахстана (Джамбульская, Чимкентская и Қызылординская области). Под ред. И.Б. Вольфмунца. Ленинград. Гидрометеоиздат. 1976. – 462 с.
40. Почвы Казахской ССР. Алма – Ата. 1973. – 345 с.
41. Пузырева А.А. Климатическое районирование Южного Казахстана. Алматы. Наука. 1975. - 226 с.
42. Сельское хозяйство Южно – Казахстанской области. Шымкент. 1998. - 140 с.
43. Сочава В.Б. Введение в учение о геосистемах. Новосибирск. 1978. – 319 с.
44. Чигаркин А.В. Освоение пустынь Казахстана. Алма-Ата. Наука. 1984. – 286 с.
45. Чупахин В.М. Физическая география Казахстана. Алма – Ата. 1970.
46. Шайык О.Ш. Орошаемые сероземы Южного Казахстана. Алматы. 2001. -190 с.
47. Шмаков В.К. Геокомплексы: история, теория, практика. Алматы. 1991. – 197 с.
48. Шульц В.Л. Реки Средней Азии. Ленинград. 1965. - 691 с.
49. Южно-Казахстанская область и ее регионы. Шымкент. Управление статистики. ЮКО. 2003. – 22 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Тарих факультеті
Қазақстан тарихы кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОЛАНДШАФТТАРЫНА ФИЗИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... АНТРОПОГЕНДІК ЛАНДШАФТТАРЫНЫҢ
ҚАЛЫПТАСУЫНДАҒЫ ТАБИҒИ ФАКТОРЛАРЫНА ЖАЛПЫ
СИПАТТАМА...................................................................
..............................11
ІІ.1 Геологиялық-литологиялық және геоморфологиялық
компоненттері...............................................................
.................................11
ІІ.2 ... ... және жер ... ... ... АУДАНЫНЫҢ АГРОЛАНДШАФТАРЫНЫҢ
ГЕОГРАФИЯСЫ.................................................................
..........................19
ІІІ.1 Мақтаарал ауданы агроландшафттар дамуына агроклиматтық
ресурстардың
ықпалы......................................................................
..............19
ІІІ.2 ... ... ... Мақтаарал ауданының агроландшафттарын пайдаланудың мөлшерлі
көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ... өте жоғары дәрежеде өсу
барысында, нәтижеде құрлық беті көлемінің ... жуық ... ... одан да көп ... ... ... ... қысымында
дамиды. Қазіргі есеп бойынша дүние жүзінің ... 11% ... және 3 % аса ... елді ... ... орындары,
жолдар т.с.с. кешендер алып жатыр, жайылым кешендері 27 % құрайды. Демек,
табиғат ... ... ... ... ... ауданы ХХ ғасырдың басында ... ... ... Бір ... бойы шөл ... ... ауданының халқы
аудан территориясын түгелдей антропогендік ... ... ... бір ... ... бір ... ландшафттанудың
лабораториясына айналды десек болады. Ауданның ең басты антропогендік
кешендері ... мен су ... ... ... ... ... – 80 жыл бойы ... шаруашылығын дамытуда қарқынды игерілген. Оның
нәтижесінде табиғи кешендер жоғары ... ... ... түпкіліктей өзгерді.
Мақтаарал ауданы мақта өндіру жөнінен Республикадағы ең ірі ... ... ... ... жылдары мақта талшығы ... ... ... айналды. Еліміз егемендігімізді алғалы бері мақта
шаруашылығының Қазақстан ... ... ... ... ... ... Әбішұлы Назарбаев мақта шаруашылығын одан әрі
дамытуға көптеген жағдайлар жасауда. 2005 жылдың 6–шы ... ... ... ... және осы аймаққа байланысты ... ... да ... ... ... қоса ... ... аймақты»
дамытуға инвестициялық қызметті ... ... ... мен
ережелердің жобасы жасалынған.
Назарыңызға ұсынылған диплом жұмыстың негізгі мақсаты, ... ... ... әсіресе агроландшафттардың
территория бойынша таралуын, оның тиімділігі мәселесін қарастыру. Диплом
жұмысы ... ... ... және ... ... тұрады,
тақырыпты зерттеу барысында диплом ... 5 ... және ... ... атты ... ... ... орындау барысында қазіргі физикалық географияның,
геоэкологияның, салыстырма-баяндама, картографиялық, статистикалық әдістері
пайдаланылды.
Диплом ... ... ... ауданының территориясы
түгелдей антропогендік ... ... ... ... ... тиімділігін қарастыру. Мақта ауданның басты ... ... ... мен даму ... өте ... ... ауданы Оңтүстік Қазақстан облысының қиыр ... ... ... жер ... 1,8 мың км2, ... облыстың
жер көлемінің 1,5 % кұрайды.
Мақтаарал ауданы Мырзашөл құмды жазығының солтүстігінде, Сырдария
өзенінің сол жағалауында, абсолюттік ... 150 – 250 м ... ... орналасқан. Солтүстігін түгелдей алып жатқан Шардара бөгені
(1974) ... ... ... ... ... саны 254,3 мың адам (2003). Аудан жеріндегі 183 елді мекен
1 қалалық, 3 ... және 20 ... ... біріктірілген. Орталығы –
Жетісай қаласы. Бұрынғы Сырдария губерниясы, Ташқазақ уезінің Иіржар болысы
таратылып, соның негізінде 1928 жылы 3 ... ... ... ... ... 1930 ... ... ауданы 1997 жылы 24 сәуірде мақталы үш аудан
(Асықата, Жетісай және Мақтаарал) ... ... ... ...... ... болатын Мақтаарал ауданы құрылды.
Аудан түрғындарының ұлттық құрамы: ... 82,5 %, ... – 6,8 ... – 3,8 %, ... – 2,3 % т.б. ұлт ... ... ... орналасу тығыздығы 1 км² шаққанда 141,3 адамнан (облыстағы ең тығыз
қоныстанған аудан) келеді. Тұрғындардың 27,1 %-ы ... 72,9 %-ы ... Ірі елді ... ... ... (30,5 мың ... ... (14,0),
Асықата (10,7), Мырзакент (10,2) кенттері және Минералды сулар (4,5),
Алғабас (4,3), Жалын (3,7), ... (3,3), ... (3,0), ... (3,0)
т.б. ауылдары. Ауыл шаруашылығы өндірісінің негізгі бағыты – ... ... Оның ... ... ауыл ... жалпы өнімінің 70,8 %
тиесілі, егіс ... 80 %-ын алып ... ... ... және ыстық, жаз жұмсақ қыспен сипатталады.
Аязсыз кезеңінің ұзақтылығы 220 – 230 ... ... ... Қолдан
жасылынған каналдар мен коллекторлық жұйелер аудан территориясында беткі
суларын құрайды. «Достық» (бұрынғы С.М. Киров ... ...... су ... Жер асты суының қоры мол. Аудан ... ... ашық ... ... түрі ... ... ... сор жерлер сирек кездесетін еді,
қазіргі таңда сор жер көп емес, ... ... ... ... көп. ... ... ... өсімдіктер, жусан, баялыш, жантақ,
қараған, жыңғыл, жиде өседі. Жануарлардан түлкі, ... ... ... ... ЛАНДШАФТТАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕРІНЕ ЖАЛПЫ ШОЛУ.
І.1 Антропогендік ландшафт туралы түсінік.
Бүгінгі таңда, табиғи ландшафттардың қалыптасуында және ... ... ... ... ... ... ... Халық саны және
техниканың өсу ... оның ролі ... ... жылы ... қаласында Д.П. Марштың (Marsh, 1864) «Табиғат және
адам немесе ... ... ... ... ... деген еңбегі жарық көрді, монографияның басты идеясы табиғатқа
адаманың ... ... ... ... көптеген нақты
материалдар келтірілген, яғни бұл мәселені жан-жақты зерттей отырып ғылыми
көз қарасынын ... [32]. Осы ... ... 144 жыл ... адамның өмірінде үлкен өзгерістер пайда болды. Табиғатқа ... ХІХ ... ... салыстыруға мүмкін емес.
1892 жылы В.В. Докучаев өзінің «Бұрынғы және бүгінгі дала» («Наши
степ прежде и ... ... ауыл ... ... ... дала ... топырағының құнарлығының шұғыл төмендеудің
негізгі себептерін көрсетті. Жылдан-жылға топырақты ... ... ... ... қорғау іс-шараларының болмауы дала ... ... ... алып ... В.В. ... өз
еңбегінде осы жағдайдан орман мелиорация, жаңа агротехника пайдалану ... ... деп ... жылы Штутгарт қаласында (ГФР) «Жер және дүние ... ... ... ... томы ... ... «Адамның шаруашылық әрекеті
және жерді қайта өзгерту» атты Е. ... (Fels, 1954) ... ... ... ... географиялық компоненттерін өзгерту туралы
көптеген мәлімет ... [32]. ... сол ... ... ... ... ... көрсетілген, монографияның бүгінгі күнге ... ... ... ... ... адамның табиғатқа ықпалы туралы
мыңдаған еңбектер жарияланды, ғалымдар ... ... ... ... ... туралы мәліметтерді жинап, табиғат пен адамның
шаруашылық әрекеті арасында тепе-теңдік орнату туралы ойды ... ... даму ... ... бұзу ... ... алып келді – Арал теңізі құрып кетуі, ... ... ... ... ... ... мұхит суларының
қатты ластануы, ірі қалалардың ауа бассейнінің ластануы ... ... ... ... ... туралы мөлшерлі
мәліметтердің жиналуы антропогендік география және ... ... ... ... ... алып ... ... Ф.Н. Мильков бойынша (1973), адамның жалпы табиғатқа немесе жеке
компоненттеріне ... ... ... ... ... ... ... кешендерге адамның ықпалы көз қарасынан зерттейді
[32].
Н.Ф. ... ... (1990) ... ... ... ... ... табиғи компоненттері арасындағы байланыстары, осы
орында бүрын болған табиғат кешенімен салыстырғанда жаңа кешен ... ... ... ... ... [38]. ... өндірістік кешендер, елді мекендер т.с.с. ... ... ... ландшафттар шамамен қүрлық беті жер көлемінің жартысын
қамтиды. Антропогендік ландшафттың табиғи ландшафттан айырмашылығы, табиғи
ландшафтта ... ... ... ... ал ... ... адам тарапынан үздіксіз бақылауда болады. Бақылау
болмаған жағдайда ... ... ұзақ ... бойы ... ... мүмкін.
Антропогендік ландшафттар әртүрлі болып келеді. Оларды физикалық-
географиялық, географиялық және геотехникалық үш ... ... ... ТМД ... ... және ... зерттеу жұмыстарының негізгі заңдылықтары, зерттеу әдістері
белгілі бір деңгейде қалыптасқан, ал ... ... ... ... жеке ғылыми бағыт ретінде жоқтың қасы.
І.2 Антропогендік ландшафттардың жіктелуі.
Антропогендік ландшафттарды ... ... ... ... және ... классификациялау көптеген еңбектері бар,
В.А. Котельников (1951), С.В. Калесник (1955), А.Г. Исаченко (1965), Ф.Н
Мильков (1973), В.Н. ... (1994), Греш Н.С. т.б. (1999) және ... ... ... жарияланған. Қазақстан Республикасы территориясы үшін
антропогендік кешендерді жіктеу жұмыстарын А.В. ... (1984), ... (2000) ... ... ... ... жүргізді.
Антропогендік ландшафттарды әртүрлі белгілері ... ... ... ... ... Ф.Н. Мильковтың классификациясы сәйкес
келеді. Мақтаарал ауданында басым ауыл шаруашылық немесе агроландшафттар
басым, бұл мәселе бойынша Ф.Н. ... ... ... көрсетілген
[17,18,32].
Ф.Н. Мильковтың (1973), В.Н. Шмаков (1991), Греш Н.С. т.б. (1999)
еңбектерінде антропогендік ландшафттарды ... 6 ... ... ... Антропогендік ландшафттарды мазмұны бойынша жіктеу.
1. Ауыл шаруашылық кешендер.
2. Орманды кешендер (қолдан егілген ормандар, ... ... Су ... (тоғандар, су қоймалар)
4. Өндірістік кешендер (жолдарды қосуымен)
5. Елді мекендердің кешендері.
Антропогендік кешендердің мұндай ... ... ... ... бұл ... әр бір түрінің арнайы ерекшеліктері бар, сондықтан,
зерттеудің өзгеше тәсілдері мен әдістерін талап етеді. Жалпы антропогендік
ландшафттануды 5 ... ... ... ... ауыл ... ... су шаруашылық, өнеркәсіптік және елді ... ... ... іс-әрекетінің тереңдігі бойынша антропогендік
кешендерді 2 ... ... ... ...... ... ... кешен,
мысалы, польдер, дала зонасындағы қорған, су қоймасы т.с.с.
2. өзгертілген ... ...... кешендерде бір немесе
бірнеше компоненттке адамның күшті емес дәрежеде әсері болған,
мысалы, дала зонасында ... ... ... ... Шығу тегі ... ... кешендердің жіктелуі.
1. Техногендік ландшафттар – құрылыстың түрлеріне қарай қалыптасқан
кешендер, өндірістік, жол, су шаруашылық т.б. ... ... ... ... ... ... мысалы, карьер, су қоймасы,
өнеркәсіп орны ... ... ... – орманды жердің ағаш өсімдігін ... ... ... ашық жер ... болған кешендер.
3. Арациялық немесе жыртылған ландшафттар – территорияның ... ... ... ... Пирогендік ландшафттар – орманды аймқатарда өрт нәтижесінде пайда
болған ландшафттар.
5. Жайылымды-дигрессиялық ландшафттар – мал ... ... ... ландшафттардың пайда болу мақсатына қарай жіктелуі.
1. Тура антропогендік ландшафттар – ... ... ... ... антропогендік кешендер – адамның шаруашылық әрекеті
нәтижесінде белгілі бір табиғат процестердің ... ... ... ... су ... жаға ... ... пайда болуы, дала
зонасында жырту нәтижесінде қалыптасқан жыра кешені т.с.с.
V. Антропогендік ... бар ... ... және ... дәрежесі бойынша жіктелуі.
1. Ұзақ уақыт бойы өз-өзін регуляциялайтын ландшафттар – ... ... бойы адам ... ... дамитын кешендер,
мысалы, ылғалды ормандар зонасындағы көлдер, тоғандар, дала зонасында
кездесетін жасанды қорғандар т.с.с.
3. Көп ... адам ... жиі ... ...... су
қоймалар, дала немесе шөл сияқты ормансыз ... ... ... ... ... ... ... ландшафттар – адам тарапынан тұрақты
бақылауда болатын ландшафттар, ... ...... ... ... бау-бақша т.б.
VІ. Шаруашылық құндылығы бойынша антропогендік ландшафттардың жіктелуі.
1. Мәдени немесе конструктивтік ландшафттар – ... ... ... тұрақты регуляцияланатын кешендер. Мәдени ландшафттар –
шаруашылықты тиімді жүргізудің нәтижесі.
2. Мәдени емес ландшафттар – ... ... ... ... емес ... ... ... жасанба
жыралар, тастап кеткен карьерлер, т.с.с. кешендер жатады.
Мақтаарал ауданында басым ауыл шаруашылық немесе агроландашфттар, ... ... және осы ... ... пайда болатын кейбір
кезде жағымсыз кешендер таралған. Ауданның территориясында барлық кешендер
адамның жоспары ... ... ... яғни ... ... ... АНТРОПОГЕНДІК ЛАНДШАФТТАРЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНДАҒЫ ТАБИҒИ
ФАКТОРЛАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА.
І.1 Геологиялық-литологиялық және ... ... ... ... ... ... каледон
қатпарлығында қалыптасқаннан кейін, кайнозой кезінде жаңарған. Тянь-Шянь
қатпарлы жүйе мен жас палеозой Тұран плитасы шектескен ... ... ... ... ұзақ және ... геологиялық тарихымен
ерекшеленеді [23].
Палеозойға дейінгі ауданның ... ... ... ... мен ... кезінде бұл ауданда теңіз орналасқан. Силурдың
аяғында күшті ... ... ... ... ... ... тізбектері пайда болды. Тау қалыптасу, ... ... ... ... ... ... жатқан аудан құрлық жағдайда болған, ... ... ... процестері басым болды. ... ... ... ... ... есебі болды.
Карбон кезеңінде Қазақстанның көп жері теңіз астында болған, ал
палеозойдың аяғында, пермь дәуірінде, ... ... ... ... ... ... климатта ерекшеленген. Карбонның ортасынан пермьнің
ортасына дейін ... ... ... ... Батыс Тянь-Шянь
таулары толық көтерілді.
Триас кезеңінде теңіз шегініп, Батыс ... ... ... ... ыстық климат үгілу кыртыстары қалыптасуына алып ... ... ... ... ... түрлерін өзгертті. Бор дәуірі
трансгрессияның күшеюімен сипатталады, сол кездегі теңіз, ... ... ... ... ... етегіне дейін кеңейген. Жаға бойында,
шығанақтарда әр түрлі теңіздік шөгінділер жиналған. ... ... ... ... ... жазықтық территория болған және
денудациялық процестер басым болды. Бордың аяғында теңіз Қазақстанның ... ... ... ... ... ... құрлық жағдайында дамыған.
Палеогеннің ортасында (эоценде) қазіргі Қазақстан территориясында
күшті трансгрессия болған. Осы ... ... ... ... Батыс Қазақстанды
қамтыған, соның ішінде ... ... ... батыс бөлігі теңіз
астында болған.
Неогенде, теңіз тайызданып, Қазақстан территориясы құрлыққа айналады.
Осы ... ... ... жатқан аудан құрлық жағдайында дами бастады.
Осы кезде альпі орогенезі басталды, мезозой кезеңінде пенепленизацияланған
Батыс Тянь-Шянь жаңадан ... ... ... ... ... жарылып, Батыс Тянь-Шяньда таулардың қатпарлы-жақпарлы жүйелер
қалыптасуына алып келді [23].
Палеоген-неогенде ... ... ... ... ... қазіргі табиғат зоналар жүйесі қалыптаса бастайды.
Төрттік дәуірдегі жер қыртысының тіктік ... ... ... сырттардың және жота бойы ойпаттар мен ... ... ... ... Осы ... мұз басу кезеңі басталады. Төрттік мұз басудың неше
кезеңі болған туралы зерттеушілер жалпы ... ... ... екі ... мұз басу ... ... деп ... батыс бөлігінде қазіргідей шөл-шөлейт жағадайы ... ... ... кезеңінде мұз басуға байланысты осы жерде
плювиалдық эпохолар қайталанған ... 1937, 1939, Н.А. ... ... 1971) [25]. Плювиалдық кезеңдер солтүстіктегі мұз басу
кезеңіне сәйкес келеді. Бірақ, мұндай плювиалдар кезінде шөл ... ... бұл ... ... аудандарда атмосфералық жауын-шашын
мөлшері көбеюіне байланысты тек қана ... ... ... біраз жоғары
болған.
Жер бедері. Антропогендік ландшафттар үшін жер бедерінің сипаты өте маңызды
фактор болып келеді. Мақтаарал ... ... ... ... ... ... ... деңгейде өзгертілген жер бедері
пішіндері кездеседі. Мақтаарал ауданның жер ... ... ... ... ... ... облыстың қиыр оңтүстігінде. Ауданның климат
жағдайының ерекшелігі кескін ... Л.Н. ... ... ... ... 1983) ... ... үш климаттық
провинцияда орналасқан. Облыстың солтүстігі Орталық Қазақстан провинцияның
Бетпақдала округінде орналасқан. А.А. ... ... ... ... бұл ... ... ... Орталық Қазақстан ауданында
орналасқан.
№ 1. Ауаның орта айлық және жылдық ... ... ... по ... ... ... 18. ... бойынша, 168 б.)
|№ ... |
| |> 0,25 |0,25 – 0,01 |0,01 – 0,001 |< 0,001 ... |0,50 |39,2 |16,4 |4,9 ... жер |0,15 |41,3 |15,3 |4,1 ... процесінде топырақ құрамында сазды бөлшектердің көбеюіне ... ... ... ... орта және ... ... ... Суғаруға байланысты микробиологиялық процестердің ... ... ... ... ... ... ... заттардың өзгеруіне және азаюына алып келеді.
Суғару процесі жер асты сулары деңгейінің ... ... ... ... ... ... ... тұздары топырақ
профілінің бетіне көтеріледі, яғни ... ... ... басталады.
Қазіргі таңда, аудан бойынша барлық жер ресурстарында әртүрлі деңгейде
сортаңдану процестері жүруде. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... ауданының табиғи өсімдік жамылғысы және жануарлар дүниесі
туралы мәліметтер беру өте ... ... ... ... ... ұшырағаннан соң, бұрынғы өсімдік жамылғысы тек қана шоқ-
шоқ егістік кешендер ... ... ... Табиғи өсімдіктерден
сортаңданған жерлерде жиде,жусан, жыңғыл кезедеседі, ал құмды топырақтарда
жантақ, эфемерлі өсімдіктер ... ... ... ... арам
шөптердің бірнеше түрлері дамыған.
Егістік кешендер алып жатқан жерлерде мәдени ағаштар, мысалы тұт ағашы,
азиялық аршаның мәдениеттелінген түрлері ... ... ... ... бойы ақ ... ... т.б. ... түрлері егілген. Негізінде
мұндай ағаш түрлері табиғи ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері болады.
ІІІ. МАҚТААРАЛ АУДАНЫ АГРОЛАНДШАФТТАРЫНЫҢ ГЕОГРАФИЯСЫ.
ІІІ.1 Мақтаарал ауданы агроландшафттар дамуына
агроклиматтық ресурстардың ықпалы
Агроландшафттар қалыптасуында агроклиматтық ... өте ... ... Оның ... ... ауыл ... ... жасау үшін
термикалық ресурстарды, ылғалмен қамтамасыздандыруы, олардың режимін есепке
алу қажет. ... осы ... ... ... ... физикалық-географиялық жағдайындағы ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Агроклиматтық аудандастыру негізінде - ... ... ... және ... ... ету көрсеткіштері ретінде
Селяниновтың гидротермикалық ... (ГТК) ... ... температурасы + 10ºС жоғары кезеңдегі жауын-шашынның жиынтығы,
осы кезендегі 10 (он) есе ... ... ... ... ... ... ... облыстың территориясы үш зонаға бөлінген:
өте ... ... – 0,3), 1000 м ... ... тау алды ... (0,3 ... және ... 1000 м жоғары (ГТК >0,5). Өте құрғақ зона жылумен
қамтамасыз ету бойынша екі ... ... өте ... ... 10ºС ... ... 3300 - 3900ºС және өте ... өте ыстық
температуралардың жиынтығы 4000 – 4600ºС тең. ... тау алды ... ... 3300 – 4400º, ал, ... ... 3300º және одан ... Нәтижеде, Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ажыратылады [16].
Бірінші аудан. Ыстық құрғақ агроклиматтық ... ... Шу ... ... қамтиды. Агроклиматтық ауданға әкімшілік
тарапынан Созақ ауданының жазықтық бөлігі сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... жаз, суық қар аз ... қыспен
сипатталады. Аязсыз маусым орта есеппен сәуір айының екінші ... 5 – 6 айға ... ... ... өте аз. ... ... ... жауын-шашын мөлшері 45 – 125 мм аралығында, максимумы
наурыз – мамыр маусымға келеді. Қыста болатын қар жамылғысының қалыңдығы ... 25 см, 2 – 3 айға ... ... ... егін шаруашылығын дамытуға
мұмкіндік бермейді, сондықтан, бұл ауданның жер ресурстарын ... ... ... ... өте құрғақ және өте ... ... ... ... батыста Қызылқұм, шығыста Қаратау мен Өгем жотасының тау алды
етегіне ... қиыр ... бұл ... Мырзашөл жатады. Бұл
агроклиматтық ауданға төмендегі әкімшілік ... ... ... ... ... ... және Қазығұрт аудандарының ... ... ... ... және ... бөліктері,
Түркістан мен Сарыағаш аудандарының оңтүстік бөліктері.
Бұл ауданда 10ºС жоғары ... ... 4000 – ... ... – 0,3; ... жотасы, ауданға қарай суық солтүстік ауаны
өткізбейді. ... үсік ... ... ... ... ал ... ... қазан айының бірінші жартысында пайда болады. 10ºС ... ... ... ... 40 мм – 150 мм ... батыс бөлігі өте құрғақ (Қызылқұмда орташа жылдық жауын-шашын
мөлщері 100 – 170 мм. ... қар ... ... ... және ... ... ... Оңтүстік бөлігінде тұрақты қар ... ... ... басым суғармалы, құмды аудандары ... ... ... оңтүстік бөлігінің топырағы мақта, жүзім т.б. жылу
сүйгіш дақылдар егуге ... ... ... тау алды ... Созақ, Түркістан, Бәйдібек,
Түлкібас, Сайрам, Төлеби, Қазығүрт және Сарыағаш әкімшілік аудандарының тау
алды бөліктерін қамтиды. +10ºС жоғары ... ... 3300º - ... ... – 0,5. ... кезеңінің ұзақтылығы 167 – 204 күнге
дейін созылады. Бүл ... ... ... ... ... жер
бедері және беткейдің экспозициясының үлкен ықпалы бар. Жауын-шашынның
жылдық ... 500 – 600 мм ... ... + 10ºС жоғары болатын
кезең бойы жауын-шашынның мөлшері 90 – 250 мм. ... қар ... ... ... ... ... 2 – 2,5 айға созылады.
Ауданның агрошаруашылық маңызы суғарылмайтын жер ресурстарының көп болуы.
Төртінші аудан, ... және ... ... жоталарын қамтиды. Бұл
ауданға Созақ, Түркістан, Бәйдібек, Түлкібас, Қазығұрт және ... ... ... ... +10ºС ... болатын температуралырдың
жиынтығы 3300º және одан да төмен, ГТК>0,5. Аязсыз кезеңінің ... ... және одан да ... Бұл ... ... ... ... етілген.
Температурасы +10ºС жоғары болатын кезеңдегі жауын-шашын ... 115 – ... ал ... ... ... ... 600 – 800 мм. ... қар
жамылғысы жылда болады, бірақ таулы бедері болуына байланысты қар жамылғысы
барлық жерде бір қалыпты болмайды.
ІІІ.2 ... ... ... ... ауданының жалпы жер көлемі 178898 га, облыстың жалпы жер
көлемінің 1,3 % ... ... ... жер ... 159542 ... ... жерлері болып табылады, ол ауданның жалпы жер ... 90,2 ... ... ... ... ... ауданда игерілмеген ... ... ... ... ... ... Мақтаарал
ауданында барлық жер ресурстары ауыл шаруашылық және өндірісітік айналымда.
Ауданның егістік агроландшафттарының жер көлемі 135593 гектар, ... ... жер ... 75,8 %, ал ... ауыл ... ... 85,0 % ... Ауданның ауыл шаруашылық жерлердің құрылымы № 4
кестеде көрсетілген.
№ 4 кесте. Мақтаарал ауданының және ... ... ... ауыл
шаруашылық жерлердің құрылымы, га.
(Оңтүстік Қазақстан облысының жер және су ресурстарын ... ... ... ... ... |Басқа |барлығы |
| | |қша |ік |қ | |да | |
| | | | | | ... | ... ... |135593 |338 |1100 |- |5356 |17155 |159542 |
| ... |(3,5)* ... ... |852959 |9812 |4607 |119432 |3061684 |383108 |4431602 ... ... | | | | | | | ... жалпы |15,9 |3,4 |11,2 |- |0,2 |4,5 |3,6 ... | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
|% | | | | | | | ... ауданның жалпы ауданы басқа аудандарға салыстырғанда аз
болғанымен егістік агроландшафттарының ... ... ... ... жер көлемінің 15,9 % құрайды. Облыс көлемінде жер
ресурстарын мұндай интенсивті пайдалануы тек қана ... ... ауыл ... басқа салаларын дамытуға жер ресурстары
шектелген. Жүзімдік бойынша ауданның облыс ... ... 11,2 ... Мақтаарал ауданның агроклиматтық ресурстары түрлі жылу сүйігіш
дақылдарды дамытуға ... ... ... мақта шаруашылығы ауданның
жағдайындағы ауыл шаруашылық салалардың ең қымбатты дақылдардың бірі.
Мақтаарал ... егін ... ... ауыл ... ... 85 % құрайды, егістік агроландшафттарының дақылдары бойынша және
оның соңғы он жылдың динамикасы № 5 ... ... 5 ... ... ... егін кешендері
құрылымының динамикасы, га
|№№ |Дақылдардың түрі |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 |
|1 ... ... ... |66580 |95780 |114284 |121302 |117502 |
|2 ... және |12751 |11080 |8785 |4287 |5999 |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... ... | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... ... |7404 |2110 |2181 |130 |137 |
| ... ... | | | | | |
| ... ішінде күріштің |744 |3500 |1935 |1676 |2230 |
| ... ... | | | | | |
|3 ... ... көкөністің |1790 |3317 |2602 |2370 |1982 |
| ... ... | | | | | |
|4 ... ... |2527 |6016 |2704 |2268 |2430 |
| ... ... | | | | | |
|5 ... ... |7944 |13407 |3803 |3208 |3909 |
| ... ... | | | | | ... ... ... егістік дақылы мақта, ауданның 135593
гектар егістік көлемінің 117502 гектарды ... ... алып ... ... егіс ... 86,6 % құрайды. Кеңес үкіметі ыдыраған соң мақтаның
егіс көлемі шұғыл азайды. ... ... көп ... ... етеді, 90-
шы жылдарындағы экономикалық дағдарыс ауданның мақта ... ... ... ... 1995 жылдан бастап мақта егістік көлемі
көтерілуде, ... 10 ... ... ... егістік көлемінің максимумы 2004
жылы 121302 гектарға жетті, немесе сол 1995 жылмен салыстырғанда 1,8 ... 2003 – 2005 ... ... ... ... бағдарламасы бойынша ауданның
мақта шаруашылығына мемлекет ... ... ... ... ... нәтижесінде мақта егістік көлемі 90-шы жылдарымен салыстырғанда 180 %
өсті. 2005 жылы мақта егістік көлемі 117502 ... ... ... 9 кесте).
ХХ ғасырдың 90-шы жылдары ... ... ... ... ... ... пайдалана бастады. 1995 жылы 12751
гектарда дәнді дақылдар егілді, соның ішінде ... егіс ... 7404 ... – 744 га. ... ... ауыл ... қарқынды дамуы
суғармалы агроландшафтарды бидай егуге пайдалануды төмендетті, 2005 ... ... ... ... ... 5999 га ... төмендеді, бидайдың –
137 гектарға дейін, ал күріштің егістік көлемі керісінше 2230 га ... Оның ... ... ... ... тез ... беретін
дақылдарды егуге тырысады, ал күріш ішкі рынокта бағасы жоғары болды. ... ... ... ... ... ... көкөніс өнімдерімен қамтамасыз ету Республика ... ... ... ... Сондықтан, соңғы жылдары ... ... бөлу ... ... ... ... 1995 жылдан 2002
жылға дейін 1790 гектардан 3317 гектарға дейін, 1,8 есе өсті. Бірақ ... ... 4 жыл бойы ... ... ... ... диқандарға пайда
түспегеннен және су тапшы жылдары болғандықтан көкөніс егістік көлемі 2005
жылға 1982 ... ... ... ... 16 кесте).
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасы Өзбекстан және Тәжікстан
республикаларының ауыл ... ... ... көкөніс
өнімдерімен қамтамасыз ету туралы келісті. Ал ... ауыл ... ... ... емес.
Ауданның бақшалық дақылдарының егістік көлемі соңғы жылдары бір
қалыпты, 2500 ... ... тек ғана 2002 жылы ... ... 6016 ... ... 12 кесте).
Мақта шаруашылығында дәстүрлі түрде 3 танапты жоңышқа мен 7 ... ... ... 10 танапты егіншілік жүйесінде өсіріліп келеді.
Мақтаның алдында ... ... ... ... басқа мақтадан
бұрын егуге жүгері, бидай және бұршақ дақылдары қолайлы. Өз кезегінде мақта
астық тұқымдас өсімдіктер үшін жақсы алғы ... ... ... Өкінішке
орай соңғы жылдары ғалымдардың ұсынымдарына қарамай ауыспалы егіс жүйесі
бұзылды. Мақтаарал ... ... ... ... ... ... ... фермерлердің 93% тек қана мақта ... ... ... 5% ғана мақтаны ... ... ... ... алмастырып пайдаланады. Жалғыз ең ірі — 1200 га ... ...... ... кооперативі ғана тиімді
ауыспалы егіс жүйесін қолдануда. Осы шаруашылық мақтадан тыс 165 га ... 50 ... ... 45 ... көк балаусаға арналған жүгері
танаптарын қолдануды іске асырған. Бұл өте тиімді, дұрыс іс дер едік. ... ... мен ... ... ... ... несиеге қолдары жетпейінше, тиімді ... егіс ... ... қиын ... өндеу. Мақтадан тұрақты да мол өнім алу үшін ... ... ... ... ... өте зор. Бұл шара мыналарды қамтиды:
- сүдігер айдау алдында топыраққа гектарына 600-800 кг ... ... т көң ... топырақ шаю;
- ылғал жабу мақсатында ерте көктемде тырмалау;
- топырақты аудармай терең өндеу;
- танапты тегістеу және тұқым себер алдында ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде атқарған жағдайда мақта түсімін 7% дейін көтеруге
болады. ... бола ... да, ... ... ... ... май мен тыңайтқыштар сатып алуға қажет қаражат көзінің тапшылығынан
көп жағдайда фермерлер қажетті ... ... іске ... ... ... ... іске ... алмау салдарынан жер жырту жұмыстары
көбіне көктемде атқарылады. Егіске ... су ... ... егіс ... 50 пайызында ... шаю ... Ерте ... жер кеш тырмаланатындықтан тұқым себер
қарсаңында топырақтың беткі ... ... ... ... ... ... кезеңі — 15 сәуір мен 5 мамыр аралығы. Бірқатар фермерлер тұқым
себу ... 20 ... ... ... ... ... алуы мен соңғы нәтиже -
гектар түсімі күрт төмендейді. Шаруашылықтар өскін сирету жұмыстарын кейде
мүлде ... ... ... және ... ... қолмен сирету дер
кезінде жасалмай жатады. Міне, осының бәрі түпкі нәтиже — өнім алуға ... ... ... Осы күні ... ... айдау кезінде не көң,
не фосфор тыңайтқыштарын пайдаланбайтын болды. Азот тыңайтқыштары, әдетте,
мақтаны қатараралық өңдеу барысында пайдаланылады. Ал ... ... ... 628 фермердің 438- і ғана 6963 га жерге, онда да
мардымсыз мөлшерде ... ... ... ... қолданудың
орташа мөлшері 1-дәуірде 171 кг/га, 2-ші дәуірде 195 кг/га.
Өсімдік қорғау. ... ... ... ... ... ... және мақта
көбелегі сияқты зиянкестерден қатты зардап шегеді. Бірақ химиялық
препараттардың қымбатшылығына ... ... көп ... ... мүмкіндіктері жоқ.
Фермерлердің тек 8 пайызы ғана ниссоран, децис, суми-альфа сияқты
химикаттарды ... ал ... ... ... Арам ... ғана ... Зерттелген шаруашылықтардың тек 19 пайызы ... ... ... ... ... ... ... ірі шаруашылықтар ғана пайдаланады. Бұл мақташылардың тыңайтқыштар ... ... ... ... ... отырып, мақта өнімділігін
едәуір арттыруға айтарлықтай резервтері бар деген сөз.
ІІІ.3 ... ... ... пайдаланудың мөлшерлі
көрсеткіштеріне жалпы сипаттама.
Мақтаарал ауданында 2005 жылы ауыл шаруашылық құрылымдары, шаруа
(фермер) ... ... ... саны 21694 ... оған 44063
түрғындар қожалықтары қосылады ... №1 ... ... ... саны ... Шымкент қаласынан кейін ... ... ... саны 254,3 мың адам ... ... табиғат факторларына байланысты ... ... ... ... ... ауыл ... ... өнімі соңғы 4
жылдың ішінде 2002 жылда 16890,6 млн теңгеден 2003 жылы максимумы ... ... ... өсіп, 2005 жылы 18009,7 млн теңгеге дейін төмедеді.
Мұндай жағдайдың басты себептердің бірі ... ауа ... ... (соңғы
жылдары су тапшылығы байқалады).
Мақта шаруашылығы аудан шаруашылығының басты саласы, сол ... ... ... 86 % ... ... ... ... 2005 жылы
мақта егістік көлемінің ауданы 117502 га жетті (қосымшада 9 кесте). 2005
жылы Мақтаарал ауданында ... ... 15,1 ... ... ... 9,9
млрд. теңгесі немесе 65 пайызы мақтадан түсті.
Мақтаарал ... ... 2005 жылы әр ... 20,9 ... 245389 ... яғни 2004 ... 5929 ... көп шитті мақта
дайындады. Өткен жылдың ... ... ... ... ... дұрыс сақтау нәтижесінде мақтадан жоғары өнімге
қол ... ... ... "Иіржар" ауыл округіне қарасты "Захид" шаруа
қожалығында 50 гектардан 43 центнерден, Казыбек би ... ... ... 40 га ... 40 центнерден, "Арай" ауыл округіндегі
"Ақ нұр" өндірістік кооперативінің мүшелері 160 гектардың әр гектарынан 38
центнерден өнім алды.
Мақта ... ... аз ... ... қатар пайдаланылмай келе
жаткан резервтер де баршылық. Мәселен, ... ... ... ... сеуіп қойсаң болды, өнімді құдайдың өзі береді" дейтін ... аз ... ... негізгі мәселелердің бірі элиталық тұқым шаруашылығын
дамыту болып табылады. Бұрынғы жылдары облыста элита тұқымын өндіретін ... ... ... 18-20 ... ... ... ... арнайы элита тұкым өндіретін шаруашылықтарда
өңдіріліп, олар ... ... ... ... ... ... тұқымдар таратылатын. Тұқым ... ... ... ... ... ... таңда бұл жұмыстар толық жүргізілмейді. Зауыттарда дайындалған
тұқымның сапасы төмен, кей ұжымдар тапқан тұқымын ғана себеді. ... ... ... ... ... 5,0 мың ... ... тұкымның 3,5 мыңы
немесе 70 пайызы 2-класқа жатқызылған. ... "Ақ ... ... ... арқылы тек 2-кластық тұқым таратылған. Оның үстіне
тұқымның ... ... ... ... ... бөлімшесі мақта тұқымының сапасын тексеру, қадағалау
және шара көру жұмыстарын өз дәрежесінде ... ... ... жылы ауданда мақта тұқымын жақсарту мақсатында элита тұқым
өндіретін 3 шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мамандандырылған 11 тұқым шаруашылығы айналыспақшы. Осы
ұжымдардың дұрыс жұмыс ... ... ... ... ... ... басқарманың, оңың тұқым инспекторлары мен ауыл ... ... ... ... кемшіліктерге қоса ... ... ... ... бірі — ... ... сақталмауы.
Ауыспалы егістікті тиянақты игеру мол өнім алуға әсерін тигізетін
басқа да проблемаларды шешуге ... ... Атап ... ... зиянкестері мен ауруларының резервациясын жоюға көмектеседі. Ал
ол өз кезегінде қымбат бағалы улы ... ... ... ... ... ортаның экологиялық жағдайын жақсартуға мүмкіндік
береді.
2. Топырақ құнарлылығын арттыруға, жердің мелиоративтік жағдайын жақсартуға
және мал ... ... ... ... ... ... ... жылдары ауыспалы егісті толық сақтаған облыс мақташылары жыл
сайын мол өнім ... ... 1991 жылы ... ... 116,5 мың ... ... ... 24,9 центнерден келген болса, 2000 жылы 153,3
мың гектарға егілген мақталықтың түсімділігі 18,7 центнерден ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін диқандар біле
тұра, бұл мәселеге соңғы кезде тіпті көңіл бөлмей келеді. Өткен жылы облыс
бойынша ... 153,3 мың ... оның ... ... 96,7 ... яғни ... 80 пайызына орналастырылды. ... ... ... ... 8,8, мың ... немесе егістіктің 7 пайызынан
аспады. ... ... ... ауданында 2000 жылы 12,5 мың ... ... 15 ... 28,0 мың гектардан 18 центнерден, 42,5
мың гектардан 20 центнерден төмен болды.
Мақтаарал ауданында ... ... ... ... ... ... және Азия даму банкілері өз ... ... Азия ... ... бойынша жалпы құны 55,12 млн.АҚШ долларына 32,5 мың га
суармалы жерлерді қалпына ... ... ... ... жылдары Оңтүстік Қазақстан облысында аудандастырылған үш ... ... ... ... ... ... 45 пайызына –С- 4727,5 пайызына
–108-Ф, шамамен 3 пайыз жерге Қырғыз-3 сорты ... ал ... ... 47 ... ... контрабандалық жолмен әкелінген сорттары
егілді. Бұл өз кезегінде мақтаның өнімін күрт ... ал ... ... ... ... ... бере ... Аталған барлық
кемшілікті ретке келтіру мақсатында “Мақтаарал” ... жаңа ... 2000 ... ... ... рет ... ауыл шаруашылығының
тәжірибе станциясында 70га жерде егіле бастады. Алғашқы ... ... ... ... ... ... шит ... шаруашылықтарға таратыла бастады.
Тек 2003 жылы Мақтаарал ауданында 50 мың гектардан астам ... ... ... ... ... ... мұның әр гектарынан орташа 27-
35 центнер өнім алынған, тіпті кейбір жерлерде гектар көрсеткіші ... ... ... ... қарасты Мақтаарал ауыл шаруашылығы
тәжірибе станциясында жоғары сапалы дүние ... ... ... ... ... жеті ... ... шығарылып, оның үшеуі Оңтүстік Қазақстан
облысында аудандастырылды.
Биыл “Мақтаарал-4005” жаңа ... ... ... ... ... ... ... облысының мақталы алқабында
аудандастырылды. Мұндай табыстар республикамыздың ... ... ... ... келгенде, Мақтаарал ауданының егін шаруашлығы, табиғатты
тиімді өзгертудің ... ... ... ... ... ... ... 159542 га жерінен 135593 га егістік болып табылады,
яғни 90 % құрайды, ал жалпы ... жер ... ол 75,3 % ... ... ... ... ... толық ауыл шаруашлық
айналымда.
Мақта өндірісінің қазіргі жағдайында ... ... ... элиталық тұқым шаруашылығын дамыту болып табылады. Сонымен ... ... ... игерудің арқасында, мақтадан мол өнім алуға
болады. Бұрынғы жылдары ... ... ... ... ... ... сайын мол өнім алатын. Қазіргі ... ... ... онша ... мақтаның түсімі бұрынғыға қарағанда азайып кеткен.
Мақтаарал ауданы экономикасының ... ... ... ... және ... ... тиімді пайдалануға болатынын
көрсетті. Жаңа технологиялар, атап айтқанда, тамшылы суғару, пленкалық
технологиялар, жаңа сорттарды ... ... ... ... пайдалануға мұмкіндік беретін жаңа материалдарды пайдалану жасанды
геожүйелер, немесе табиғи-техникалық геожүйелер ғаламдық деңгейдегі ... ... ... негізгі мәселесінің бірі Мақтаарал ауданының
антропогендік ландшафттарына сипаттама беру бағытында, ... ... ... ... ... ... ... ландшафттанудың теориялық мәселеліріне тоқтап жалпы шолу
берілді. Мақтаарал ауданының суғармалы ... ... ... ... сипаттама берілмеген. Сондықтан бірінші тараудың қорытындысы
Оңтүстік Қазақстан облысын қамтитын, яғни ... ... ... ... ... ... мониторинг
жұмыстарын ұйымдастыру қажет.
Антропогендік ландшафттардың негізгі типі агроландшафт дамуында басты
факторлардың бірі агроклиматтық жағдайы. Жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... жұмысын дайындау барысында ауданның
агроклиматтық ресурстары елімізге қажетті көптеген дақылдарды егіп ... бар ... ... ... ... су ... Демек, аудан деңгейінде суды пайдалану механизмін қайта
қарастырып, су ресурстарын пайдаланудың жаңа стратегиясын жасау қажет.
Ауданның қазіргі ауыл ... ... ... ... ... игере алмайды, себебі мұндай құрылыстар
жұмсалған инвестициялар пайда түсетінге дейін көп ... ... ... ... және ... ... бұл мәселені қолға алу
қажет.
Статистикалық мәліметтер бойынша, ауданның жалпы жер ... 90,2 ... ... ... алып ... ... жер ... суландыру жүйелері,
елді мекендер, т.б. шаруашылық мекемелер алып жатыр. Мақтаарал ауданы
орналасқан жердің ... ауыл ... ... ... ... ... ... табиғи кешендерін суландыру арқылы ... ... ... лабораториясына айналды.
Мақтаарал ауданының антропогендік кешендері жер бетінің белгілі бір
бөлігін арнайы мақта ... ... ... ... ... ... фактордың ықпалымен қалыптасқан кешендер жоғары өнім берумен
сипатталады.
Мақтаарал ауданы, дүние жүзінде жаңа табиғи-техникалық ... ... ... ... ... ... кешендеріне сапалы
және мөлшерлі физикалық-географиялық сипаттама беру ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруының
қажеттілігін, оның бағасын, қоршаған ортаға ықпалының деңгейін анықтауға
болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Биғалиев А. т.б. ... ... және оның ... ... 1995. – 128 ... 1995, 2002 – 2005 жылдарындағы Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл,
орман және балық шаруашылығы. Статистикалық жинақ. Шымкент. 2006.
3. Қазақстан ... жер ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы. Су кодексі: Ресми ... 2002 ... ... берілген. Астана. 2002. – 36 б.
5. Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік: ... ... ... А.Қ. ... ... ... 2000 –
296 б.
6. Қорғасбаев Ж., Қасенов М. Шөл ... ... және ... ... 1987. – 168 ... ... К. Ауыл ... ҒТП. Алма-Ата. Білім. 1978. – 40
б.
8. Оспанов Б. ... жер ... ... ... және ... Алматы. Қазақ университеті. 2005. – 112 б.
9. Омаров Т. ... ... мен ... Алма-Ата. 1997. 234 б.
10. Сабиров М.С. т.б. Мал жайылымдарын ... ... ... – 108 ... Сәуірбаева Ж. Жетісайдың мақтасы - Алматы., Қайнар, 1985-167 б.
12. Сыдықов Д.А., Үмбетаев И.Ү., Батьколов Ж.Е., ... О. ... ... мақта өндірісін өркендетудің өзекті мәселелері-
Алматы , Бастау 2002 – 84 ... ... ... ... 1987. – 152 ... Тұяқбаев Н.Т. Жер асты суларын пайдалану. Алма-Ата. Қайнар. 1982. –
152 б.
15. Үмбетаев И.Ү., Биғараев О., ... Ә. ... ... ... ... – Атакент, 2005 – 304 б.
16. Агроклиматические ресурсы Чимкентской области Казахской ... 1979. - 268 ... ... ... и ... ... среды. Сб. стат. Нижний
Новгород. НГПИ. 1990. – 136 с.
18. Антропогенные ландшафты: структура, ... и ... ... Сб. ... ... ВГУ. 1988. – 236 ... ... бассейны Южного Казахстана. У.А. Ахмедсафин и др. Алма-
Ата. Наука. 1968. – 324 с.
20. Бабушкин Л.Н. ... ... ... Ташкент. 1981. 91 с.
21. Бейсенова А.С. Исследование природы Казахстана. А. 1978. 248 с.
22. Гельдыева Г.В., ... Л.К. ... ... Наука.
Алма–Ата. 1992. - 173 с.
23. ... ... Том 40. ... ... ... ... 1-ая. Гл. ред. А.В. Сидоренко. Москва. Недра. 1971. - 511 ... ... ... Том 40. ... ... ... ископаемые. Под
ред. Ш.Е. Есенова. Москва. Наука. 1977. - 403 ... ... Н.А., ... В.А. Казахстан. Очерк природы. Москва.
1971. - 296 с.
26. Глазовская М.А. ... ... ... ... по
устойчивости к техногенезу и прогнозное ландшафтно-геохимическое
районирование. // ... ... М. ... 1983. 61 – 78 ... Гриш Н.С. и др. ... антропогенных ландшафтов. Москва.
1999. – 261 с.
28. Джаналиева Г.М. Физическая география Казахстана. Алматы. 1998. ... ... ... Г.М. ... ... Алматы. 2000. – 268
с.
30. Жихарева П.А. Почвы Чимкентской области. М. ... 1969. – 412 ... ... А.Г. ... ландшафтоведения и физико-географическое
районирование. Москва. 1990 - 386 с.
32. Мильков Ф.Н. Человек и ландшафты. Москва. 1973. – 327 ... ... ... по климату СССР. Выпуск 18. Ленинград.
1989.
34. Климат Казахстана. Под редакции А.С.Утешова. Ленинград. 1959. - 315
с
35. ... ... ... ... ... ... района по активности хозяйственной деятельности при
проведении экологического районирования. Астана. 2004.
36. Минц А.А. ... ... ... ... ... 1972. –
304 с.
37. Равнины и горы Средней Азии и Казахстана. Москва. 1975. - 264 ... ... Ф.Н. ... ... 1990. - 637 с.
39. Поверхностные воды Южного Казахстана (Джамбульская, Чимкентская и
Қызылординская ... Под ред. И.Б. ... ... 1976. – 462 ... ... ... ССР. Алма – Ата. 1973. – 345 ... Пузырева А.А. Климатическое районирование Южного Казахстана.
Алматы. Наука. 1975. - 226 ... ... ... Южно – Казахстанской области. Шымкент. 1998. -
140 с.
43. ... В.Б. ... в ... о ... ... 1978. –
319 с.
44. Чигаркин А.В. Освоение пустынь Казахстана. Алма-Ата. Наука. 1984. –
286 ... ... В.М. ... география Казахстана. Алма – Ата. 1970.
46. Шайык О.Ш. Орошаемые сероземы Южного Казахстана. Алматы. 2001. -190
с.
47. Шмаков В.К. Геокомплексы: ... ... ... ... ... 197 ... Шульц В.Л. Реки Средней Азии. Ленинград. 1965. - 691 ... ... ... и ее ... ... ... ЮКО. 2003. – 22 с.
ҚОСЫМША.
№ 1 Кесте. Ауыл шаруашылық құрылымдары, ... ... ... |2002 |2003 |2004 |2005 ... |
| | | | | ... 2005 |
| | | | | |ж. ... |47039 |50904 |70836 |74405 |343165 ... ... |(47102) |(67121) |(70766) | ... ... |18295 |22763 |21694 |44063 |
| |(35912) |(17590) |(22158) |(21148) | ... 2 ... Ауыл ... ... ... сол ... ... млн
тенге.
| |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |67748,1 |85882,5 |80421,9 |95218,9 ... ... |16890,6 |23485,3 |14944,2 |18009,7 ... 3 ... Ауыл ... ... ... және ауыл шаруашылыққа қызмет
көрсетуші субъектілердің негізгі ... бары (жыл ... ... құны ... мың ... |2002 |2003 |2004 |2005 ... Қазақстан облысы |5685867 |6147076 |4273255 |3548383 ... ... |1083842 |1070342 |492222 |396242 ... шаруашылығы ... ... ... |1350867 |1451793 |1816705 |2328743 ... ... |161333 |156957 |492222 |391675 ... ... ... ... ... |1363131 |1296035 |1140659 |899442 ... ... |19493 |1108 |- |4555 ... 4 ... Ауыл ... негізгі капиталға инвестициялар, нақты
қолданыста болған бағаларда, млн тенге.
| |2002 |2003* |2004* |2005* ... ... ... |934 |2950 |2479 |2513 ... ауданы |629 |2649 |1853 |1139 |
* ... ... ... инвестициялар
№ 5 кесте. Барлық егіс көлемі, га
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... ... ... ... |908748 |731472 |740045 |762807 |758282 ... ... |123908 |135232 |135017 |135681 |135593 ... ... ... ... ... ... |835337 |204647 |201483 |216726 |206570 ... ... |99539 |9093 |6460 |6397 |5618 ... (фермер) қожалықтары ... ... ... |49428 |298352 |346071 |415673 |436384 |
|Мақтаарал ауданы |23506 |101210 |124530 |124662 |125573 ... ... ... ... ... |23983 |228473 |192490 |130408 |115328 |
|Мақтаарал ауданы |863 |24929 |4027 |4622 |4402 ... 6 ... ... және ... ... егістік көлемі
(дәнге арналған жүгеріні қосқанда), га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... ... ... ... |355320 |236581 |231752 |226463 |241706 ... ауданы |12751 |11080 |8785 |4287 |5999 ... ... ... ... ... ... |336540 |110632 |99089 |108795 |115848 ... ауданы |8784 |185 |119 |146 |119 ... ... ... ... ... облысы |16274 |69436 |78183 |87695 |105917 ... ... |3213 |7477 |7863 |2940 |4906 ... қожалықтары ... ... ... |2506 |56511 |54520 |29973 |19941 ... ... |754 |3418 |803 |1201 |974 ... 7 ... ... ... ... ... |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... ... ... ... |234206 |186198 |182184 |184404 |194483 |
|Мақтаарал ауданы |7404 |2110 |2181 |130 |137 ... ... ... ... Қазақстан облысы |228168 |98584 |86341 |95264 |101626 ... ... |6578 |150 |108 |100 |8 ... (фермер) қожалықтары ... ... ... |6032 |46762 |54530 |65793 |79367 ... ... |826 |1626 |2027 |30 |129 ... қожалықтары ... ... ... |6 |41852 |41313 |23347 |13490 ... ... |- |334 |46 |- |- ... 8 Кесте. Күріштің егістік көлемі (барлық санаттары), га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |13646 |3625 |2053 |1806 |2290 ... ... |744 |3500 |1935 |1676 |2230 ... 9 ... ... егістік көлемі (барлық санаттары), га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |109692 |170461 |199443 |223070 |204002 ... ... |66580 |95780 |114284 |121302 |117502 ... 10 ... Ашық жердегі көкөністің егістік көлемі (барлық санаттары), га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |14701 |24555 |24324 |24178 |24416 ... ... |1790 |3317 |2602 |2370 |1982 ... 11 Кесте. Бақшалық дақылдардың көлемі (барлық санаттары), га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |9727 |21637 |16850 |16822 |18178 ... ... |2527 |6016 |2704 |2268 |2430 ... 12 ... ... ... ... ... ... санаттары), га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |38996 |207350 |175017 |173413 |178303 |
|Мақтаарал ауданы |7944 |13407 |3803 |3208 |3909 ... 13 ... ... және ... ... ... өнімі (барлық
санаттары), тонна.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |281904 |550410 |497420 |474057 |400634 ... ... |27278 |33615 |28871 |14148 |19396 ... 14 Кесте. Бидайдың жалпы өнімі (барлық санаттары), тонна.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |201851 |415467 |369349 |367733 |288184 ... ... |18449 |7005 |7241 |297 |264 ... 15 Кесте. Күріштің жалпы өнімі (барлық санаттары), тонна.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |17699 |10069 |7051 |6179 |8331 ... ... |753 |9870 |6811 |5975 |8251 ... 16 ... ... ... ... (барлық санаттары), тонна.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |223026 |360355 |402021 |466405 |464385 ... ... |169252 |216447 |217461 |239460 |245389 ... 17 ... Ашық жерден алыңған көкөністің жалпы өнімі (барлық санаттары),
тонна.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |149752 |399398 |418337 |434593 |480050 ... ... |12891 |41761 |33253 |30300 |25996 ... 18 ... ... ... жалпы өнімі (барлық санаттары), тонна.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |64815 |291142 |244607 |263887 |294501 ... ауданы |14128 |54255 |25690 |21862 |26201 ... 19 ... ... ... шығындылығы (барлық санаттары), ц/га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |8,6 |22,7 |20,3 |20,2 |15,0 ... ... |24,9 |33,2 |33,2 |22,8 |19,3 ... 20 ... Күріштің жалпы шығындылығы (барлық санаттары), ц/га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |13,0 |27,9 |34,7 |34,9 |39,5 ... ... |10,1 |28,2 |35,2 |35,7 |37,0 ... 21 ... Мақтаның жалпы шығындылығы (барлық санаттары), ц/га.
| |1995 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |20,3 |21,5 |20,5 |21,3 |23,1 ... ... |25,4 |22,6 |19,0 |19,7 |20,9 |

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық-географиялық сипаттама41 бет
Оңтүстік Қазақстан облысына жылпы физикалық - географиялық сипаттама52 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының климаттық - экологиялық жағдайы42 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның рекрациялық маңызы85 бет
Қазақстанның Оңтүстік бөлігінің тарихи карталарын құрастыру негіздері82 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының экономикалық географиялық проблемалары және болашағы46 бет
Windows-та виртуальді жадымен жұмыс істеу9 бет
Аймақ экономикасын мемлекеттік реттеу16 бет
Аймақтарды мемлекеттік реттеу21 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын жоспарлау71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь