Мектеп химия курсында эксперименттік есептердің оқытудың әдістемесі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
I. Мектеп химия курсындағы химиялық эксперименттердің жалпы сипаттамалары
1.1 Мектеп химия курсында эксперименттік есептердің алатын орны және шығару әдістемесі
1.2 Химиядан эксперименттік есептерді шығару біліктері мен дағдыларын дамыту
II. Мектептегі химия курсында эксперименттік есептерді оқытудың әдістемесі
2.1 Мектеп химия курсында эксперименттік есептерді оқыту әдістемесіндегі сабақтар жүйесі
2.2 Химиялық эксперименттік есептерді шешудің әдістемелік нұсқауы
2.3 Мектеп химия курсында эксперименттік есептерді оқыту әдістемесінің тиімділігін сынақ іс.тәжірибе арқылы зерттеу
3 ҚОРЫТЫНДЫ
4 ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
5 ҚОСЫМША
КІРІСПЕ

Бүкіл дүниежүзілік білім беру кеңістігіне кіру мақсатында қазіргі кезде Қазақстанда білімнің жаңа жүйесі құрылуда. Бұл үдеріс педагогика теориясы мен оқу-тәрбие үдерісіне нақты өзгерістер енгізумен қатар елімізде болып жатқан түрлі бағыттағы білім беру қызметіне жаңаша қарауды, қол жеткен табыстарды сын көзбен бағалай отырып саралауды, жастардың шығармашылық әлеуетін дамытуды, мұғалім іс-әрекетін жаңаша тұрғыда ұйымдастыруды талап етеді.
2014 жылғы «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев атап көрсеткендей, еліміздің 2050 жылға дейінгі дамуының жаңа саяси бағдары бойынша басты мақсаты – Қазақстанның ең дамыған 30 мемлекеттің қатарына қосылуы. Елбасымыз өз сөзінде ХХІ ғасырдағы дамыған ел дегеніміз – белсенді, білімді және денсаулығы мықты азаматтар дей келе, ұлттық білім берудің барлық буынының сапасын жақсартуда бізді ауқымды жұмыс күтіп тұрғанын атап өтті [1, Б. 1].
Оқушыларды сөйлеуге, өз ойларын жеткізе білуге, пікір таластыруға тек тестік бақылау кезінде емес, оқыту барысында, күнделікті сабақта, тіпті сабақтан тыс жұмыстарда да (үйірме, факультативтік сабақ, т.б.) қалыптастырып үйрету қажет. Ұстаздың рөлі тек емтихан алып, баға қоюмен шектелмейді, сабақты бере білу мен оқушыларды еңбекке баулып, тәрбиелеу және пәнге қызығуын арттырумен айқындалады. Ал оқушы білімнің сапасы – мұғалім білімділігі мен біліктілігінің, іскерлігінің айнасы, нарық заңдылығына сүйенсек, кез келген өнімнің сапасын өндіруші емес, оны тұтынушы анықтауы, бағалауы қажет. Сондықтан мұғалімнің берген білімін оның өзі емес, басқалардың бағалағаны жөн.
Дидактикалық әдебиетте оқушылардың шығармашылық ойлау қабілеттерін дамыту білімді түсінуін қалыптастырудың шарттарының бірі ретінде көрсетілген. М.Н. Скаткин мен И.Я. Лернер: «білімді түсіну оны дәстүрлі емес жағдайда қолдана білуден, эксперименттік есептерді шығарудан көрінеді,» - деген болатын. Осы орайда, эксперименттік есептерді оқушылар жүйелі түрде шығарып отыруы қажет екенін бұл авторлар атап көрсетеді, сонда ғана олардың білімдері берік болады [2].
Химияны оқыту әдістемесінде ( С.Г. Шаповаленко, Ю.В. Ходаков, М.Я. Голобродько, В.Н. Давыдов, Н.А. Титов, П.А. Оржековский) оқушылардың шығармашылық қызмет тәжірибесін қалыптастыруға арналған бірқатар зерттеулер бар. Бұл үшін негізгі құрал ретінде эксперименттік есептер қолданылады. Әдістемеде төмендегідей көзқарас кеңінен тараған: эксперименттік есептерді шығару үшін ең қажетті шарт оқушылардың берік, өздері түсінген білімдерінің болуы (Р.Г. Иванова, А.Г. Иодко және т.б.). Елімізде мектеп оқушыларының шығармашылық іс-әрекетінің аспектісін зерттеген ғалымдар: С.Қ.Қалиев, С.Ұзақбаева, К.Ж.Қожахметова, І.Р. Халитова, Ш.Б. Құлманова, Р.Қ. Дүйсембінова және т.б. Бастауыш сынып оқушыларының түрлі іс-әрекеттерінде шығармашылығын қалыптастырудың педагогикалық негіздері А.Х. Аренова, А. Мұқанбетжанова, Ә.С. Әмірова, С.Н Жиенбаева, Б.Т. Қабатай, А.А. Сағымбаев, А.Б. Мырзабаев, К.Қ. Базарбаева, К. Сәдуақасқызы, Ә.С. Тапалова және т.б. еңбектерінде қарастырылды
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдау
2. Дьяченко М.И., Кандыбович JI.A. Психология высшей школы. Минск: БГУ, 1981.-383с.
3. Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. Жалпы педагогика. 124 бет
4. Д.М.Кирюшкин,В.С.Полосин. Химияны оқыту методикасы, 1984. Алматы, «Мектеп».
5. . Харламов И.Ф. Активизация учения школьников, :М.,1960. -452с.
6. Мырзабаев А. Химиядан сыныптан тыс жұмыстар., Алматы., 2007. 465с.
7. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность.М., 1975. -140с.
8. Парменов К.Я. Демонстрационный химический эксперимент. М: 1954. – 61 с.
9. Назарова Т.С., Грабецкий А.А., Лаврова В.Н. Химический эксперимент в школе. М: 1987. – 33 с.
10. Ділманов Б.М., Тапалова А.С. Жалпы және бейорганикалық химия практикумы. – Астана: «Сарыарқа», 2009. – 167 б.
11. Әбиева Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. Алматы: Дарын, 2004. -295б.

12. . Верховский В.Н., Смирнов А.Д. Техника химического эксперимента. Т. 1. – М.: 1973. – 65 с.
13. 5.Гаркунов В.П. Совершенствование методов обучения химии в средней школе. – Л.: 1974. – 103 с.
14. 6.Вивюрский В.Я. Эксперимент по химии в средних профтехучилищах.–М.: 1980.–78с.
15. 7.Злотников Э.Г. Химический эксперимент в условиях развивающего обучения // Химия в школе. – 2001. - №1. 42-45 с.
16. .Пак М.С. Дидактика химии. – М.: 2004. – 24 с.
17. Сандибаева Н.А. Мектептегі оқу эксперименті арқылы оқушылардың шығармашылық іс-әрекетін қалыптастыру // Педагогика ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. – Алматы: 2010. – Б. 16-17.
16.Тапалова, А.С. Сапалық анализ курсын оқыту барысында студенттердің танымдық іс - әрекетін ұйымдастыру [Электрондық ресурс]: мәтін / А.С. Тапалова.- 2011 // Химия мектепте.- 2010.-№1.
17.Сәдуақасқызы К., Химияны оқыту әдістемесі: Оқу-әдістемелік кешен. / К. Сәдуақасқызы.- Астана,2009
18.Нұғыманұлы И., Химияны оқыту әдістемесі: Оқу құралы. / И. Нұғыманұлы , Ж.Ә. Шоқыбаев, З.О. Өнербаева.- Алматы: Print-S, 2005.- 354 б.; 60х84.
18. Глинка Н.Л. Общая химия.-Л.; Химия, 1983.-704 с.
19. Лидин Р.А., Молочко В.А., Андреева Л.Л. Химические свойства неорганических веществ.- М.: Химия, 1997. - 480 с.
20. Чертков И.Н., Жуков П.Н. Химический эксперимент с малыми количествами реактивов. -М.: Просвещение, 1989. - 191 с.
21. В.Я.Вивюрский «Методика химического эксперимента в средней школе».
22. П.И.Беспалов, Т.А.Боровских, М.Д.Трухина, Г.М.Чернобельская Практикум по методике обучения химии в школе. – М.: Дрофа, 2007.
23. Г.М.Чернобельская Теория и методика обучения химии. – М.: Дрофа, 2010.
24. Практикум по неорганической химии. В.А.Алешин, К.М.Дунаев, А.И.Жиров и др.; Подред. Ю.Д.Третьякова – М.: Издательский центр «Академия», 2004.
23..Бейорганикалық химия практикумы. М.М.Бүркітбаев, Р.Ғ.Рысқалиева. – Алматы: Қазақ университеті, 2005.
24.Нұғыманов И. Шоқыбаев Ж.Ә., Өнербаева З.О. «Химияны оқыту әдістемесі» практикумы.Алматы, Ценные бумаги., 2006.
25.Цветков Л.А. Эксперимент по органической химии в средней школе. М., 1966.
26.Полосин В.С. «Школьный
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ | ... ... ... ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... эксперименттік есептердің алатын орны | |
| ... ... ... | ... ... эксперименттік есептерді шығару біліктері мен | |
| ... ... | ... ... ... курсында эксперименттік есептерді оқытудың | |
| ... | ... ... ... ... ... есептерді оқыту | |
| ... ... ... | ... ... эксперименттік есептерді шешудің әдістемелік нұсқауы| |
|2.3 ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... ... | |
|3 ... | |
|4 ... ... | |
|5 ... | ... ... білім беру кеңістігіне кіру мақсатында қазіргі кезде
Қазақстанда білімнің жаңа жүйесі құрылуда. Бұл үдеріс педагогика ... ... ... ... өзгерістер енгізумен қатар елімізде болып
жатқан түрлі бағыттағы білім беру ... ... ... қол ... сын ... ... ... саралауды, жастардың шығармашылық
әлеуетін дамытуды, мұғалім іс-әрекетін жаңаша тұрғыда ... ... ... ... жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ»
атты Жолдауында Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев атап көрсеткендей, еліміздің ... ... ... жаңа ... ... бойынша басты мақсаты –
Қазақстанның ең дамыған 30 мемлекеттің ... ... ... ... ХХІ ... ... ел дегеніміз – белсенді, білімді және
денсаулығы мықты ... дей ... ... ... ... ... ... жақсартуда бізді ауқымды жұмыс күтіп тұрғанын атап өтті [1, Б. ... ... өз ... ... ... пікір таластыруға тек
тестік бақылау кезінде ... ... ... күнделікті сабақта, тіпті
сабақтан тыс жұмыстарда да ... ... ... ... ... ... Ұстаздың рөлі тек емтихан алып, баға ... ... бере білу мен ... ... ... тәрбиелеу
және пәнге қызығуын арттырумен айқындалады. Ал оқушы білімнің ... ... ... мен ... ... ... нарық
заңдылығына сүйенсек, кез ... ... ... ... ... оны
тұтынушы анықтауы, бағалауы қажет. Сондықтан мұғалімнің берген білімін оның
өзі емес, ... ... ... ... оқушылардың шығармашылық ойлау қабілеттерін
дамыту ... ... ... ... бірі ... М.Н. ... мен И.Я. ... «білімді түсіну оны дәстүрлі
емес жағдайда ... ... ... ... ... - ... ... Осы орайда, эксперименттік есептерді оқушылар
жүйелі түрде шығарып отыруы қажет екенін бұл авторлар атап ... ... ... білімдері берік болады [2].
Химияны оқыту әдістемесінде ( С.Г. Шаповаленко, Ю.В. Ходаков, ... В.Н. ... Н.А. ... П.А. ... ... ... ... қалыптастыруға арналған бірқатар зерттеулер
бар. Бұл үшін негізгі құрал ретінде ... ... ... ... көзқарас кеңінен тараған: эксперименттік есептерді
шығару үшін ең қажетті шарт оқушылардың берік, өздері түсінген білімдерінің
болуы (Р.Г. ... А.Г. ... және т.б.). ... мектеп оқушыларының
шығармашылық іс-әрекетінің аспектісін зерттеген ғалымдар: С.Қ.Қалиев,
С.Ұзақбаева, К.Ж.Қожахметова, І.Р. ... Ш.Б. ... ... және т.б. ... ... ... түрлі іс-әрекеттерінде
шығармашылығын қалыптастырудың педагогикалық негіздері А.Х. ... ... Ә.С. ... С.Н ... Б.Т. ... А.А. Сағымбаев,
А.Б. Мырзабаев, К.Қ. Базарбаева, К. Сәдуақасқызы, Ә.С. Тапалова және т.б.
еңбектерінде қарастырылды. Алайда, ... ... ... ... үшін
химиядан эксперименттік есептердің бүгінгі күнге дейін ролі зерттелген жоқ.
Сонымен, дидакт ғалымдардың атап ... ... ... ... түсінуі үшін эксперименттік есептердің мүмкіндіктері мен осы
мүмкіндіктерді жүзеге асыруға арналған химияны ... ... ... болмауы;
- мектеп оқушыларының эксперименттік есептерді шығару арқылы олардың
шығармашылық ... ... ... мен ... ... ... оқушылардың эксперименттік есептерді оқыту әдістемесін қалыптастыруда
эксперименттік есептердің мүмкіндіктері және оның ғылыми-әдістемелік
тұрғыда жеткілікті түрде қамтамасыз ... ... ... кездеседі.
Бұл зерттеудің басты мәселесі химиядан эксперименттік есептерді шығару
арқылы оқушылардың білім деңгейін жоғарылатуға ықпал ететін педагогикалық
жағдайларды ... ... ... ... ... ... тaңдa ... отырғaн қaрaмa-
қaйшылықтaр мен мәселелерді шешу зерттеу жұмысының ... ... ... ... есептерді оқытудың әдістемесі» деп
aнықтaуымызғa негіз болды.
Зерттеу мақсаты: Бейорганикалық химиядан эксперименттік есептер ... ... ... ... қатар тәжірибелік білік
дағдыларын қалыптастыру.
Зерттеу нысаны: орта ... ... ... ... ... орта ... ... оқыту үдерісіндегі оқушылардың
эксперименттік есептердің оқытудағы мәні,оны ұйымдастыру тәсілдері
Зерттеу болжамы: ... орта ... ... ... ... ... ... әдістемесі жасалынса, онда оқушылардың
эксперименттік есептерді шығару дағдылары қалыптасып, химияны оқып үйренуге
қызығушылығы артады, ... ... ... ... ... ... ... орын алады.
Зерттеу міндеттері:
1. Оқушылардың білімдерін арттыру мақсатында эксперименттік есептерді
шығаруға үйрету проблемасы бойынша әдебиеттерге талдау жасау;
2. ... ... ... ... ... ... ... жүзінде іске асыра білу қабілетін арттыру үшін қажетті
әдістемелік нұсқау ... ... ... ... ... салыстыру барысында
оқушылардың химиялық ... ... ... ... ролін анықтау.
Қойылған міндеттерді шешу барысында төмендегі ... ... ... ... педагогикалық және әдістемелік әдебиеттерді
талдау; оқушыларды бақылау; ... ... ... ... педагогикалық эксперимент.
Зерттеудің проблемасы: Химияны оқыту барысында біздің ... ... ... ... іске ... мәселесіне аса көңіл
бөлінбейді. Білімді түсіну оны дәстүрлі емес ... ... ... экспериментті жасауға қажетті білік-дағдыны игеруден қалыптасады.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы:
Мектеп химия курсында эксперименттік есептер ... ... ... ... әдістемесін жасау.
Зерттеу нәтижелерін химия пәні ... ... ... ... 12 ... орта білім беру үдерісіне ... ... ... барысында әрбір оқушы бойында ақыл-ой
мен практикалық іс- әрекеттердің дараланған сипаты қалыптасады, ... ... ... жаңа ... шеше білу ... ... яғни химия маманына тән ... ... ... ... оқып ... оған ... құштарлықтары артады.
I. Мектеп химия курсындағы химиялық ... ... пәні ... оқу ... көрсетілген меңгеруге тиісті
білім көлемін, оқушы әр сыныпта, белгіленген мөлшерде толық ... ... жаңа ... мен ... ... ықпалы зор.
Химияны оқыту әдістемесі педагогикалық ғылымдар жүйесінің бір ... ... ... ... ғылымдары сияқты оның да зерттейтін ең
негізгі мәселесі – орта ... ... ... ... ... ... мен теориясын қарастыру. Ал, оның міндеті:
а) мектептегі химия пәнінің оқу бағдарламасы мен ... ... ... химиялық білімдер мен дағдылардың жүйесін ұғындырудың
тиімді тәсілдерін, оқыту әдістемесін көрсету.
Химияны оқыту процесі нәтижелі болуы үшін, оқушылардың ... ... ... ойлауын дамыту мақсатында, әр түрлі әдіс-тәсілдерді
кеңінен қолданып, оқу материалын, ... ... және ... ... ... [ ... оқу экспериментінің психологиялық-педагогикалық қырларын
анықтап алудың маңызы зор. Бұл орайда А.Н. Леонтьевтің ... ... рөл ... Бұл ... бойынша, химиялық экспериментті пайдалану
арқылы ұғымдарды қалыптастыру процесі кезінде, ... ... ... ...... ... ... генетикалық негізі болып
саналады. Ал, психологиялық-физиологиялық ... ... ... ... көру мен есту анализаторының реакциясынан басталады. Мысалы, П.Я.
Гальперин мен Н.Ф. Талызинаның ақыл-ой әрекетін кезеңдерге бөліп қарастыру
теориясы ... ... ... ... ... ... принципіне сүйеніп жүзеге асырылады. Бұл принцип бойынша
ұғымды қабылдау ... ... ... ішкі ... ... ... ететін психологиялық операциялар ретінде қарастырылады. Өйткені
олар, ұғымды қабылдау процесі ... ... ... ... ... ... әдістерден өтіп түрленеді. Яғни,
мұндай әрекетте мотивациялық, бағдарлық, орындаушылық, «іштей» ... ... ... негіздері болады. Демек, ұғымның қалыптасу процесі ... ... ... тұратын күрделі процесс [ 3].
Прогресшіл педагогтар дидактика мәселелерін ... ... ... материалдық тұрғыдан түсінуді әрқашан қолдап ... И.Г. ... М.В. ... К.Д. ... және ... ... ... принциптерінің бірі, оның «Алтын ережесі»
- көрнекілік принципі болып табылатындықтан, ... ... ... ... негізделуі қажет деп есептеген [4].
Оқушыларға жан-жақты терең, тиянақты білім беруде ... ... ... және әдістемелік маңызы зор екендігі ... ... ...... ... және ең ... ... саналады. Бұл жөнінде классик педагог Я.А.Коменский: мұғалім
үшін «Алтын ереже» - бала ... ... ... ... ... ... ... туғызып білдірген жөн: ... ... ... ... ... ... ... қойып тыңдасын, иісін иіскеп білсін,
дәмін татып көрсін, қолмен ұстап нәрсенің қатты-жұмсақтығын, т.б. ... ... ... ... мүшелері бірдей түсініп қабылдағаны жақсы» деп
көрсеткен [ 4].
Химиялық эксперимент танымның сезімдік формаларының күшті ... ... ... ... ... – ғылыми таным процестерінің
басты ерекшеліктерімен сәйкес келеді.
Көпшілік жағдайда көрнекілік принципі нақтылық және ... ... ... тұжырымдалатындықтан, көрнекілік түрде ... ... ... және ... ... бұл байланыс
кең және маңызды қалыптасады.
Қазіргі педагогика классикалық педагогиканың барлық негізгі белгілерін
өз бойына сіңіріп ... ... кез ... ... ... оның орындалу
деңгейіне байланысты емес екі бөлімнен тұрады деп атап ... ... және ... ... ... орындалуындағы
жалпы жағдайды сипаттайды, алдымен оның орындалу жоспары, ... ... ... және ... ... ... ... тағайындалады.
Орындалатын іс-әрекеттің сапасы мен ... ... ... ... ... болып саналады, себебі одан ең алдымен
орындалатын ... ... ... ... ... ... [5 ].
Құбылыстарды бақылау – алғашқы эксперименттік танымдық процесс. Қазіргі
дидактикада бақылаулар оқыту әдісі ... де, оқу ... түрі ... ... Оқушылардың ойлау қабілетін дамыту бақылау процесімен
тығыз байланысты. Көрнекті ... В.А. ... ... ... ... ... ғана ... ойлау қабілетін дамытумен қатар дұрыс
тәрбиелей білу әдісі» деп атап көрсеткен. [11].
Мұғалім өзінің ... ... ... ... қажет бақылаулардың
мынадай дидактикалық ерекшеліктері бар:
1. берілген экспериментті демонстрациялау және болжамдарды тексеру
барысында байланыс ... ... және ... ... болу ... ... өзінің күнделікті жұмысы барысында осы екі ерекшелікті
ескеріп отыруы қажет.
Жүйелік амалдарын, олардың ... ... ... және ... ... ... ... басшылыққа ала
отырып, химиялық оқу ... ... ... жүйесін мына
элементтерден құруға болады, яғни мектептегі химиялық экспериментті шартты
түрде бірнеше типке бөлуге ... ... ... ... эксперимент;
• химиялық практикум;
• зертханалық жұмыстар;
• эксперименттік есептер;
• ғылыми эксперименттің негізі.
Химияның кез ... ... ... сәйкес химиялық экспериментті
ұйымдастырмай жүзеге аспайды. Химиялық эксперимент – химиялық заттар ... ... ... білімнің көзі, ол оқушыларды химиялық ғылымға
қызықтырады, теориялық білімді ... ... ... ... ... ... белсенділігіне әсер етеді.
1.1 Мектеп химия курсында эксперименттік есептердің ... орны ... ... ... ... оқытудың жалпы жүйесінде практикалық
әдістердің ... ... Есеп ... ... теориялық білім мен
тәжірибе арасындағы байланысты жүзеге асырады. ... есеп ... ... ... ... ... ... химиялық
тілмен сөйлеу мәдениетін байытуға іскерлікке, ізденгіштікке тәрбиелеуге
мүмкіндік береді. Химиялық есептер: жаңа ... ... ... ... химиялық ұғымдар мен мағлұматтарды үйрету; білімнің
тереңдігі мен баяндылығын ... ... қою және ... ... материалды пысықтау, жалпылау және қайталау; оқушылардың әр түрлі
деңгейдегі шығармашылық қабілетін тәрбиелеу ... ... ... ... сандық және сапалық есептері болып ... ... ... ... ... ... деп ... өйткені оларда
сандық мәліметтер болмайды, химиялық тәжірибелер жасау арқылы шығарылады.
Химия пәнін оқытуда, оқушылардың ... ... ... ... алып
бағалауда эксперименттік есептердің ... аса зор. ... шешу ... ... ... ... ... алып, бағалауда
эксперименттік есептердің маңызы аса зор. ... ... ... ... ... ... арттырады, іс жүзінде пайдалана білуге
үйренеді, химиялық құрал – ... және ... ... ... нығайтып, жетілдіре түседі. Эксперименттік ... ... ... ... ... ... ... ұқыптылыққа, өз ісіне
сын көзімен қарауға үйренеді. Оқушылардың химиядан ... ... ... ... ... есептерді шығару үстінде айқын
білінеді.
Эксперименттік есептерді шешетін оқушыға қойылатын ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан шешілуі
керек. Бұл талап қарсылық тудырмайды, бірақ ... ... ... ... жиі ... оқушы (оқушылар тобы) есептің текстің және
тәжірибе жасауға қажетті жабдықты алған соң, ... ... ... ... ... ... оқып тікелей тәжірибеге кіріседі.
Эксперименттік есептерді шығару жоспарының жалпы нұсқаулары ретінде,
мыналарды ұсынуға болады:
1. Негізгі сұрақты нақтылау мақсатымен және бұл ... ... ... ... немесе бөлім) қолдану керектігін аныктау үшін есептің шартын
талдау.
2. Есепті шығаруға қажетті білімді жұмылдыру.
3. Негізгі сұрақты бірнеше сұрақтарға ... ... шешу ... ... алу үшін ... (есептің шартын талдау).
4. Есепті шешудің жалпы жоспарын құру.
5. Қажетті әрекеттерді орындау.
6. ... ... ... және есеп ... ... оқушылардың таным әрекетінің сипатына қарай
бірнеше ... ... ... мектепте іс жүзінде жиі
қолданылатындары: ... ... ... анықтау; затты тани білу; заттарды
алу; заттың жіктелу белгілерін табу; қоспаның ... ... және ... құрастыру; заттардың өздеріне тән ... ... ... ... ... мен құрамын анықтау; заттар мен құбылыстарды
типтерге және кластарға жатқыза ... ... ... ... сынақ тәжірибелік-сан есептері; химиялық аспаптарды пайдалана
отырып шығарылатын ... ... ... ... шешу үшін ... және ... есте қалғаны
бойынша шығару, жорамал жасау, анализ және ... ... ... және ... тәсілі оқушының білімі жеткіліксіз ... ... ... ... ... тәжірибені қайталап жасай
береді. Есепте берілген мәліметтер оқушыға бұрыннан таныс, есте сақталғаны
бойынша шығарылады. ... ... ... ... оқушы алдымен
жорамал жасайды, содан соң тәжірибе арқылы оның дұрыс – ... ... ... ... ең ... кең таралған тәсілі
– анализ және синтез. Оқушы ... ... ... ... ... ... ... да, соған сәйкес іс-әрекеттерді жүзеге асырады.
Мектеп бағдарламасы бойынша химиядан базалық ... ... тек ... ... ... ... ... білімі практикалық, зертханалық білім, білік дағдысымен ұштасуы
керек. Жаратылыстану ғылымдары ... ... ... ... ... 8-сыныптан бастап практикалық және ... ... ... ... ... ... байланысты
практикалық жұмыстардың жасалу реті беріледі. Соның ... ... ... – эксперменттік есептердің шығарылу әдістемесі.
Химияны оқытуда ... ... ... есептердің жеті түрі
ұсынылады.
1 –Кесте Эксперименттік есептер түрлері
Кесте 1
|Түрі ... |
|I тип ... ... бойынша тәжірбені орындау ұсынылып, бақылау|
| ... ... ... ... «Сынауыққа |
| |2-3 ... ... тұз ... ... ... мырыш |
| ... ... Не ... ... |
| ... ... тип |Зат ... сипаттайтын білімді қолданып есептер шығару.|
| ... «Тұз ... тән ... іске |
| ... ... тип ... ... эксперименттік түрде анықтауға арналған |
| ... ... «Тұз ... ... сутегі мен хлор|
| |енетінін эксперименттік ... ... ... тип ... зат ... берілгенде соны анықтауға арналған |
| ... ... «Бір ... тұз ... ... |
| ... ... үшіншісінде сірке қышқылы берілген. Қай |
| ... ... зат ... ... |
|V тип ... ... ... жаңа заттар алуға арналған |
| ... а) ... б) ... ... ... ... |
| |жанама жолмен. Мысалы, а) ... ... ... |
| ... ... б) « Мына айналуларды іске |
| ... Cu → ? → CuCl2». ... тип ... үлгіде қоспа барын физикалық және химиялық |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... а) «Ас тұзына араласқан құмды |
| ... ... ... ... ә) «Темір шегені таттан |
| ... ... ... ... тип ... аспап құрып, онымен тәжірибе жүргізуге арналған|
| ... ... ... ... ... газ алатын аспап |
| |құрастырып, ... ... ... ... ... ... ... ...... ... бірі.
Көпшілік жағдайда мұғалімдер практикалық сабаққа әзірленуді ... ... ... ... де үйден шығарып келуге тапсырма
береді. Бұл жағдайда оқушылардың есепті ... ... ... ... Эксперименттік есептерді шығаруға әзірлік сыныпта мұғалім басшылығымен
іске асырылуы керек [ 13,14].
Химиялық ... ... ... ... іске асыру
дағдысын сабақ үстінде ... ... ... Ол үшін ... ... немесе сабақтың қорытындысын шығару кезеңін қолдануға ... ... ... ... ... талдаудан басталады. Оны бірнеше
кезеңдерге бөлуге болады:
1-кезең. Есептің шарты бойынша бәрі ... ме ... ... ... құру ... Мұғалім өзі немесе бір оқушының көмегімен жұмысты орындау
барысын көрсетіп, қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... істеу ережесін сақтауға көңіл ... ... ойша ... ... ... әрекеттерді қайталап,
ой елегінен өткізеді;
4-кезең. Есепті шешу элементтері және әрекеттер ... жаңа ... ... ... ... үрдісінде эксперименттік есептерді шығару ... оны ... ... тәсілін іздестірген қолайлы ... ... шешу ... ... зейінін мынаған
аударуымыз керек:
1. Есепті неғұрлым аз практикалық әрекетті қолданып шешу керек.
2. Әрі ... әрі ... ... ... оны үнемдеп қолданған
жөн.
3. Іс жүзінде жүретін реакцияларды қолдану қажет.
4. ... ... ... ... ... ... нәтижесін жазу.
6. Жұмыс нәтижесін есептің мақсатымен салыстырып, тұжырымдап
қорытындылау [ ... ... ... есеп теория жүзінде талқыланады. Мұғалім
оқушылармен әңгімелесе ... ... ... ... ... да бір оқушы немесе мұғалімнің өзі көрнекі көрсетеді. ... ... ... ... көпшілік оқушылармен бірлесіп талқылау арқылы
жүзеге асырылады да, тәжірибелер зертханалық түрде жасалады. Үшінші кезеңде
арнайы ... ... ... ... есептерді өздігінен
шығарады. Есептің мазмұны мен шығару әдістері ... ... ... ... ... есептің жиі өзгеріп, оқушылардың ынтасын, ойын
дамытып отыру керек. Практикалық сабақ ... ... осы ... бір ... әр ... типтің есептері келуін қамтамасыз етуі керек
[15].
Ендігі жерде эксперименттік есептердің жеке типтерін ... ... ... ... құрамын анықтау. Бұл есептер типін шешу ... ... ... ... ... мен ... ... (катиондар мен
аниондарды) анықтауды үйренеді.
1-есеп. Тұз қышқылының ... ... және хлор ... ... ... ... есептерді шешудің басты кезеңдері мыналар:
есептің шартында берілгендерін химиялық тіл арқылы өрнектеп ... ... ... ... таңдау; қажетті тәжірибелерді еске түсіру және
жасау; тәжірибе нәтижесін қорытып жинақтау. Осы ... ... ... ... ... ... ... жасаймыз.
1. Тұз қышқылы молекуласының құрамына сутек және хлор ... ... ... Тұз ... химиялық формуласы — НСІ.
3. Тұз қышқылының құрамында ... ... ... ... ... ... металдардың біреуімен (мырыш, алюминий т.б.) әрекеттестіреміз.
Ол үшін сынауыққа ... ... ... ... ... тұз кышқылын құямыз.
Газ көпіршіктері бөліне бастайды. Сынауықтың аузына жанып тұрған ... ... газ ... ... жанады. Бұл газ – сутек. Реакцияның
теңдеуі:
Zn + 2НСІ = ZnСІ2 + ... Тұз ... ... хлор ... ... ... дәлелдеу
үшін күміс нитратымен әрекеттестіреміз. Ол үшін сынауыққа аздаған тұз
қышқылын алып, үстіне бірнеше ... ... ... ... ... ақ ... түзеді:
НСІ +АgNO3 = AgCl ↓ + HNO3
Азот қышқылын қосқанда тұнба ... ... ... ... ... үшін ... ... қойылу тәртібі, бақылау және қорытынды ... ... ... жазған қолайлы.
Оқушылардың теориялық даярлығы жаңа сатыға көтерілгенде эксперименттік
есептердің мазмұны мен түсіндірілуі тереңдей түседі.
Заттың сапалық құрамын дәл ... үшін ... жеке ... ... ... ... ... қажет. Ол реактивтер жөніндегі түсінік
жеке сыныптардағы бағдарламалық материалдарды өткенде ... ... ... ... ... қажет кезінде еркін
пайдалана алуы үшін төмендегі кестеде келтірілген ... ... Өзге ... мен ... ... реакциялары жөніндегі
түсінікті факультативтік сабақтарда дамытқан жөн. [16].
Кесте 2
Катиондар мен аниондардың сапалық реакциялары
|Катиондар мен ... ... ... | ... ... ... ... сары ... ... ... ... ... ... ... ... ... қызыл сары түске боялады ... ... ... ... ... ... батырылған темір |
| ... ... ... ... ... әрекеттесіп ақ тұнба түзеді ... ... аз ... ... ақ ... ... |
|Fe2+ ... ... ... ... ақ ... ... ... ... ... ... түзеді. Калий және аммоний |
| ... қан ... ... ... ... ... ... қосып қыздырғанда аммиак түзіледі. Лакмус пен |
| ... ... ... ... ... ... ... ақ ... ... ... ... ... ақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ашық сары ... түзеді ... ... ... қара ... тұнба береді, тұз |
| ... ... ... ... ... |
| ... бар газ ... шығарады ... ... ... ... ... көк түске |
| ... ... ... ... ... және ... |
| ... ҰқыздырғандаҚ қоңыр түсті газ бөледі. |
| ... ... ... береді ... ... ... ... ... ... бөліп |
| ... ... |Тұз ... әрекеттесіп, өткір иісті газ түзеді |
|SO42- ... ... ... ... ақ ... ... |
|PO43- |Күміс нитратымен ашық сары ... ... |
2. ... ...... арналған есептер. Эксперименттік
есептердің бұл типін ұдайы шығарып жаттығу арқылы оқушылар заттарды жан ... ... ... ... ... сынауықтардың қайсысында темір (II) хлориді,
кальций хлориді, ... ... бар ... анықтаңдар.
Шешуі: 1. Берілген үш зат бір қышқылдың тұзы болғандықтан ... ...... ... бір – ... ... тән ... реакциялар арқылы айырып таниды.
2. Сынауықтардың әрқайсысын нөмірлеп, үш түрлі анализ жасаймыз. Анализ
жасау ... ... ... ... 3
|Анализдің реті |Са2+ |Fe2+ |Ba2+ ... ... ... ... ... ... | |
| ... | | ... ... ... лай |Ақ ... ... | ... ... |Ол ... | |
| | ... ... | ... Гипс суын | | |Ақ ... түседі |
|қосамыз | | | ... |2 |3 |1 ... | | | ... ... ... 1-сынауықта барий хлориді, 2-сынауықта
кальций хлориді, 3-сынауықта темір (II) ... бар ... ... ... да ... ... тағы үш ... жасауға тура келер
еді. Осының ақиқаттығына көз жеткізіп, эксперименттік ... ... ... ... үшін ... ... мазмұнына біраз өзгеріс
енгізейік.
Есеп. Үш сынауықта барий ... ... ... ... ... ... ... Олардың әрқайсысын тәжірибе жүзінде
анықтаңдар.
Шешуі: ... ... ... ... ... алты түрлі иондар: бар. Солардың әрқайсысын өздеріне
тән мынадай сапалық ... ... ... ... ... ... ... | | |
| | |№1 |№2 |№3 ... |1. CaSO4 пен |1 |2 |3 ... |2. ... |4 |5 |6 ... |3. NaOH |7 |8 |9 ... |4. AgNO3 |10 |11 |12 ... |5. H2SO4+Cu |13 |14 |15 ... |BaCl2 |16 |17 |18 ... ... ... реті |Пробиркалар ... | | |
| | |№1 |№2 |№3 ... |1 ... |1 |2 |BaSO4 ↓ 3 ... ... |4 |5 |6 |
| | ... сары | | |
| | |түс ... | | |
| | ... | | ... ... |7 |8 |9 |
| | | |Ақ ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | ... |4-анализ+2AgNO3 |10 |11 |12 |
| | | | ... ақ |
| | | | ... ... ... |13 |14 |15 |
| | |NO2 | | ... ... |16 |17 |18 |
| | ... | | ... ... ... жасалады. а) Берілген ерітіндіден 3 таза
сынауыққа құйып алып, үстіне гипс суын құямыз. 3-сынауықта сүт тәрізді ақ
тұнба ... ... екі ... ... ... ... 3-
сынауықта барий ионы бар ... ә) Үш таза ... ... жалынға әсерін зерттейміз. Ол үшін темір сымды қыздырып,
саналатын ерітіндіге ... да, ... шамы ... апарамыз. 2, 3-
сынауықтағы ерітіндіден жалынның түсі өзгермеді, 1-сынауықтағы ... түсі ... сары ... боялады.
Барий ионын анықтау үшін сульфат анионы бар кез-келген затты (Н2SО4,
Nа2SО4) пайдалануға ... ... суда аз ... ... ... түсуі ықтимал. Реактив есебінде бұл жағдайда гипс суын алған дұрыс.
Өзге ... ашу үшін NаОН, АgNО3, ... Н2SO4 ... және мыс ... ... Жеке иондарды анықтау үшін кесте түрінде жазамыз. Қалған 4 анализді
оқушылар осы баяндалғанға ұқсас жасап, ... ... ... ... ... ... ... күйге келеді.
Анализ нәтижесі 1-сынауықта кальций және нитрат, 2-сынауықта темір және
сульфат, 3-сынауықта барий және хлор ... ... ... ... 1-
сынауықта кальций нитратының, 2-сынауықта темір сульфатының, 3-сынауықта
барий хлорийдінің ерітінділері берілген [ ... ... ... мектеп бағдарламасының негізгі бағыттарында оқушылардың
практикалық дайындығына, мектептегі химиялық эксперименттің – зертханалық
және практикалық ... ... ... ... ... Бұл мәселені
шешуде эксперименттік есептер маңызды орын алады, олардың дидактикалық
функциясы ... ... ... ... Олар оқушылардың білімі мен
практикалық біліктілігін бақылап қана қоймайды, сонымен ... ... ... шығармашылық белсенділігін, дербестігінің дамуына көмектеседі.
Эксперименттік ... шешу ... ... ... ... ұқсастық, анализ және ... ... ... және қорытындылау)
кеңінен қолдануға болады.
Эксперименттік есептердің аталған ... тек ... ... ... ... ... нақты айтатын болсақ:
а) есептердің салыстырмалы салмағы артқан кезде (сонымен қатар
қорытындылайтын және ... ... ... есептерді шешуге алдын ала мұқият дайындау
кезінде;
в) оқушылардың есептерді жеке шешу кезінде, ол орындалып жатқан іс-
әрекеттердің ... ... және ... ... берік
меңгеруді, сенімділікті, ерікті, тәртіпті тәрбиелеуді қамтамасыз етеді
[17].
Барлық эксперименттік есептер мазмұнына қарай екі ... ... ... ... ... ... және заттарды анықтауға арналған
есептер.
Есептердің мазмұны ... ... ... ... ... түседі: егер 8-
9 сыныптарда бір сатылы химиялық айналулар және негізінен екі затты ... ал 10-11 ... 2-3 ... бар ... ... ... ... саны екіден беске дейін артады [18].
Дербестік таныту дәрежесіне қарай эксперименттік ... ... ... ... ... ... – еске түсіру есептері, екіншісі - өнімділік
есептері. Есептердің осы түрлерін қарастырайық.
Еске ... ... ... білімді, практикалық біліктілікті және
бұрын жасалған ... ... ... ... мысал келтіріп кетейік:
1. Темір мен тұз қышқылы әрекеттескенде сутегі газы ... ... ... ... ... ... қасиеттерін сипаттайтын реакция
теңдеулерін жүргізіңдер.
3. Сынауықтарда калий хлориді және натрий сульфатының ерітінділері
бар. ... ... қай ... екенін анықтаңдар.
4. Айналуларды жүзеге асырыңдар: Ca(HCO3)2 → CaCO3 → CO2.
Өнімділік деңгейінің есептерін шығару үшін оқушылар теориялық білімнің
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... есепті шешудің өзіндік жолын немесе бір есепті шешудің бірнеше
әдістерін ұсына алады. Өнімділік ... ... ... ... Екі ... ... ... алыңыздар.
Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарының анализі нәтижесін және
ерігіштік ... ... ... ... ... ... ... екі
әдісін ұсынуы керек.
2. Мыс (II) оксидін негізге ала отырып, мыс (II) гидроксидін алыңдар.
Есептің шартында аралық өнім көрсетілмегендіктен, ... ... ... екі ... алу ... Қосымша реактивтерді қолданбай, натрий карбонаты, барий хлориді
және тұз қышқылының ерітінділерін ... ... ... ... ... ... анализі нәтижесінде оқушылар екі екіден құйса тұнба (ВаСО3)
немесе газ (CO2) түзіле алады деген қорытындыға келуі ... №1 және ... ... құйып алдық және ақ тұнба түзілді делік. Реакцияға
натрий карбонаты және барий хлориді қатысатыны анық. ... қай ... ... ... ... белгісіз. Енді №1 сынауықтан (немесе ... ... ... ... және оған №3 ... ... ... Осы кезде газ бөлінеді. Олай болса, №1 сынауықта – карбонат, №2
сынауықта – хлорид және №3 ... – тұз ... ... ... ... эксперименттік есептерді шығаруға дайындау
болып табылады. Оны әдетте үш жолмен жүзеге асырады.
Олардың ...... ... ... жасау кезінде
оқушыларға қажет әртүрлі практикалық іс-әрекеттерді көрсету, сабақтарда
оларды эксперименттік есептерді шешуге үйрету ( ... ... ... ... ... жолы – зертханалық жұмыстарды орындау, онда оқушылар химиялық
экспериментке, эксперименттік ... ... ... жолы – ... алу және олардың қасиеттерін оқып білу бойынша
практикалық ... ... Бұл ... ... ... білімдерін
және практикалық тәжірибелерін бекітеді.
Осындай жан-жақты дайындықтың нәтижесінде оқушылар практикалық жұмысқа
кіргізілген бақылау эксперименттік есептерін ойдағыдай шеше ... ... ... ... есептерді шешуі келесідей кезеңдерден
тұрады: а) есептің шартының мағынасын түсіну; б) ... ... ... ... жоспар құру), реакцияның жүру жағдайын анықтау; в) ... ... ... г) ... ... ... ... д) орындалған
тапсырма бойынша жазбаша қорытынды жасау.
Оқушыларды есеп ... ... ... ... назарын талдай білу
біліктілігіне аудару керек. ... ... ... ... ... құбылысты жиі байқауға болады. Мұғалім оқушының бір нұсқада сөзсіз
орындаған есебімен қанағаттанады, бірақ кей кезде рационалды ... ... ... есепті шешудің жете түсінген көзқарасы олардың жан-
жақты талқылауы кезінде ғана ... ... ... ... ... мақсатты түрде 8-
сыныптан бастау керек. Оксидтердің ... ... ... ... ... ... біліктілік жинақталған соң, көрсетілген
қосылыстардың классы бойынша материалды бекіту үшін эксперименттік есептер
ұсынуға болады. Мысалы, мынадай ... мыс (II) ... ... ала ... (II) ... ... Бастапқыда есеп оңай болып көрінеді, ... ... ... оқушыларды шешу схемасын «ойда» құруды, тәжірибе үшін заттарды
аз мөлшерде алуға ... ... ... ... ... мыс (II) оксидінен мыс (II) ... үшін ... хлор бар және ... оксидімен әрекеттесетін күрделі
зат қажет. Мұндай зат ... тұз ... ... ... ... ас ... ... себебі оларға металл оксиді мен тұзлар ... ... ... ... ... жоқ ... дәлелдеу үшін мұғалім
тәжірибе жүргізеді.
Онан әрі оқушылар мыс (II) оксиді мен тұз ... ... ... ... ... ... ... жағына олардың агрегаттық күйін
және түсін жазады:
CuO + 2HCl = CuCl2 + ... ... мыс (II) ... қандай күйде болатынын анықтайды: қатты ма
немесе ерітінд ме? Түзілетін заттың түсі ... ... ... былай
жауап береді: сұйық зат түзіледі, себебі реакцияға қышқылдың ерітіндісін
алады және реакция ... су ... Ал ... ... ... ... Бұл ... эксперименттік жолмен анықталады.
Содан кейін мұғалім реакцияның жүру жағдайын анықтайды: қоспаны қыздыру
керек пе немесе жоқ па? Бұл сұрақты оқушылар ... ... ... анықтайды.
Тәжірибе жүргізер алдында мұғалім қанша мыс (II) оксидін (мысалы, бір
шыны қалақша), неше тамшы тұз ... ... алу ... ... Тек ... ... кейін ғана оқушылар ... ... ... оқушы) эксперименттік есепті орындауға
кіріседі.
Оқушылар тәжірибені жүргізгеннен кейін реакция ... мыс ... ... түсін және теңдіктің үстінде реакцияның жүру жағдайын
көрсетуі керек. Соңғы жазба (қорытынды) ... ... ... ... + 2HCl = CuCl2 + ... ... ... оқыған кезде де оқушыларға эксперименттік есеп беруге
болады.
1. Үш нөмірленген сынауықта сілті ... ... ... ... су бар. Қай ... сілті, қайсысында қышқыл ... ... ... көмегімен калий хлоридін алыңдар және ... ... ... есепті шешкен кезде сынауықтан сынама алуға көңіл аудару керек
(таза сынауыққа аздаған мөлшерде але ... ... ... ... ... сынама алуды келесідей түсіндіруге болады: нөмірленген
сынауықтағы ... ... ... қажет. Ары қарай 9 және
әсіресе ... ... ... ... ... ... түсінуі керек. Оларды мынадай тәсілге ... ... ... ... оны реактивпен сынау керек, сосын басқасын, үшіншісін. ... екі ... ... біріншіден, оқушылар сынаманы шатастырмайды,
екіншіден, егер ізделіп отырған зат бір ... ... ... ... ... маңызы жоқ.
Тағы да бірінші есепке қайтып оралайық. Оның шешуінің ... ... ... №1 ... ... + ... → қызыл түсті ерітінді,
қышқыл; №2сынауықтағы ерітнді + лакмус → ... ... ... су; №3 ... ерітінді + лакмус → көк түсті ерітініді,
сілті.
Егер лакмустың орнына лакмоид алса, сілтілік ортаны ... ... ... Бұл ... ... ... ... есепті шешкен кезде оқушылар калий ... ... ... ... ... ... ... Оның мәнін еске
түсіріп, оқушылар мұғалімнің қадағалауымен тәжірибенің орындау техникасын
талқылауға кіріседі. Мұнда мынадай сұрақтарды ... а) ... ... немесе қышқылдікін сілтімен жүргізеді ме? ... ... ... үшін ... ... ... ... в)
Тұздың – калий хлоридінің түзілгенін қалай дәлелдеуге ... ... ... ... ... ... аударатын болсақ, екінші
сұрақтың шешуі біріншінің ... ... Бұл ... ... ... мақсатты түрде бейтараптайтын сұйықтың мөлшерін көрсетеді,
мысалы, ... ( ... үшін 0,5-1 мл алса ... және
бейтараптау реакциясының жүргізу техникасын қарастырады (бір ... әр ... ... ... сілкіп отыру қажет).
Істелген жұмыс бойынша қорытынды мынадай түрде бола алады:
Калий ... KCl ... + HCl = KCl + ... ... ... ... ерітінді
ерітінді
Алынған ерітіндінің бір ... ... ... ... ақ кристалдары
түзіледі.
Есептерді шешуге үйретуді фронтальді түрде, сонымен қатар оқушыны жеке
демонстрациялық столға шақырып жүргізуге болады. Бұл кезде оқушылар ... ... ... талқылауға, оны шешудің жоспарын құруға құруға
қатысады, ал тәжірибені демонстрациялық ... ... ... ... ... ... ... кезінде қандай қателік жібергенін
қадағалап тұрып, оқушылардың қатысуымен сол ... ... ... ... химия курсының соңында білімді жалпылау ... ... шешу ... ... ... ... оның ... «Бейорганикалық қосылыстардың маңызды кластары
туралы мәліметтерді жалпылау». Бұл ... ... ... ... ... ... ... оларға кездейсоқтық болмас үшін, ... ... ... ... ... ... ... басқа
типті түрлі эксперименттік есептерді шешуге уақыт бөлу ... ... ... Екі әдіспен мыс (II) хлоридін алып, оны қоспадан ... ... ... ... ... ... ... алыңдар.
3. Сәйкес тәжірибелер жүргізіп, магний және мыс (II) ... ... ... шешудің қорытындысы өте қысқа және нақты болу
керек. Әдетте оқушылар кең көлемдегі жазбалар жасайды, ... ... ... ... сыныпта оқушыларды эксперименттік есептерді шешуге үйретуді
жалғастыру керек, себебі ... ... ... ... VIII ... ... ... кластарын анықтаса, бір
сатыда заттардың айналуларын жүзеге асырса, IX ... ... ... анықтайды, тұз және күкірт қышқылына, хлоридтерге, бромидтерге,
иодиттерге, сульфаттарға, ... ... ... ... заттардың күрделірек айналулары ұсынылады.
Оған VIII сыныптағы шектеулі қолданған химиялық эксперименттерді ... ... ... ... кезде оқушыларға эксперименттік
есептер шешуді (фронтальді немесе оқушыларды жекелей шақыру) ұсыну ... ... және ... ... 1, 2, 3 ... ... натрий
хлориді, калий иодиді және тұз қышқылының ерітінділері ... ... ... зат ... ... ... оның ... (талқылаудан) бастау керек. ... ...... Оны индикатормен оңай табуға болады, қалған
заттарды – қорғасын тұзының әсерімен ... ... ... ... керек):
әртүрлі түсті тұнба түзіледі. Оқушылар өздерінің байқағандарын 5-кестеге
жаза алады.
Кесте 5
|Зат ... ... № |
| ... ... | ... ... түсті | | |
| ... | | ... | |PbCl2 | |
| | |ақ | ... | |PbI2 | |
| | ... | ... ... ... жолы да ... ... заттардың сынамаларына
қорғасын тұзымен әсер етеді, сол кезде калий иодидін ... ... ... ... қышқылды табады.
Есепті шешудің жолын таңдағаннан кейін оқушылар оны орындауға кіріседі,
әр сынауықтан кезектеп сынама алады. Әр ... ... және ... ... олар ... ... ... кейін реакция теңдеуін
құрастырады (кестенің астына).
«Оттегі топшасы» ... ... ... оқушыларға күкірт қышқылын және
олардың тұздарын анықтауға мақсатты түрде эксперименттік есептер ұсынуға
болады. ... ... хлор ... анықтайтын реактивтердің көрсетілген
қосылыстарға қатынасын анықтау өте маңызды. Мысалы ... есеп ... ... ... мына ... бар: ... сульфаты,
натрий хлориді және барий хлориді. Сынауықтарда қандай ... ... ... талқылауы келесілерге бағытталуы керек. Егер
Pb(CH3COO)2 немесе AgNO3 реактивтерін қолдансақ, бірінші ... үш ... ... ал ... ... – екі ... Рационалды жолы алынған
сынамаларға бірнеше тамшы күкірт ... ... Бұл ВаCl2 ... береді. Енді осы анықталған затпен Na2SO4 анықтауға болады ... қалу ... ... ... ... оқушылар 6 кестеге
жазады, тұнба немесе газ ... ... ... ... ... ... ... мақсатсыз. Бұл жол рационалды болып табылады, ... ... ... ... ... ... № |
| |H2SO4 |ВаCl2 | ... |- |BaSO4 | ... |- |- | ... |BaSO4 | | |
X ... ... ... мазмұны күрделенеді: анықтауға
берілетін заттардың саны өседі, айналулардың саны ... ... ... ... ... әртүрлі нұсқаларын қолдануға мүмкіншілік туады, яғни
есепті шешудің тиімді жолын ... мәні ... ... орай ... активтендіру, олардың химиялық ойлауын дамытуға мүмкіндік пайда
болады.
Сондықтан, X сыныпта да ... ... ... ... ... оларға сұрау, білімді бекіту, қайталау және т.б. сабақтарда
білімді бақылау және практикалық біліктерін дамыту үшін ... ... ... ... және оқушылардың беруі мүмкін қорытындыларын
келтірейік.
1. Алмасу реакцияларын қолданып, мыс (II) нитратын үш ... ... беру ... реакция теңдеуі түрінде өрнектелуі мүмкін: жағдайда
CuO + 2HNO3 = Cu(NO3)2 + H2O
Cu(OH)2 + 2HNO3 = Cu(NO3)2 + ... + 2AgNO3 = Cu(NO3)2 + 2AgCl ... Төрт ... ... заттардың ерітінділері берілген: алюминий
сульфаты, аммоний хлориді, ... ... және ... ... Әр
сынауықта қандай зат берілгенін анықтаңдар. Есепті шешу кезінде оқушылар
заттарда бар катиондар мен аниондарға ... ... ... ... ... әдіс. Сілті әсерімен алюминий тұзын оңай табуға болады, ал
аммоний тұзын анықтау үшін қыздыру ... ... ... ... жағдайда
қыздыруды 3 рет жүргізуге тура келеді, оны есепті ... ... ... ... ... әдіс. Барий тұзымен әсер етіп, аммоний хлоридін анықтауға болады
(реакцияның болмауынан), ал қышқылмен (тұз қышқылы) тұнбаға әсер ... ... ... (IV) ... ... ... Ол ... Анықталмай
алюминий сульфаты және натрий сульфаты қалады. Енді алюминийдің тұзын
анықтау үшін ... ... ... ... шешу ... ... бола алады. Есептің шешуінің
нәтижесінде оқушы есеп беруінде іс-әрекетінің ... ... ... теңдеуін келтіруі керек.
Кесте 7
|Зат ... ... № |
| |Ba2+ |H+ |OH ˉ | ... |BaSO4 |- |Al(OH)3 | ... |- | | | ... |BaSO4 |- |- | ... |BaCO3 |CO2 ↑ | | ... оқушыларды сабақта эксперименттік есептер шешуге үйрету мәселесін
қарастырдық. Енді ... ... ... ... ... ... және ... сонымен қатар олардың жұмысын ... ... ... ... ... ... ала дайындау
мектеп бағдарламасы бойынша химия оқулығындағы тақырыпты қайталаудан ғана
тұрмайды, ... ... ... ... ... ... ... оны
шешудің жоспарын құрастыру да кіреді. Кейбір оқушылардың алдын ... ... ... сабақта жұмысты істеп бітіре алмауына алып
келеді [ 21].
1.2 ... ... ... ... ... мен дағдыларын
дамыту
Оқушылардың химия курсының теориялық білімін меңгеруде эксперименттік
есептерді шешу маңызды орын алады.
Химиядан эксперименттік есептерді ... ... ... оқушыларының
білімдерін жинақтауға және тереңдетуге көмектеседі.
Оқушылардың білімін бағалау ... ... ала ... әр ... оны ... кейін бірден бағалап, қателерін түзетіп және одан
кейінгі жасаған тәжірибелеріне ... ... ... оқыту үрдісін ұйымдастырады және реттейді, оқушылардың өзіндік
қабілеттерінің дамуын және белсенділіктерін қамтамасыз етеді. Әр ... ... ... ... және ... ... жұмыс
істейді, ол сабақта қандай жұмыс істегенін көреді және тағы да не ... ... ... ... ... үрдісінде пәнаралық ақпарат
бағдарламалық материалды толық және түсініп ... ... ... ... ... ... ... жетуге деген ұмтылысты тәрбиелейді.
Химиядан эксперименттік есептерді шығару үрдісі өте ... ... ... ... шешуді ұнататындар сияқты, бұл есепті шығарушылар үшін
үлкен қанағаттанарлық сезім ... ... ... ... және ... кезде оқушылардың
психологиялық ерекшеліктерін және төмендегі принциптерге сәйкес ... ... ... алған жөн:
- есептердің әр түрлі деңгейі (репродуктивтік, талдау, шығармашылық);
- оқушылар қызметінің сәттілігі (репродуктивтік деңгейдегі ... ... ... ... ... және логикалылығы;
- оқу материалының жаппай қамтылуы;
- қолданудың әмбебаптығы (жаңа материалды оқыған ... ... ... пайдалануға болады);
танымдылығы (есептің мәтінінің алдында қызықты ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне деген
қызығушылығы артады. Эксперименттік есептерді шығару кезінде экспериментті
орындау барысында ... ... ... және ... ... ... шығаруға үйретудің өзіндік ерекшеліктері бар.
Бұл есептердің басқа практикалық жұмыстан айырмашылықтары бар? ... ... ... ... кезде ерекшелігін, алу әдістерін және т.б.
оқып үйрену көзделетін болса, есептерді шығару барысында оқушылар ... ... ... ... бұл үшін, әрине, олар теориялық ... ... ... ... ... Яғни, оқушы эксперименттік
есептерді шығаруы үшін ол заттардың қасиеттерін, теорияны білу керек.
Эксперименттік есептерді шығару кейбір арнайы ... ... ... ... алу ... ... салыстыру, бақыланып отырғанды
теориялық білімдермен байланыстыру [24]. Біліктердің ... ... ... мысалы келесі мәндегі: мұғалім көрсеткен ... ... ... ... қасиеттерінің көрінгенін еске салу,
мұғалім пайдаланған прибордың ... ... ... ... ... ... және т.б. Өткізу шартын, химиялық реакцияның өту белгілерін
қайталау артық емес – бұл ... ... ... ... ... ... ... ерекше назар аудару керек. Бұл
жұмыс зертханалық және практикалық жұмыстарды өткізу кезінде ... ең ... ... ... ... жұмыстың есебі
бағаланбайды және зертханалық жұмысты орындағаннан кейінгі дәптердегі жазу
да бағаланбайды, бағаланатыны – ... ... ... ... ... ... Бұл ... сіздердің назарларыңызды, ал сіздер өз
кезектеріңізде оқушылардың назарын ... ... ... ... ... ... төмендегідей схема бойынша эксперименттің нәтижелерін
тіркеуге ерекше назар аудару керек: Не ... Нені ... ... ... ... эксперименттің барысын қысқаша сипаттау
(ауызша, жазбаша) қажет. Одан әрі оқу ... ... ... ... ... ... мен аниондарды тануға сапалы эксперименттік
есептерді шығаруды органикалық заттармен химиялық ... ... Бұл ... экспериментің көп бөлігін оқушылар өздігінен ... ... ... ... жоспарлай білуі, оның нәтижелерін
көре білуі қажет етіледі. Жоғары деңгейде оқушылар қажетті ... ... ... ... ... құрылымының негізінде қасиеттерін
айтуы, өзінің ойын ... үшін ... ... ... ... талдауы және қорытынды жасауы қажет. Яғни, таныс заңдылық бұл
жерде де ... ... ... шығаруға үйреткен кезде де): сондай
жаса, ұқсас етіп ... өзің ... ... ... ең соңында толық
өздігінен жұмыс істеу
Енді білік пен дағдыларды бақылау жөнінде ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы және дамуы жөнінде айтудың
мәні жоқ. Бұл сұрақтың кейбір аспектілеріне тоқталып көрелік.
Біз үнемі мұғалімнің ... ... ... ... ... бұл
жерде ол бағалау нормаларын дұрыс қолданса да, бәрі бір ... ... ... ... тек қана ... ... (немесе аралық)
бағалайды.
Бұл әдістің кемшілігі көрініп тұр – мұғалім ... ... ... ... ... ... Ал бұл жағдайда оңтайландыру ... ... бірі – ... көре білу ... Егер немен жұмыс істеу
керек екенін білмесең, қалай оны алдын-ала ... ... ... ... ... ... барысын бағалауда нақты
білік, дағдылар бағалануы керек. Мұның формалары әр түрлі ... ... Н.Н. ... ... белгілі әдіскеріміз, орта мектепте ... ... ... ... асыру жөніндегі әдістемелік нұсқауларында
оқушыларға берілетін әр тапсырмада білік пен ... ... мен ... ... ... ... және олардың әрқайсысы белгілі бір шартты
белгілермен ерекшеленеді (мысалы, +, - ... 0 – егер жоқ ... ... ... ... ... ... түсіріңіздер, сонда сіздерге
барлығы түсінікті болады [25].
Ең бастысы, мұғалім өзінің оқушылары нені білетінін, не істей алатынын
нәтижесінде түзету үшін қандай ... ... ... екенін біледі.
Қорытындысында жоғарыда айтылған деректер негізінде ... ... ... Есепті шығаруға үйрету керек – тек кемшіліктерді көрсетуіміз қажет;
2. Есептің шартын мұғалім жұмыс ... ... ... ... ... ... ... және әр оқушы дәптерге дұрыс жазуы тиіс.
3. Есепті шығаруға ... ... ... төрт ... ... ... ... үйрету кезінде оқушылардың максималды белсенді
қызметін ұйымдастыру қажет, жеке және саралау тәсілі ... ... ... ... ... ... керек. Естеріңізге сақтаңыздар,
білімді игерудің жеткілікті деңгейіне 16 рет қайталағанда ғана ... ... ... оқушылардың білім, білік, дағдыларында, сонымен қатар,
өзіндік, бақылау және эксперименттік жұмыстарды ... ... ... ... ... алып ... қажет. [26].
Химияны оқытудың бірінші этапында оқушыларға эксперименттік есеп шығару
кезінде теориялық білімді қалай қолдануға болатындығы көрсетіледі.
Практикада эксперименттік есептерді негізгі 6 ... ... ... Процесс барысында оқушылар болып жатқан құбылыстарды бақылайтын ... ... ... ... ... ... ... оқушылар олардың суда ерігіштігін бақылайды, бөліну кезінде ыдыстың
ауызында неліктен тұман пайда болатынын түсіндіреді және хлорсутек ... ... ... және ... ... ... ... екенін дәлелдейді.
2. Заттарды алуға арналған ... ... ... ... ... ... тақырыбы бойынша есеп шығарған кезде
оқушыларға BaSO4, Fe(OH)3, MgCO3 заттарын алатын экспериментік есептер
беруге болады. Бұл ... ... ... ... ... ... және іс жүзінде олардың арасында керекті
әрекеттесулерді ... ... ... құрамын эксперименттік дәлелдеу. Мұндай тапсырмаларды 9-сынып
оқушыларына ұсынуға болады, ... ... ... анықтау
кезінде, ал 8-сынып оқушылары сондай типтегі жеңіл тапсырмаларды
орындайды, ... тұз ... ... ... ... ... Бірнеше заттарды анықтауға арналған эксперименттік есептер. Мұндайды 11-
сынып оқушылары берілген екі заттың қайсысы глюкоза, ... ... ... ... ... қосылыстардың қай класына жататынын эксперименттік
дәлелдеу. Мысалы, 8-сыныпта оқушыларға тәжірибе жүзінде СаО – ... ... ... және ... ... ... сипаттауды
беруге болады.
6. Орындау кезінде белгілі конструкциялы құрылғылар ... ... ... ... ... ... ... кезде оқушылар өз бетінше құрылғыны құрастырады, ал
содан кейін оны ... шешу ... ... ... ... есептерді шығаруға үйреткенде, алдымен, олар
есептің берілгенін егжей-тегжейлі анализдеп алып, оның типін анықтап, содан
кейін ... ... ... ... ... ... шешу және ... жоспарын құрастыруға кірісуін талап ету керек. Жұмыстың соңында
оқушылар ... ... ... сипаттама береді, реакция
теңдеулерін және қорытынды жазады.
Тәжірибе көрсеткендей ... ... ... ... ... үшін ... және мақсатқа сай жұмыстың әр сатысын
меңгертіп отыру керек.
Оқытудың басында оқушыларға эксперименттік ... ... ... ... және оның ... іс ... көрсету керек. Эксперименттік
есептерді кей кездері фронталды ... ... ... ... ... ... ойластырады. Талқылау нәтижесінде шешудің ең ... ... және оны ... ... ... ... Мысалы, берілген
заттарды (KOH, NaNO3, NaCl) анықтауға арналған эксперименттік есептерді
шешу үшін оқушылар ... ... ... ... ... үш сынауықтан заттардың азғантай мөлшерін ... алу және ... суда ... ... Әр ... 1 ... ... жаңа үш сынауыққа құю керек.
3. Оның ... де ... ... ... қосу ... біреуінде пайда болған малина түсті ерітінді калий
гидроксиді екендігін көрсетеді.
4. Қалған екі ... 2 мл AgNO3 ... Ақ ... ... ... анықтауға мүмкіншілік береді.
5. Қалған зат – натрий нитраты.
Жоспарды талқылаған кезде кейбір ... ... ... жаңа ... құймай) тамшылатып күміс нитратының ерітіндісін
құйып және түзілген ақ тұнба бойынша қай сынауықта ... ... ... ... ... осы ... оқушыларға заттарды әрі қарай анықтау
мүмкін болмай қалатындығын түсіндіру ... ... ... ... ... ... және ... бұзылады.
Эксперименттік есептерді фронталды шешу ... ... ... ... жеке ... ... ... мүмкіндік береді.
Оқушылар тәжірибені қандай ретте орындау керек ... ... және ... ... ... ... емес.
Оқушыларды эксперименттік есептерді шығаруға үйрету кезінде олардың
көңілін химиялық реактивтерді ұқыпты және ... ... ... керек. Сол
себепті егер заттың екеуі анықталса және есептің шарты бойынша үшінші затты
сапалық анықтау қажет болмаса, ... үш ... да ... ... ... ... шешудегі әртүрлі әдістемелік жолдар химия
курсын терең меңгерудегі оқу іс-әрекетіндегі оқушылардың ... ... және ... ... көмектеседі.
Эксперименттік есептер химияның сарамандығына 30-шы жылдарда енгізілді.
Эксперименттік есептерін шығарудың алдымен көрнекі ... ... ... ... ... әдістері қалыптасты [28].
Әдістеменің бұл реті қазіргі кезде де кең ... ... ... есеп ... ... ... ... әңгімелесе отырып жоспар
құрады, қажетті тәжірибелерді анықтайды да бір оқушы немесе ... ... ... ... ... ... шығару жоспары көпшілік
оқушылармен бірлесіп талқылау арқылы ... ... да, ... ... ... ... ... арнайы практикалық сабақтарда
оқушылар эксперимент есептерін өздігінен орындайды. Негізінен химия пәнін
оқытуда оқушылардың химиядан ... ... ... ... ... ... ... зор.
Эксперименттік есептер оқушылардың таным әрекетінің сипатына қарай
бірнеше типтерге бөлінеді. ... іс ... жиі ... ... бір-бірінен ажырату;
• химиялық құбылысты бақылау және түсіндіру;
• заттарды алу;
• заттардың сапалық ... ... ... құрамын анықтау және бөлу;
• берілген затқа тән ... ... ... концетрациялы ерітінділер даярлау;
• химиялық аспапты құрастыру және оны қолдану.
Эксперимент есептерінің аталып өткен типтерін шешу үшін:
1. Сынау және ... Есте ... ... ... ... және ... Гипотеза жасау.
5. Алгоритм тәсілі қолданылады.
Сынау және қателесу тәсілі оқушылардың білімі жеткіліксіз болғанда
пайдаланылады. Тиісті ... ... ... ... ... ... ... берілген мәліметтер оқушыларға бұрыннан таныс болса, есте
сақталғаны бойынша шығарылады. ... ... ... ... оқушы
алдымен жорамал жасайды, содан соң, тәжірибе арқылы оның дұрыс-бұрыстығын
тексереді. Эксперимент есептерін ... ең ... кең ... ...
анализ және синтез. Оқушы есептің шартын нақтылы талдау арқылы шешу
жоспарын ... да, ... ... ... жүзеге асырады [29].
Есептің мазмұны мен шығарту әдістері ... ... ... жалығып
кетеді, сондықтан есептің типін жиі ... ... ... ... дамытып отыру керек. Бұл талап химия ғылымында біршама ... ... ... ... жоспар құрған жөн:
1. Есептің берілуін оқу және есепті ... үшін ... ... керек екенін анықтау.
2. Алған білімді есеп шығаруда қолдана білу.
3. Негізгі сұрақты бірнеше ... ... ... ... ... алу ... ... берілуіне талдау жасау.
4. Есепті шығарудың қажетті тәжірибелерін орындау.
5. Есепті шығарудың жалпы жоспарын құру.
6. Эксперимент есептің ... және ... ... ... бір-бірінен ажырату (Бейорганикалық қосылыстардың
негізгі кластары). Химиялық құбылысты ... және ... ... алу ... топшасы). Заттардың сапалық құрамын анықтау
(Электролиттік диссоциация теориясы). Азот және ... ... ... және ... Берілген затқа тән реакцияларды жасау (Металдар).
Сол сияқты эксперименттік есептер ... ... ... ... ... жүргізудің жалпы химия, аналитикалық химия ... ... түрі ... ... ... ... оқушы есепті теория жүзінде шығарады.
Бұл негізгі сұраққа жауап беру үшін алдымен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
2. Әңгіме әдісін қолдануға болады. Мұғалім бірге жоспар құрады.
Құралған жоспар бойынша ... ... ... ... ... оқушылардан сұрайды. Оқушылар теориялық
білімін практикамен ұштастыра отырып жауап береді.
3. Жоспарды ұжымды түрде құрайды. Ал экспериметті әр ... ... ... ретінде орындайды. Әрбір эксперименттік есеп
шығаруға ... ... ала ... ... қажет. Оқушы есептің
берілгенін, тәжірибенің мақсатын орындайды.
4. Заттың сапалық құрамын анықтау есептерді шешу ... ... ... ... ... мен ... тобын (катиондар мен
аниондарды) анықтауды үйренеді.
Заттың сапалық құрамы қосылыстағы металл атомдары жалынның түсін ... ... ... ... ... ... түссізжалында натрий –
сары, калий – күлгін, ...... мыс – ... ... бояйды. Al3+ - ақ
тұнба, Fe2+ - жасыл, Fe3+ - қызыл-қоңыр тұнба ... ... ... және оның ... ... төрт катионды сілті арқылы, ... ... ... ... ашады.
Аниондар тобы көбінесе, қышқыл қалдықтары түрінде ... ... ... ... ... ...... ... ...... хлор ...... хлор суы, ... және ...... ... ...... ... катионы
Сульфит – анион ... ...... ... ... және ... – анион ... ...... ... ... ... шығарту әдістерін әдістемелік әдебиеттерді
талдау және мұғалімдер тәжірибесімен танысу арқылы анықтадық. ... ... ... мынадай мысалдар келтіруге болады.
Заттың сапалық құрамын анықтау.
Есеп: қатты заттар салынып нөмірленген сынауықтардың ... ... ... йодиді, натрий бромиді және натрий карбонаты бар ... ... бұл ... мына ... шығара алады:
1. Берілген заттардың химиялық формулаларын жазу.
2. Формулаларына қарағанда ... ... ... жатады, катиондары
бірдей, қышқыл қалдықтарын анықтау керек.
3. Қышқыл қалдықтарының реактивтері:
Clˉ - AgNO3
Brˉ - хлор суы
I ˉ - хлор суы ... бром ... - ... ... мен реактивтердің арасында жүруі мүмкін реакцияларды
кестеге жазу:
Кесте 8
|Берілген заттар|Реактивтер |
| |AgNO3 |HCl ... суы ... суы ... |ақ ... |– |– | ... |сары тұнба |– ... түс | ... ... ... |– ... ... түс ... ... |
|Na2CO3 |ақ тұнба |газ |– |– |
5. ... ... ... ... ... ... ... күміс
нитратымен жүргізсе, төрт сынауықта тұнба түседі, әр сынауықта не
бар екені нақтылы ... ... ... басқа
реактивпен, мәселен, тұз қышқылынан бастаған дұрыс. Газ бөлінген
сынауықта карбонат болғаны.
Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + H2O + CO2 ... ... бром ... ... ... ... бар сынауықта
йодтың қызыл-қоңыр түсі білінеді, оны ... ... ... + Br2 aq = 2NaBr + ... ... хлор ... жасалады. Қалған екі сынауықта бромидтің бар
екені ерітінді түсінің өзгеруімен байқалады.
2NaBr + Cl2 = 2NaCl + ... ... хлор ... бром ... басталуы мүмкін. Онда келесі
сынаулар басқаша жүзеге асады.
Есеп: алюминий хлоридінің сапалық құрамын анықтаңыздар.
Шешуі: ... ... ... – AlCl3, оның ... ... хлор ... ... кіреді, тұздар класына жатады.
Алюминийдің бар екенін дәлелдеу үшін тұздың ... ... ... ... ақ тұнба түзілуі тиіс:
AlCl3 + 3KOH = Al(OH)3 ↓ + 3KCl
Тұздың екінші бөлігі – хлорсутек қышқылының қалдығы, оны анықтау ... ... ... құямыз.
Сульфат анионын анықтау үшін берілген тұздың біраз ... ... ... ... суда ... иондарға ыдырайды:
(NH4)2SO4 → 2NH4+ + SO42–
Кесте 9
|Ізделетін |Анализдің реті ... ... | | |
| | |№1 |№2 |№3 |
| | |1 |2 |3 ... |1-анализ + СаSO4 |- | |BaSO4 |
| | |4 |5 |6 ... ... + ... ... - сары |- |- |
| | |түс ... | | |
| | ... | | ... ... + NaOH |7 |8 |9 |
| | |- |ақ ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | ... ... + AgNO3 |10 |11 |12 |
| | |- |- ... |
| | | | |ақ ... ... ... + H2SO4 + Cu |13 |14 |15 |
| | |NO2 ↑ |- |BaSO4 |
| ... + BaCl2 | | | ... | |16 |17 |18 |
| | | |BaSO4 |- ... ионын табу үшін ерітіндіге хлорлы барий ерітіндісін қосамыз.
Қышқылда ерімейтін ақ тұнба түзіледі:
(NH4)2SO4 + BaCl2 = BaSO4 ↓ + ... + SO42– + Ba2+ + 2Clˉ = BaSO4 ↓ + 2NH4+ + ... + SO42– = BaSO4 ... ... былай жасалады:
а) берілген ерітінділерлен үш таза сынауыққа құйып алып, үстіне гипс
суын қосамыз. ... ... ... ... ... ... сынауықта
барий ионы бар болғаны.
ә) үш таза сынауыққа алынған ерітінділердің жалынға әсерін ... үшін ... ... ... ... ... ерітіндіге батырамыз да,
спирт шамы жалынына апарамыз. Екінші және үшінші сынауықтағы ... түсі ... ... сынауықтағы ерітіндіге жалын қызыл - сары
түске боялады.
Қалған төрт ... ... осы ... ... жасап,
бақылағандарын тиісті торкөзге жазады. Нәтижесінде кесте тегіс толтырылып,
төмендегідей ... ... ... ... ...... және нитрат;
Екінші сынауықта – темір және сульфат;
Үшінші сынауықта – барий және хлор ... ... ... ... біріншісінде – азот қышқыл кальций, екіншісінде – күкірт
қышқыл темір, үшіншісінде – хлорлы ... ... ... келе, студенттердің эксперимент есептерін шығарудағы әзірлігімен
танысу үшін арнайы ... ... ... ... ... мынадай мазмұнда болды.
Нөмірленген үш сынауықта глюкоза, глицериннің және сірке ... ... ... ... бір ... ... есеп ... химияны оқыту әдістемесі қарастырылатын «Химияны
оқыту ... ... ... ... ... ... ... бейорганикалық химияға байланысты бірнеше заттарды ажыратып, ... ... ... ... қарамастан бақылау жасалған оқушының
көпшілігі ... ... ... ... Олардың білігі мен
дағдысындағы негізгі кемшіліктері мынадай: әдетте ажыратып – тану есептерін
шығару үшін ... ... оған ... ... және ... анықтайтын
реактивтердің формулалары жазылады. Әр реакцияның белгісі және ... ... ... сынақты қай реактивтен бастайтынына қарай әр
ыдыста жүруі ... ... ... ... ... Осы болжамның
қорытындысына қарай екінші, үшінші және одан ары ... ... ... ... ... үш ... бір ғана ... анықтау
тапсырылғандықтан оқушылар сол реактивтерді анықтап алу керек еді, яғни ... ... алу ... ... ... осы реактивті ала
алмаған. Қалғандары реактивті дұрыс таңдағанымен әр сынауықта ... ... ... ... ... ... мен ... атомды спирт ретінде мыс гидроксидімен әрекеттесіп көк түс беру
реакциясының теңдеулерін ... Сол ... ... пробиркада альдегид
болатыны жайлы қорытынды жасаған. Бірақ ары қарай (он студенттің төртеуі)
глицеринді глюкозадан ... ... ... Тек алты ... қана
алынған ерітіндіні қыздырып, қызыл түс пайда болғанда глюкоза бар екендігі
туралы дұрыс ... ... ... ... ... оқушылардың эксперимент
есептерін шығарудан алған білімі мен білігі ары ... ... ... ... ... ... проблемасының жағдайының дидактикалық,
әдістемелік және психологиялық әдебиетте зерттелуін ... ... екі ... ... оқушылардың оқуға белсенді, саналы қатынасын сипаттайтын оқыту
принципі ретінде (Ш.И. ... Б.Л. ... ... ... бір ... ... (Ш.И. ... М.Н.
Скаткин, М.А. Данилов, И.Л. Лернер, В.В. Краевский және т.б.) ... ... ... түсініктілік ретінде ой елегінен өткізуі, нақты
мазмұнымен толымдылығы, оқып ... ... ... ... нақты түсінуі, зерттеліп отырған фактілерді тек атап, немесе
сипаттап қана қоймай, сонымен қатар, қажет жерде, осы ... ... ... және ... ... жасау, игерілген ережелерді
негіздеу, одан қорытынды шығару. Көптеген дидакт ғалымдар түсініктілікті
қорытынды және ... ... ... атап отыр (М.Н. ... ... В.В. Краевский). Түсініктілікті дамытудың бірден-бір жолы
ретінде оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуды атап ... ... ... ... білім сапасын арттыру проблемасына өткен
ғасырдың 50-жылдарынан ... ... ... ... бастады (С.Г.
Шаповаленко, И.Н. Борисов, Д.М. ... В.С. ... ... қалыптастыру үшін қажетті төмендегі шарттар атап
көрсетілді:
- мұғалімнің қызметін жетілдіру;
- ... беру ... ... оқу ... ... ... ... бағыттылығын күшейту;
оқыту әдістемесін жетілдіру, оқушылардың өзіндік қызметінің ... ... ... ... түсінікті білімнің негізін
қалыптастырудың шарты ... ... ... әдебиетте
түсініктілік оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудың алғы шарты болып
табылатыны көрсетілген.
Көптеген әдіскерлердің ойынша, ... ... ... ... үшін ең ... ... ... Ол проблеманы қойып, оны
шешкен кезде оқушылардың өзіндік қызметінің басымдылығымен сипатталады.
Осыған ... ... ... шығару үшін оқушылардың түсінікті
білімдері болуы керек екенін атап көрсетіледі.
Психологиялық ... ... ... төмендегідей қорытынды
жасауға болады: түсінікті білімді қалыптастыру және ... ... ... ... жалпы механизм бар. Эксперименттік
есептің ерекше шешімін табуды ... ... ... механизм ретінде
психологтар рефлексияны атайды (И.Н. Семенов, С.Ю. Степанов) – бұл ... ... ... ой ... ... қабілеті, әрине бар ақпаратты
қолдану арқылы. Рефлексиялық қабілетті дамытудың құралы эксперименттік есеп
болып табылады, оны шешу жолдарын іздеу ... ... ... ... ... ... ... шешу үрдісінде өз әрекеттерінің
мазмұнын ой елегінен өткізу жүзеге асады. Субъектінің бұл қарама-қайшылықты
шешуге ... ... ... жол ... Есеп шығармашылық
деңгейде ме, әлде жоқ па, ол тек нақты адам шешіп, ... ... ... ... Біреу үшін эксперименттік есеп болып көрінсе, басқаларға ол
таныс есеп болып табылады. Ол есепті шығарып отырған адамның ... ... ... ... И.Н., ... С.Ю.) экспериментік есептерге
төмендегідей талаптар қояды: латенттілік (есептің шарты мен оқушыларда бар
есепті шығару тәжірибесі ... ... ... әр ... ... да ... жоқтығы (шарттардың талаптарының
бірыңғайлығының жоқтылығы), есептердің көп ... және ... ... мазмұнының пәнге қатыстылығы [33].
Химияны оқытуда эксперименттік есептерді қолдану ... ... ... да есепке алу керек: мазмұнының
түсініктілігі, химия курсымен байланыстылығы, ... ... ... ... ... ... шығару үшін оқушылардың химиядан
белгілі бір деңгейдегі білімдері болуы керек. ... ... ... ... ... ... арасындағы байланысты өздігінен
орната алу ... ... және ... ... ... білуден
көрінеді, ал бұл өз кезегінде тұлғаның ой елегінен өткізу және қайта өткізу
қабілеттеріне тәуелді болып ... ... ... ... ... ... ... түсіну мен эксперименттік есептерді
шығару үрдісінің жалпы механизмдері бар, ол рефлексия. Егер эксперименттік
есептерді шығару ... ... ... қабілеттері дамыса,
онда олар (есептер) білімді түсінуді арттырудың құралы бола ... ... ... ... ... ... ... және білімді түсінуді
арттыруда ... ... ... ... барысында бірнеше ... ... ... ... ... ... кезде оқушыларда
туатын қиындықтар мен кең ... ... ... (В.С. ... ... Г.И. ... Л.А. Никонорова, ... ... ... ... ... ... ... оқушылар
білімдерін таныс және таныс емес ... ... ... де бар. Бұл ... берген білімді түсінбегенінің
дәлелі, сондықтан оны ... ... ... деп ... ... ... ... ұғымдарының кең таралғандарын анықтау
үшін сәйкес келетін диагностикалық тапсырмалар жасауға болады.
Диагностикалық ... ... үшін III және IV ... ... Бұл ... жағдайды түсінуге мүмкіндік береді:
оқушылар өздерінің білімдерін таныс және таныс емес жағдайда қолдануы қажет
болған кезде оның ... ... ... ... ... қазір мұғалімдерге жұмыстарыңыздың қай бағытын тексерейін деп
сұраса, ... ... ... (сандық, эксперименттік) шығара
білу білігін емес, теориялық білімдерін тексер деп айтатындарына күмән жоқ.
Соңғы кезде химия курсын оқытуда оның ... ... көп ... ... оқыту әдістемесін қарастыруға көшпес бұрын орта мектепте
химия курсынан есептердің шартына, оны ... ... ... ... сұрақты қарастыру қажет.
Ең басты талаптардың бірі есептің ... ... ... ... Орта ... ... пәнінің бағдарламасында эксперименттік
есептердің 7 типі анықталған. Сонымен қатар, күрделі және аралас есептер
үнемі ... ... ... ... ... ... есептердің
типтерінің шеңберінен шықпауы қажет. Бұл тек сабақта ғана ... ... ... тыс іс-шаралармен факультативтік сабақтарды өткізген кезде
де мүмкін болады. Есептердің шарттары мақсаттарға сәйкес келуі керек, ... ... ... ... ... ... ... тиіс:
ғылымилығы, түсініктілігі, оқушылардың дамуын қамтамасыз етуі қажет.
Кез келген ... ... ... ... және ... шарт
негізінде ұсынылуы қажет, есептің шарттарын қосымша ... ... ... ... бар есептер теориялық білімді
жақсы игеруге, оқылып отырған тақырып өмірмен байланыстыруға, ... ... ... ықпал етеді.
Әсіресе, есеп шартын талдауға ерекше мән беру ... ... ... ... бұл сұраққа көңіл бөлмейді, сосын барып
оқушылар неге есеп шығара алмайды деп таң қалады.
8-сыныптан ... ... ... ... кезінде-ақ оқушылар есепті
шығаруға кіріспес бұрын олар мынадай сұрақтарға жауап беру қажет екендігін
білуі ... не ... нені ... ... ... нені ... болады
(периодтық жүйе, ерігіштік кестесі) және берілген деректерден нені біле
аламыз.
Бірқатар мұғалімдер ... ... ... ... ... ... көңіл бөлмейді. Бұл оқушылардың бойында ұқыптылықты ғана
тәрбиелеп ... ... ... ... ... ойлауының
қалыптасуына ықпал етеді, ең бастысы, мәндісін бірден ұғуға мүмкіндік
береді.
Оқушылардың жазуларына ... ... ... ... ең ... түрде – есептің шарты қысқаша жазылуы керек. Мұны үйрену ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар
қоюдың керегі жоқ, бірақ мұндай жұмыс формасы оқыту кезінде ... ... ... ... ... іс-әрекеттің мәнін балалардың түсінуі.
Жауаптары жеке жазылады. ... ... ... ... ... ... ... бермеу керек. Егер есепті дұрыс ... ... ... алған бағаларына ықпал етпеуі керек, бірақ балалардың ... ... ... қажет.
Жоғарыда айтылған талаптардан басқа, эксперимент өзінің ... Ең ... бұл ... ... ... ... айту ... талап – бұл реактивтерді үнемдеу болып табылады. Шағын санды
заттармен химиялық тәжірибе ... ... ... ... ... азайтады, бұл көрнекілікке әсер етпеуі керек.
Бұл жағдайда ... ... ... ... сөз. ... ... жұмыстар сияқты, арнайы дәптерде емес, жұмыс
дәптерінде жазуға болады [35].
Эксперименттік есептерді шығаруға ... ... ... ... ... ... ... жұмыстан айырмашылықтары бар? Мүмкін, егер
қалыпты жұмыстарды жүргізген кезде ерекшелігін, алу әдістерін және т.б.
оқып ... ... ... есептерді шығару барысында оқушылар қойылған
сұрақтарға жауап беруі керек, бұл үшін, әрине, олар теориялық ... ... ... пайдалануы керек. Яғни, оқушы эксперименттік
есептерді шығаруы үшін ол заттардың қасиеттерін, теорияны білу керек.
Эксперименттік есептерді шығару кейбір арнайы ... ... ... ... алу ... бақылау, салыстыру, бақыланып отырғанды
теориялық білімдермен байланыстыру. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мұғалім көрсеткен демонстрациялық
экспериментті сипаттау, ... ... ... ... еске салу,
мұғалім пайдаланған прибордың схемасын суреттеу, приборды құрастыруға қажет
заттарды таңдау және т.б. ... ... ... ... өту белгілерін
қайталау артық емес – бұл жұмыстың нақты шартына тәуелді.
Химиялық эксперимент дағдыларын дамытуға ерекше назар аудару ... ... ... және ... жұмыстарды өткізу кезінде орындалады.
Оқушыларды ең ... ... ... ... ... есебі
бағаланбайды және зертханалық жұмысты орындағаннан кейінгі дәптердегі жазу
да бағаланбайды, бағаланатыны – оқушы ... ... ... ... ... Бұл жерде сіздердің ... ал ... ... ... ... ... ... қатаң сақтауға
аудару керек.
8, 9-сыныптарда төмендегідей схема ... ... ... ... ... аудару керек: Не істеймін? Нені ... ... ... ... ... ... қысқаша сипаттау
(ауызша, жазбаша) қажет. Одан әрі оқу үрдісінде ... ... ... ... ... мен ... тануға сапалы эксперименттік
есептерді шығаруды органикалық заттармен химиялық реакцияларды қарастыру
қажет. Бұл ... ... көп ... ... ... орындайды,
жоғары сынып оқушыларынан экспериментті жоспарлай білуі, оның нәтижелерін
көре білуі ... ... ... деңгейде оқушылар қажетті ыдыстар мен
реактивтерді таңдай білуі, ... ... ... ... ... ойын дәлелдеу үшін сәйкес экспериментті жүргізуі, оның
нәтижесін талдауы және ... ... ... Яғни, таныс заңдылық бұл
жерде де байқалады (сандық есептер шығаруға үйреткен кезде де): ... ... етіп ... өзің ... қорытынды жаса, ең соңында толық
өздігінен жұмыс істеу. [16]
Дидакт ғалымдардың ... ... ... жұмыс дағдыларын
қалыптастырған кезде оқушылар 4 деңгейді өтуі қажет. ...... үлгі ... ... ... ... көп күш ... етілмейді,
тек орнына қою. Оның мақсаты - әрекеттің белгілі бір реттілігін жасау,
есептеудің автоматты ... ... қол ... ... ... ... ... төмендегідей есептерді қарастыруға болады:
NaOH орнына KOH, LiOH алынады.
Екінші деңгейде ... ... ... типтік есептерді
шығару үшін қажет талдау және ... ... бар ... шығару қарастырылады. Жоғарыда қарастырылған есепке аналогты есеп
болып дәл сондай іс-әрекеттер сақталатын кез келген ... ... ... ... – бұл ... ... Бұған өздігінен есеп құрастыра
білу, аралас есептерді шығару, жеке құбылыстар арасында байланыстар ... ... ... ... екінші деңгейдегі есепке ұқсас есеп құруды
ұсынсақ, онда біз ... ... ... деңгейін аламыз.
Төртінші – шығармашылық деңгей, стандартты емес, айталық олимпиадалық
деңгейдегі есептер шығару жатады.
Менің ... ... ... барысын бағалауда нақты білік,
дағдылар бағалануы керек. Мұның формалары әр ... ... ... ... Буринская, белгілі әдіскер, орта мектепте химияны оқыту нәтижесін
бақылауды ... ... ... ... ... оқушыларға
берілетін әр тапсырмада ... пен ... ... мен ... ... алуды ұсынады және олардың әрқайсысы белгілі бір шартты
белгілермен ерекшеленеді (мысалы, +, - немесе 0 – егер жоқ ... ... ... ... оқушылары нені білетінін, не істей алатынын
нәтижесінде түзету үшін қандай ... ... ... ... ... ... ... деректер негізінде ... ... ... ... ... ... ... – тек кемшіліктерді көрсетуіміз қажет;
2. Есептің шартын мұғалім жұмыс мақсатына ... ... ... оны
сыныппен талдауы қажет және әр оқушы дәптерге дұрыс ... ... ... ... ... ... жұмыстың төрт деңгейінде өткізілуі
керек.
4. Есепті шығаруға үйрету кезінде ... ... ... ... ... жеке және ... ... қамтамасыз
етілуі тиіс.
5. Есептер жүйелі таңдалып алынуы керек. Естеріңізге сақтаңыздар,
білімді ... ... ... 16 рет ... ғана ... болады [35].
2. Мектептегі химия курсында эксперименттік есептерді оқытудың әдістемесі
Сабақ барысы: Эксперименттік есептерді шығару –химияны оқып-үйренуде
қолданылатын ... ... ... ... ... ... бұл
түрінде берілген эксперименттік есептердің орындау жолдары
берілмейді.Сондықтан, мұғалім есептерді шешудің алгоритмін түсіндіреді.
Практикалық жұмысты бастар алдында есептің мақсатын анықтап, шешу жолының
жоспарын ... ... ... талдау жұмысына кірісу керек.
Алдын-ала оқушылармен бірге бір-екі күрделі эксперименттік есептерді
талқылап,жұмыстың барысымен таныстыруға ... ... ... ... ... ... немесе кодоскоптың көмегімен проекциялап
көрсетеміз. Алгоритмдерге сүйеніп эксперименттік есептерді шығарып көрейік.
Мысал 1. Келесі ... ... ... іске ... ... ... ... ... ... | ... ... | ... | ... класс | ... ... | ... мен | ... ... | ... тізбектегі | ... ... тән | ... ... | ... | ... ... |NaOH ... KOH, ал бір ... ... (HCl) – |
|бар-жоғын тексеріп, ... (H2SO4) ... ... ... жоқ болған | ... бар | ... ... | ... ... | ... ... | ... | ... ... жүру | ... ... ... қана қосу ... мен қажет |қажет,өйткені сілтіні артық мөлшерде құйған жағдайда ... ... |Al(OH)3 ... ... ... Na[Al(OH)4] тұзы |
|ескеру керек ... ... ... | ... ... |түссіз еріт. ақ ... ... ... ... ... |ақ ... ... асырып, байқалған | ... ... | ... ... | ... 2. 3 ... ... ... барий хлориді және натрий
сульфатының ерітінділері берілген. Қай пробиркада қай зат берілгендігін
тәжірибе жүзінде ... реті ... жолы ... бөлім. Әрбір заттың |NH4Cl  NH4+ + Cl– ... ... ... мен |NH4+ ионына + реактив OH–: ... ... ... |NH4+ + OH– = NH3 + H2O, ... ... ... ... ... ... ... Ag+: |
| |Ag+ + Cl– = AgCl, HNO3 ... ақ |
| ... |
| ... 2Cl– |
| ... реактив SO42–: |
| |Ba2+ + ... ... ... ... ... |
| ... ... Ag+: |
| |Ag+ + Cl– = AgCl↓, HNO3 ... ақ |
| ... |
| ... SO42– |
| ... ... ... сары түске |
| ... |
| |SO42– ... Ba2+: |
| |Ba2+ + SO42 = BaSO4 ↓, HNO3 ... |
| |ақ ... ... шешу жолын таңдау(заттарды|Берілген екі тұздың құрамында Cl– ... ... ... ... ... |
| ... ... ... Бір |
| ... ... SO42– ... бар. |
| ... ... а) ... |
| ... BaCl2 көмегімен; б) |
| ... H2SO4 ... |
| ... в) NH4Cl ... ... |
| |KOH ... ерітіндісімен анықтаймыз |
|Есепті шығарудың ... да |  ... ... ... жолын| ... | ... ... | ... ... ... заттар ерітінділерін |нөмірлі пробиркада ақ ... ... ... ... ... ... |болды. Қорытынды:екінші пробиркада |
|нөмірлейміз.Содан соң әрбір |Na2SO4 ерітіндісі бар. ... ... ... | ... ... | ... ... байқап, | ... ... | ... ... заттары | H2SO4  ерітіндісін құйғанымызда ... ... және ... ... ... HNO3 қышқылында |
|пробиркалардан ерітінділерді |ерімейтіні ақ тұнба түзілді. ... ... ... ... |Қорытынды:бірінші пробиркада BaCl2 |
|реактивті қосамыз. Қай пробиркада|ерітіндісі бар. ... ... ... | ... жасаймыз. | ... ... ... ... ... үстіне сілті |
|заттың ерітіндісінен құйып, |ерітіндісін құйып, қыздырамыз. ... ... ... зат |Пробирканың аузына ылғалданған қызыл |
|болғандығын дәлелдеңіз. ... ... ... ол |
| ... ... ... |NH4Cl ... бар. |
| Қай ... қай зат бар ... бірінші пробиркада барий |
|екенін анықтап,қорытынды ... ... ... ... ... ... |
| ... ... хлоридінің |
| ... бар. ... ... ... соң, әр оқушы екі эксперименттік есепті өз
бетінше орындайды. Мұғалім сынауықтағы ... ... аса көп ... ... тәжірибе бөлек таза сынауықта өткізілуі тиіс. Тәжірибенің
орындалуының алдында оқушының міндеті өзінің жұмыс жоспарын алдын ала
ойластырып мұғалімге айтуы ... ... ... ... ... кейін оқушылар тәжірибиенің эксперименттік бөлімін орындайды.
Мұғалім оқушыларға эксперименттік бақылаудың қорытындысын жазуға бос
парақ береді.
Эксперименттік бақылаудың қорытынды парағы
|Жұмыс барысы ... ... ... |
| ... ... | |в |ова |а ... ... |  |  |  |  ... ... |  |  |  |  ... по ходу ... ... первый столбец таблицы. В конце занятия
Оқушылар жұмыс барысында кестенің бірінші ... ... ... оқушылар жауап парағын мұғалімге тапсырады. Мұғалім жауап парағын
тексеріп,қателерін жөндеп,кемшіліктерін көрсетеді.Содан соң оқушылармен
талқылайды.
3 мысал
|Реагент ... ион |
| |Fe2+ |Fe3+ ...... ... ... қосылған әктің |
|гексацианоферраты(III) |түсті тұнба |түсіндей лай қоспа ... қан ... ... ... |
| | | |
| |Fe3 | |
| ... | |
| | | ...... |  |Fe4 ... ... | |көк ... ... қан тұзы) | ... ... деп ... |
|NH4SCN –аммоний роданиді |  ... ... қан ... |
| | ... |
4- ... ... ... |
|Орындалу реті | ... |
| | ... ... ... ұшына ағаш |Темірдің оттекте және хлор |… ... ... ... ... | ... ... ... |демонстрациялық тәжірибеден | |
|қыздырамыз.Қызған сымды ... ... ... | ... ... |құбылыстарға тән реакция | ... ... ... ... ... жану ... ... түбіне құм |тотығу-тотықсыздану реакциялары| |
|салу қажет. ... ... | ... ... ... темірдің | | ... ... ... | | ... да, оны ... | | ... ... ... | | ... ... ... құм| | ... керек). | | ... ... ... ... |… ... ... ... теңдеулерімен | ... ... жұқа ... ... тұрғысынан | |
|темір жаңқаларын салып, ... ... | ... 1–2 мл қышқыл |Қай реакциялардың нақты | ... ... ... ... бар? | ... ... концентрлі қышқылдарға| ... ... ... ... | ... ... қышқылдармен | ... ... | ... ... тез ... | | ... ... қыздыру | | ... Не ... ... | ... ... ... | | ... ... | | ... ... алып, | | ... ... ... | | ... ... ... | | ... да, бір | | ... | | ... | | ... ... | | ... | | ... ... 1–2 мл жаңа ... реакциясы негізінде |… ... ... (II) ... ... гидроксидіне | |
|сульфаты ерітіндісін және |қышқыл, сілті ... мен | ... ... ... ... ... | ... күйдіргіш натр |сынаңыз. Сәйкес реакция | ... ... ... ... темір(II) | ... ... 3-ке ... қасиеттері | |
|пробиркаларға құйыңыз. ... ... | ... ... ... ... және | ... ... ... ... ... | |
|мөлшерде концентрлі ... ... | ... натр ерітіндісін |жасаңыздар. | ... | | ... ... ... тұз | | ... ерітіндісін қосыңыз.| | ... ... ... | | ... ... ... ... | ... ... | | ... ... | | ... 1–2 мл темір |Алмасу ... ... |… ... ... ... |темір(IIІ) гидроксидін | ... оның ... ... ... ... ... | ... күйдіргіш натр |дәлелдеңіздер. Реакция | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... 2-ге ... | ... тұз ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... ... | | ... ... (II) сульфаты |Неліктен темір (II) ... |… ... ... ... ... жаңа ... | ... Не байқадыңыз? ә) |күйінде пайдалану керек? Ауаның| |
|Темір (IIІ) ... ... ... ... | ... бар пробиркаға |теңдеулерін жазыңыз. Темір (II)| ... ... ... ... ... (IIІ)қосылыстарының | |
|қосып,сәлден ... ... ... қасиеттері | ... ... ... |туралы қорытынды жасаңыздар. | ... | | ... |Екі ... (№ 1и 2) |… |
| ... және ... | |
| ... ерітінділері | |
| ... Әр ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... және | |
| ... ... ... | ... ... мен ... ... мен |… ... ... ... ... ерітінділері| |
|ерітінділерін әмбебап |гидролизге ... ма ,жоқ па | ... ... ... ... ... | ... ... рН ... | ... ... ... реакция теңдеулерін | |
|болатындығы туралы қорытынды|жазып көрсетіңіз. | ... | | ... ... ... ... ... ... химияға деген
қызығуы артады және байқалған құбылыстар мен үдерістерді түсіндіру кезінде
оқушы бойында білік пен ... ... ... ... ... ... дамытуға олардың өздігінен жұмсы жүргізуі,
оның ішінде негізгі химиялық ұғымдарды жете танып білуіне арналған ... ... ... ... таным-түсініктері жеңілдеп,
сарамандық дағдылары қалыптасып, қорытынды жасауды ... Осы ... пен ... ғана қалыптастырып қоймай, химия ғылымының маңызды
заңдылықтарын түсіндіруге мүмкіндік ... ... ... ... ... өтілген жағдайда
тиімді нәтиже бере алады. Мәселен, түрлі химиялық ... ... ... ... ... түрлері (дистиллятор, кептіргіш шкаф, муфель
пеші, таразы түрлері т.б.) жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... орындау барысында алдымен табуға қажетті затты
және соның әсерінен алуға болатын химиялық реакцияны ... ... ... ... ... ... ... керек. олар аспаптарды өздері
құрастырады, сарамандық тапсырманы орындайды және әрқайсысы өз ... сын ... баға ... ... ... ... ... эксперименттік есептерді ... ... ... – математика бағытындағы 10 сынып химиясына
бағдарлама бойынша барлығы 68 ... ... 2 ... бөлінген. Оқу курсы
бойынша барлығы 21 зертханалық тәжірибе, 4 сарамандық ... ... ... ... ... ... сарамандық сабақтарды
қалыптасып, дамиды. Және де ... ... ... ... ... есептерді шешу маңызды орын алады. Сонымен қатар химиядан
эксперименттік есептерді шығару ... ... ... ... және ... ... ... сәйкес 5-6-7 тараулардың тақырыптық-күнтізбелік
жоспары жасалды.
Кесте-10
|№ |Сабақ тақырыбы ... ... ... |Үй |
| | ... ... | ... | | | ... | | |
| | | | ... | | ... |8 | | | | ... ... және | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... |1 | | ... ... ... | | | ... |бет |
| ... | | | ... |Қосымаша |
| ... | | | ... ... | | | |н | |
| ... атом | | | ... | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | |
| |ық ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... |1 | |№ 5 ... 5.4( |
| ... ... | | ... |98-100 |
| ... | | |5.1 ... ... |бет) |
| |қосылыстары: | | ... және ... | |
| ... | | ... | | |
| ... | | ... | | |
| ... | | ... | | |
| ... ... | |5.2. ... | | |
| ... | | ... және | | |
| ... ... | ... | | |
| |№ 5 (5.1, | | ... | | |
| ... | | ... | | |
| |№ 6 (6.1, 6.2) | | ... | | |
| ... | | ... | | |
| ... | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | |№ 6 | | |
| | | | ... | |
| | | | |қ ... | | |
| | | | |6.1 ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | |
| | | | ... | | |
| | | | |6.2 ... | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| ... магнийдің|1 | |№ 5 ... |
| ... ... | | ... |бет |
| ... | | |5.1 ... ... |
| |физикалық, | | ... ... |бет |
| ... | | ... | |§6.7., ... |қасиеттерін | | ... | |бет |
| ... ... | |5.2. ... | | |
| ... | | ... | | |
| ... | | ... | | |
| ... | | ... | | |
| |№ 5 (5.1, | | ... | | |
| ... | | ... | | |
| |№ 6 ... | | ... | | |
| ... | | |№ 6 | | |
| ... | | ... | |
| | | | |қ ... | | |
| | | | |6.1 ... | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | |
| | | | ... | | |
| | | | |6.2 | | |
| | | | ... | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... , | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... ... | |
| | | | ... (ІV)| | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| ... |1 | | ... 170|
| |кермектілігі, оны | | | ... |бет |
| |жою ... | | | | | |
| ... металдар | | | | | |
| |мен ... жер | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... кен | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... |1 | | | | |
| ... мен оның | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... реакция | | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... немесе | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| |зат ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| |№ 1 ... |1 | | ... ... |
| |жұмыс ««Негізгі | | | ... ... |
| ... металдары» | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| |6- ... |8 | | | | |
| ... | | | | | |
| ... және | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... |1 | | ... |
| ... ... | | ... |7 ... |
| ... атом | | | | ... |
| ... | | | | ... |
| ... Мыс, | | | | | |
| ... темір, хром| | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... кен | | | | | |
| ... | | | | | |
| |Мыс, ... және |1 | |№ 6 ... ... |олардың маңызды | | ... |бет |
| ... | | |: ... |§7.2., ... ... ... | | |6.1 Мыс (ІІ),|зертхана |бет |
| ... ... | | ... | | |
| ... | | ... | |
| |№ 6 (6.1, 6.2) | | |н алу; | | |
| ... | | |6.2 ... | | |
| |№7 ... | | |мен ... | | |
| ... | | ... | |
| | | | |е ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | |№7 | | |
| | | | ... | |
| | | | |қ ... | | |
| | | | ... Zn2+ | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| ... және ... | |№ 6 ... ... ... | | ... |бет |
| |қосылыстары: | | |: ... | |
| ... ... | | |6.1 ... |зертхана | |
| ... ... | | |(ІІ), ... | | |
| ... | | ... (ІІІ) | | |
| |№ 6 (6.1, 6.2) | | ... | |
| ... | | |н алу; | | |
| |№7 ... | | |6.2 ... | | |
| ... | | |мен ... | | |
| | | | ... | |
| | | | |е ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | |№7 | | |
| | | | ... | |
| | | | |қ ... | | |
| | | | |«Fe2+, Fe3+, | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| ... және олардың | | |№ 6 | |§7.3., ... ... | | ... |бет |
| ... | | |: | | |
| ... ... | | |6.1 Хром | | |
| ... ... | | ... | | |
| ... | | ... | |
| |№ 6 (6.1, 6.2) | | |н алу; | | |
| ... | | |6.2 ... | | |
| | | | |мен ... | | |
| | | | ... | |
| | | | |е ... | | |
| | | | ... | | |
| ... оның |1 | | ... |
| |түрлері мен | | | ... ... |
| ... ... | | | ... ... |
| |алу шаралары. Ауыр| | | ... |
| ... | | | |н | |
| ... | | | ... | |
| ... тірі | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... есеп |1 | | | | |
| |№ 2 ... |1 | | | ... |
| ... ... | | | | ... |
| |топша металдары» | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... шығару» | | | | | |
| |№ 3 ... ... | | | ... |
| ... ... | | | | ... |
| ... | | | | | ... ... және ... жұмыстардың жоспары
Кесте 11
|№ |Тарау ... ... ... жұмыс |
|1 |Химияның негізгі түсініктері.| | |
| |(12 саг) | | |
|2 | ... ... | | |
| ... жəне атом ... (12 | | |
| |сағ) | | |
|3 ... ... жəне зат |№3 зертханалық | |
| ... (9 сағ) ... ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... ... |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | |ры бар ... | |
| | ... | |
|4 ... реакциялардың жүру | | |
| ... (9 сағ) | | |
|5 ... мен ... (8 |№6 зертханалық | |
| |сағ ) ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | |№5 ... | |
| | ... Мыс | |
| | ... ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
|6 |S ... ... |№8 ... | |
| ... (8 сағ ) ... ... | |
| | ... тұздарымен | |
| | |№7 ... | |
| | ... (І). Nа жəне | |
| | |К ... тұздарының | |
| | ... ... | |
| | |№9 ... | |
| | ... Əк сүті мен | |
| | |əк суын ... | |
| | ... ... | |
| | ... | |
|6 |d ... ... | |№1 ... |
| ... (6 сағ) | ... |
|7 |р ... ... (21 сағ) | |№10 ... |
| | | ... ... | | |(К -7). ... |
| | | ... оның ... |
| | | ... ... |
| | | |Аl3+ ... |
| | | ... ... |
| | | |лық ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... Карбонат- |
| | | ... ... |
| | | ... СО3 |
| | | |2 |
| | | |№14, 15 ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | |№16 ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | |№2 ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | |№1 8 ... |
| | | ... ... |
| | | |фор ... |
| | | ... жəне |
| | | ... |
| | | ... (К-7). |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | | |
| | | | |
| | | |№3 ... ... |
| | | ... ... |
| | | |№4 ... ... |
| | | ... |
| | | ... шешу |
|8 ... ... ... | | |
| |алу ... (12 сағ) | | ... ... ... ... ... жұмыстарды орындаудың
әдістемелік нұсқауы төменде берілген.
№1. Сарамандық жұмыс
Тақырыбы: ... ... ... ... ... ... «Металдар» тарауы бойынша алған теориялық білімді практика
жүзінде іске асыру.
Дамытушылық:
- S,d-элементтер туралы алған білімдерін ... ... ... ... ... және ... ... металдар туралы алған теориялық білімдерін өмірде қолдана білуге
үйрету;
- Сарамандық жұмыс жасай ... ... ... ... ... іске ... ... жұмыс жасай білу білігін қалыптастыру,
Тәрбиелік:
- оқушының танымдық қызығушылығын қалыптастыру;
- өз бетінше жұмыс жасай білуге тәрбиелеу;
- экологиялық, экономикалық тәрбие беру.
Көрнекілігі: Электронды ... Д.И. ... ... ... ... ... ... Мыс, мырыш, темір қосылыстары,
натрий гидроксиді, калий тиоционаты, қызыл қан тұзы , ... ... ... ... ... ... ... спирт шам
т.б.
Пәнаралық байланыс: Физика, биология, тарих, математика.
Сабақтың типі: Сарамандық сабақ.
Сабақтың түрі: Дәстүрлі.
Әдіс-тәсілі: ... ... ... ... Ұйымдастыру.
Оқушыларды түгелдеп, назарын сабаққа аудару.Лаборанттың көмегімен
сарамандық құрал-жабдықтарды, ... ... ... ... 3 ... Әр ... тиісті тапсырмаларын таратып беру.
ІІ. Сарамандық жұмыс №1.
І топ.
1. Индикаторды ... ... ... ... ... натрий хлориді
ерітінділерін анықтаңдар.
2. Ерітіндісі бар сынауықтардың қайсысында мынадай тұздар: темір ІІІ
сульфаты, натрий сульфаты, мырыш сульфаты бар екенін анықтаңдар.
3. ... ... ... ... ... жойыңдар.
4. Басқа реактивтерді қолданбай, ерітіндісі бар үш сынауықтың ... ... ... ... ... натрий гидроксиді бар екенін дәлелдеңдер.
ІІ топ.
1. Мырыштан мырыш гидроксидін алыңдар.
2. Нөмірленген үш сынауықта натрий карбонаты, натрий сульфаты, ... бар , ... ... ... ... затты анықтаңдар.
3. Сендерге берілген кермек суда кальций сульфатының бар екенін
дәлелдеңдер.
4. Басқа реактивтерді қолданбай , ерітіндісі бар үш сынауықтың қайсысында
темір ІІ ... ... ... ... ... бар ... топ.
1. Темірден темір ІІІ гидроксидін алыңдар.
2. Ерітіндісі бар сынауықтардың қайсысында мынадай тұздар: темірІІІ
хлориді, натрий сульфаты, ... ... бар ... ... ... карбонатының сапалық құрамын анықтаңдар.
4. Басқа реактивтерді қолданбай, ... бар үш ... : ... ... ... ... ... бар екенін
анықтаңдар.
Жұмыстың нәтижесін кестеге түсіріп, дәптерді өткізу.
|Жұмыстың атауы, барысы|Реакция шарттары, бақылау ... |
| ... | |
| | | ... Үйге ... қайталау.
ІІ – нұсқа
Сарамандық жұмыс: Металдар тақырыбына эксперименттік есептер шығару.
Тапсырма: ... ... ... ... шығару.
Құралдар мен реактивтер: сынауықтар мен тұрғы, сірке қышқылының,тұз, күкірт
қышқылының ерітіндісі, мырыш,мыс,темір хлоридтері, ... ... ... ... ... ... карбонаты.
Тәжірибенің орындалуы:
1.Үш сынауық алып, әрқайсысына тұз қышқылының сұйылтылған ерітіндісінен 1-2
мл-ден құйыңдар. Оның ... ... ... ... ... Металл | HCl | H2 SO4 |
| Zn | | |
| Fe | | |
| Cu | | ... ... ... ... ... ... ... тұз ерітінділерін құйыңдар да әрқайсысына 1
түйір темір, мыс, мырыш түйірлерін салыңдар. Не ... ... ... Металл | ZnCl2 | FeSO4 | CuCl2 |
| Zn | | | |
| Fe | | | |
| Cu | | | ... ... ... ... ... ... ... алыңдар.Реакция теңдеуін жазыңдар.
4. Төмендегі айналуларды тәжірибе жүзінде іске ... ... ... жұмыс
Тақырыбы: Аммиактың алынуы, аммиактың сулы ерітіндісінің және аммоний
тұздарының қасиеттерін зерттеу.
Мақсаты: Аммимактың алынуын тәжірибе барысында ... ... ... ... зерттеу
Қажетті құралдар мен реактивтер: аммоний, хлориді (құрғақ), кальций
гидроксиді немесе сөндірілген әк ... ... екі ... газ
өткізгіш түгі бар тығын, тұғыр.
Тәжірибенің орындалуы:
Экспериментті жүргізбестен бұрын аммиактың ... ... ... ауадан жеңілдігіне тоқталып кету керек.
Сынауыққа аммоний хлориді мен сөндірілген әкті салып, оны газ өткізгіш
түтігі бар тығынмен ... ... ... ... газ ... бос ... ... төңкеріп кигізеді. Қоспасы бар сынауықты
қыздырады. Бөлінген газ-аммиак бос сынауыққа жинала ... ... ... + CaCl2 + 2H2O
Аммиактың химиялық қасиеттері.
1.Аммиактың ерігіштігі. Аммиак ... ... ... ... оны газ өткізгіш түтігі бар тығынмен жабады (тығындағы газ өткізгіш
түтіктің ұшы ішкі бетке ... ... ... ... соң газ ... суға толы ... ... Бұл кезде
кристалдандырғыштағы су газ өткізгіш бойымен көтеріліп, «фонтанша» ... су ... яғни ... суда өте ... ... (1 көлем суда 700
көлем аммиак ериді) айтып кеткен ... ... ... ... ... ... қасиет көрсетеді. Оны фенолфталейн ерітіндісі арқылы сынап
көрсетуге ... ... ... ... ... ... химиялық эксперимент
түрінде көрсетіп, түсіндіруге болады.
2. Аммиактың оттекте жануы.
Керекті реактивтер мен ... ... ... ... 25%-
тік аммиак ерітіндісі, натрий гидроксиді, екі сынауық, екі газ ... бар ... екі ... ... калий перманганаты ұнтағы салынған сынауықты ... ... ... ... тұғырға аммиак ерітіндісі мен
натрий гидроксиді қоспасы бар ... ... ... ... екі ... ... ... қаратып қояды. Сосын калий
перманганаты бар сынауықты қыздырады. Бұл кезде мына реакция ... O2 + K2MnO4 + ... ... ... пен ... ... жану ... байқауға
болады. Реакция теңдеуі былай жүреді:
4NH3 + 3O2 2N2 + ... ... ... ... ... ... жанады деген
қорытынды жасайды.
3. Аммиактың қышқылмен әрекеттесуі.
Керекті реактивтер мен құрал-жабдықтар: екі шыны таяқша, ... ... ... ... ... таяқшаның біреуін конценртлі тұз қышқылына батырып, екінші
таяқшаны 25%-дық ... ... ... екі шыны ... ... сол ... «ақ ... пайда болады». Оқушылар реакция теңдеуін жаза
отырып, ақ түтін – аммоний хлориді екеніне көз ... ... ... ... ... көмегімен ерітіндідегі иондарды анықтау
Мақсаты: Бейметалдар тақырыбында алған теориялық білімдерін тәжірибелік
жұмыста ... білу ... ... ... мен ... ... штатив, кальций хлориді,
барий хлориді, калий хлориді, натрий хлориді, күміс нитраты, азот ... ... ... ... ... ... ортофосфор қышқылы,
аммоний сульфаты, лакмус, фенолфталеин
Тәжірибелерді орындауға нұсқаулар
|р/с | 1 ... ...... сапалық реакция |
|1 ... ... ... |
| |1- ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... калий хлориді |
| ... ... ... |
| ... ... |
|2 |Әр ... 2 ... ... ... ерітіндісін құйыңыздар!. Не |
| |байқалды?, кестені толтырыңыз |
| | |
| ... № |
| ... ... |
| |Не ... |
| | |
| ... ... |
| ... нитраты |
| | |
| | |
| |№2. ... ... |
| ... ... |
| | |
| | |
| |№3. ... ... |
| ... ... |
| | |
| | |
| |№4. ... ... |
| ... ... |
| | |
| | |
|3 ... ... ма? |
| ... ... |
| |Оны ... ... ... |
|4 ... ... ... ... және иондық түрде |
| ... ... ... ... ... ... |
| | |
| | |
| | |
|5 |Әр ... 1 ... ... азот ... ... |
| | |
| ... № |
| ... реактив |
| |Не ... |
| ... ... не ... |
| | |
| ... хлориді |
| ... ... |
| | |
| | |
| | |
| |№2. ... ... |
| ... ... |
| | |
| | |
| | |
| |№3. ... ... |
| ... ... |
| | |
| | |
| | |
| |№4. ... ... |
| ... ... |
| | |
| | |
| | |
|6 ... |
| | |
| | |
| | ... | 2 ... ...... сапалық реакция |
|1 ... ... ... |
| |1- ... сұйытылған күкір қышқылы |
| ... ... ... |
| ... құйыңдар. |
|2 |Әр ... ... ... немесе барий нитратын қосыңыз, кестені |
| |толтырыңыз. |
| | |
| ... № |
| ... ... |
| |Не ... |
| | |
| |№1. ... ... қышқылы |
| ... ... |
| | |
| | |
| |№2. ... ... |
| | |
| ... хлориді |
| | |
| | |
|3 |Не ... |
| ... |
| ... ... және ... түрде теңдеулерін жазыңдар |
| | |
| | |
| | |
| ...... ... ион ... болып табылады? |
| ... |
|4 ... |
| | |
| | |
| | ... | 3 ... ...... сапалық реакция |
|1 ... 0,5 ... ... ... ... да ... салып, тұзды |
| |толығымен жабаиындай етіп конйентрлі күкірт қышқылының ерітіндісін |
| ... |
|2 ... мыс ... ... |
|3 ... ... |
|4 | |
| ... газ ... |
| ... ... неге көгерді?_______________________________ |
| |Реакция теңдеуін жазып, электронды баланс әдісімен коэффиценттер |
| ... ... |
| | |
| | |
| ... |
| |Тотықтырғыш пен ... ... |
| | |
| | |
| | |
| ... ... |
|5 ... |
| | |
| | |
| | |
| | ... | 4 ... ...... сапалық реакция |
|1 ... 1-2 мл ... ... ерітіндісін құйып, осындай |
| |мөлшерде күміс нитратының ерітіндісін қосыңдар.. |
|2 |Не ... |
| | |
|3 ... ... ... |
| | |
| | ... | 5 ... ... – ионға сапалық реакция |
|1 ... 1-2 мл ... ... ерітіндісін және сонша барий |
| |хлориді ерітіндісін құйыңдар. |
| ... №1 |
| ... ... |
| |Не ... |
| | |
| ... ... |
| ... ... |
| | |
| | |
| ... ... |
| ... нитраты |
| | |
| | |
|2 ... ... 0,5 мл ... азот ... қосыңдар. |
| |Не байқалды? |
| | |
| ... ... және ... ... ... ... |
| | ... | 6 Нұсқау. Аммоний – ионға сапалық реакция |
|1 ... 5-6 ... ... ... ... ... 1-2 ... |
| |концентрлі ... ... ... |
|2 ... лакмус немесе фенолфталейн қағазын дайындаңдар. |
|3 ... ... ... ... индикатор қағазын ұстап тұрып,|
| |сынауықтағы қоспаны қыздырыңдар. |
|4 ... түсі ... ме? ... |
| ... ? ... |
| | |
| | |
|5 ... – ионына қандай реакция сапалық реакция болып табылады? |
| | ... ... ... ... ... ... оқыту әдістемесінің
тиімділігін сынақ іс-тәжірибе арқылы зерттеу
Орта мектептің химия ... ... ... ... ... ... қалыптастыру тек теориялық материалды берумен шектелмейді.
Оқушының теориялық ... ... ... ... шешу ... білік дағдысымен ұштасуы керек. Жаратылыстану ғылымдарының ішінде
химия эксперименттік ғылым болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... әрбір тақырыпқа
байланысты зертханалық және сарамандық жұмыстардың ... реті ... ... ... ... мен ... тарауы бойынша терең де
теориялық білімді берумен қатар, зертханалық және ... ... ... ... ... ... Соның негізінде оқушыларға
арналған зертханалық және сарамандық жұмыстардың нұсқаулығы жасалды.
Эксперимент барысында ... және ... ... ... дәлелдеуге және эксперименттік есептерді шешудің ... мен ... ... ... тырыстық. Эксперименттiк-
тәжiрибелiк жұмыстар бірнеше кезеңдерде жүргiзiлдi.
1. Анықтау кезеңі
Мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... орындау үшін келесі әдістер пайдаланылды:
❖ оқушылардың білімді бақылау алдындағы күйін байқау;
❖ бақылау жұмысын талдау
2. Қалыптастыру ... - ... ... ... ... ... бақылау
түрлерін пайдалану кезінде оқушылардың интерактивті қарым-қатынасын
қалыптастыру.
Бұл кезеңде эксперименттік сыныптарда ... ... ... ... ... ... және ... соңындағы қорытынды бақылауды,
өзін өзі бақылау мақсатында үй тапсырмасы тестілеу арқылы жүргізілді.
3. Бақылау кезеңі
Мақсаты – тапсырмалар арқылы ... ... ... ... және ... ... ... қаласындағы №12 І.Қабылов атындағы қазақ орта мектебінде
эксперименттік жұмыстар жүргiзiлдi. Эксперименттiк топ пен бақылау ... ... ... ... ... ... сарамандық,
эксперименттік жұмыстарды орындауда әр ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды. Ал,
бақылау тобында бiлiм беру бұрынғы ... ... ... ... ... ... кезiнде әр тақырып оқушылардың материалды саналы
меңгеруiне көмектесетiн бақылау жүргiзу, жеке ... ... ... ... оның ... ... жұмыс дәптеріне қорытындылау
сияқты бағыттар толығымен қамтылып отырылды. Сабақ барысында оқулықтағы
материалдар мен ... және ... ... ... ... ... өздiгiнен орындауға арналған тапсырмалар мазмұны
кiрiктiрiлдi. Сөзiмiз дәлелдi болу үшiн ... ... ... ... ... ... оқушылардың эксперименттік есептерді ... ... ... ... ... олардың химияға деген
қызығушылығы біршама артты (1-кесте).
Кесте 1 – Бастапқы зерттеу бойынша оқушы үлгірімінің деңгейлері
|Тобы |Оқушы ... ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | |өте ... |төмен, % |орташа, % ... % | |
| | |% | | | | ... |24 |26,5 |39,8 |29,1 |4,6 |100% ... |24 |25,4 |39,0 |30,2 |5,4 | |
| | | | | | |100% ... 1 – Мектеп химия курсында оқушылардың эксперименттік есептерді
шығару дағдыларының қалыптасу деңгейі (экспериментке ... ... ... ... ... деңгейлері
|Тобы |Оқушы |Деңгейлер ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | |өте ... |төмен, % |орташа, % |жоғары, % | |
| | |% | | | | ... |24 |25,6 |37,0 |30,8 |6,6 |100% ... |24 |16,7 |20,2 |40,5 |22,6 | |
| | | | | | |100% ... 2 – ... ... курсында оқушылардың эксперименттік есептерді
шығару дағдыларының қалыптасу деңгейі (эксперименттен кейін)
Эксперимент мәліметтеріне сүйене отырып, біз ... ... ... ... ... ... кезеңінде оқушылардың
басым көпшілігінің білім деңгейі ... ... ал ... есептерді жүргізу барысында ... ... ... ... ... есептерді шешу арқылы оқушының бағдары
анықталды.
|«Металдар» тақырыбына ... ... ... ... ... ... с ... ... ... ... для пробирок, |
|Г-образная газоотводная трубка, санитарная склянка; в пробирках № 1–4 ... в ... ... МgСl2, NaOH, Na2CO3, NaNO3; ... ... ... р-р), ... лакмусовая бумажка,  ... ... ... ... NaOH, AgNO3, ... вода), |
|MgCl2, соляная кислота (HCl), Fе (порошок), Н2О2 (пероксид водорода), |
|HNO3 (разб. и конц.). ... Б ... ... спички, держатель для пробирок, штатив с пробирками,|
|Г-образная газоотводная трубка, санитарная склянка; в пробирках № 1–4 ... в ... ... ... ... Na2SO4, Na2S; ... ... (HCl), Са(ОН)2 (известковая |
|вода), HNO3 (разб.), ... ... ... FeSO4 (свежеприготовленный раствор), |
|BaCl2, NH4CNS, NaOH, ... Al (1–2 ... NaOH ... ... В ... ... ... ... трубка, Fe (гвоздь с ниткой), |
|спиртовка, спички, штатив с пробирками, держатель для пробирок, санитарная |
|склянка; в ... № 1–3 ... в ... ... NaCl, BaCl2, AlCl3; ... NaOH, Н2SO4, AgNO3, в ... № 4–5 растворы MgSO4 и ... Na2CO3, ... ... Сu ... ... ... (НСl), ... (2–3 гранулы). ... ... |
| |
| ... A |
| ... При ... химических реакций определить, в какой из пробирок (№ 1–4) ... ... ... хлорид магния, едкий натр, карбонат натрия |
|(сода), нитрат натрия ... |
| ... При ... ... ... ... качественный состав водного |
|раствора ... ... ... |
| ... ... ... ... превращения: |
| ... |
| |
| ... Б |
| ... С ... ... реакций определить, в какой из четырех пробирок (№|
|1–4) находятся твердые вещества: карбонат кальция, нитрат бария, сульфат ... ... ... ... |
| ... Доказать опытным путем, что кристаллы сульфата железа(II) частично |
|окислились при ... и ... ... ... ... т. е.  ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... |
| |
| ... В |
| ... ... с ... ... ... в ... из пробирок (№ 1–3) |
|находятся твердые вещества: хлорид натрия, хлорид бария, хлорид ... ... |
| ... Проделать опыты, при помощи которых можно устранить постоянную и ... ... ... ... ... ... и ... проба) |
|гидрокарбонат кальция ... |
| ... ... ... следующие превращения веществ: ... ... |
| ... ... ... ... есептер шығару
Бақылау жұмысы
I- нұсқа
№ 1 тапсырма.
№1, №2, №3 нөмірлі сынауықтарда натрий сульфаты,натрий карбонаты,аммоний
сульфаты ерітінділері ... ... ... ... ... ... |NaOH |BaCl2 ... |
| | | | |зат? ... 1 ... |бақылау |бақылау | ... 2 ... ... ... | ... 3 ... ... |бақылау | ... 2 ... ... ... → CaCO3 → ... кестеге толтырыңыз:
|Превращение |Уравнение реакции |Бақылау |
| | | |
| | | ... ... ... №2, №3 ... ... ... ... хлориді,аммоний
хлориді ерітінділері берілген.
Әр сынауықтағы затты анықта.
Қорытындысын кестеге толтырыңыз.
|Реактив |NaOH |AgNO3 ... |
| | | |зат? ... 1 ... |Бақылау | ... 2 ... ... | ... 3 ... ... | ... 2 ... ... ... → CaCO3 → ... ... ... |Уравнение реакции ... |
| | | |
| | | ... ... ... ... оқыту барысында оқушылардың тәжірибелік білік ... ... ... ... ... ... зор.
Химия курсына арналып жасалынған эксперименттік есептерді оқыту әдістемесі
теориялық ... ... ... ... ... терең білім беру
мақсатын көздейді. Осы әдістемені химияны оқыту ... ... ... ... ... Мектеп химия курсындағы химиялық эксперименттердің жалпы сипаттамалары
айқындалды.
2. ... ... ... ... ... алатын орны және шығару
әдістемесі қарастырылды.
3. Эксперименттік есептері бар тараулардың тақырыптық –күнтізбелік ... ... ... ... ... арналған сарамандық жұмысқа
нұсқаулық әзірленді.
5. Оқушылардың химиялық ұғымдарын қалыптастыруда теориялық ... ... ... және жаңа технологияларды пайдаланудың
жолдары берілді.
6. Оқушылардың теориялық білімдерін іс-жүзінде пайдалана білу іскерлігі
мен ... ... ... ... ... ... Жүргiзiлген эксперименттiк жұмыстар нәтижесi тәжірибелік нұсқаулықты әр
түрлі әдіс –тәсілдермен үйлестіре ... ... ... ... ... деңгейге көтеруге болатындығын дәлелдедi.
8. Педагогикалық экспериментке қатысқан ... 91 ... ... ... көрсетiп ғана қоймай, тестiк бақылау кезiнде теориялық ... ... ... ... ... ... нұсқауды
тиiмдi қолданудың нәтижесi екендiгiнiң дәлелi болды.
9 .Оқу үрдiсiнде жүйелi жүргізілген зертханалық, сарамандық сабақтар ... ... ... ... ... ... ойлау
қабілетін жетілдірді, сонымен қатар химиялық ұғымдарды саналы меңгеруiн,
алған бiлiмдерiн практика жүзінде пайдалана бiлу ... ... ... ... қорытындылары зерттеу жұмысының болжамын толық
дәлелдедi.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың ... – 2050: Бір ... бір ... бір ... ... ... М.И., Кандыбович JI.A. Психология высшей школы. Минск:
БГУ, 1981.-383с.
3. Бабаев С.Б., ... Ж.К. ... ... 124 ... Д.М.Кирюшкин,В.С.Полосин. Химияны оқыту методикасы, 1984. Алматы,
«Мектеп».
5. . ... И.Ф. ... ... ... ... ... Мырзабаев А. Химиядан сыныптан тыс жұмыстар., Алматы., 2007. 465с.
7. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность.М., 1975. ... ... К.Я. ... ... ... М: 1954. – ... ... Т.С., Грабецкий А.А., Лаврова В.Н. Химический эксперимент в
школе. М: 1987. – 33 с.
10. Ділманов Б.М., Тапалова А.С. ... және ... ...... «Сарыарқа», 2009. – 167 б.
11. Әбиева Ж., Бабаев С., Құдиярова А. ... ... ... ... . ... В.Н., ... А.Д. ... химического эксперимента. Т.
1. – М.: 1973. – 65 с.
13. 5.Гаркунов В.П. Совершенствование ... ... ... в ... – Л.: 1974. – 103 ... ... В.Я. ... по химии в средних профтехучилищах.–М.:
1980.–78с.
15. 7.Злотников Э.Г. Химический эксперимент в ... ... // ... в ... – 2001. - №1. 42-45 ... .Пак М.С. ... ... – М.: 2004. – 24 с.
17. Сандибаева Н.А. ... оқу ... ... оқушылардың
шығармашылық іс-әрекетін қалыптастыру // Педагогика ғылымдарының
кандидаты дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның
авторефераты. – ... 2010. – Б. ... А.С. ... анализ курсын оқыту барысында
студенттердің танымдық іс - әрекетін ұйымдастыру ... ... / А.С. ... 2011 // Химия мектепте.- 2010.-№1.
17.Сәдуақасқызы К., Химияны оқыту әдістемесі: Оқу-әдістемелік кешен. /
К. Сәдуақасқызы.- ... И., ... ... ... Оқу ... / И. ... Ж.Ә. ... З.О. Өнербаева.- Алматы: Print-S, 2005.- 354 б.;
60х84.
18. Глинка Н.Л. ... ... ... ... ... Лидин Р.А., Молочко В.А., Андреева Л.Л. Химические свойства
неорганических веществ.- М.: Химия, 1997. - 480 с.
20. Чертков И.Н., Жуков П.Н. ... ... с ... ... -М.: Просвещение, 1989. - 191 с.
21. В.Я.Вивюрский «Методика химического эксперимента в средней ... ... ... М.Д.Трухина, Г.М.Чернобельская
Практикум по методике обучения химии в школе. – М.: Дрофа, 2007.
23. Г.М.Чернобельская Теория и методика ... ... – М.: ... ... по ... ... ... К.М.Дунаев, А.И.Жиров
и др.; Подред. Ю.Д.Третьякова – М.: Издательский центр «Академия»,
2004.
23..Бейорганикалық химия ... ...... Қазақ университеті, 2005.
24.Нұғыманов И. Шоқыбаев Ж.Ә., Өнербаева З.О. «Химияны оқыту
әдістемесі» практикумы.Алматы, ... ... ... Л.А. ... по ... ... в ... школе.
М., 1966.
26.Полосин В.С. «Школьный эксперимент по ... ... ... А.А., ... Л.С. ... ... ... занятия
по химии. 8 класс. М. Школьная пресса. 2000
28.Платонов Ф.П. Лекционные ... и ... по ... ... ... В.А. Лекционные опыты по общей химии Ленинград 1950г
30.Журнал « Методика ... ... ... Нұгманов И. Есептер жинағы. Алматы.2001
32. Ерыгин Д.П. Шишкин Е.А. Методика решения задач по ... ... ... . ... ... решения задач по химии.М.,Просвещение.
1989
34. Нұгманов И. Есептер жинағы. ... ... Б . ... ... шығару. Алматы.2001
36. Адамович Т.П. и др. Сборник ... ... по ... Н.П. ... ... и ... ... по
химит. - Минск.1983.
38. Гольдфарб Я.Л. и др. ... ... и ... по ... кл. ср.шк.- .: Просвещение,1987.
39.Грученко Г.И., Кайгородова Г.А. ... ... ... ... по ... ... Л,С., ... В. В. Сборник задач по общей ... ... ... –М. Высшая школа,1977.
41.Глориозов П,А,. Рысс В.Л.Проверочные работы по химии,-М. ... ... В.И. Как ... ... ... задачи по
органической химии.М.-Пр. 1987.
43. Иванова Р.Г., Осокина Г.И. ... ... в 9-10 ... ... Ю.М., ... В.А. ... решать задачи. –М.:
Просвещение.1983
45. Магдесиева Н.Н., Кузменко Н.Е. Учись решать задачи по химии,-
М.: Просвещение.1987.
46. Суровцева Р.П., и др, ... по ... для ... ... .-М.: ... ... Л.М. Турецкий Е.Н. Как научиться решать задачи. .-М.:
Просвещение.1984.
48. Когисов С.М. Сапалық есептерді ... ... ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Химия курсын дәстүрлі оқыту технологиясы20 бет
Есеп шешудің әдістемесі.20 бет
Есептер шығарудың жалпы әдістерін оқытудың теориялық негіздері31 бет
Математикадан өткізілетін деңгейлік олимпиядалар мен олимпиядалық есептер27 бет
Параллельді программалау89 бет
Қозғалысқа байланысты мәтін есептер6 бет
Қоспаға (қорытпаларға) берілген есептер21 бет
12 жылдық білім беруге көшудегі эксперименттік іс әрекеттерді ұйымдастыру5 бет
Бастауыш математика курсында қатынастарды оқыту40 бет
Бастауыш математика курсындағы шамалар және олардың өлшем бірліктерін оқыту әдістемесі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь