Организмдердің тіршілігі үшін негізгі экологиялық факторлардың экологиялық мәні


Жоспары:
Кіріспе
1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары:
а) абиотикалық факторлар;
ә) биотикалық факторлар;
б) антропогенді факторлар.
2. Ортаның факторларына организмдердің адаптациясы.
3. Экологиялық факторлар әсеріне организмдердің жалпы заңдылықтары: Ю.Либихтың минимум заңы және В.Шелфордтың толеранттық заңы.
Кіріспе
1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары- тірі организмдерге олардың дербес дамуының бір ғана кезеңінде болса да тікелей немесе жанама әсер ете алатын, ортаның кез-келген әрі қарай бөлшектелмейтін элементі. Бұл анықтамада экологиялық факторлардың мынандай критерийлеін ерекше атап өту қажет;
1.Ортаның қарастырып отырған элементінің одан әрі бөлшектенбеуі. Мысалы, су қоймасының тереңдігін немесе тіршілік ету орнының теңіз деңгейінен биіктігін экологиялық фактор ретінде қарастыруға болмайды, себебі тереңдік суды мекендеуші организмдерге тікелей емес, қысымның артуы, жарықталудың кемуі, температураның төмендеуі, еріген оттегінің азаюы, су тұздылығының жоғарлауы, т.б. арқылы әсер етеді; биіктіктің әсері температураның, атмосфералық қысымның төмендеуі арқылы жүзеге асырылады.Шын мәнінде температура, жарықталу, тұздылық және т.т. тірі организмдерге тікелей әсер етуші сыртқы ортаның экологиялық факторлары ретінде білінеді.
2.Экологиялық фактордың әсері тікелей емес, аралық буындар арқылы берілуі мүмкін, яғни бұндай жағдайда ол көптеген себеп-салдарлық байланыстар арқылы ықпал көрсетеді.Экологиялық факторлардың аралық буындар арқылы ықпал етуінің мысалын құс базарынан көруге болады.
Құс базарларында құстар орасан көп шоғырланады. Бұнда басты рольді биогендік заттар атқарады; құстардың саңғырығы суға түседі; судағы органиканы бактериялар минералдандырады, соған байланысты осы жерлерде балдырлар шоғырланады.Бұл өз кезегінде планктондық организмдердің, негізінен шаян тәрізділердің концентрациясының артуына әкеліп соғады. Соңғылармен балықтар қоректенеді, ал олармен базарды мекендеуші құстар қоректенеді.Демек бұл жерде құс саңғырығы экологиялық фактор ретінде көрінеді.
Экологиялық факторлар табиғаты жағынан қаншалық әр алуан болмасын, олардың әсерінің нәтижелері экологиялық тұрғыдан салыстыруға келеді, өйткені әрқашанда организмдердің тіршілік әрекетінің өзгерісі арқылы білінеді, ал бұл, ақырында, популяция санының өзгеруіне әкеліп соғады.Осы тәуелділікті талдау, оның төмендегідей заңдылықтарын атап көрсетуге мүмкіндік береді;
1. фактордың белгілі бір мәндерінде организмдердің тіршілік ету үшін ең қолайлы жағдай туады: бұл жағдайлар оптималды жағдайлар деп аталады.
2. фактордың мөлшері оптималдық жағдайдан неғұрлым көбірек ауытқыса, дара организмдердің тіршілік әрекеті де солғұрлым нашарлай түседі; осыған байланысты қалыпты тіршілік ету аймағы айқындалады.
3. фактор мөлшерінің дара организмдер қалыпты тіршілік ете алатын аралығы төзімділік шектері деп аталады; төзімділіктің төменгі және жоғарғы шектері ажыратылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. Алматы, Ғылым, 1997
2. Колумбаева С.Ж., Білдебаева Р.М. Жалпы экология. Алматы, «Қазақ университеті», 2006
3. Оспанова Г.С. Экология. «Эверо» баспасы 2009

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




 

 

Жоспары: 

Кіріспе

1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары:

а) абиотикалық факторлар;

ә) биотикалық факторлар;

б) антропогенді факторлар.

2. Ортаның факторларына организмдердің адаптациясы.

3. Экологиялық факторлар әсеріне организмдердің жалпы заңдылықтары:
Ю.Либихтың минимум заңы және  В.Шелфордтың толеранттық заңы.

      

Кіріспе

1. Қоршаған ортаның экологиялық факторлары- тірі организмдерге олардың
дербес дамуының бір ғана кезеңінде болса да тікелей немесе жанама әсер ете
алатын, ортаның кез-келген  әрі қарай бөлшектелмейтін элементі. Бұл
анықтамада экологиялық факторлардың мынандай критерийлеін ерекше атап өту
қажет;

                 1.Ортаның қарастырып отырған элементінің одан әрі
бөлшектенбеуі. Мысалы, су қоймасының тереңдігін немесе тіршілік ету
орнының  теңіз деңгейінен биіктігін экологиялық фактор ретінде қарастыруға
болмайды, себебі тереңдік суды мекендеуші организмдерге тікелей емес,
қысымның артуы, жарықталудың кемуі, температураның төмендеуі, еріген
оттегінің  азаюы, су тұздылығының жоғарлауы, т.б. арқылы әсер етеді;
биіктіктің әсері  температураның, атмосфералық қысымның  төмендеуі арқылы
жүзеге асырылады.Шын мәнінде температура, жарықталу, тұздылық және т.т.
тірі организмдерге тікелей әсер етуші сыртқы ортаның  экологиялық 
факторлары ретінде білінеді.

                 2.Экологиялық фактордың әсері тікелей емес, аралық буындар
арқылы берілуі мүмкін, яғни бұндай жағдайда ол көптеген  себеп-салдарлық
байланыстар арқылы ықпал көрсетеді.Экологиялық факторлардың  аралық буындар
арқылы ықпал етуінің мысалын құс базарынан көруге болады.

                 Құс базарларында құстар орасан көп шоғырланады. Бұнда
басты рольді биогендік заттар атқарады; құстардың саңғырығы суға түседі;
судағы органиканы бактериялар  минералдандырады, соған байланысты осы
жерлерде балдырлар шоғырланады.Бұл өз кезегінде  планктондық
организмдердің, негізінен шаян тәрізділердің  концентрациясының артуына
әкеліп соғады. Соңғылармен балықтар қоректенеді, ал олармен базарды
мекендеуші құстар қоректенеді.Демек бұл жерде құс саңғырығы экологиялық
фактор ретінде көрінеді.

                 Экологиялық факторлар табиғаты жағынан  қаншалық әр алуан
болмасын, олардың әсерінің нәтижелері экологиялық тұрғыдан салыстыруға
келеді, өйткені әрқашанда организмдердің тіршілік әрекетінің өзгерісі
арқылы білінеді, ал бұл, ақырында, популяция санының өзгеруіне әкеліп
соғады.Осы тәуелділікті талдау, оның төмендегідей заңдылықтарын атап
көрсетуге мүмкіндік береді;

                 1. фактордың белгілі бір мәндерінде организмдердің
тіршілік ету үшін ең қолайлы жағдай туады: бұл жағдайлар оптималды
жағдайлар деп аталады.

                 2. фактордың мөлшері оптималдық жағдайдан неғұрлым көбірек
ауытқыса, дара организмдердің тіршілік әрекеті де солғұрлым нашарлай
түседі; осыған байланысты  қалыпты тіршілік ету аймағы айқындалады.

                 3. фактор мөлшерінің дара организмдер қалыпты тіршілік ете
алатын аралығы төзімділік шектері деп аталады; төзімділіктің төменгі және
жоғарғы шектері ажыратылады. 

Сонымен, қоршаған орта факторлары 3 топқа бөлінеді:

     1.) Абиотикалық  факторлар- өлі табиғаттың әсері (климат, t0-ра ,
ылғалдылық , жарық және т.б.

                 2.) Биотикалық факторлар – тірі организмдердің әсері.

                 3.)Антропогенді факторлар – адамның әртүрлі іс-әрекетінің
әсерлері.

1.Абиотикалық факторларға  айналадағы ортаны, яғни өлі табиғатты құрайтын
жеке құрамды бөліктері жатады. Мысалы: климаттық факторлар (ауаның
ылғалдылығы, жауын-шашын мөлшері, ауаның t0 –сы, жарық мөлшері, күн мен
түннің ұзақтығы, желдің әсері, ауа қысымы, ауа құрамы);

    Топырақтың әсері (химилялық құрамы, физикалық және химиялық
ерекшеліктері); гидрологиялық факторлар(судың тұнықтылығы, күн сәулесінің
түсуі, құрамы, қысымы, ластануы т.б.); жер бедерінің әсері.

2.Биотикалық факторлар ағзалардың тіршілік әрекетіне байланысты бір-біріне
тигізетін сан алуан әсерлері жатады.

3.Антропогенді факторлар биотикалық факторлар қатарына жатқызып келген
болатын. Бірақ соңғы кездегі адамның іс-әрекетінің табиғатқа қарқынды, әрі
жан-жақты ықпал ететіне байланысты ол жеке қарастырылады.

Антропикалық фокторлар дегеніміз - айнала қоршаған ортаға тигізетін адам
баласы іс-әректінің тікелей немесе жанама әсері.Адам баласы өзінің
материалдық игілігі үшін  табиғат байлықтарын игеруге мәжбүр болады.
Нәтижесінде, ірі кешендер, өнеркәсіп, зауыт, кен байыту, автокөліктер ,
ауыл шаруашылығы салалары дами түседі. Ал олардан зияны әр-түрлі газдар,
қалдықтар, лас сулар, химиялық зиянды қосынды заттар айнала қоршаған ортаға
түседі.Зиянды заттардың көпшілігі табиғатта айналымға түспей, жинақталып
бұкіл  тіршілікке кері әсерін тигізе бастайды. Яғни, атмосфера ауасының
ластануы, су айналысының бұзылуы, жердің құнарсыздануы, қуаншылық, өзен-
көлдердің тартылуы, өсімдіктер мен жануарлардың сиреп немесе құрып кетуі,
адам баласының денсаулығының бұзылуы және жалпы биосфера шегіндегі бұрын-
соңды болмаған климаттың өзгеру құбылыстары үдей түседі. Соңғы жылдары
антропикалық факторлардың табиғи ортаға  және жалпы биосфераға әсері айқын
біліне бастады.Осыған орай, адам баласының іс-әрекеті бақылауға алынып
табиғат тепе-теңдігінің бұзылмауына жол бермеу жолдары ғаламдық проблемалар
деңгейінде қарастылуда.

                  2. Ортаның факторлары және ағзалардың оған адаптациясы.

1)                  Орта және орта факторлары, оларды топтау.

2)                  Ағзаға орта факторларының әсері етуінің кейбір жалпы
заңдылықтары.

3)                  Адаптация биологиялық  құбылыс ретінде.

4)                  Тіршілік ету ортасы.

      1.Мекен ету ортасы деп, әдетте ағзалардың табиғи денелермен және
құбылыстармен тікелей немесе жанама өзара байланыста болатынын түсінеміз.

     2.Факторлар әсер ету маусымдылығы және бағыттылығы бойынша 3 топқа
бөлінеді.

1.                        Қатаң маусымдылықпен әсер етуші факторлар тәулік
уақытының  уақыты, жыл мезгілдері, келіп-кету құбылыстары т. б.)

2.                        Маусымдыл ықсыз  әсер етуші факторлар - кейбір
уақыттарда қайталанады-ауа-райы құбылыстары, су тасқыны, жер сілкіну,
вулкан т. б.

3.                        Бағыттылы қпен әсер етуші факторлар. Олар әдетте
бір бағытта ғана өзгереді (климаттық жылынуы немесе суып кетуі, тар.
бетпақталада т. б.).

   4. Белгісіз әсер етуші факторлар-бұған антропогендік факторлар жатады,
ағзалар мен олардың бірлестікреті үшін өте қауіпті.

Жарық және мінез-құлық бағдарлануы.

               Жануарлардың мінез-құлығындағы бағдарлануы жарық әсері өте
маңызды.

               Жарыққа байланысты жануарларды күндізгі және түнгі деп
бөлеміз. Күн сәулесі осы жануарларға әсер ете отырып, олардың әрекетін
басқарады және олардың тіршілік салтын, мінез құлығын, ұйқы мен демалу
ритмдерін анықтайды. Мысалы: олардың әрекет сипаттары, тамақтану тәсілдері,
жыныстық белсенділіктері т. б.

Ағымдар және оттегі.

               Көптеген тіршілік орталарында жануарлар ағымының әсер етуін
сезінеді. Ауа және су ағымдар болып бөлінеді және жануарлардың таралуында
қоршаған ортаның реттеуші факторы болып табылады. Олардың әсері екі жақты:
біріншіден, ағымдар жануарларға әртүрлі заттар және жылу әкелсе, екіншіден,
олар жануарлардың өзін басқа жаққа орнын ауыстыртады.

               Ауа ағымдары горизантальды түрде тұратын жел сипатта және
жер бетінен шығатын термальды түрде болып бөлінеді.

               Суда да ағымдар бар. Су ағымының жылдамдығы ауа ағымына
қарағанда  аз болып келеді. Ол сарқырамаларды  үлкен шамада-6 м. секундқа
дейін. Ең қуатты су ағымы мұхитта болады, жылы Гольфстрим  ағымдарында
немесе суық компенсациялық  ағымдарында.

               Зат алмасу процесінде көпшілік жануарлар үшін оттегінің ролі
өте зор. Ол ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Экологиялық факторлар, факторлардың организмге әсері
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. Организмдердің индикаторлық мәні
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. негізгі абиотикалық факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні
Организмдердің орта жағдайларындағы морфологиялық – экологиялық адаптациялары
Организмдердің индикаторлық мәні. Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар
Организмдердің индикаторлық мәні. Экологиялық қуыстар туралы түсінік , потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар
Атмосфераның негізгі қасиеттері және оның экологиялық мәні
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың экологиялық мәні
Экологиялық құқық бұзушылық үшін жауапкершілік
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь