Организмдердің тіршілігі үшін негізгі экологиялық факторлардың экологиялық мәні

Жоспары:
Кіріспе
1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары:
а) абиотикалық факторлар;
ә) биотикалық факторлар;
б) антропогенді факторлар.
2. Ортаның факторларына организмдердің адаптациясы.
3. Экологиялық факторлар әсеріне организмдердің жалпы заңдылықтары: Ю.Либихтың минимум заңы және В.Шелфордтың толеранттық заңы.
Кіріспе
1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары- тірі организмдерге олардың дербес дамуының бір ғана кезеңінде болса да тікелей немесе жанама әсер ете алатын, ортаның кез-келген әрі қарай бөлшектелмейтін элементі. Бұл анықтамада экологиялық факторлардың мынандай критерийлеін ерекше атап өту қажет;
1.Ортаның қарастырып отырған элементінің одан әрі бөлшектенбеуі. Мысалы, су қоймасының тереңдігін немесе тіршілік ету орнының теңіз деңгейінен биіктігін экологиялық фактор ретінде қарастыруға болмайды, себебі тереңдік суды мекендеуші организмдерге тікелей емес, қысымның артуы, жарықталудың кемуі, температураның төмендеуі, еріген оттегінің азаюы, су тұздылығының жоғарлауы, т.б. арқылы әсер етеді; биіктіктің әсері температураның, атмосфералық қысымның төмендеуі арқылы жүзеге асырылады.Шын мәнінде температура, жарықталу, тұздылық және т.т. тірі организмдерге тікелей әсер етуші сыртқы ортаның экологиялық факторлары ретінде білінеді.
2.Экологиялық фактордың әсері тікелей емес, аралық буындар арқылы берілуі мүмкін, яғни бұндай жағдайда ол көптеген себеп-салдарлық байланыстар арқылы ықпал көрсетеді.Экологиялық факторлардың аралық буындар арқылы ықпал етуінің мысалын құс базарынан көруге болады.
Құс базарларында құстар орасан көп шоғырланады. Бұнда басты рольді биогендік заттар атқарады; құстардың саңғырығы суға түседі; судағы органиканы бактериялар минералдандырады, соған байланысты осы жерлерде балдырлар шоғырланады.Бұл өз кезегінде планктондық организмдердің, негізінен шаян тәрізділердің концентрациясының артуына әкеліп соғады. Соңғылармен балықтар қоректенеді, ал олармен базарды мекендеуші құстар қоректенеді.Демек бұл жерде құс саңғырығы экологиялық фактор ретінде көрінеді.
Экологиялық факторлар табиғаты жағынан қаншалық әр алуан болмасын, олардың әсерінің нәтижелері экологиялық тұрғыдан салыстыруға келеді, өйткені әрқашанда организмдердің тіршілік әрекетінің өзгерісі арқылы білінеді, ал бұл, ақырында, популяция санының өзгеруіне әкеліп соғады.Осы тәуелділікті талдау, оның төмендегідей заңдылықтарын атап көрсетуге мүмкіндік береді;
1. фактордың белгілі бір мәндерінде организмдердің тіршілік ету үшін ең қолайлы жағдай туады: бұл жағдайлар оптималды жағдайлар деп аталады.
2. фактордың мөлшері оптималдық жағдайдан неғұрлым көбірек ауытқыса, дара организмдердің тіршілік әрекеті де солғұрлым нашарлай түседі; осыған байланысты қалыпты тіршілік ету аймағы айқындалады.
3. фактор мөлшерінің дара организмдер қалыпты тіршілік ете алатын аралығы төзімділік шектері деп аталады; төзімділіктің төменгі және жоғарғы шектері ажыратылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. Алматы, Ғылым, 1997
2. Колумбаева С.Ж., Білдебаева Р.М. Жалпы экология. Алматы, «Қазақ университеті», 2006
3. Оспанова Г.С. Экология. «Эверо» баспасы 2009
        
         
 
Жоспары: 
Кіріспе
1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары:
а) абиотикалық факторлар;
ә) биотикалық факторлар;
б) антропогенді факторлар.
2. Ортаның факторларына организмдердің ... ... ... ... организмдердің жалпы заңдылықтары:
Ю.Либихтың минимум заңы және  В.Шелфордтың толеранттық заңы.
      
Кіріспе
1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары- тірі организмдерге олардың
дербес дамуының бір ғана кезеңінде ... да ... ... ... әсер ... ортаның кез-келген  әрі қарай бөлшектелмейтін элементі. Бұл
анықтамада экологиялық факторлардың мынандай критерийлеін ерекше атап өту
қажет;
                 1.Ортаның қарастырып отырған ... одан ... ... су ... ... немесе тіршілік ету
орнының  теңіз деңгейінен биіктігін экологиялық фактор ретінде қарастыруға
болмайды, себебі тереңдік суды мекендеуші организмдерге тікелей емес,
қысымның ... ... ... ... ... ... ... су тұздылығының жоғарлауы, т.б. арқылы әсер етеді;
биіктіктің әсері  температураның, атмосфералық қысымның  ... ... ... мәнінде температура, жарықталу, тұздылық және т.т.
тірі организмдерге тікелей әсер етуші сыртқы ортаның  экологиялық 
факторлары ретінде білінеді.
                 2.Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... мүмкін, яғни бұндай жағдайда ол көптеген  себеп-салдарлық
байланыстар арқылы ықпал ... ... ... ... ... етуінің мысалын құс базарынан көруге болады.
                 Құс базарларында құстар орасан көп шоғырланады. Бұнда
басты рольді биогендік заттар атқарады; құстардың саңғырығы суға ... ... ... ... ... ... осы
жерлерде балдырлар шоғырланады.Бұл өз кезегінде  планктондық
организмдердің, негізінен шаян тәрізділердің  концентрациясының артуына
әкеліп соғады. Соңғылармен балықтар қоректенеді, ал ... ... ... қоректенеді.Демек бұл жерде құс саңғырығы экологиялық
фактор ретінде көрінеді.
                 Экологиялық факторлар табиғаты жағынан  қаншалық әр алуан
болмасын, олардың әсерінің нәтижелері экологиялық ... ... ... ... ... тіршілік әрекетінің өзгерісі
арқылы білінеді, ал бұл, ақырында, популяция санының өзгеруіне әкеліп
соғады.Осы ... ... оның ... ... ... ... ... белгілі бір мәндерінде организмдердің
тіршілік ету үшін ең қолайлы жағдай туады: бұл жағдайлар оптималды
жағдайлар деп аталады.
                 2. фактордың мөлшері оптималдық жағдайдан ... ... дара ... ... ... де ... ... осыған байланысты  қалыпты тіршілік ету аймағы айқындалады.
                 3. фактор мөлшерінің дара организмдер қалыпты тіршілік ете
алатын аралығы төзімділік ... деп ... ... ... ... ... ажыратылады. 
Сонымен, қоршаған орта факторлары 3 топқа бөлінеді:
     1.) Абиотикалық  факторлар- өлі ... ... ... t0-ра ... , ... және ... 2.) Биотикалық факторлар – тірі организмдердің әсері.
                 3.)Антропогенді факторлар – адамның әртүрлі іс-әрекетінің
әсерлері.
1.Абиотикалық факторларға  айналадағы ортаны, яғни өлі табиғатты ... ... ... жатады. Мысалы: климаттық факторлар (ауаның
ылғалдылығы, жауын-шашын мөлшері, ауаның t0 –сы, жарық мөлшері, күн мен
түннің ұзақтығы, желдің әсері, ауа қысымы, ауа ... ... ... ... ... ... және химиялық
ерекшеліктері); гидрологиялық факторлар(судың тұнықтылығы, күн сәулесінің
түсуі, құрамы, қысымы, ластануы т.б.); жер бедерінің әсері.
2.Биотикалық ... ... ... ... ... сан алуан әсерлері жатады.
3.Антропогенді факторлар биотикалық факторлар қатарына жатқызып келген
болатын. Бірақ соңғы кездегі адамның іс-әрекетінің табиғатқа қарқынды, әрі
жан-жақты ықпал ететіне байланысты ол жеке ... ... ... - ... ... ортаға тигізетін адам
баласы іс-әректінің тікелей немесе жанама әсері.Адам баласы өзінің
материалдық игілігі үшін  табиғат байлықтарын ... ... ... ірі ... ... ... кен ... автокөліктер ,
ауыл шаруашылығы салалары дами түседі. Ал олардан зияны әр-түрлі газдар,
қалдықтар, лас сулар, ... ... ... ... ... ... ортаға
түседі.Зиянды заттардың көпшілігі табиғатта айналымға түспей, жинақталып
бұкіл  тіршілікке кері әсерін тигізе бастайды. Яғни, атмосфера ауасының
ластануы, су айналысының бұзылуы, жердің ... ... ... ... ... мен жануарлардың сиреп немесе құрып кетуі,
адам баласының ... ... және ... ... ... ... ... климаттың өзгеру құбылыстары үдей түседі. Соңғы жылдары
антропикалық факторлардың табиғи ортаға  және жалпы биосфераға әсері айқын
біліне бастады.Осыған орай, адам баласының іс-әрекеті ... ... ... ... жол бермеу жолдары ғаламдық проблемалар
деңгейінде қарастылуда.
                  2. Ортаның факторлары және ағзалардың оған адаптациясы.
1)                  Орта және орта ... ... ... орта ... әсері етуінің кейбір жалпы
заңдылықтары.
3)                  Адаптация биологиялық  құбылыс ретінде.
4)                  Тіршілік ету ортасы.
      1.Мекен ету ортасы деп, әдетте ... ... ... ... тікелей немесе жанама өзара байланыста болатынын түсінеміз.
     2.Факторлар әсер ету маусымдылығы және бағыттылығы бойынша 3 топқа
бөлінеді.
1.                        Қатаң маусымдылықпен әсер ... ... ... ... жыл ... келіп-кету құбылыстары т. б.)
2.                        Маусымдылықсыз  әсер етуші факторлар - ... ... ... су ... жер сілкіну,
вулкан т. б.
3.                        Бағыттылықпен әсер етуші факторлар. Олар әдетте
бір бағытта ғана өзгереді ... ... ... суып ... ... т. ... 4. ... әсер етуші факторлар-бұған антропогендік факторлар жатады,
ағзалар мен олардың бірлестікреті үшін өте қауіпті.
Жарық және ... ... ... ... бағдарлануы жарық әсері өте
маңызды.
               Жарыққа байланысты жануарларды күндізгі және түнгі деп
бөлеміз. Күн сәулесі осы жануарларға әсер ете ... ... ... және олардың тіршілік салтын, мінез құлығын, ұйқы мен демалу
ритмдерін анықтайды. Мысалы: олардың әрекет сипаттары, тамақтану тәсілдері,
жыныстық белсенділіктері т. ... және ... ... ... ... жануарлар ағымының әсер етуін
сезінеді. Ауа және су ағымдар болып ... және ... ... ... ... ... болып табылады. Олардың әсері екі жақты:
біріншіден, ағымдар жануарларға әртүрлі заттар және жылу әкелсе, екіншіден,
олар жануарлардың өзін басқа жаққа орнын ... Ауа ... ... түрде тұратын жел сипатта және
жер бетінен шығатын термальды түрде болып бөлінеді.
               Суда да ағымдар бар. Су ағымының жылдамдығы ауа ... аз ... ... Ол ... ... шамада-6 м. секундқа
дейін. Ең қуатты су ағымы мұхитта болады, жылы Гольфстрим  ағымдарында
немесе суық компенсациялық  ... Зат ... ... ... ... үшін ... ... зор. Ол тыныс алуға қатысады.
               Ересек адамдардың қанында гемоглабиндік байланысқан
оттегінің ... 1 ... ... ... ... ... ... және сіңіреді.
               Жануарлар үшін О2 негізгі зат тіршілік үшін қажетті. Жер
бетіндегі оның ... ... ... ... ... ... ... фактор болып табылады, одан жануарлардыңәртүрлі мекен ету
орталарына таралуы тәуелді. О2 таралуы: Ауадағы оттегі, топырақтағы О2,
таяз судағы О2, теңіз О2-сі, паразиттердегі О2.
Ортаның ... ... ... ... мен ... әсер етуі. Антрактиканың шөлді 
мұзында  t0-ра -880С дейін төмендесе,  Жердің сусыз шөлдерінде көлеңкеде   
+580С   дейін көтеріледі. Орталық   Европаның  ... ... ... ... 400С ... ... солтүстік жағында 200С дейін барады.
Жердің  барлық  жерінде  тіршілік  таралған.  Бірақ  бір ... ... ... жердегі   t0-ра диапазонын көтеруі мүмкін емес. Сондықтан  кез
- келген  жануарлардың  таралуы  мекен  еткен  ... ... ... бейімделеді.
               Көптеген жануарлардың дене температурасы қоршаған ортаның
температурасына байланысты өзгеріп ... ... ... ... ... реттей алмайды, және пойкилотермдік жануарлар деп
аталады.
               Жануарлардың аздаған түрлері дене ... ... ... мұндай жануарлардың дене температурасы тұрақты және оларды
гомойотермдік деп атайды.
               Қоршаған ортаның температурасының  өзгеруіне  өте төзімді
жануарлар эвритермдік , ал тек ... ... ... ғана ... ... ... деп аталады.
               Ылғалдылықтың жеткілікті мөлшері- Жердегі барлық
организмдердің өмір сүруінің ... ... ... ... барлық
тіршілік процестері  су ерітіндісінде жүреді.
               Әдетте жануарлар денесінің 50% астамы судан тұрады. Мысалы :
үй жануарларының  59%, адам денесі 64%, ұлу 70%, ... 75% ... ... 99% т. ... ... жануарларда  ылғалдылықың көп немесе аз болуына
байланысты организімдерінде тірішілік ету орталары арасында өзара
байланыстар (бейімделу механизмдері) қалыптасқан.
               Август Тинеманн ... ... ... ... ... тірілер кіреді және соған бағынышты. Тіршілік көзі- күн
сәулесі.
Биотикалық ... ... ... және түр ... ... ... ... өз тамағын
табуға мүмкіндік беретін әртүрлі бейімделушіліктер бар.
               Филогенез барысында планетадағы фаунаның әртүрлі өкілдерінде
сан алуан бейімделушіліктер қалыптасқан. Мысалы: Инфузорилер суды ... оны ... өз ... аулайды. Молюскалар да фильтраторлар болып
табылады. Жануарлар әлеміндегі ең белгілі жұтқыштарға жыландар ... мен ... ... ассириялықтар мен вавилондықтар  Екі өзендік
мемлекетінде  құрма пальмасын өсірді (екі үйлі өсімдік).
               Х.К.Шпренгель «Табиғаттың ашылған ... ... ... өсімдіктердің (нектарник) балауызын зерттеді. Ол өз теориясында
гүлдердің балауыз қасиеттері сол өсімдікті тозаңдыратын насекомдарға
тәуелді екенін айтты. Мысалы: эвглосса арасы  кектар ... ... ... ... ... ... ... тұмсықтар өте ұзын гүл формасына
байланысты.  Шмель -> аконит
Экожүйедегі ағзалардың байланыстары.
1)      Қоректену немесе трофикалық байланыс.
2)      Топикалық байланыс-(грекше  топос –орын), мекен ету ортасын
пайдалануға негізделген ... ... ... ... бұл ... бір ... ... таралуына қатысқан кезде пайда болады.
3. Экологиялық факторлар ... ... ... ... ... организмге әсер етуі мен оған организмнің
реакциясы бірдей болмайды.
                 Өзара ... ... ... мәні ... бір ... әсер ету күшін басқа факторлар күшейту немесе азайтуы
мүмкін . Мысалы, жылудың көп мөлшері ауаның ылғалдылығын төмендетеді.
Ю.Либихтың «Минимум» заңы немесе  шектеуші ... ... ... ... ... тыс аз ... шектен тыс көп фактор (қауіпті нүктенің
қасындағы)  организмнің күйіне  ықпал етеді, сонымен бірге , басқа
факторлардың әсерлерін шектейді. Бұл заңның өмірде ... ... ... ең ... ... ... біле ... мол өнім алуға
немесе табиғат ресурстарын тиімді пайдалануға жол ашады.
Шектеуші факторлармен қатар организмнің факторлар жиынтығына деген ең
жоғарғы төзімділік қасиеті болады. Ол ... ... ... ... ... ... әртүрлі ағзалар үшін бірдей
емес . Біреулері үшін аймақ аралығы біршама көп, ... ... ... ... кең, ... ... бейімделетін ағзалар стенобионттар деп аталады(грекше стенос-
тар). Эврибионтты түрлер қолайсыз экологиялық орталарда қалыпты тіршілігін
жалғастыра ... ... бұл ... ... ... ... ... түлкіні, колорадо қоңызын, ақ қанатты
американдық көбелекті жатқызуға болады. Стенобионтты түрлердің таралу
аймағы шектеулі болады.
Қорытынды
Кез келген тірі организм өзін ... ... ... ... ... ғана өмір сүре ... Олар – ... су, минералды заттар, жер
бедері және атмосфералық әр түрлі құбылыстар. Табиғи ортаның компоненттері
тірі организмдерге оң ... ... әсер етуі ... ... әрбір
организмнің өзіне ғана колайлы ортасы немесе мекені болуы тиіс. Мәселен,
көлбақа үшін қалыпты өсіп-көбеюіне қолайлы орта ... мол көл ... ... дала немесе шөлейтті жерлер ол үшін  қолайсыз, өмір сүре алмайтын орта
болып ... ... та ... ... ... элементтері
белгілі мөлшерде кажет және жиынтық күйінде әсер етеді. Олардың біреуі өте
қажет, ... ... ал ... ... кажет емес зиянды болуы
мүмкін. Сонымен орта дегеніміз — организмнің өсіп-көбеюіне, тіршілігіне,
дамуы мен таралуьна тікелей жанама әсер ететін айнала қоршаған ... ... Ал, ... ... ... деп — тек ... ... келмейтін табиғи ортаның элементтерін айтамыз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша ... Оқу ... ... ... ... С.Ж., ... Р.М. ... экология. Алматы, «Қазақ
университеті», 2006
3. Оспанова Г.С. Экология. «Эверо» ... ... ... ... ... |0-0,1 ... | | | |5 |
|1 ... ... | | | |
|2 ... ... | | | |
|3 ... ... | | | |
|4 ... | | | |
|5 ... | | | |
|6 ... | | | |
|7 ... | | | |
|8 |СӨЖ ... сай дер ... ... | | | |
| ... | | | ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі. Биосфера ғаламдық экожүйе. Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс14 бет
Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар9 бет
Қоршаған ортаның экологиялық факторлары4 бет
Абиотикалық факторлардың ағзаларға әсері.4 бет
Адам тіршілігінің табиғи-биологиялық алғышарты10 бет
Астық сақтау кезндегі микроорганизмдер тіршілігі. Микрофлораның тегі және оның қалыптасуы2 бет
Атмосфералық ауаға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Атмосфераның табиғат пен тірі организмдер тіршілігіндегі рөлі10 бет
Биологиялық факторлардың микроорганизмдерге әсері4 бет
Биоценоз - тірі организмдердің тіршілік ету жағдайын3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь