8 – сынып оқушыларын химия пәнінің оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
І МЕКТЕП ХИМИЯСЫН ОҚЫТУДАҒЫ ОҚУ.ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕННІҢ РӨЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
10
1.1 Қазіргі кезеңдегі мектеп химиясын оқытуда қолданылатын оқу.әдістемелік кешендердің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
10
1.2 Мектеп химиясын оқытуда мұғалім қолданатын оқу.әдістемелік кешендердің түрлері
16
ІІ БЕЙОРГАНИКАЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ НЕГІЗГІ КЛАСТАРЫН ОҚЫТУ КЕЗІНДЕ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ОҚУ.ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНДЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

21
2.1 8.сыныпта бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту кезінде қолданылатын оқу.әдістемелік кешендердің оқушылардың білім нәтижелерін арттырудағы мүмкіндіктері

21
2.2 8.сыныпта бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту кезінде қолданылатын жаңа оқу.әдістемелік кешендерді тәжірибелік.эксперименттен өткізу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ..

65
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 77
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 78
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ

Зерттеудiң көкейкестілігі. Қазіргі таңда қарқынды даму үстіндегі қоғамымыз терең білімді, шығармашылықпен жұмыс істей алатын, өзіндік әрекеттің сан алуан түрлі саласында өз білімі мен біліктерін іс-жүзінде қолдана алуға қабілетті мамандарды қажет етіп отыр және олардың кәсіби даярлығының деңгейіне және сапасына қойылатын талаптарда күшейтілуде.
²Білім туралы² Заңда мектептің міндеті тек оқушыларға білімнің жиынтығын беру ғана емес, оқушылардың өз бетінше білім алуына, өзіндік білім алудың тәсілдеріне үйрету де болып табылатындығы жайлы айтылған. [1]. Осы міндетті жүзеге асыру үшін оқушылар оқуға бөлінген уақытты тиімді пайдалана отырып, жеке пәндерді оқып үйренуде таным әдістерінің ғылыми негіздерін игерудің негізгі мектептің оқу процесіне кіретін барлық әрекет түрлерін жүзеге асыру әдістерімен қаруландырылуы тиіс. Білім беру жүйесін жаңғырту барысында біз үшін келесі іс-шараларды жүзеге асырудың маңызы зор.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев 2012 жылғы 27 қаңтарындағы Қазақстан халқына Жолдауында білім беруге байланысты мына мәселелер баса айтылды:
«Біріншіден, оқыту үдерісіне қазіргі заманғы әдістемелер мен технологияларды енгізу. Бүгінде халықаралық стандарттар негізінде Назарбаев Университеті мен Зияткерлік мектептер табысты жұмыс істеуде. Кәсіптік-техникалық білім берудің озық мекемелерінің желісі дамып келеді. Олардың тәжірибесін бүкіл қазақстандық білім беру жүйесіне таратып, барлық білім беру мекемелерін солардың деңгейіне тарту қажет.
Екіншіден, педагогтар құрамының сапасын арттырудың маңызы зор. Арқаулық педагогтік білім берудің үлгі-қалыптарын, мектептер мен жобалар оқытушыларының біліктілігін арттыруға талаптарды күшейту қажет. Әр өңірде педагогтардың біліктілігін арттыратын интеграцияланған орталықтар жұмыс істеуі тиіс.
Бесіншіден, оқу жастарға тек білім беріп қана қоймай, сонымен бірге оларды әлеуметтік бейімделу үдерісінде пайдалана білуге де үйретуі тиіс. Үкіметке мектеп оқушыларының функциялық сауаттылығын дамыту жөнінен бесжылдық Ұлттық іс-қимылдар жоспарын қабылдауды тапсырамын.
Алтыншыдан, оқыту үдерісінің тәрбиелік құрамдасын күшейту қажет. Олар–патриотизм, мораль мен парасаттылық нормалары, ұлтаралық келісім мен толеранттылық, тәннің де, жанның да дамуы, заңға мойынұсынушылық. Үкіметке барлық білім беру мекемелерінде жастардың осы құндылықтарды білуін қамтамасыз ету жөнінен типтік кешенді жоспар әзірлеуді тапсырамын. Бізде тіпті ондай оқулықтар да, жастармен дәл осы мәселелер бойынша жұмыс жүргізетін оқытушылар да жоқ.Біздің жастарымыз үшін бұл өмірлік қажеттілік», - деп нақтылаған еді [2]. Қазақстан Республикасының негізгі жалпы білім беру жүйесі дамуының кейінгі кезеңдердегі қайшылықтары ретінде жүйелік және әдіснамалық сипаттағы проблемалардың негізгілеріне: мектеп білімінің мақсаттары оқушының жеке тұлғасын дамытуға жалпы бағыттар ретінде берілуі оқушының нақты іс-әрекеттерге қабілеттілігін
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Білім Заңы. Сыр мектебі, 1 қыркүйек, 2007ж
«Білім туралы» Қазақстан Республикасының заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы. Егемен Қазақстан газеті. №520-522. 29 қазан, 2011ж
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына 2012 жылғы 28 қаңтардағы «Әлеуметтік –экономикалық жаңғырту-Қазақстан дамуының басты бағыты» атты жолдауы
3. Қазақстан Республикасы 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы
4. Нұғыманов И. Шоқыбаев Ж.Ә.., Өнербаева З.О. «Химияны оқыту әдістемесі» Алматы, Prin ,s, 2005.
5. Нұғыманов И. Шоқыбаев Ж.Ә.., Өнербаева З.О. «Химияны оқыту әдістемесі» практикумы.Алматы, Ценные бумаги., 2006.
6. К.Сәдуақасқызы. Химияны оқыту әдістемесі. Оқу-әдістемелік кешен.
Астана: «Астана»,БҮ, 2009
7. К.Сәдуақасқызы. Химия. 8-сынып. Дидактикалық материалдар. Қызылорда, 2009
8. К. Сәдуақасқызы. Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары.
Тест тапсырмалары. Астана, 2009
9. Ә. С. Тапалова. Бейорганикалық химия. Есептер мен жаттығулар.
Астана: ИД «Сарыарқа», 2008.
10. Арынова К.Ш. «Орта мектепте химиядан оқу-әдістемелік кешенді пайдаланудың әдістемелік негіздері» Алматы, 2005.
11. Жұмаділова Роза «Жаңа буын оқулықтар кешені», «Химия мектепте» журналы, №6, 2008. 21-30-бб.
12. Қ. Молдабек, Б.Нарқұлова. «Оқулық мазмұны мен құрылымына қойылатын талаптар» Қазақстан мектебі, №12, 2004 53-55-б.
13. Пак М.С. Дидактика химии. Учебное пособие для вузов. М., 2004
14. В.С.Аванесов «Форма тестовых заданий» Москва:«Центр тестирования», 2006.
15. М. Ю. Горковенко. Химия. 8 класс: Поурочные разроботки к учебникам О.С. Габриеляна; Л.С. Гузея,В.В.Сорокина, Р.П. Суровцевой; Г.Е. Рудзитиса, Ф,Г.Фельдмана. –М.: ВАКО,2004
16. Химия: Справ. Изд/ В. Шретер, К.-Х. Лаутеншлнгер, Х. Бибрак и др.: Пер. С нем. –М.: Химия, 1989-Пер.изд.: ГДР,198
17. Жалпы білім беретін қазақ мектебінің 8 сыныбына арналған типтік білім беру оқу бағдарламалары.
18. Нұрахметов Н. және т.б. Химия. 8 сынып оқулығы. Алматы, Мектеп, 2004.
19. Нұрахметов Н. және т.б. Химия. 8 сынып оқулығы.Алматы, Мектеп. 2008
20. М.Б. Усманова, Қ. Н. Сақариянова.Химия. 8-сынып оқулығы. Алматы, Атамұра, 2009
21. Нұғыманов И. «Химияны оқыту әдістемесі» Алматы, Рауан, 1993.
22. Журин А.А., Зазнобина Л.С. Начала химического эксперимента.
Практические занятия по химии. 8 класс. М. Школьная пресса. 2000.
        
        8  -  СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫН ХИМИЯ ПӘНІНІҢ
ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕН АРҚЫЛЫ ОҚЫТУ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................................................
3
І
МЕКТЕП ХИМИЯСЫН ОҚЫТУДАҒЫ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕННІҢ РӨЛІ.................................................................................
10
1.1
Қазіргі ... ... ... ... қолданылатын оқу-әдістемелік кешендердің сипаттамасы....................................................
10
1.2
Мектеп химиясын ... ... ... ... ... ... ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ НЕГІЗГІ КЛАСТАРЫН ОҚЫТУ КЕЗІНДЕ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНДЕР................................................................
21
2.1
8-сыныпта бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту ... ... ... ... ... ... ... арттырудағы мүмкіндіктері
21
2.2
8-сыныпта бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту кезінде қолданылатын жаңа ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР..................................................
78
ҚОСЫМШАЛАР ....................................................................................
КІРІСПЕ
Зерттеудiң көкейкестілігі. Қазіргі таңда қарқынды даму үстіндегі қоғамымыз терең білімді, шығармашылықпен жұмыс ... ... ... ... сан алуан түрлі саласында өз білімі мен біліктерін ... ... ... ... ... қажет етіп отыр және олардың кәсіби даярлығының деңгейіне және сапасына ... ... ... ... ... ... ... міндеті тек оқушыларға білімнің жиынтығын беру ғана емес, оқушылардың өз бетінше білім ... ... ... алудың тәсілдеріне үйрету де болып табылатындығы жайлы айтылған. [1]. Осы міндетті ... ... үшін ... ... ... ... тиімді пайдалана отырып, жеке пәндерді оқып үйренуде таным әдістерінің ғылыми негіздерін игерудің негізгі мектептің оқу процесіне кіретін барлық ... ... ... ... әдістерімен қаруландырылуы тиіс. Білім беру жүйесін жаңғырту ... біз үшін ... ... ... асырудың маңызы зор.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев 2012 жылғы 27 қаңтарындағы Қазақстан халқына Жолдауында білім беруге байланысты мына ... баса ...
, - деп ... еді [2]. ... ... негізгі жалпы білім беру жүйесі дамуының кейінгі кезеңдердегі қайшылықтары ретінде ... және ... ... ... негізгілеріне: мектеп білімінің мақсаттары оқушының жеке тұлғасын дамытуға жалпы бағыттар ретінде ... ... ... ... қабілеттілігін дамытумен байланысты мақсаттар оқушылар дайындығының деңгейіне талаптар түрінде берілмеуі, қатаң белгіленген орта ... ... ... ... ... ... ... құзырлы қатысуға жеткіліксіз болуы, білімнің мемлекеттік стандарттар ... тыс ... және ... ... жеке траекториясын жасауға мүмкіндік берілмеуі және әлі күнге жеке пәндерді табысты оқытуға мүмкіндік беретін сапалы оқу-әдістемелік ... (ОӘК) ... ... ... ... бес ... ... бағаланатын білім, білік, дағды жиынтығы деп түсіну және өте аз санды оқу-әдістемелік кешендердің сапасыздығы мен жетіспеушілігі ... ... ... шешуде тежеуші фактор болып отыр.
Сондықтан оқу процесін ұйымдастыруға деген көзқарасымызды қайта қарап, оқуда білім, білік және дағдыны меңгертуден ... ... ... - оқу ... беруден оқушыларға күтілетін нәтижелерге жетуіне мүмкіндік беретін оқу процесін жобалауға қарай өзгерту қажеттілігі туып ... ... ... ... функция атқарудан оқушылардың өз бетінше жұмыс істеуін ұйымдастыру арқылы құзырлылықтарын дамытуға ... ... Ол үшін ... мен ... алуантүрлі сапалы оқу-әдістемелік кешендер жасалуы қажет. Оның үстіне оқу-әдістемелік ... ... және ... өз ... жұмыс істеуіне оңтайлы болуы тиіс.
Осы тұрғыдан қарастырсақ, әлеуметтік құндылықтар саласындағы басымдылықтардың ауысуы ... ... ... ... ... ... жұмыс, өзіндік бақылау, өзіндік бағалау, өзін тану, өзін дамыту, ішкі ресурстарын толығымен пайдалануға ... ... ... қолайлы жағдайлардың туғызылуын талап етуде (Э.Ф.Зеер, А.В.Петровский, П.И.Пидкасистый, И.С.Якиманская және басқалар).
Біздің пікірімізше, 2015 жылы жүзеге асырылу межеленіп отырған нәтижеге ... ... адам ... даму және ... ... ... құқығы негізінде өзін өзгерте және дамыта алатын гуманистік ... ... ... ... ... ... арқылы ғана жүзеге асырылады.
Оқушылардың жеке ерекшеліктерін барынша ескеріп өз бетінше жұмыс жасай алатын ... ... ... ... - бүгінгі күннің қажеттілігінен туған талап екендігін қоғам дамуы көрсетіп ... Осы ... баса мән ... ... ... бойы үстемдік етіп келген оқушы - білім беру объектісі көзқарастарынан мүмкіншілікке қарай біртіндеп бас тарту қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ... олардың еш нәрсені өз бетінше шеше алмайтын, ... ... ... күтетін енжар тұлға болып қалыптасуына әкеп соғады. Осы тұрғыдан оқыту үдерісінд оқу-әдістемелік кешендерді орынды пайдалану өте ... ... өмір ... ... ... ... ... негізіне оның белсенділігі, өзін бақылауы және өзгеге қатынасы жататындығы ғылыми әдебиеттерде атап ... ... ... ... В.Я.Ляудис және басқалар).
Оқыту үдерісінде оқу-әдістемелік кешендерде берілетін тапсырмаларды ұйымдастыру проблемасы көптеген ... ... пәні ... келеді. Ал танымдық тапсырмалар тек оқу-әдістемелік кешендер арқылы берілетіндігі ... ... ... біздің зерттеуіміз үшін маңыздыларына тоқталатын болсақ, тапсырмаларды ... ... ... ... құралы ретінде (В.Н.Верховский, А.Д.Смирнов, В.С.Полосин, Л.А.Цветков, Я.Л.Гольдфарб, Р.Г.Иванова, И.Н.Чертков), танымдық әрекетті дамыту (А.С.Корощенко, Т.С.Сабиров), ... жеке пән ... ... ... ... ... ... мен біліктерді қалыптастыру, білім нәтижелерін жоспарлау (М.В.Зуева, М.Ж.Жадрина), өтілген материалды жүйелеу, қорытындылау және бақылау (Н.А.Глариозов, Б.В.Иванова) тұрғысынан қарастыру болып табылады. ... ... ... ... ... және ... мақсатында әртүрлі деңгейлі тапсырмаларды пайдалану айрықша көкейтесті мәселеге айналып отыр (Ж.У.Кобдықова, С.К.Исламгулова, Г.Ж.Жадрина).
Қазіргі таңда оқушыларға арналған оқу-әдістемелік кешендердердегі ... ... ... сай ... қазақ тіліндегі құралдар саны жеткіліксіз. Сөйтіп, өзіндік жұмысқа бейiмдеудiң қажеттiлiгi мен осы мақсатта ... ... ... ... ... ... ... туып отыр. Оқу-әдістемелік кешендермен өзіндік жұмыс істеу бағытында жүргізілген эксперимент ... ... ... ... ... оның ... жүзеге асырылмайтындығын және білім сапасының төмен болуының да басты себебі осы екендігін көрсетіп отыр. Сондықтан да аталып өткен ... ... мен ... ... ... болып келеді.
Алайда, аталған зерттеу нәтижелері бүгінгі таңдағы білімге, оның ... оқу ... ... ... ... оқушының әрекетіне қойылып отырған жаңаша талаптарға толық мағынасында жауап бере алмайды. Оқушы субъекті болуға бейімділік арқасында жеке пән ... ... ... және ... ... өзі ... Ал, тапсырмалар жүйесі оқу-әдістемелік кешендерде беріліп, оқушыны әрі өзіндік әрекетке бейімдеуші, әрі білім, ... ... ... ... айналады.
Оқу-танымдық тапсырмалар оқушыларды өзіндік жұмысқа да бейімдеуші ... ... олар ... ... ... болуы қажет. Демек, оқу-әдістемелік кешендерге дидактикалық құрал ретінде жаңаша ... ... ... ... бір ... ... өзіндік жұмыс істеуге дағдыланған, шығармашылыққа қабілетті іскер ... ... ... қажетсініп отырған қоғам сұранысын қанағаттандыратын жалпы орта мектептегі оқу үдерісінде оқушыларды өзіндік әрекетке бейімдеу қажеттілігі мен осы ... ... ... ... ... теориялық және практикалық тұрғыдан талданып зерттелуінiң жеткiлiксiздiгiнен туындап отырған ... ... ... ... оның ... ... қажеттілігін, теориялық-әдіснамалық стратегиясын айқындау, осы стратегияны әдістемелік ... ... ... ... ... ... қызмет ететін және әрі қарай дамуына мүмкіндік беретін ... мен ... ... өзіндік жұмыс істеуге бейімдеу құрылымын анықтау болып табылады.
Оқу үдерісінде оқушыларды өзіндік әрекетке бейімдеу қажеттілігімен сол ... ... ... ... ... жеткіліксіз қарастырылуы зерттеуіміздің тақырыбын 8-сынып оқушыларын химия ... ... ... арқылы оқыту деп анықтауға негіз болды.
Зерттеу нысаны - ... орта бiлiм ... ... оқу ... ... жаңа ... ... кешендер.
Зерттеу пәні - 8-сынып химиясын оқыту үдерісінде оқу-әдістемелік кешені ... ... ... мақсаты - 8-сынып химиясын оқыту үдерісінде пайдаланылатын тақырыбы бойынша жаңа типті оқу-әдістемелік кешендерді жасау, негіздеу және ... ... ... ... - егер ... ... үдерісінде мұғалім мен оқушы пайдаланатын жаңа типті оқу-әдістемелік кешендердің мазмұны мен құрылымы анықталып, әдістемесі жасалса, онда ... ... ... ... ... ... ... алуға мүмкiндiк туады, өйткенi оқу үдерісiне қатысушылардың білім алуында өзiндiк ... ... ... мақсаты мен ғылыми болжамына сәйкес мынандай негізгі міндеттер алға қойылады:
- оқыту үдерісінде мұғалім пайдаланатын тиімді оқу-әдістемелік кешендердің ... ... ... ... анықтау
- оқыту үдерісінде оқушылардың оқу-әдістемелік кешендердің көмегімен өзіндік әрекетке бейімделуін айқындау;
- мұғалімге және оқушыға арналған жаңа ... ... ... ... ... жетекші идеясы - қазіргі таңдағы оқыту үдерісіндегі мұғалімге және оқушыға арналған оқу-әдістемелік ... ... ... әрі ... әрі ... ... және оқушыны өзіндік әрекетке бейім, белсенді тұлға етіп қалыптастыруда тиімді болуы. ... ... ... және ... негіздері - тұлғаның шығармашылық белсенділігінің дамуы жайлы философиялық зерттеулер, В.Г.Афанасьевтің, В.Н.Садовскийдің, Э.Г.Юдиннің философиялық еңбектері жатады.
Аталған проблеманы зерттеу жолындағы ... ... ... ... ... психологиясы жайлы А.В.Брушлинскийдің, Б.Г.Ананьевтің, А.Н.Леонтьевтің тұлғаның әлеуметтік-психологиялық табиғаты және құрылымын, оның дамуындағы объективті және субъективті факторлардың рөлін ашып ... ... ... ... ... ... бақылауды өзіндік әрекет ретінде қарастыратын болсақ, өз бетінше ... өз ... ... шешу ( М.К.Бородулина, Р.А.Григорьев, А.Д.Давыдов, Б.И.Ливениц, Э.А.Майер және басқалар), адам әрекетінің ... ... ... және ... ... баяндап берген Л.С.Выготский, С.Л.Рубинштейннің ілімдері маңызды үлесін қосты. ... ... ... ... ... оның ... және жіктелуін зерттеген А.Х.Аренов, Ю.К.Бабанский, П.Я.Гальперин, В.В.Давыдов, А.С.Лында, П.И.Пидкасистый, Н.Ф.Талызина, А.В.Усов, Е.К.Осипъянц, Г.С.Жданова және К.Ш.Арынованың еңбектерінде өзіндік ... ... мен ... ... ... ... ... функциялары біршама нақтыланған және оқу-әдістемелік кешеннің тиімділігі анықталған.
Зерттеу көздері: Қазақстан Республикасының Білім ... ... ... ... ... нәтижеге бағдарланған білім моделі (НББМ), білім беруге байланысты қаулы, қарарлар, көрнекті ... ... ... ... ... Республикасы жалпы білім беретін мектептердің "Химия" пәні бойынша жалпыға мiндеттi бiлiм стандарты, соған сәйкес даярланған типтік оқу ... ... ... 2015 ... дейінгі білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы, оқу-әдістемелік кешендер бойынша педагог-ғалымдардың ғылыми еңбектері.
Зерттеу ... ... ... ... теориялық-әдiснамалық негiзiн айқындау мақсатында психологиялық, педагогикалық, әдiстемелiк әдебиеттердi зерделеу және ... ... ... ... пәнi ... жасалған оқу бағдарламаларына, оқулықтарға, есептер жинақтарына, әдiстемелiк құралдарға, қолданыстағы оқу-әдістемелік кешендерге ғылыми-әдiстемелiк талдау жасау; оқушылардың химиялық бiлiм, бiлiктерiнiң ... ... пән ... ... ... ... ... сауалнамалар жүргiзу; эксперимент нәтижелерiн өңдеу және қорытындылау.
Зерттеудің негізгі базасы - эксперименттік жұмыстар ... ... ... ... ... облыстық № 4, Қызылорда қаласының №136, Шиелі ауданының №153 мектептерінде өтті. Экспериментке 345 ... 7 ... ... алынған әдіснамалық негіз және алға қойылған мақсаттар ... ... 2 ... ... ... анықтады.
Бірінші кезеңде (2010-2011 жылдар) - химияны оқыту процесінде мұғалім ... ... ... ... бойынша философиялық, психологиялық-педагогикалық әдебиеттер сұрыпталып, диссертациялық жұмыстар талданды және зерттеудің бастапқы бағыты айқындалды.
Бастапқы ғылыми болжамды құру үшін ... ... ... Бұл кезеңде жалпы орта білім беретін мектептің оқу жоспарлары мен бағдарламалары талданды, тиiмдi педагогикалық тәжірибелер қорытындыланды, орта ... ... ... ... және философиялық, психологиялық-педагогикалық әдебиеттер талданды, мұғалiмдермен әңгіме, сауалнама жүргiзiлдi.
Екінші кезеңде (2011-2012 жылдар) - ... ... ... болжамы нақтыланды, теориялық-әдіснамалық бағыт - ... әдіс ... ... процесінде мұғалім және оқушы қолданатын жаңа мазмұнды оқу-әдістемелік кешендердің жүйесін жасау және оны жүзеге асырып қолдану әдісі анықталды. Осы ... ... ... ... ... және ... бағытталған эксперимент жұмыстары жүргізілді. Оқу-әдістемелік кешендердің динамикасы зерттеліп, оларды пайдаланудың іс-тәжірибесі зерттеліп, жаңа мазмұнды оқу-әдістемелік кешендердің жобалары ... Осы ... ... ... ... ... (сауалнама, әңгімелесу); оқушының оқу әрекетінің нәтижелерін талдау; баспасөз ... ... ... қағидалар:
1. Оқу-әдістемелік кешендерді өзiндiк әрекетке бейiмдеу ... ... ... ... ... ... бейім, шығармашыл тұлға етіп қалыптастыруға басымдық бередi.
2. Мұғалімдерге және оқушыларға арналған тиімді оқу-әдістемелік кешендерді орынды қолдану оқушылардың білім ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы мен теориялық маңыздылығы:
1. Жаңа мазмұнды оқу-әдістемелік кешендердің мазмұны мен ... ... ... ... ... Жаңа ... ... кешендердің жобалары оқушыларды өзiндiк әрекетке бейiмдеудi жүзеге асыруға, оқушыны оқыту үдерісінің субъектісіне айналдыруға мүмкіндік беретін жобалар.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы. ... ... ... жоғары оқу орындарында химия пәні бойынша болашақ мұғалімдерді дайындауда, ... ... ... ... ... ... ... мақсатында пайдаланылуы мүмкін. Жаңа мазмұнды оқу-әдістемелік кешендердің жобалары, сабақ сценарийлері мен ... ... ... бойынша жасалған ұсыныстарды оқу пәндерi бойынша оқу құралдары мен тапсырмалар жүйесiн жасауда басшылыққа алуға болады.
Зерттеу ... ... мен ... ... ... және ... бастапқы теориялық қағидаларының бір-біріне қарама-қайшы келмеуімен, бір сөзбен айтқанда проблеманы шешудің біртұтас тәсілімен қамтамасыз етілген және олар анықтамалық әдістеме кешенінің ... ... ... ... ... болжамның іс жүзінде дәлелденуімен және эксперимент барысында алынған мәліметтердің ғылыми өңделуі нәтижелерімен расталды.
Зерттеу ... ... ... және іс-тәжірибеге ендіру
Зерттеудің негізгі қорытындылары мен тұжырымдары Қорқыт Ата ... ... ... ... ғылыми кеңесінде, Химия және химияны оқыту әдістемесі кафедрасының отырыстарында, облыстың №,4,136,153 мектептерінде, Қызылорда ... ... ... ... және қайта даярлау институтының химия пәнінің мұғалімдерінің курстарында, қалалық, аудандық мектеп мұғалімдерінің ... ... ... ... оқуларда талқыланды. Жұмыстың негізгі мазмұны педагогика ғылымының докторы, профессор Әли ... 70 ... ... және атты ... ... ... ... және журналдарында жарық көрді.
Диссертациялық зерттеудің құрылымы жұмыстың міндеттері мен ... ашу ... ... анықталды және кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады.
І. МЕКТЕП ... ... ... ... ... ... ... мектеп химиясын оқытуда қолданылатын оқу-әдістемелік кешендердің сипаттамасы ... ... ... беру ... ... химия ғылымының даму кезеңдеріне сәйкес қалыптасты. Орыстың атақты ғалымдары М.В.Ломоносов атом-молекулалық ілім мен массасының сақталу заңының негізін қаласа, Д.И.Менделеев ашқан ... заң және ... ... А.М. ... ... заттардың құрылыс теориясы орта мектептегі химия курсының теориялық негіздері болып табылады.
В. Н. ... Л.М. ... ... ... ... ... ... жасап, оқулықтар жазса, Л.А.Цветков. Ю.А. Ходаков, С.Г.Шаповаленко орта мектептегі химия курсының мазмұны мен ... ... ... ... Химияны оқытудың ұйымдастыру формаларын жетілдіруді Д.И.Кирюшкин, химияның негізгі ұғымдарын қалыптастыру, химияны оқыту құралдарын жасау мен тиімді пайдалану әдістемесін С.Г.Шаповаленко, ... ... ... ... ... және химиядан тереңдетіп білім беру мәселелерін Д.А. Эпштейн, химиялық ... ... мен ... ... ... ... ... оқыту мәселелерін Л.А. Цветков, химияның теориялық негіздерін оқыту әдістемесін Г. И. ... В.П. ... ... ... ... ... байланысын Е.Е. Минченков, Д.П. Ерыгин зерттеді.
Қазақстанда Д.Қоянбаев, С.Мұсабеков, Л.П. Калашникова, З. Дюсоповалардың зерттеу жұмыстарынан орта ... ... өзге ... және ... ... ғылыми жағынан негіздеді. М.Д.Жадрина, К.Ә. Сарманова, М.Х. Хасенова мектепте химияны оқытудың озат ... ... ... тарату мақсатында мұғалімдерге арналған әдістемелік құралдар жазуға еңбек сіңірсе, профессор Б.А. Мансұров ... ... ... Ж. ... ... топ ... ... құрамы мен оларды әзірлеуге және сараптауға қойылатын дидактикалық талаптар, А.Құсайынов пен ... ... ... ... А. ... Қазақстандағы жаңа буын оқулықтары қандай болу керек, қазіргі жағдайы және олардың сапасын кешенді бағалау, Қ. Аймағамбетова бастауыш сыныптарда дүниетануды оқытудың ... ... ... ... ... ... ... тілдің маңызы, Ж. Шоқыбаев химиядан жоғары мектепке арналған оқу ... ... ... ... ... ... К.Ш. Арынова атты кандидаттық ... ... ... ... пайдаланудың жолдарын, Р.Жұмаділова атты зерттеу жұмысында, оқу-әдістемелік кешенінің мазмұнын анықтау және оны қолданудың әдістемесін жасау мақсаттарының міндеттерін, әдістерін ... ... ... ... ... ... ... оқыту тәсілінің мүмкіндігі:
* өтетін тақырыптың үлкен модульдер мен ... ... ... жұмыс жасауда уақытты тиімді пайдалану;
* жалпы сынып жұмыс жасау барысында, кейбір оқушыларға ... ... ... жеке ... үй тапсырмасын ізденіс жұмыстарына бағыттап беру;
* топтық жұмыс жасау;
* шығармашылық, сараптама жұмыс жүйелерін пайдалану;
* бақылау және өзіндік бақылау ... ... ... ... ... баға ... ... кешенінің меңгерту тәсілі ретінде:
* өз-өзін бағалау ретінде қабілетінің қорытындысына әсер ету;
* өзінің алға қойған мақсатына жету ... ... ... ... ... алу;
* оқушының сабақ барысында белсене қатыса отырып, субъектік ... ... ... ... ... мен темпін меңгеріп отыру;
Қазіргі кезеңдегі Ресей мемлекетіндегі қолданыста жүрген ... ... ... ... ... пәндерінің мұғалімдері бүгінде хабардар. Олар жаңа білім беру стандарты бойынша жасалынған. Енді жүйесі химия пәнінің оқу-әдістемелік кешенімен ... ... пен ... ... оқу-әдістемелік кешен жүйесі жүйеленген, айырмашылығы:
* Қысқа, көбінесе оқулықта мағлұмат конспекті түрінде ... ... ... ... айқын жазылады (бір параграф-оқулықтың бір беті) ал оқушы үй тапсырмасының ықшамдылығын сезінеді.
* Білім беруінің өзгертілуі (альтернативті түсіндірме, жаттығулар, тапсырмалар және де ... ... оқу ... ауысуы оқу-әдістемелік кешеннің белгілі бір кезеңіне кіреді.
Аталған оқу-әдістемелік ... ... ... ... оның ... ... кешеннің құрамына кіретін компоненттермен үйлесіп тұратындығы айтылған.
оқу-әдістемелік кешеннің әрбір тақырыбы ... ... ... Оның ... дидактикалық функциялары жаңа білімді меңгерту негізінде оң мотивация тудыру болып табылады. Күрделі ... ... мен ... ... ең басты рөлі жолмен жеткізу. Осы айдарлы оқыту атақты оқымыстылардың жұмыстарының (химиктермен қатар басқа да ... ) ... ... ... Мысалы, 8-сынып оқулығының бірінші тарауы Тита Лукреция Караның деп ... ... ... ... ... ... ... барлық параграфтары өзіндік құрылымы бар. Әр параграф айдарымен басталады, айдарында, ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар қамтылған. Жартылыстану бағытындағы пәндер арасындағы байланысын ашуға мүмкіндік беретін сұрақтар жиі кірістірілген. Негізгі мәтін ... ... ... ... тудыру-оқулықта сұрақтар түрінде немесе мәтінде қалыптасқан. айдарымен берілген мәтіні арнайы жалпақ түспен боялған. Оқуға арналған мәтіндер ... ... екі ... ... және . ... ... ... және айдарларымен толықтырылған. ... ... ... ... ... ... деген қызығушылығы артады. айдары түрлі дидактикалық функцияларды орындайды, бірінде абстракті мен шындықтың арасындағы кеңістікті толтыру, игерген білімдерін ... ... ... ... ... Әрбір параграф айдарымен аяқталады.
Оқу-әдістемелік кешеннің компоненттерінің бірі-оқулықтың электрондық қосымшасы, баспасынан шыққан. Оқулықтың электрондық қосымшалары ... және ... жаңа ... мен ... ... орындауға жаңа мүмкіндіктер береді.
Оқулықтың электрондық қосымшалаларымен жұмысты көбінесе проектордың көмегімен жай тақтаға ... ... ... я болмаса компьютерлерде орындауға болады.
Оқулықтың электрондық қосымшаларының сабақта қолдану мүмкіндіктері:
* оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру кезеңінде;
* оқушыларда өзіндік және жеке жұмыс жүргізу барысында;
* тестік тапсырмалар;
* анимациялар, ... ... ... ... ... ... ... бойынша 1000 түрлі үлгідегі ресурстармен байытылған.
* видеоэксперименттердің жинағы;
* виртуалдық практикумдар;
* ... мен ... ... ... интерактивті сызбанұсқалар;
Химия пәні бойынша шығарылған электрондық қосымшалар:
1. Химия. 8-11 кластар. Оқулықтың электрондық қосымшасы (Г.Г.Рудзитис. Ф.Г. Фельдман).
2. Химия. 9-11 ... (1 DVD). ... ... бірі 8 -класс химия оқулығына сипаттама берер болсақ, оқулықтың авторы: О.С.Габриелян, баспасынан шыққан, жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына ... ... ... пәнін оқыту барысында оқу-әдістемелік кешен құрылымына кіретін компоненттер:
* ...
* ... ...
* ... жадын кітабы ( 8-9 сынып);
* бақылау және ... ...
* ... мен ... ... тест тапсырмалар;
* жұмыс дәптері;
* зертханалық тәжірибелер мен сарамандық жұмысқа ... ... , СD-ROM.
* ... ... ... ... ... 2007 жылы сынақтан өткен.
Химияның алғашқы жеке оқулығы 1906 жылы 5-сыныптан бастап ... ... Бұл оқу ... 1911 жылы ... ... ... ... Мұнан кейін, 1932 жылы химияның мектептегі оқу бағдарламасына тағы да біраз өзгерістермен толықтырылды. Бұл жаңа нұсқа ... ... ... мектепте 6-сыныптан оқытыла бастады.Ал 1934-1935 оқу жылынан бастап, 6-сыныпқа арналған оқулық ... ... пәні ... ... көшірілді. Күні бүгінге дейін 7-сыныпқа арналған химия пәнінің оқу бағдарламасының негізі сақталып ... Бұл оқу ... ... ... ... өмірдің өзі көрсетіп отыр. Сонда химия пәнінің оқулығы және оның оқу бағдарламасы неге қайта-қайта өзгеріске түсуде деген ... ... ... ... ... ... ... үңілсек, әрбір оқулықтағы олқылық ондағы тақырыптарда бір жүйеліліктің болмауынан екені үнемі қайталап айтылғанын ... ... ... ... ... ... ... тек аударма оқулықтар ғана пайдаланылғандықтан, әрі химия пәнінен мұғалімдерге арналған жекелеген әдістемелік ... ... ... ... химия пәнінен оқу-әдістемелік кешен дайындап, оқу үрдісінде пайдалану мәселелерін зерттеу толық, жан-жақты жүргізілмеген[11]. Бүгінде қолданыстағы төл оқулықтарымыз - ... ... ... ... зор ... ... нәтижесі. Жаңа буын оқулықтарының жетістіктері де, кемшіліктері де бар. К.Ш. Арынова атты кандидаттық диссертациясында, ... ... ... ... саналатын оқулықтарына талдау жасаған. Екі авторлық топ бірі эксперименттік сыныптарда қолданған И.Нұғыманов, Р. Жұмаділованың, екіншісі, ... орта ... ... ... ... ... ... К. Сарманова, К. Жексембиналардың оқу-әдістемелік кешендері қатар жүргізілген. К.Ш. Арынова оқулықтарын талдау барысында, мынадай қорытынды жасады, аталған екі оқулықтың да ... ... ... ... жас ... сай ... Бірақ бұл екеуінде де зертханалық жұмыстарда оқушылардың ... ... ... ... өте аз. Бұл ... шығармашылық әрекеттерінің дамуына кедергі келтіреді. Негізінен оқулықтар мазмұны екі маңызды компонентті қамтыған: ... ... ... және ... ... ... ... 10].
Зерттеу жұмысымыздың барысында Н.Нұрахметов, К.Сарманова, К.Жексембинаның (Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Өңделіп, толықтырылған 2-басылымы, Алматы: , 2008) ... ... ... ... ... отырып, өз ескертпелерімізді айтқымыз келеді.
1-кесте. 8-сынып химия оқулығы бойынша кемшіліктер, түзетулер, ұсыныстар
Оқулықтағы кемшіліктер
Түзетулер
Ұсыныстар
55 бет. §19
2 - есеп ... m(Са) = ... қате ...
2СаО + О2 = 2СаО
80г 2 ... х ... ... + О2 = 2СаО
80г 2 ... х ... ... ... ... ... оқушының есепті дұрыс шығаруына мүмкіндік берер еді.
54 бет. §19
Тақырып: Химиялық реакция теңдеулері бойынша есептеулер
Тақырып ... есеп ... ... ... ... ... оқушылардың теориялық білімдерін бекітуге мүмкіндік туады.
95 бет §35.
Тұздар. Құрамы және ... ... ... ... 1,6г мыс (ІІ) ... ... ... үшін массалық үлесі 10% - тік күкірт қышқылының ... ... ... екенін есепте.
№8 есеп тақырыпқа сәйкес келмейді, ... ... әлі ... Ол ... ... қарастырылады.
Тақырыпқа сай логикалық есептер, деңгейлік жаттығулар берілсе. Оқушының ... ... ... бет. §38 ... түсіндіру кезіндегі мысалда яғни 4 есепте өлшем ... ...... 100% ═ ...... 100% ═ 16г
Өлшем бірліктер толық көрсетілуі керек
81 бет. §29. ... ... ... ... ... ... және ... байланысты есептер берілген жөн.
65бет. §23.
Оксид аталуы
89 бет. §33. Қышқыл құрамы, алу ... ... ... химиялық қасиеті.
94 бет.§35. Тұздар. Құрамы және химиялық қасиеті
116-131 бет.§44-49 бет. Бейорганикалық қосылыстардың жіктелінуі, алынуы.
Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары тақырыбы ... ... рет ... ... ... ... бір ... жүйелеу қажет
1 - кестенің жалғасы
200 бет. §71.
Фтор, бром, ... ... ... ... ... соңында сұрақ пен жаттығулар берілген, есептер берілмеген
Галогендердің қасиеттеріне байланысты есеп берілу ... И. ... ... ... бір ... берілген
Кестенің әр түсті болуы оқушының білімді игеруін жеңілдетер еді.
Оқулықтар жазылғанда оқушының ... ... ... ... кезде оқулыққа қойылатын талаптар мынадай жүйеге негізделеді.
1-сызбанұсқа. Оқулыққа ... ... ... ... ісі
Эстетикалық
Полиграфиялық
Гигиеналық
Логикалық және танымдық
Идеологиялық
Жүйелілік
Оқулыққа қойылатын талаптар үш топқа біріктіріледі.
1. ... ... ... Бұл - ... талап. Себебі материалдарды дұрыс таңдап, оларды орын - орнына дұрыс қоя білу ... ... ... игі ықпал жасайды. Ал материалдарды қалай өту, түсіндіру, қызықты өту - ... ... ... ... ісі. ... ... оқулық балалардың кітапқа деген қызығушылығын арттырып, түрлі медициналық - гигиеналық талаптарға жауап береді.
3. Дидактикалық. ... ... ... ... ... деген қызығушылығын оятуға түрткі болуы шарт [12]. Оны жетілдіруде ... ... орны ... ... пәнін терең түсініп, толықтай игеру үшін, оқулықпен қатар оның оқу-әдістемелік ... ... , , , , ... ... пайдалану және т.б оқу құралдарын ұтымды пайдалану қажет.
Қазіргі кезеңдегі мектеп химиясын оқытуда қолданылатын оқу-әдістемелік кешендеріне ... ... ... ... ... беретін мектептерде пайдаланып жүрген оқу-әдістемелік кешен мазмұны бекітілген жаңа бағдарламаға сәйкес күрделі өзгеріске ұшырады. Химия пәнінен ... орта ... ... ... негізгі орта білім оқу бағдарламасы түрінде жүзеге ... ... орта ... оқу ... ... орта ... (8-9 сыныптар) курсының базалық мазмұны мен оқушылардың химия пәні бойынша білім жетістіктерін көрсетеді [17]. ... ... ... және ... ... 2002ж ... ... пәнінің стандарттық талаптары мен осыған сәйкес оқу бағдарламасын басшылыққа ала отырып жазылған 8-сыныбына арналған химиядан төл ... ... ... ... жүр. ... ... ... 8-сыныбына пайдаланып жүрген төл оқулығымыз (авторлары:Н.Н.Нұрахметов, К.А.Сарманова, К.М. ... - ... ... 2008) және оның ... ... компоненттеріне кіретін және атты оқу ... ... ... оқу ... ... бір төл оқулығымыз Қазақстан Республликасының Білім және ғылым министрлігінің бағдарламасына (12.05.2004ж) сәйкес жазылған оқулық (8-сынып химия, авторлары: ... М.Б., ... Қ. Н) және оның оқу ... ... ... ... (2003), ... 2006) оқу құралдары пайдаланып жүр. Сонымен қатар 8-сыныбына арналған балама оқулығы, 2004 жылы баспасынан ... төл ... да бар. ... 2002 жылы ... өткен коференциясында жақсы бағаланып, балама оқулық ретінде шығуына мүмкіндік алған. Оқулықтың авторы-шығыс қазақстандық ... ... ... ... қырық жыл бойы сабағында қолданып, тәжірибеден іріктеп, жиақтап жазып келген еңбегі. Оқушылардың химиядан алған білімдерін тиянақтандыру үшін ... ... ... ... ... өлең қолдану әдісімен химиялық кейбір ұғымдарды оқушылар есіне берік сақтау ... таба ... ... ... оның мазмұнын ашатын бүгінде оқу-әдістемелік кешеннің қоржыны оқу құралдарымен толықтырылуда. ... атты ... ... оқу құралы ( баспасы, Қызылорда, 2009). Оқу құралы бақылаудың барлық түріне арналған үлестірмелер жинағынан тұрады. Бақылаудың обьективтілігін ... ету ... ... отыз ... әрбір нұсқа біртіндеп күрделеніп бес тапсырмадан тұрады. Сонымен қатар 8-сыныпта қолданыста жүрген Ә. С. Тапалованың (Астана: ИД , 2008) және ... атты ... мен ... ... ... 2010) ... ... алатын орны мен маңыздылығы ерекше екенін атауға болады.
2-сызбанұсқа. Оқу - ... ... ... ... ... ... ... арналған оқу-әдістемелік кешен
Есептер және жаттығулар жинағы
Тест жинақтары
Анықтамалық әдебиеттер
Бақылау жұмыстарының жинағы
Электрондық оқулықтар
Сөздік
Сабақ жоспары
мен
конспектісі
Жұмыс дәптері
Оқулықтар
Оқу бағдарламары
1.2 ... ... ... ... және ... ... ... кешендердің түрлері
Мектепте химияны оқытудың басты мақсаты-күнделікті тұрмысқа қажетті және республикамыздың шаруашылығы мен мәдениетінің барлық салаларына қатысы бар ... ... мен ... ... ... ... табылады.
Ахмет Байтұрсынұлы атты еңбегінде былай дейді: , - деген пікірі дәл қазіргі кезеңдегі оқыту ісінің қажетін ... ... Осы ... ... ... ... мұғалім үшін де, оқушы үшін де тиімді, ұтымды болуы қажет. Мектеп ... ... ... ... ... және ... қолданатын оқу-әдістемелік кешендердің қолданыстағы компоненттерін жүйелеп ... ... ... ... қолданатын оқу-әдістемелік кешеннің компоненттері

Мұғалім қолданатын оқу-әдістемелік кешен
Автор, баспасы, жылы
І
Химия оқулықтары
Б.А. Бірімжанов, Н.Н.Нұрахметов

Ж. Шоқыбаев
ІІ
1
Химияның оқу-әдістемелік
құралдары
Химияны ... ... ... ... ... З.О. ... ... әдістемесі: Оқу құралы.Алматы:Prints,2005. 2.К.Сәдуақасқызы. Химияны оқыту ... ... ... ,БҮ, ... К. ... Жалпы білім беретін мектептің 8-сынып мұғалімдеріне арналған құрал. Алматы: , 2008.
2 - кестенің жалғасы
2
Есептер жинағы
К.Сәдуақасқызы. Химияның ... ... ... мен жаттығулар. Қызылорда, 2010,
Ә. С. Тапалова. Бейорганикалық ... ... мен ... ИД , ... Қ. ... ... Алматы. 2000.
Артемов А.В., Дерябина С.С. Школьные олимпиады. Химия. 8-11 классы. ... ... ... тест ... ... 2010, 2011, ... Москва:, 2006.
МАБ-қа арналған тест кітапша
4
Анықтамалық әдебиеттер
Химия: Справ. Изд/ В. Шретер, К.-Х. Лаутеншлнгер, Х. Бибрак и др.: Пер. с нем. - М.: ... ... ... ... ... ... 2006)
6
Электронды оқулықтар
республикалық ғылыми-танымдық журналдың дискісі
7
Дидактикалық материалдар
К.Сәдуақасқызы. Химия.
8-сынып. ... ... ... ... ... Ю. Горковенко. Химия. 8 класс: Поурочные разроботки к ... ... ... Г.Е. Рудзитиса, Ф,Г.Фельдмана. - М.: ВАКО,2004
9
Интернет желісі
3-кесте. Оқушы қолданатын оқу-әдістемелік кешеннің ... ... ... ... ... ... ... оқулықтары
Н.Нұрахметов, К. Сарманова,
К. Жексембина.
Химия: Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы, , 2008 ж
Усманова М.Б., ... Қ. Н. ... ... ... ... ... 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2009.
2
Есеп кітаптары
А.Е.Темірболатова.
Химия: Есептері мен ... ... ... білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқу құралы. Алматы: Мектеп. 2009
3
Жұмыс дәптері
Н.Нұрахметов, К. Сарманова,
Н.А.Заграничная.
Жұмыс дәптері: Жалпы ... ... ... ... ... оқу ... Алматы:
, 2008 ж
4
Тест кітапшалар
К. Сәдуақасқызы
Бейорганикалық қосылыстардың ... ... Тест ... ... 62 ... пәні ... тест ... жинағы. 9-сынып
9-сынып. Мемлекетаралық бақылауға даярлауға арналған
5
Анықтамалық әдебиеттер
Оқушы анықтамасы
М.С.Сәулебекова
топтамасы. Химия:
8-11 ... ,2005 ... ...
жинағы
(8-11сынып-Алматы: 2006)
7
Электронды оқулықтар
республикалық ғылыми-танымдық журналдың дискісі
8
Сөздік кітаптар
9
Интернет желісі
ІІ. БЕЙОРГАНИКАЛЫҚ ҚОСЫЛЫСТАРДЫҢ НЕГІЗГІ КЛАСТАРЫН ОҚЫТУ ... ... ... ... ... бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту кезінде қолданылатын оқу-әдістемелік кешендердің оқушылардың білім нәтижелерін арттырудағы мүмкіндіктері
Қазақстан Республикасы 2015 ... ... ... ... ... ... ,-деп көрсетілген [3] .
Химияны оқыту әдістемесінің проблемаларына мыналар жатады:
1. Пәнді оқыту ... ... алға ... ... анықтауы. Ең бірінші кезекте: Не үшін оқимыз? сұрағы тұрады.
2. Алға ... ... тек ... талаптарға сай химия пәнінің мазмұнын анықтау, яғни: не нәрсені оқимыз?
3. Қажетті оқыту формаларын, құралдарын, әдістерін жасау. Бұл ... шешу ... ... ... ... сұраққа жауап табу керек.
4. Оқушылардың пәнді қалай игергендігін зерттеу, яғни: оқушылар қалай оқып жатыр? ... ... ... ... ... ... түйінді мәселелердің бірі - қалай оқытамыз? мәселесі болса, оны жүзеге асырып шешуде оқу-әдістемелік кешендердің маңыздылығы арта ... ... ... оқу -материалдық оқыту құралдарына жатады.
Оқу-әдістемелік кешендер химияны оқытудың оқу - ... ... ... [13].
... оқу ... ... үлгісін жасадық.
1. тақырыбы бойынша оқу ... ... ... ... бейорганикалық қосылыстардың негізгі төрт кластарымен таныс болдыңыздар: оксидтер, негіздер, қышқылдар, тұздар.
3-сызбанұсқа. Күрделі заттар
Күрделі заттар
Оксидтер
Негіздер
Қышқылдар
Тұздар
Енді сіздер осы тарауда ... ... ... ... ... ... одан ары кең ... қарастырып, кең мағлұмат аласыздар.
Оксидтер
Оксидтердің құрамы мен анықтамасын білетіндеріңді еске түсіріңдер.
Оксидтердің жіктелуі. Сіздерге белгілі, оксидтердің біреуі ... ... ... ... келеді. Сондықтан да оксидтерді негіздік және қышқылдық деп бөлеміз.
4-сызбанұсқа. Оксидтер
Оксидтер
Негіздік
Қышқылдық
CaO
кальций оксиді
CuO
Мыс (ІІ) ... ... (V) ... ... (VІ) оксиді
Мысалдары:
Металл еместерден тек қышқылдық оксидтер түзіледі. Металдардың валенттілігі төрттен төмен болса, негіздік оксид түзіледі, ... ... ... қышқылдық оксид түзілетіні. Мысалы, хром және марганец негіздік те, қышқылдық та оксидтер түзіледі
Оксидтердің аталуы. Оксидтердің атауы олардың ... ... ... валенттілігі тұрақты болса, валенттілігі айтылмай, бірден құрамына кіретін элементтің атауы мен оксиді деген сөз қосылып айтылады. Мысалы, MgO - ... ... Егер ... ... ... ... ... болса, онда валенттілігі рим санымен көрсетіліп, жақшаның ішіне жазылады. Мысалы, SO2 - ... (ІV) ... SO3 - ... (ІV) ... ... аталуы мен формулалары және оларға сәйкес келетін негіздері төмендегі кестеде (4-кесте) ... ... ... мен ... формуласы
Оксидтер атауы
Оксидтерге сәйкес келетін негіздердің атауы
Na2O
K2O
Coo
Cup
Croc
MnO
FeO
SO2
SO3
CrO3
P2O5
Mn2O7
Негізгі оксидтер
Натрий оксиді
Калий оксиді
Кальций оксиді
Мыс (ІІ)оксиді ... (ІІ) ... ... (ІІ) ... (ІІ) ... ... (IV) оксиді
күкірт (VI) оксиді
хром (VI) оксиді
фосфор (V) оксиді
марганец (VII) оксиді
Сілтілер
NaOH
KOH
Ca(OH)2
Ерімейтін негіздер
Cu(OH)2
Cr(OH)2
Mn(OH)2
Fe(OH)2
Қышқылдар
H2SO3
H2SO4
H2CrO4
HPO3 и H3PO4
HMnO4
Оксидтердің алыну жолдары. ... ... 1) жай және ... ... ... ... 2) күрделі заттардың ыдырауы нәтижесінде; а) ерімейтін негіздер; ә) ... б) ... ... ... жолдары
Оксидтерді алудың
жолдары
Заттардың жануы
Күрделі заттардың ыдырауы
Жай
заттар
Күрделі заттар
Ерімейтін негіздер ыды
Ерімейтін қышқылдар
Тұздар
4P + 5O2 ═
... ... 5O2 ... 4CO2 +
+ ... Fe2O3 +
+ 3H2O
H2SiO3 ═
═SiO2 +
+ H2O
CaCO3 ═
═ CaO +
+ ... ... ... ... ... ... сұйық және газ күйінде болады, түстері сан алуан. Мысалы, CuO мыс ... ... СаО ... оксиді-ақ, қатты күйлерінде кездеседі. SO3 - күкірт (VІ) оксиді, түссіз ұшқыш ... СО2 - ... (ІV) ... ... ... қасиеттері. Қышқылдық және негіздік оксидтердің химиялық қасиеттерін төмендегідей кесте түрінде берілген.
5-кесте. Оксидтердің химиялық қасиеттері
Оксидтердің химиялық ... ... ... ... ... ... ... тұз бен су түзіледі:
CuO + H2SO4 ═ CuSO4 + H2O
2. Белсенді металдардың оксидтері сумен әрекеттесіп, сілті түзіледі. ... + H2O ═ ... ... ... ... әрекеттесіп, тұз түзіледі.
CaO + CO2 ═ CaCO3
1. Қышқылдық оксидтер еритін негіздермен әрекеттескенде тұз бен су ... + Ca(OH)2 ═ CaCO3↓ + ... ... ... ... оттекті қышқыл түзіледі
P2O5 + 3H2O ═ 2H3PO4
3.Қышқылдық оксидтер негіздік оксидтер мен әрекеттесіп, тұз түзілді.
CaO + CO2 ═ CaCO3
4.Қышқылдық оксидтер тұздармен ... жаңа тұз және ... ... ... + SiO2 ═ CaSiO3 + CO2↑
Сұрақтар мен жаттығулар:
1. Оксидтер ... не және ... ... ... ... ... қалай алуға болады: CO2, AI2O3, Li2O, CaO, MgO, P2O5, CuO.
3. Берілген оксидтердің қайсысы сумен ... және ... ... жазыңдар:
BaO, Li2O, CuO, SO3, CaO, SiO2, P2O5, Fe2O3, AI2O3, Na2O, Mn2O7.
4. ... ... ... ... ... ... формуласын жазыңдар: H2SO4, H2SO3, H2CO3, H2SiO3, HMnO4, H2SiO3, H3BO3.
5. ... ... іске ... болатын реакция теңдеулерін жазыңдар:
Ca --> CaO --> Ca (OH)2
Mg --> MgO --> ... --> P2O5 --> ... ... халық шаруашылығына қолданылатын салаларына түсінік беріңдер.
Негіздер
Негіздердің құрамы, ... ... және ... ... ... ... болдыңыздар. Енді негіздердің атауы мен химиялық формулаларын төмендегі кесте ... ... еске ... ... Кейбір негіздердің химиялық формуласы
Химиялық элементтердің атауы мен таңбасы
Химиялық элементтердің қосылыстағы валенттілігі
Химиялық формуласы
Атауы
Натрий Na
Темір ... ... ... ... ... (ІІ) ...
Темір(ІІІ) гидрооксиді
Мыс (ІІ) гидрооксиді Алюминий гидрооксиді
Алынуы. Суда еритін негіздерді зертханада белсенді металдарды және олардың ... суда ... ... ... алады. Кальций оксиді СаО сумен әректтестіріп, оны ... ... Н-О-Н = ... ... NaCI натрий хлориді және KCI калий хлоридтерін элекролиздеу арқылы NaOH ... ... және KOH ... ... ... Ерімейтін негіздерді алу үшін, оның құрамына кіретін металдың ерімтал ... ... ... Мысалы, Сu(ОН)2 алу үшін, СuCI2 ерітіндісіне NaОН ерітіндісін қосамыз.
7- кесте. Негіздердің алынуы
Негіздердің алынуы
Еритін ... ... ... ... сумен әрекеттестіру нәтижесінде, сілті мен сутек бөлінеді.
2Li + 2HOH ═ 2LiOH + ... ... ... ... су қосады.
СаО+ НОН = Са(ОН)2
3. ... ... ... ... ... сілті аламыз.
1. Нәтижесінде түзілген ерімейтін негіздің құрамына кіретін металдың ерімтал ... ... ... NaОН ═ ... қасиеттері. Негіздердің көпшілігі қатты, ерігіштігі әр түрлі. Cu(OH)2 мыс (ІІ) ... - көк, Fe(OH)2 ... ... - ... түсті, басым көпшілік ақ болып келеді.
Химиялық қасиеттері. Сілтілер мен ерімейтін негіздердің қасиеттерін ... ... ... ...
8-кесте. Негіздердің химиялық қасиеттері
Негіздердің химиялық қасиеттері
Еритін (сілтілер)
Ерімейтін негіздер
1.Сілтілер қышқылдармен әрекеттеседі
2KOH + H2SO4 ═ K2SO4 + ... ... ... ... ... Тұз ... ... ═2Fe(OH)3↓+3K2SO4
4. Қышқылдық оксидтермен әрекеттеседі.
2KOH + CO2 ═ K2CO3 + H2O
5.Индикаторларға әсер ... ... ... ... +3H2SO4 ═ ... + ... Қыздарғанда ыдырайды.
2Fe(OH)3═ Fe2O3 + 3H2O
3. Тұздармен әрекеттеспейді.
4. Қышқылдық оксидтермен әрекеттеспейді
5. Көпшілік органикалық заттарға әсер ... ... ... NaOH және KOH ... ... ... ... сондықтан газдарды кептіру үшін қолданылады. NaOH химиялық өнеркәсіптің маңызды өнімі. Ол ... ... ... талшық алу үшін, мұнай өнімдерін тазалауда, бояу және дәрі - дәрмек алуда, ... ... ... ... ... ... Қатты күйдегі кальций гидроксидінің Са(ОН)2 судағы жүзгіні, түсі ақ ... ... әк сүті деп ... Әк ... ... ... үшін ... ал сөндірілген әктің құммен қоспасын кірпіш қалағанда және сылағанда байланыстырушы зат ретінде ... ... мен ... ... ... ... ... еместер
Оксидтер
Негіздер
Қышқылдар
Тұздар
2. Негіздер дегеніміз не және олардың жіктелуіне мысалдар келтіріңдер
3. Реакция нәтижесінде еритін және ... ... ... ... ... үш ... ... мысалдар келтіріп жазыңдар.
4. Берілген заттардың қайсысы натрий гидроксидімен әрекеттеседі:
СаО, Сu(OH)2, H2SO4, CO2 , CuSO4, ... ... ... ... ... заттар түзілетін реакция теңдеулерімен өрнектеп жазыңдар: а) мыс (ІІ) гироксиді; ә) темір (ІІІ) гироксиді; б) алюминий гироксиді.
6. NaOH-натрий ... ... ... Fe(OH)3 - ... гидроксиді туралы хабарлама жазыңдар.
7. 10г натрий гидроксидімен бейтараптану реакциясына түсетін күкірт ... ... ... ... (ІІІ) ... 240 г натрий гидроксиді әрекеттескенде, түзілетін тұнбаның массасын есептеңдер.
Қышқылдар
Қышқылдардың ... ... ... ... ... ... оттекті, оттексіз, сутек атом санына қарай бірнегізді, ... ... ... ... ... HBr, HL, ... ... (бірнегізді)
H2SO4 (екінегізді)
H3PO4 (үшнегізді)
Мысалдары:
Қышқылдарды алу жолдарын төмендегідей сызбанұсқа түрінде көрсетілген.
7-сызбанұсқа. ... ... ... ... ... оксидтерді сумен әрекеттестіру
Сутекті металл еместермен әрекеттестіргенде оттексіз қышқыл ... ... ... H2O ═ H2SO4 ... ... + CI2 ═ ... ... + H2SO4 ═
═ Na2SO4 + 2HCI↑
Мысалдары:
Физикалық қасиеттері. Күкірт, азот, тұз қышқылдары түссіз болып келеді. H3PO4 ортофосфор, HPO3 ... ... H3PO3 бор ... ... Суда ... H2SiO3 кремний қышқылы, қалған қышқылдардың барлығы суда ериді. Қышқыл ерітінділерінің ... дәмі ... ...
9-кесте. Қышқылдардың химиялық қасиеттері
Қышқылдармен әрекеттесетін заттардың атаулары
Мысалдары
1. Индикаторлардың түсін өзгертеді
2. Металдармен әрекеттеседі.
Егер металл орыс ғалымы Н.Н. Бекетов жасаған металдардың ... ... ... сутекке дейін орналасқан болса, қышқыл құрамындағы (азот қышқылынан басқа) сутекті ығыстырып шығарады.
3. Негіздік оксидтермен әрекеттесіп, нәтижесінде тұз бен су ... ... ... ... тұз бен су ... ... әрекеттеседі.
Реакция нәтижесінде жаңа тұз бен жаңа қышқыл түзіледі.
6. Кейбір қышқылдарды ... ... ... су мен қышқылдық оксид түзіледі.
Zn + 2HCl = ZnCl2 + ... + H2SO4 = CuSO4 + ... + HCl = NaCl + ... + H2SO4 = ZnSO4 + ... ... ... ... күкірт қышқылы
Металлургияда, машина жасауда, мұнай өңдеу өнеркәсібінде, органикалық заттар-полимерлер, бояулар, дәрілік ... және т.б ... көп ... қышқылы
Азот тыңайтқыштарын өндіруге, қопарғыш заттар алуға, органикалық бояулар, лак, кинопленка, асыл металдарды өндеуге қолданылады.
3
Фосфор қышқылдары
Дәрі-дәрмек жасайтын өнеркәсіпте, ... ... ... ... ... алу ... ... қолданылады.
Сұрақтар мен жаттығулар:
1. Төмендегі кестеге сәйкес келетін қышқылдардан мысалдар ... ... ... ... ... формулаларын жазыңдар:
а ) көмір қышқылы; ә) бромсутек; б) күкіртті қышқыл; в) тұз ... ... ... ... ... Реакция теңдеулерін жазыңдар
4. Күкіртсутек және ортофосфор қышқылдарының ... ... ... түрінде жазыңдар.
5. Төменде келтірілген кестедегі реакция типтеріне қышқылдарды байланыстырып, реакция теңдеулерін мысалға келтіріп ... ... ... ... сипаттайтын үш реакция теңдеулерін жазыңдар және реакция типтерін анықтаңдар.
7. Берілген заттардың ... тұз ... ... а) СuO; ә) Cu; б) Cu(OH)2; в) Ag; г) ... Тұз, ... және ... қышқылдары жөнінде хабарлама жазыңдар.
Тұздар
8-сызбанұсқа. Тұздардың жіктелуі.
Тұздар
Орта немесе
қалыпты
тұздар
Қышқыл
тұздар
Негіздік
тұздар
Қос тұздар
Na3PO4,
K2SO4
KHSO4,
NaH2PO4
Mg(OH)Cl
K2NaPO4
Мысалдары:
1. Егер қышқыл құрамындағы сутек атомын металл атомы толық алмастырса, онда ... ... орта ... ... тұздар деп атаймыз.
H3PO4 + 3NaOН = Na3PO4 + 3H2O
2. Егер қышқыл құрамындағы ... ... ... ... ... алмастыра алмаса, онда түзілген тұзды қышқыл тұздар деп ... ... +2NaОН = Na2HPO4 + ... ... ... ... ... құрамында қышқыл қалдығынан басқа, гидроксид тобымен байланысқан металл атомынан тұратын күрделі зат.
Mg (ОH)2 + НCl = MgOHCl + H2O ... ... ... ... құрамында қышқыл қалдығымен байланысқан екі түрлі металл атомы бар күрделі зат.
H3PO4 +2KOH + NaОН = K2NaPO4 + ... ... ... - әр ... ... қатты заттар. Суда ерігіштігі әр түрлі. Кейбіреуі суда жақсы ... ... ... ... ... кальций карбонаты, ВаSО4 барий сульфаты ерімейтін тұздарға жатады.
11-кесте. Тұздардың ерігіштігі туралы мәлімет
Тұздардың аталуы
Аталған ... ... ... ... ... және PbCl2 ... ... суда ериді
CaSO4, SrSO4, BaSO4, PbSO4, Ag2SO4 ... ... ... суда ... және ... ... ... барлығы дерлік суда ерімейді.
Химиялық қасиеттері.
1.Тұздар металдармен әрекетеседі. Орыс ғалымы Н.Н. Бекетов жасаған металдардың кернеу қатары бойынша тұздың құрамынна кіретін ... бос ... ... ... болу ... ... қышқылдармен әрекетесіп, нәтижесінде жаңа тұз бен жаңа қышқыл түзіледі.
3. ... ... яғни суда ... ... әрекеттесіп, нәтижесінде ерімейтін негіз және жаңа тұз түзіледі.
4.Тұздар тұздармен әрекеттесіп, нәтижесінде ерімейтін тұз және жаңа тұз ... ... ... ыдырайды, нәтижесінде негіздік оксид және су түзіледі.
6. Кейбір тұздар сумен әрекеттесіп, крсталлогидрадтар түзеді. Мысалы,
CuSO4 + 5H2O = CuSO4 ∙ ... ... ... ... және өнеркәсіпте қолданылады. Мысалы барлығыңа белгілі ас тұзы қүнделікті тұрмыста пайдаланылады. Ал оны өнеркәсіпте натрий гидроксиді, сода, хлор, натрий және т.б ... алу үшін ... Азот және ... ... ... ... тыңайтқыш ретінде пайдаланылады.
Сұрақтар мен жаттығулар:
1. Тұздардың ... ... ... беріңдер.
2. Тұздардың химиялық қасиеттерін сипаттаңдар және реакция ... ... ... алу ... ... және әрқайсысына екі-екіден реакция теңдеулерін жазыңдар.
4. Мына тұздардың химиялық формуласын жазыңдар: магний карбонаты, темір (ІІ) гидрокарбонаты, ... (ІІІ) ... ... гидортофосфаты, магний гидрохлориді, кальций
5. Кальций оксидінен кальций сульфатын және кальций фосфатын алу реакция ... ... ... ... тұздарды атаңдар:
NaCI, NaNO3, CaCI2, KHSO4 , AI(NO3)3 , K3PO4, Ca (HS)2, Ca(HCO3)2.
7. Берілген ... ... ... ... ... ... ... жазыңдар.
а) AlCl3; ә)BaSO4; б) Ba (NO3)2; в) Na3PO4; г) NaNO3; ғ) NaHSO4; ... е) K2HPO4.
8. ... ... ... ... тұздарын атап, мысалдар келтіріңдер және формуласын жазыңдар.
а) тұз қышқылы; ә) күкірт қышқылы; б) азот ... в) ... ... г) ... ... ... азот ... ішінен азоттың массалық үлесін есептеп, қайсысында көп екенін табыңдар: NaNO3, Сa(NO3)2, КNO3, NН4NO3, ... ... ... ... ... ... ... екінші класс өкілдерін алуға болады. Мұндай байланысты генетикалық байланыс деп атайды.
Металл --> ... ... --> ... емес --> ... ... --> ... Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыстар (жай және күрделі заттардың арасында жүретін реакция теңдеулері)
Реакцияға түсетін
заттар
атауы
Әрекеттесетін заттар
Металл
еместер
Қышқыл-дық
оксидтер
Қышқылдар
Тұздар
Су
Метал-
дар
Fe+S═ FeS
Mg+SiO2═
═MgSiO3
Zn+HCl═
=ZnCl2+H2↑
Fe+CuSO4═ ... ... ... H2O
NaOH+HCl═
═NaCl+H2O
2NaOH+CuSO4═
═Na2SO4+Cu(OH)2↓
Кристаллогид-раттар түзеді
Ерімей-тін
негіздер
-
Cu(OH)2+SO3═
CuSO4+H2O
Cu(OH)2+HCl═
═CuCI2+H2O
-
-
Тұздар
-
CaCO3+SiO2═
═CaSiO3+CO2↑
Na2CO3+H2SO4═ =Na2SO4+CO2↑+H2O
Na2SO4+BaCl2═
═2NaCI+BaSO4↓
CuSO4+H2O═
═CuSO4∙5H2O
Су
2H2O+Cl2═
=4HCl+O2↑
H2O+SO3═
═H2SO4
nH2O+H2SO4═
═H2SO4* nH2O
FeSO4+7H2O═ =FeSO4*7H2O
-
Сұрақтар мен жаттығулар:
1. Төмендегі айналуларды іске асыруға болатын реакция теңдеулерін ... CaCO3 --> CaO --> Ca(OH)2 --> CaCO3 --> Ca(NO3)2
ә) ... --> Fe(OH)3 --> Fe2O3 --> ...
б) SO3 --> ZnSO4 --> Zn(OН )2 --> ... Mg --> MgO --> Mg(OН )2 --> ... AI2 (SO4)3 --> AI(OH)3 --> AI2O3--> AICI3 --> ... SO3--> ZnSO4 --> Zn(OH)2 --> ... С --> СО2 --> Na2CO3 --> СО2 --> ... ... ... алу үшін ... ... қандай заттармен әрекеттесуі мүмкін? Реакция теңдеулерін жазыңдар.
а) кальций сульфаты; ә) ... ... б) ... ...
в) ... ... г) тұз қышқылы.
2. тақырыбы бойынша мұғалімнің сабақ конспектісінің фрагменті
Мұғалім сабаққа дайындалуы кезінде ... ... ... ... ... пайдалануы мүмкін. Осы тұрғыдан біз тақырыбы бойынша
(А қосымша) ... ... ... ... ... тақырыбы: Оксидтердің жіктелуі, алу жолдары, химиялық қасиеттері, қолданылуы
Сабақтың мақсаты:
1. Оксидтер туралы ұғымдарын кеңейту;
2. Оқушылардың ... ... ... сай, ... ... ... ... номенклатура бойынша аталуы туралы білімдерін дамыту;
3.Оксидтер туралы білімдерін жинақтау, қышқылдық және негіздік, екідайлы ... ... ... қарастыру;
4.Оксидтердің адам өміріндегі маңызын ашу;
Құрал-жабдықтар: Мектеп зертханасында бар оксидтердің үлгілері, сондай-ақ құрамында оксиді бар минералды және табиғи кендер;
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру жеткіліксіз. Біз қазір оксидтерге берілген анықтамалардың ішінен кең ... ... ... элементтен құралған, біреуі оттек болып келетін күрделі қосылыстар оксидтер деп аталады. Егер де оқушылар ... ... ... ... ... ... ... оларға оксидтердің жіктелуі және оның химиялық қасиеттерін түсіндіру қиындау болып соғады. Сол үшін де, ең басты ретінде ... ... ... ... ... мен есеп шығару арқылы бекіте отырып жинақтау керек.
І. Ұйымдастыру. Үй тапсырмасын тексеру
ІІ. Оксидтер. ... ... ... ... оксидтерге анықтама береді. Тақтаға төмендегідей сызбанұсқа түрінде көрсетуге болады.
Оксиді ... сөзі ... ... ... валенттілік көрсететін болса, жақшаның ішіне рим санымен жазылады
Оксидтердің
атауы
Элемент атауы
= + +
СО-көміртек монооксиді (моно-бір деген мағына береді), ... (ІІ) ... иіс ... ... я ... көміртек (ІV) оксиді, барлығына белгілі көмірқышқыл газ.
Оқушыларға айту қажет, тривиальды атаудың бар ... ... ... ... иіс газы. Әлі күнге дейін химиялық әдебиеттерде ескі атауларды кездестіруге болады, закись, окись
N2О-азоттың закисі немесе азот (І) оксиді
NО- ... ... ... азот (ІІ) ... ... ... атау үшін оқушыларға өзіндік жұмыс ретінде беріледі: PbO; SiO2 ; As2O3; SO2; SO3; K2O; FeO; Fe2O3;
Ары қарай мұғалім ... ... бар ... ... ... ... SiO2 кремнезем-құмның негізгі бөлігі. Кристалдық кремнеземді кварц дейді, оның алты қырлы призма ... ... түрі - тау ... деп ... одан ... ... оптикалық линзалар алынады. Ал күңгірттеу түстісі- аметист, одан зергерлік бұйымдар ... Жер ... 50% алып ... ... 2H2O - ... (ақ ...
3. Темірдің ең маңызды өнеркәсіптік кендері: Fe2O3 қызыл ... тас, Fe3O4 ... ... ... ... тас. ... агрегаттық күйлерін де айту қажет, олар қатты, сұйық, газ түрінде кездеседі. Мұғалім жердің су қабатының (гидросфера) да ... ... ... яғни ол ... ... формуласы Н2О, сұйық екені белгілі. Сондай-ақ атмосфераның құрамына кіретін СО, СО2, азоттың, күкірттің оксидтерінің агргегаттық ... ... ... ... Оксидтердің жіктелуі мен алынуы
Оқушыларға түсінікті болуы үшін төмендегідей сызбанұсқа арқылы оксидтердің жіктелуін түсіндіруге болады. Ары ... ... ... ... ... ... реакция теңдеулерін дәптерге жаздырамыз
Оксидтер
Тұз түзбейтіндер
Тұз түзетіндер
N2O, NO, CO
пероксидтер ... ... ... ... ... химиялық қасиеттері
Қышқылдар
түзіледі
Қышқыл оксидтер
Негіздер
түзіледі
Негіз оксидтер
Мұғалім жоғарыдағы сызбанұсқа бойынша түсіндіреді. Қышқылдық оксидтерді қысқаша Қ.О,
Негіздік ... Н.О деп ... ... ... ... қасиеттері ( Н. О)
* Н.О (еритін) + су --> ... ... Н.О + ... --> тұз + су
* Н.О + Қ. О --> тұз
Қышқылдық оксидтердің химиялық ... (Қ. ... Қ.О + су --> ... Қ.О +Н.О --> ... Қ.О + ... --> тұз + ... оксидтердің химиялық қасиеттері (Е. О)
1. Е.О + қышқыл --> тұз + ... Е.О + ... --> тұз + ... ... олардың табиғаттағы рөлі
Оқулықтағы мәтін бойынша оқушыларды таныстырып өтеміз. Табиғаттағы ең маңызды оксидтерінің ... ... су ... ... береді. Ары қарай көмірқышқыл газы жайлы, оның табиғаттағы маңызы ... ... ... ... және ... оксидтерін қарастырып болғаннан кейін, металдардан түзілген оксидтерге тоқталамыз. Мысалы, СаО.
Үйге тапсырма: §44, 45. 5-11 жаттығулар.
2 - ... ... ... ... алу және оның ... зерттеу
Сабақтың тақырыбы: Сарамандық жұмыс. Оксидтерді алу және оның қасиеттерін зерттеу
Сабақтың мақсаты: Оқушылардың оксидтер туралы алған білімдерін дамыту, ... ... ... әк суы Ca(OH)2, мыс сым, H2SO4 ... ... ... ... су, сынауықтар, стақандар, индикаторлар.
Жұмыстың барысы:
1. Мұғалім оксидтерді алуға байланысты сарамандық жұмысты алдымен ... ... ... ... ... ... көрсетіп, қорытындысын оқушыларға жаздырады.
а) Спирт шамның жалынына көмір түйірін қатты ... оны ... бар шыны ... ... ол ... түтінсіз жанады.
C + O2 ═ CO2
CO2 түзілгенін білу үшін, ыдысқа әк суын құйып шайқаса ол лайланады.
Ca(OH)2 + CO2 ═ CaCO3↓ ... ... ... CO2 ... оксид ретінде негіздермен әрекеттескенде тұз және су ... ... ... яғни бұл ... ... ... қасиеттерінің біріне жатады.
ә) Темір қасықтың ішіне бір ... ... ... оны ... ... ... жалынына қыздырады, сосын күкірт жана бастағанда ішінде оттек толы шыны ыдысқа батырса, күкірт оттекпен шабытты ... ашық ... ... түзе ... + O2 ═ ... Мысты оттекте қатты қыздырғанда ол жанбастан баяу тотығып, қара түсті ұнтақ мыс (ІІ) оксидіне айналады.
2Cu + O2 ═ ... CuO мыс (ІІ) ... ... ... бар сынауыққа саламыз. Ерітіндіні аздап қыздырамыз, ол көгілдір түске айналады. Бұл тәжірибе екінші жағынан негіздік оксидтерге тән ... ... ... ... ... мысал болады.
CuO + H2SO4 ═ CuSO4 +H2O
б) Кәрлен табақшаға аздап кальций оксидін салады және оған су құяды. Осы ... көп жылу ... ... ... ... ... ақ ұнтақ түзіледі.
СаО + H2O ═ Са(ОH)2
Қорытынды: ... ... ... ... ... ... Стақанға аздап су құйып, оның жоғарғы жағына металл қалақтағы ... ... ... ... (V) ... түзіледі.
4P + 5O2 ═ 2P2O5
Түзілген фосфор (V) оксидін ... суда ... ... ... ... Ерітіндіге салынған көк лакмус қызыл түске боялғаны, ол ... ... ... + 3H2O ═ ... тәжірибеден қорытынды шығарамыз. P2O5 алынуы оксидтерді алуға, әрі оның сумен әрекеттесуі ... ... ... әрекеттестіргенде оттекті қышқылдар түзілетініне мысал бола алатынын айтуға болады.
3 - ... § ... ... ... ... ... ... мақсаты:
1.Оқушылардың бейорганикалық қосылыстардың жаңа класымен-негіздермен таныстыру;
2.Негіздердің құрамы мен номенклатурасын, ... ... ... ... және ... ... (NaOH, KOH, Ca(OH)2( ... Жаңа алынған ерімейтін негіздердің тұнбалары, индикаторлар.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру. Үй тапсырмасын тексеру.
ІІ. Негіздердіңдің жіктелуі және аталуы, құрамы.
Мұғалім бинарлы қосылыстардан ... ... үш ... ... күрделі затттар бар екенін оқушыларға хабарлайды. Мұғалім негіздерге бірнеше химиялық формулаларынан мысалдар ... NaOH, KOH, Ca(OH)2, ... - ... ... ... деп атаймыз. Негіздер- металл атомы және оттек пен сутек атомдары кіретін ОН гидроксотоптан тұратын ... зат. ... ОН ... ... түсіндіреді.
1.Бұл топ Н-ОН су молекуласынан қалған қалдығы, егер одан бір атом сутегін алып тастайтын болсақ, онда - ОН тобы ... ... ... оқушылар есінде бірден сақталатыны сөзсіз.
2. Гидроксотоп ионының заряды -1. Оны ... ... ... ... -
3. ОН[-] тобы ... ион. Бұл иондардағы сутек пен оттек гидроксотоп түрінде әрдайым бірге, еш уақытта бөлек жазылмайды.
Негіздерге анықтама (оқулық бойынша) беріледі. ... ... ... ... ... құрамы туралы түсіндірме жасалады: егер металл ионы 1+ болса, онда ... ... МеОН ... Егер де ... ионы 2+ болса, формуласы Ме(ОН)2. Оқушылардың ойларын негіздердің құрамындағы химиялық байланысқа мән беруін ... ... ионы мен ... ... байланыс Ме-ОН иондық байланыс. Ал сутек пен оттек арасындағы байланыс - ... ... ... ... ... ... ... Ме(ОН)n, мұндағы Ме-металл, n-гидроксотоп саны.
Негіздердің номенклатурасын мынадай сызбанұсқа түрінде беруге болады.
Негіздердің
атауы
Гидрок-
сиді деген сөзі ... ... ... ... көрсететін болса, жақшаның ішіне рим санымен жазылады
Элемент атауы
=+
= + + +
Негіздерге бірнеше мысалдар келтіріп талдаймыз.
NaOH-натрий гидроксиді, KOH-калий ... ... ...
Fе(ОН)2-темір (ІІ) гидроксиді, Fе(ОН)3 -темір (ІІІ ... ... ... ... ... І топтың негізгі топша металдарының гидроксидтері (сілтілік металдар) және ІІ ... ... ... металдары, Са бастап сілтілік-жер металдар.
LiOH NaOH, KOH және т.б, Ca(OH)2, Sr(OH)2, Ba(OH)2;
Оқушыларды ерігіштік ... ... ... Оны ... пайдалану керектігін үйретеміз. Оң зарядталған-катиондар, теріс зарядталған - ... ... ... ... ... қатардағы көлдеңінен тұрған Ме катиондары, ал тік бағанда тұрғандар аниондар. Оқушыларға катиондар түрі ... ... ... ... ... түрі де ОН[-] ... анион, жай аниондарды алсақ, мысалы Cl[-], F[-], I- ,S[2-]. Оқушыларға ерігіштік кестесі бойынша NaOH және Fе(ОН)3 формулаларын табуға ... ... ... ала ... бойынша қысқартылған сөздерге түсінік айтылып қойылады (Ем-ерімейді, ... ... ... және т.б). Негіздердің ерігіштігін анықтауға төмендегідей тапсырмаларды беруге болады.
Mg(ОН)2; ... ... ... ... ... туралы мәлімет беру
Мұғалім негіздердің үлгілерін, олардың қатты және ерітінді түрінде демонстрациялап көрсетеді. Оқушыларға сілтілердің суда ... және де ... еріп ... ... ... ... көрсетуге болады. Оны сыртынан ұстағанда, қызуынан белгілі болатыны анық. Сілтілердің тривиальды атауларын, күйдіргіш натр, күйдіргіш калийді айтып ... ... ... ... ... ... ... және тері мен матаны күйдіреді, осыған байланысты оларды күйдіргіш сілтілер деп аталады. Сілтілермен жұмыс жасағанда сақтық шараларын естен ... ... ... ... және т.б ... ... ...
Кальций гидроксиді-қатты ұнтақ түріндегі ақ зат, оқушылардың ынтасын Cа(ОН)2 ерігіштігіне аударамыз. ... ... ... ... Cа(ОН)2-суда нашар еритінін анықтайды. Мұғалім қосымша кальций гидроксидінің қанық ерітіндісі лабораторияда деп аталатынын да айту керек.
-Әк суын ... ... ... ... болады?
Егерде әк суына көмірқышқыл газын жібергенде, ерітінді лайланады. Мұғалім СО2 ... ... оны әк суы ... ... ... кез келген сапалық реакцияны анықтау үшін тұнбаның, я ... ... ... иіс ... ... өзгеруі арқылы білуге болатыны туралы мәлімет береді. Демек СО2 газы әк суына ... ... ... ... ... СО2 ... ... қажет болса, онда оған әк суын пайдаланамыз. Бұл кезде әк суы СО2 газының анықтағыш ... ... ... Тақырыпты түсіндіре отырып мұғалім бір ғана реактивпен бір затты ғана анықтап қойматынын, реактивтермен бүкіл кластың заттарын ... ... ... ... барлық сілтілерді индикаторлардың көмегімен анықтауға болатынын дәлелдеп көрсетуге болады. Мектеп зертханасында бар индикаторлар ... ... ... ... ... ... қояды, сосын индикаторларды сілтілердің ерітіндісіне тамызғанда, ерітінділердің барлығында бірдей өзгеріс болады. Оқушылар бақылаудың ... ... ... қояды.
1. Түссіз фенолфталеин-таңқурай түсті болады.
2. Лакмус-көк
3. Метилоранж-сары түсті болады
Сабақ соңында мұғалім жаңа ғана тұнбаға түскен ерімейтін негіздердің тұнбаларын ... ... ... ... ... өзгертпейтінін тәжірибе жүзінде жасап көрсетеді.
Есеп:
2,5 моль магний гидроксидінің массасын анықтаңдар. ... ... ... ... қанша екенін табыңдар?
Шығарылуы:
1.М(Мg(OH)2)═24+2(16+1) ═58г/моль
2. m ═ ν∙M ═2,5моль∙58г/моль═145г
3. N(Мg(OH)2)═ NA∙ ν ... ∙ 2,5 ......... ... ═ 2 ∙ ...... ═ 30∙10[23] ═ 3∙10[24] (гидроксид ионы)
Үйге тапсырма: §46. 5-10 жаттығулар, сарамандық жұмысқа дайындалып келу.
4 - сабақ. Сарамандық жұмыс. ... алу және оның ... ... ... ... Сарамандық жұмыс. Негіздерді алу және оның қасиетін зерттеу.
Сабақтың мақсаты:
Оқушыларға негіздердің химиялық қасиеттерін дәлелдейтін тәжірибелер көрсету арқылы ... ... ... ... ... NaOH; Ca(OH)2; Cu(OH)2; Fe ... ... Натрий, кальций, мыс (ІІ), темір(ІІІ) гидроксидтерінің қасиеттерімен танысу
а) Берілген негіздерді сынауыққа салыңдар. NaOH-ақ, Ca(OH)2 - ақ, ...
Fe (OH)3- ... ... су ... ... ... ... суда еруін бақылау қажет. NaOH бар сынауық қызады, Ca(OH)2 аздап қызады, Cu(OH)2, Fe (OH)3 ... ... ... ... ... ... формуласы
NaOH
Ca(OH)2
Cu(OH)2
Fe(OH)3
Түсі
ақ
ақ
көк
қызыл-қоңыр
Агрегаттық күйі
Кристалды заттар
Суда ерігіштігі
өте жақсы ериді
Нашар ериді
ерімейді
ерімейді
Негіздердің формуласы
NaOH
Ca(OH)2
Cu(OH)2
Fe(OH)3
Индикатор
түсі
Фенолфта
леин
таңқурай түсті
таңқурай түсті
Түссіз
Түссіз
метилоранж
сары
сары
қызғылтсары
қызғылтсары
лакмус
көк
Көк
күлгін
күлгін
3. Ерімейтін негіздердің қышқылдармен әрекеттесуі
а) Бірінші сынауыққа Fе(OH)3, екіншісіне Cu(OH)2 саласыңдар. ... 1 мл су ... ... ... суда ерімейді. Қорытынды: бұл негіздер суда ерімейтін негіздерге жатады.
ә) Fе(OH)3 бар сынауыққа тұз қышқылын, Cu(OH)2 ... ... ... Бұл ... екі сынауықтағы негіздер ериді. Fе(OH)3 ерітіндісі бар ... ... Cu(OH)2 ... бар ... көгілдір түсті болады. Химиялық реакцияның жүргенін, ерітінділердің түсінің өзгеруіне қарай білуге болатынын ескересіңдер.
Fe(ОH)3 + 3НСl = FeСl3 + ... + Н2SО4 = CuSО4 + ... ... ... ... ... FeСl3 - сарғыш ұнтақ қалады, ал екіншісінде CuSО4 ∙ 5Н2О көк түсті мыс ... ... ... ... ... қасиеттері:
Fe (OH)3 -- қызыл-қоңыр түсті, суда ... -- көк ... суда ... ... ... негіздер қышқылдармен әрекеттескенде тұз және су түзіледі.
Тәжірибені болғаннан кейін, оқушылармен ... ... ...
4. Мыс (ІІ) ... қыздырғанда айырылуы
а) Құрғақ сынауыққа Cu(OH)2 салып, тығындайсыңдар және тұрғыға бекітіледі. Түсі өзгереді, көк түс қара ... ... ал ... қабырғасында су тамшыларының тұрғанын байқаймыз. Демек химиялық реакция жүргенін ... ... = CuО4+ ... ... ... қыздырғанда негіздік оксид және суға ыдырайды. Үйге тапсырма беріледі.
5 сабақ §47
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... мақсаты:
1.Қышқылдар туралы ұғымдарын қалыптастыру;
2. Қышқылдардың жіктелуі, аталуы мен құрамын қарастыру;
3. Оқушыларға маңызы бар бейорганикалық қышқылдармен ... ... және ... ... ерітінділері: тұз, күкірт, азот, сірке, лимон қышқылдары, индикаторлар, химиялық шыны ыдыстар, стақандар, құтылар.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру. Үй ... ... ... ... ... ... ... мен құрамы.
Мұғалім біршама қышқылдардың ерітінділерін демонстрациялық үстелдің үстіне қояды. Қышқылдардың құтысының сыртына формулаларын жазып қояды. HCl, H2SO4, HNO3, CH3COOH. ... ... ... ... түссіз, мөлдір. Оқушыларға қышқылдардың қатты күйдегі түрлерін көрсетуге болады. Фосфор және лимон, ... ... ... ... ... қышқылдар және қышқыл деген сөздердің түбірі бір екеніне назар аудартады. Оқушыларың өздері білетін қышқылдардан бастайды. Мәселен, ... және ... ... ... ... Бұл ... барлығымыз да білеміз, әрбір үйдің асханасында кездесетіні хақ. Барлық қышқылдардың дәмін татып көре алмайтынымызды, кейбір қышқылдар улы болып келетінін мұғалім ... ... жөн. ... ... көрмей-ақ, қалай білуге болады?
Өткен сабақты еске түсіре отырып, оқушыларға индикаторларды пайдалануды ұсынамыз.
Мұғалім қышқыл ортада ... ... ... ... ... бақылау қорытындысын дәптерге жазады. Кейбір тәжірибелерді қайталап жасап көрсетеміз, өйткені оқушылар есіне ... ... қалу үшін ... ... да қышқыл ортада индикаторлардың түсінің өзгеруін бірнеше рет қайталап көрсетеміз.
1.Метилоранж- қызғылт түсті
2. Лакмус-қызыл
3. Түссіз фенолфталеин- түссіз болады.
Мұғалім ... ... яғни ... ... ... ... табылады, тек қана сілтілік ортада түсін өзгертеді, ал қышқыл ортада олар түсін өзгертпейді. Индикаторлардың қышқыл немесе сілтілі ортаны ... ... ... ... ... Индикаторларды оқушылар есіне сақтап қалу үшін, төмендегіше ... ... ары ... ... ... қышқылдардың жіктелуі мен құрылымдық формулаларын жазып алуға оқушыларға тапсырма береді. Қышқылдардың құрамы туралы түсінік беріледі. Қышқылдар 2 немесе 3 элементтен ... ... ... НСl, H2S- екі ... ... ... қосылыс. Қөпшілік қышқылдар 3 элементтен: сутек, металл емес, оттектен тұрады. Оқушылардің өздеріне қорытынды жасатады, демек ... ... ... ... ... ... ... шешім жасайды. Сутек үнемі қосылыстағы формулаларда бірінші тұрады, ал қалған бөлігін қышқыл қалдығы деп атаймыз. Қышқыл ... жәй (Сl[-], S[2-] ) және ... ... ... ... ... анықтама (оқулық бойынша) беріледі. Қышқылдардың жіктелуіне тоқталады, оны төмендегідей белгілері бойынша айыруға болады.
1. ... ... ... атом санына қарай жіктеу;
2. Қышқыл құрамында оттектің бар, жоғына қарай жіктеу;
3. ... ... ... ... ... ... түрінде беруге бола
Қышқылдар
Бірнегізді
HCl, HNO3
Екінегізді
H2S, H2SO4, H2SiO3
Үшнегізді
H3PO4
Қышқылдар
Оттексіз
HCl, H2S
Оттекті
H2SO4, H2CO3, HNO3
Қышқылдардың ерігіштігі туралы айтылғанда міндетті түрде ерігіштік кестені пайдаланамыз. Ерігіштік кестесінен ... ... ... ... сонда олар өздері-ақ тек қана кремний қышқылының ерімейтінін айтады. Қышқылдардың физикалық қасиеттерін қысқаша сипаттаймыз. Тұз, ... азот ... ал ... бор, стеарин қышқылдары - қатты күйде болады. Қышқыл құрамындағы химиялық байланысты мұғалімдер айтып ... ... ... ... кіретін металл еместер, демек ковалентті полюсті байланыс. Көмір және күкіртті қышқыл тұрақсыз екені айтылады. Дәлел ... ... ... ... ... ═ СО2↑ + Н2О
Н2SО3 ═ SО2↑ + Н2О
Не себептен бағдарша (↑) ... ... ... ... ... иондарының заряды мен элементтердің тотығу дәрежелерін анықтау.
Мұғалім қышқыл құрамында ... ... ... ... ... ... ... сонша болады деп оқушыларға түсіндіреді. Қышқыл құрамында сутек ... +1 ... HNO3, HCI ... бір ... ... бар, ... ... қалдығының заряды -1 (теріс зарядталған). H2S, Н2СО3, H2SO4 құрамында екі сутек атомы бар, демек қышқыл қалдығының заряды-2 (теріс ... Енді ... ... ... ... H2 ... Қышқылдардың маңызы.
Қышқылдар табиғатта кең таралған. Лимон қышқылы лимон жемісінде, алма қышқылы -алма жемісінде, ... ... - ... ... бар. Сүттің ашуынан сүт қышқылы, ал құмырсқалар ... ... ... түзеді. Күкірт, тұз, азот, фосфор қышқылдары жасанды жолмен алынады. Күкірт қышқылын түсіндіргенде, олармен жұмыс істегенде қауіпсіздік ережесін мұқият ... ... ... ... ... суда ... сақ болу керек, ауыр сұйықтықты (қышқыл) жеңіл сұйықтыққа (суға) шыны таяқшамен араластыра отырып ... құю ... ... ауырлау күкірт қышқылы судың астыңғы қабатына дейін жетіп, бөлінген жылу ... ... ал ... суды ... ... су ... жеңіл болғандықтан бөлінген мол жылу суды қайнау температурасына дейін жеткізіп қышқыл жан-жаққа шашырауы мүмкін, демек суды ... ... ...
Үйге тапсырма: §47. 7-11-жаттығулар.
6 сабақ. Сарамандық жұмыс. Қышқылдардың қасиетін ... ... ... ... ... ... зерттеу
Сабақтың мақсаты:
1.Оқушыларға индикаторлардың көмегімен қышқылдарды анықтауды үйрету, игерту;
2. Металдардың қышқылдарды ... ... ... белсенділігі жөнінде білімдерін нақтылау, дамыту;
3. Тұз және күкірт қышқылдарының металл оксидтерімен әрекеттесу реакция теңдеулерін жазу ... ... ... ... ... ... ... 1 мл шамасында СН3СООН, НСl, Н2SО4 қышқылдарын ... ... ... ... ... ... ... түсіреміз.
Индикатор
Бейтарап ортадағы индикатордың түсі
Қышқылдық ортадағы индикатордың түсі
Метилоранж
қызғылтсары
қызғылт
Лакмус
күлгін
қызыл
2. Қышқылдардың металдармен әрекеттесуі
а) Екі сынауық алып, мырыш түйіршіктерін ... ... ... тұз ... ... күкірт қышқылын құямыз. Екі сынауықта да газ бөлінгенін байқаймыз және мырыштың қышқылға әсерін бақылаймыз.
Zn + 2НСl = ZnСl2 + ... + Н2SО4 = ZnSО4 + ... Осы ... ... магниймен және темірмен жасап көруге болады. Металдардың қышқылдармен әрекеттесуін және газ ... ... ... ... ... шабытты, темір одан баяуырақ, ал мыс мүлдем әрекеттеспейді. Осыған байланысты орыс ғалымы Н.Н. Бекетов жасаған металдардың кернеу қатарын оқушылардың ... ... ... + 2НСl = MgСl2 + ... + Н2SО4 = MgSО4 + ... + 2НСl = FeСl2 + Н2↑
Fe + Н2SО4 = FeSО4 + ... ... ... реакция теңдеулерінде тұздың түзілгені және газ бөлінгенін ... деп ... ... я ... ... ... пайымдап та айтқызуға болады.
3. Қышқылдардың металл оксидтерімен әрекеттесуі
а) Екі сынауыққа Fe2О3 ұнтағын саламыз. Fe2О3 ... ... ...
Fe2О3 + 6НСl = 2FeСl3 + 3Н2О
Fe2О3 + 3Н2SО4 = Fe2(SО4)3 + 3Н2О
ә) Магний оксидін де ... ... ... + 2НСl = MgСl2 + ... Н2SО4 = MgSО4 + ... барлық реакцияларда негіздік оксидтер қышқылдармен әрекеттескенде тұз және су түзілгенін байқаймыз. Сабақ соңында мұғаләм оқушылармен ... ... ... жасайды. Сонымен қышқылдар Н.Н. Бекетов жасаған металдардың кернеу қатары бойынша ... ... ... металдар қышқылдан сутекті ығыстырып шығара алады және негіздік оксидтермен, ... ... ... ... ... ... лакмустың түсі қызарады, ал метилоранж қызғылт түске боялады. Үйге тапсырма беріледі.
7 сабақ. §48
Сабақтың тақырыбы: Тұздардың жіктелуі, алынуы, ... ... және ... ... ... ... түсініктерін дамыту;
2. Тұздардың аталуы мен құрамын қарастыру;
3. Тұздар құрамындағы элементтер мен қышқыл қалдықтарын зарядтарын анықтауды ... ... ... бар тұз ... мен ... ас ... бор, ... әктас, фосфорит және апатит үлгілері
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру. Үй тапсырмасын тексеру
ІІ. Тұздардың құрамы мен аталуы
Мұғалім оқулық ... ... ... ... тұздардың анықтамасын дәптерге жазып алады. Тұздардың формулаларынан мысалдар келтіреміз, әрі оқушылардан формула ... ... ... ... ... сұралады. Мысалы, КСl, Na2SO4, AlPO4, MgS. ... ... ... металл иондары оң, ал қышқыл қалдығы теріс зарядталатынын оқушылар жауап береді. Қышқыл қалдығы құрамы бойынша жай (Сl[-], S[2-]) және ... ... ... ... оқушылармен біріге отырып тұздың формуласын құрастырады. Алдымен ... ... ... ... ... ... түрінде беріледі, я болмаса бір оқушыны тақтаға шығарып, оған көмектесе отырып, формуланы құрастыруға ... ... ... ... құрастырудың реті:
1.Aлюминий сульфидінің құрамына кіретін иондардың зарядын жазамыз.
Al[3+]S[2-] металл ионының зарядын ерігіштік кестеден ... ... ... ... ... ... Бірақ та оқушылардың өздері де алюминийдің тұрақты валенттілік көрсететінін және де ... ... +3 ... ... ... ... Ал ... қалдығының зарядын білу үшін, қышқыл қалдығы қанша сутек атомымен байланысқан ... ... ... ... ... ... Мәселен Н2S, күкірттің заряды-2 тең.
2. Екі санның ортақ еселігін табамыз: 3∙ 2 = 6
3. ... ... ... санды заряд сандарына бөлеміз де, индекстерді табамыз.
Аl үшін ... саны 2, яғни 6:3=2. S үшін ... саны 3, яки 6:2=3.
4. Енді ... ... ... ... табылған индекстер элементтердің төменгі жағына жазылады. Al2S3, деп оқылады. ... бір ... ... ... көруге болады, қышқыл қалдығының құрамында оттек бар. Мысалы темір (ІІІ) сульфаты. Жоғарыда көрсетілген тұздардың формуласын құрастыру реті бойынша тұздың ... ... ... ... қышқыл қалдығын жақшаға алып, индекс сыртына жазылады.
1.Fe[3+]SO4[2-]
2. 3∙2=6
3. Fe үшін 6:3 = 2(индекс), SO4 үшін 6:2 = ... ... ... ... ... оттексіз қышқыл қалдығымен байланысқан металл атомдарынан түзілген тұздардың формуласын жазып, аталуын сұраймыз. Егерде оқушылар жауап бере алмаса, мұғалім көмектесу ... NaI, KF, BaBr2, ZnCl2, MgS, CaI2, Ag2S, ... ... ... ... ... қышқыл қалдығымен байланысқан металл атомдарынан тұратын тұздардың аталуына тоқталады.
Оттекті ... ... ... металл ауыспалы валенттілік көрсететін болса, жақшаның ішіне рим санымен жазылады
Тұздардың
атауы
Металл атауы
= + ... - ... ІІ) ... ... ... (ІІІ) сульфиті;
FeSO4 - темір(ІІ) сульфаты, FеSO3 - ... (ІІ) ... ... ... дәрежесі+6.
Fe2[3+](S[+4]O3)3[2-] күкірттің тотығу дәрежесі+ 4.
Мұғалім оқушыларға қышқыл қалдықтарының аталуларын шатастырмас үшін, төмендігі жазылғандарды дәптерге түсіріп, жаттау ... ... - ... SO3[2-] - ... S2- - ... Тұздардың жіктелуі мен химиялық қасиеттері
Тұздар
Қышқылдық
NaHCO3, NaHSO4
Орта
Na2CO3, Na2SO4
Негіздік
(CuOH)2CO3, MgOHCl
Орта тұздардың номенклатурасы
Егер ... ... ... ... ... ... ішіне рим санымен жазылады
Металл атауы
Қышқыл қалдығының атауы
+ ... ... - ... (ІІІ) ... ... номенклатурасы
Металл атауы
Егер металл ауыспалы валенттілік көрсететін болса, жақшаның ішіне рим санымен жазылады
+ қышқыл қалдығының атауы
+ ... NaHSO4 - ... ... ... ... металл ауыспалы валенттілік көрсететін болса, жақшаның ішіне рим санымен жазылады
Металл атауы
+қышқыл қалдығының атауы
+ ... CaOHCl - ... ... ... мен жаттығулар. Сабақты бекіту мақсатында төмендегідей тапсырмаларды беруге болады. Мысалы, берілген тұздың құрамындағы элементтердің тотығу дәрежесін табыңдар.
Ca3(PO4)2, ... AlPO4, MgSO3, ... ... ... ... ... ... үлгісі:
(+2) ∙ 3 + 2 ∙ ( х +( -2 ) ∙ 4) = 0
6 + 2х - 16 = ... = ... = ... Са3[+2](Р[+5]О4[-2])2
Үйге тапсырма: §48. 7-11 жаттығулар.
8 сабақ. ... ... ... алу және оның ... ... тақырыбы: Сарамандық жұмыс. Тұздарды алу және оның қасиетін зерттеу
Сабақтың мақсаты: Оқушылардың тұздарды алу және оның қасиеті туралы білімдерін қорытындылау, ... ... ... ... ... ... нақтылау, жинақтау;
Жұмыстың барысы:
І. Тұздарды алуға байланысты мұғалім алдыңғы сарамандық ... ... осы ... сәйкес келетін тәжірибелерді атап, реакция теңдеулерін дәптерге ... ... ... оқушылардың өздеріне тұздарға ортақ бес түрлі химиялық ... ... ... ... қорытындысын сарамандық дәптерге түсіртеді.
а) Тұздардың металдармен әрекеттесуі
Темір шегені алып, сынауықтағы мыс (ІІ) хлоридінің ерітіндісіне батырасыңдар. ... ... ... мыс ... ... ... ығысып, шегенің бетіне қонады. Ал ерітіндінің бастапқы көкшіл түсі солғын тартып, жасылдау ... ... ... өйткені түзілетін өнім - темір (ІІ) хлориді (FeCI2), оның түсі жасылдау.
Fe + CuCl2 = FeCl2 + ... ... ... ... (ІІ) ... көгілдір ерітіндісін сынауыққа құйып, үстіне 1-2 тамшы калий сілтісін тамызса, көк ... ... ... ... + 2KOH = Сu(OH)2↓ + K2SO4
б) Тұздардың қышқылдармен әрекеттесуі
1-2 мл барий хлориді ерітіндісіне, күкірт қышқылын тамызасыңдар, сонда барий сульфатының ақ ... ... + H2SO4 = BaSO4↓ + ... ... 1-2 ... бор ... ... үстіне тұз қышқылын құйып, газ бөлінуін бақылайсыңдар. ... + 2HCl = CaCl2 + CO2↑ + ... ... өзара әрекеттесуі
2 мл натрий сульфатының ерітіндісін сынауыққа құйып, үстіне барий хлоридінің ерітіндісін қосаcыңдар. Сонда барий сульфатының ақ ... ... ... + BaCl2 = BaSO4↓ + 2NaCl
9 сабақ § 49
Сабақтың тақырыбы: Бейорганикалық қосылыстардың арасындағы генетикалық ... ... ...
1. ... қатардағы заттардың бір-біріне айналуларын химиялық теңдеулер арқылы түсіндіру;
2. ... мен ... ... ... ... ... ... барысы:
І. Ұйымдастыру. Үй тапсырмасын тексеру.
ІІ. Генетикалық қатар және генетикалық байланыс туралы ... ... ... ... ... ... анықтама береді. Төменде берілген сызбанұсқа бойынша мұғалім оқушылармен бірлесіп, қарастырады.
Кальцийдің генетикалық қатары.
І. Ca --> CaO --> Ca(OH)2 --> Ca3(PO4)2
1) 2Ca + O2 = ... CaO + H2O = ... 3Ca(OH)2 + 2H3PO4 = ... + ... ... мыстың генетикалық қатары.
II. Cu --> CuO --> CuCl2 --> Cu(OH)2 --> CuO --> ... 2Cu + O2 = ... CuO + 2HCl = CuCl2 + ... CuCl2 + 2KOH = Cu(OH)2↓ + 2KCl
4) Cu(OH)2 = CuO + ... P --> P2O5 --> H3PO4 --> ... 4P + 5O2 = ... P2O5 + 3H2O = ... 2H3PO4 + 3Ca(OH)2 = ... + ... Si --> SiO2 --> Na2SiO3 --> H2SiO3 + SiO2 --> ... Si + O2 = SiO2
2) SiO2 + 2NaOH = Na2SiO3 + H2O
3) Na2SiO3 + 2HCl = NaCl + ... H2SiO3 = H2O + ... SiO2 + 2Mg = 2MgO + ... ... жұмыс
І нұсқа
а) Ca --> CaO --> Ca(OH)2 --> CaCl2
ә) H2 --> H2O --> O2 --> ... ... K--> K2O --> KOH --> KCI --> ... S --> SO2 --> H2SO3 --> Na2SO3 --> ... ... ... --> Fe (OH)3 --> Fe2O3 --> FeCl3
ә) C --> CO2 --> H2CO3 --> CaCО3 --> ... тапсырма: § 49. 5-10 жаттығу(оқулық бойынша)
10-сабақ. Бейорганикалық қосылыстардың ... ... ... ... ... тапсырмалар мен есептер шығару.
Сабақтың тақырыбы: Бейорганикалық қосылыстардың ... ... ... ... ... ... шығару
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды білімдерін есептер шығару арқылы дамыту, нақтылау;
Cабақтың барысы:
1. Берілген ... ... ... ... теңдеулерін жазыңдар, реакция типін көрсетіңдер:
а) күкірт (ІV) оксиді + су --> күкірт қышқылы
ә) магний + тұз қышқылы --> ... ... + ... ... хлориді + темір (ІІІ) сульфаты --> барий ... + ... (ІІІ) ... мыс (ІІ) ... --> мыс (ІІ) ... + ... 5,4 г алюминий тұз қышқылымен әрекеттескенде бөлінетін сутектің көлемін (қ.ж) есептеңдер.
11 сабақ. Бейорганикалық ... ... ... ... ... бойынша эксперименттік есептер шығару
Сабақтың тақырыбы: Бейорганикалық қосылыстардың арасындағы генетикалық байланыстар тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... мен тұздар, негіздер, олардың химиялық қасиеттері туралы білімдерін дамыту, бейорганикалық ... ... ... ... ... ... ... бақылау, қорытынды жасау мен талдауға дағдыландыру;
Жұмыстың барысы:
І нұсқа
1. Мына өзгерістерді ... ... --> CuCI2 --> Cu(OH)2 --> ... ... жасап көріп, теңдеулерін жазып, алынған заттарды атаңдар.
Қорытынды:
CuO + 2HCI = CuCI2 + ... CI2+ KOH ═ ... + ... ═ CuO+ ... (ІІ) ... ұнтағын қышқылға еріткенде, көк түсті мыс хлориді алынады. Оған калий гидроксидінің ерітіндісін ... ... көк ... мыс (ІІ) ... ... түзіледі.
Мыс (ІІ) гидроксидінің тұнбасын бөліп аласыңдар да, оны қыздырасыңдар. Сода ол ыдырайды, нәтижесінде мыс (ІІ) ... қара ... ... ... ... Мына ... жүзеге асырыңдар:
Mg --> MgCl2 --> Mg(OH)2
2.Реакцияларды жасап ... ... ... ... заттарды атаңдар.
Қорытынды:
Mg + 2HCl = MgCl2 + H2↑
MgCl2+ KOH = Mg(OH)2↓ + KCl
Магний ұнтағын тұз ... ... газ ... ... байқайсыңдар. Алынған ерітіндіге сілті қосасыңдар. Сонда магний гидроксидінің ақ тұнбасы түзіледі.
12-сабақ. Тақырыптық бақылау
Сабақтың тақырыбы: ... ... ... ... ... ... өткен сабақтарда алған білімдері мен ептіліктерін тексеру.
Сабақтың ... ... ... ... ... жұмысы.
І нұсқа
1. а) фосфор (V) оксиді + су --> ... ... ) тұз ... +алюминий --> алюминий хлориді + сутек
б) күміс нитраты + темір (ІІІ) хлориді --> күміс ... + ... ... ... ... --> ... ... + су
2) 2,4 г көміртек жанғанда түзілетін (қ. ж) ... ... ... ... 16г ... ... темірдің массасын есептеңдер. Реакция теңдеуі: Fe + S = FeS.
ІІ ... а) ... (ІV) ... + су --> ... ... ) ... ... + мырыш --> мырыш сульфаты + сутек
б) азот қышқылы + хром (ІІІ) ... --> хром ... + су
в) ... (ІІ) ... --> темір (ІІ) оксиді + су
2) 48 г магний мен тұз ... ... ... ... ... (қ. ж) ... 2Na + CI2 ═ 2NaCI ... ... ... 10,7 г натрий хлориді алынған. Реакция түскен натрийдің массасын есептеңдер.
ІІІ нұсқа
1) а) кальций оксиді + ... (ІV) ... --> ... ... ) ... ... + ... --> алюминий сульфаты + сутек
б) ... ... + ... ... --> ... ... + ... азот қышқылы --> азот (ІV) оксиді + су ... 14,4 г ... тұз ... ... ... ... газының көлемін (қ.ж) есептеңдер.
3) 11,2 л оттекпен ... ... ... және ... (қ.ж) ... ... ... негізінде біліммен, дағдымен және біліктермен қаруландырып қана қоймай, оларға ... ... ... де үйрету керек. Сонда ғана білім алудың ғылыми деңгейі және ... рөлі ... ... ... тапсырмаларды орындау өзіндік жұмыстар арқылы орындалатындықтан оқу-әдістемелік кешен және өзіндік жұмыстар ұғымдары өзара тығыз байланысты.
Педагогикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... ... бар. Олардың ішінде аса маңыздыларына Е.Я.Голант, Б.П.Есипов, Р.Г.Лемберг, И.Я.Лернер, Р.М.Микельсон, П.И.Пидкасистыйлардың ... ... ... Шетелдік авторлардан Д.Брунер, Л.Клинберг, Д.Пойаларды атауға тұрарлық 67,68. Өзіндік жұмыстың анықтамасының негізіне әр ... ... ... ... ... ... ... маңызды, бірақ жекелей алсақ толыққанды анықтама бола алмайды. Сондай-ақ, өзіндік жұмыспен ... ... ... ... ескерілмейді.
Оқу-әдістемелік кешендердің ішінде оқушылардың өзіндік жұмыстарына арналған жұмыс дәптерінің маңыздылығы ... ... біз ... ... оқушы жұмыс дәптерінің фрагментін жасап іс-тәжірибеде пайдаландық.
3. тақырыбы бойынша жұмыс ... ... ... ... ... ... (негіздік, қышқылдық, екідайлы) қатарды тап:
Na2O
SO2
K2O
CuO
CrO3
Mn2O7
SiO2
N2O5
СaO
SO3
P2O5
FeO
MnO
Al2O3
BeO
Fe2O3
Жоғарыда көрсетілген формулаларды кестеге бөліп жазыңдар:
Негіздік оксид
Қышқылдық оксид
Екідайлы ... ... ... ... --> ... + ... + H2O ... + ... --> K2ZnO2 + ...
Fe(OH)3 --> ... + ... + .... --> ... + O2 --> ... + ... ... ... ... сызбанұсқа бойынша Ме орнындағы металды тауып, реакция теңдеулерін жазыңдар:
Ме --> Ме2О --> МеОН --> ... ... --> МеО --> ... --> МеSO4
Ме --> Ме2О3 --> МеCl3 --> Ме(ОН)3
№5
Мына берілген оксидтерді ... ... ... Al2O3; H2O; CaO; SiO2; SO3.
Оксидтердің химиялық формулалары
Қарапайым атаулары
Халықаралық атаулары
СО
иіс газы
көміртек (ІІ)оксиді, көміртек монооксиді
2. Негіздер
№6
Төмендегі ... ... ... ... ... формулаларын жазыңдар:
Na2O ... ... ... ... ... ... ... + ... --> Na3PO4 + ...
... + CO2 --> CaCO3 + ... + .... --> K2SiO3 + ... ... ... ... ... ... сілті + қышқылдық оксид --> тұз + су
ә) ... ... --> ... ... + су
б) екідайлы оксид + қышқыл --> тұз +су
в) ... + ... --> тұз + ... ... ... + ... --> тұз + су
ғ) ... оксид + сілті --> тұз +су
№9
Кестені толтырыңдар:
Металл
Оксид
Сілті
Ерімейтін
негіз
Екідайлы
негіз
Cs
Al2O3
Fe (ІІ)
Na2O
Са
ZnO
Cu (ІІ)
№10
Мына айналулар тізбегіне сәйкес келетін реакция теңдеулерін жазыңдар:
Na--> NaOH --> ... --> ... --> Fe ... --> ... --> ... Қышқылдар
№11
Берілген қышқылдардың құрылымдық формулаларын жазыңдар:
көмір қышқылы, фосфор қышқылы, күкіртті қышқыл, күкірт қышқылы, тұз қышқылы.
№12
Кестені толтырыңдар:
Қышқылдық
оксидтердің
формуласы
Қышқылдық
оксидтердің
атауы
Сәйкес ... (ІV) ... (V) ... ... ... ... теңдеулерін жазыңдар:
металл + қышқыл --> тұз + сутек
негіздік оксид + қышқыл --> тұз + ... + ... --> тұз + ... + ... ... + су + ... ... бөліп жазыңдар: HCl, HNO3, HBr, H2SO4, HI, HF, H3PO4, H2S.
Оттекті
Оттексіз
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... ... агрегаттық күйіне қарай бөліп жаз: HCl, H3PO4, HNO3, H3BO3, H2SO4.
Сұйық
Қатты
ә) Еритін, ерімейтін, ... ... ... жазыңдар: H2SO3, HCl, H2SiO3, H2СO3, H3PO4
Еритін қышқылдар
Ерімейтін қышқылдар
Тұрақсыз қышқылдар
4. Тұздар
№16
Мына тұздардың химиялық формуласын ... ... ... ... (II) гидрокарбонаты, темір (III) сульфаты, кальций гидроортофосфаты, ... ... ... ... ... теңдеулерін аяқтап жазып, нәтижесінде түзілген тұздарды атаңдар:
1) Na + HCl -->
2) Mg + HCl ... Al + HCl ... Mg + H3PO4 ... Ca + H3PO4 ... Zn + H2SO4 ... Al + H2SO4 ... Mg + H2SO4 -->
9) ZnO + HNO3 -->
10) CaO + HCl -->
11) Fe2O3 + HCl ... Fe2O3 + H2SO4 ... Р2O5 + H3PO4 ... MgO + H3PO4 ... ... ... ... болады. Ас ... ... ... ... , ... , ... т.б ... ... ... ... , ... , ... ... Өсімдік үшін ... , ... ... ... ... ... ... ... атауы
Тұз құрамына кіретін металл атауы
Тұздардың атаулары
Тұздардың формуласы
Cl ? (хлорид)
К ? (калий)
калий хлориді
KCl
Br ? ... = ... ? ... ? ... (нитрат)
Ag ? (күміс)
AgNO3
NO2 ? (нитрит)
Li ? (литий)
SO4= (сульфат)
Mg = (магний)
SO3 = (сульфит)
Ca =(кальций)
кальций сульфаты
S = (сульфид)
Sr =(стронций)
CO3 = (карбонат)
Fe ? ... (III) ... ... = (темір)
Темір (ІІ) ортофосфаты
№20
Мына берілген тұздарды: NaCl, BaSO4, PbCl2, CaCO3, KNO3, PbSO4, KCl, Ag2SO4 ... ... ... ... жақсы еритін тұздар
Суда аз еритін тұздар
Іс жүзінде ерімейтіндер
5. Бейорганикалық қосылыстардың арасындағы ... ... Ә, Б, В ... ... ... теңдеулерін толықтырыңдар:
1) 4А + О2 --> 2А2О 2) А2О+ Ә2О --> ... Б + О2 --> БО2 4) В --> СаО + ... ... ... ... ... ... жазыңдар:
1. Бейметалл --> қышқылдық оксид --> қышқыл --> тұз
а) Р; ә) Si; б) C .
2. ... --> ... ... --> ... --> тұз
а) Mg; ә) Na; б) K.
№23
Мына берілген заттарды ... ... ... CuO, H2SO4, NaOH, Ba(OH)2, HCl, NaCl, Al2O3, CaCO3, HNO3, CuSO4. ... ... реакция теңдеулерін аяқтаңдар, түзілген заттарды атаңдар:
* CaCO3 + HCl -->
* MgO + CuSO4 ... BaCl2 + CuSO4 ... ... ... ... бөліп жазыңдар:
HBr, Cu2O, Fe(OH)3, Ca(HCO3)2, H3BO3, SO2, Cu(OH)2, K2HPO4, CaO, NaHSO4, Fe(NO3)3, Ca3(PO4)2, N2O5, Р2O5, Ba(OH)2, H2SiO3, Pb(OH)2, ... ... ... ... тест ... ... Қай қатарда бәрі де жақсы еритін негіздер орналасқан?
а) NaOH, KOH, Fe(OH)2; ә) Ba(OH)2, Mg(OH)2, ... CsOH, KOH, NaOH; в) Be(OH)2, Sr(OH)2, ... ... оксид, негіз, тұзға сәйкес келетін қатарды белгіле:
а) BaO, Fe(OH)2, NaNO3; ә) SiO2, CaO, ... P2O5, Na2O, CaCl2; в) SO3, P2O5, ... ... ... жатады:
а) Са(ОН)2+ 2HCl = СаCl2 + H2O; ә) ZnO + H2SO4 = ZnSO4 + H2O;б) Cu(OH)2 = CuO + H2O; в) Fe + S = ... Тұз ... ... ... ... ... ... нәтижесінде тұз бен сутек түзіледі.
а) металмен ( барлығымен емес); ә) ... ... ... в) ... ... Мыс (ІІ) гидроксидімен әрекеттесетін зат:
а) H2O; ә) HNO3; б) Al2O3; в) ... ... ... зат:
а) Li2O; ә) Cu; б) HNO3; в) ... FeO --> Х --> Fe(OH)2 ... ... Х затын тап:
а) Fe2O3; ә) FeCl2; б) Fe; в) ... ... ... ... ... зат:
1) H2SO4 ... 2) NaOH ... ); 3) H2O; 4) ... ... ... ... Na2O, KOH, Na2CO3; б) ... ... ә) Ba(OH)2, NH3, H2SiO3; в) CaCl2, Fe(OH)3, ... ... ... аталуы дұрыс емес?
а) Fe(OH)2 - темір гидроксиді; ә) KOH - ... ... Ca (OH)2 - ... ... в) NaOH - ... ... ... --> кальций оксиді--> X -->кальций хлориді ... ... Х ... ... MgO; ә) ... б) ... в) ...
12. Жоғарғы оксидінің формуласы Э2 О7 болатын элементтің электрондық ... ... ... 2s22p5; ә) ... 3s23p6; б) ... 3d54s2; в) ... 3d34s2; г) ... ... ... ... оңға ... қышқылдық қасиеті артатын оксидтердің қатарын көрсетіңдер:
а) Al2O3; SO2; SO3; Cl2O7; ә) Al2O3; SO3; SO2; ... Al2O3; Cl2O7; SO2; SO3; в) SO2; Al2O3; SO3; ... ... жақсы еритін негіз, қышқыл, тұзға сәйкес келетін қатарды белгіле:
а) Zn(OH)2, CaCl2, HCl; б) BaO, Ca(OH)2, H2SO4 ;ә) Mn2O7, CaO, ZnO; в) Ba(OH)2, HNO3, ... ... ... жатады:
а) Zn + 2HCl = ZnCl2 + H2; б) 2NaOH + H2SO4 = Na2SO4 + 2H2O;ә) Cu(OH)2 = CuO + H2O; в) Fe + S = ... ... ... тек ... ә) қышқылмен және ... ...
б) тек ... оксидтермен; в) қышқылмен және қышқылдық оксидтермен;
5. Күкірт (IV) оксиді әрекеттесетін зат:
а) NaOH; ә) CaO; б) H2O; в) ... C --> СO2 --> X ... Х ... ... ... СO; ә) CH4; б) C; в) ... Метилоранж тамызғанда түрін өзгертетін затты белгіле:
а) тұз қышқылы; б) ... (III) ... су; в) мыс (II) ... Қай ... ... ... қасиет көрсетеді?
а) KOH, NaOH; ә) Fe (OH)3, ... Zn (OH)2, Al(OH)3; в) Pb(OH)2, ... SO3 ... (VI) ... күкірттің массалық үлесін тап:
а) 40% ; ә) 60% ; б) 20%; в) ... ... ... әрекеттеседі:
а) тек сумен; ә) тек ... ... және ... в) су және ...
11. Берілген сызбанұсқадағы Х затын тап:мыс -->мыс (II) оксиді -->X --> мыс (II) гидроксиді
а) CuO; ә) Cu; б) CuCI2; в) ... ... ... мен азот ... әрекеттескенде түзілетін реакция өнімдерінің формулалары мен алдына қойылатын коэффициенттерінің саны:
а) Cu(NO3)2 және 2H2O; ә) Cu(NO3)2 және H2;б) CuO және 2H2O; в) CuO және ... ... ... де, ... де ... тұз бен су ... оксид:
а) CuO; ә) ZnO; б) MgO; в) ... ... ... а) CH3COOH; ә) H2SO4; б) HNO3; в) HCl; г) NaOH.
3. ... қате жазылған тұз: A) FeCl3; B) NaCl; C) AlOHCl; D) Na2CO3; E) FeCl2.
4. ... ... ... ... HCl; ә) Fe(OH)2; б) MgO; в) ... Оксидтері суда еритін металдар орналасқан периодтық жүйенің топ нөмірлері:
а) I және III; ә) I және ... II және III; в) III және IV; ... ... ... тұз, қышқылға сәйкес келетін қатарды белгіле:
а) Zn(OH)2, CaCl2, HCl; ә) BaO, Ba(OH)2, ... Mn2O7, CaO, ZnO; в) Ca(OH)2, NaNO3, ... ... ... ... Zn + 2HCl = ZnCl2 + H2; ә) ZnO + H2SO4 = ZnSO4 + H2O;б) КOH + НСI = KCI + H2O; в) Fe + S = ... ... гидроксиді мен күкірт қышқылы әрекеттескенде түзілетін реакция өнімдерінің формулалары мен алдына ... ... ... Na2SO4 және H2; ә) Na2SO4 және H2O;б) Na2SO4 және 2H2O; в) Na2SO3 және ... ... ... әрекеттеспейтін зат:
а) тұз қышқылы; ә) ... ... ... (VI) оксиді; в) азот ... ... (IV) ... ... ... ә) ... б) ... оксидтермен; в) ... ...
7. ... ... Х ... тап: C --> CO2 --> X .
а) СО; ә) СН4; б) ... ... Қышқыл ерітіндісінде:
а) метилоранж сарғаяды; ә) ... ... б) ... ... в) ... ... түстес болады;
9. Қайсы реакция теңдеулерінің нәтижесінде калий карбонаты түзіледі?
а) KOH + CO2 ә) KHCO3 + HCl
б) K + O2 в) KОН + НCI
10. ... ... Х ... ... --> алюминий оксиді --> X --> алюминий ... Al; ә) Al2O3; б) AlCl3; в) ... . ... ... ... оңға ... ... қасиет артады?
а) HF, HCl, HJ; ә) H2SiO3, H2CO3, ... HClO3, HClO, H2SO4; в) HASO3, H3PO4, ... ... хлоридінің (магний гидроксохлориді) формуласын көрсетіңдер:
а) MgCl2; ә) MgHCl2; б) (MgOH)2Cl; в) MgOHCl.
4. тақырыбының ... ... - ... ... әрі ... иондарын, әрі гидроксид иондарын бөліп шығара алатын қосылыстар.
Бейтараптану ... - тұз бен су түзе ... ... мен ... ... ... - ... ток өткізбейтін заттар.
Броматтар - бромдау қышқылының тұздары
Бромидтер - ... ... ... - бір элемент атомының басқа ... ... ... бір санын қосып алу қабілеті.
Гипотеза - зерттеушінің алдына қойған сұрағына, проблемасына жауабы бар, әлі ... ... - ... ... ... ... және ... өлшеуге арналған құрал.
Генетикалық байланыс - жеке ... ... ... арқылы заттардың бір-біріне айналуы.
Гетерогенді жүйе - екі немесе одан да көп бөліктен тұрады, бөліктердің физикалық не ... ... ... ... және ... ... ғана ... бірімен-бірі араласпайды (мысалы, бензин мен су т.б.).
Гидратация - еріген заттың ... ... ... - сутектендіру.
Гипохлоридтер - хлорлылау қышқылының тұздары.
Гомогенді жүйе - біртекті жүйе (мысалы, газдар ... ... ... су ... - ... ... - химиялық қосылыстан сутектің бөліну процесі.
Еріткіш - ... ... зат ... не ... ион ... ... болып араласатын орта.
Ерітінді - ең кемі екі ... ... ... жүйе.
Ерітіндінің концентрациясы - ерітіндінің белгілі ... не ... ... ... ... мөлшері.
Жүйе - біртұтас қасиеттерге ие және өзінің заңдылықтары бар көптеген өзара байланысты ... - ... ... ... - ... ... концентрациясына қарай өз түсін өзгертіп, ерітіндінің қышқыл, бейтарап, не ... ... ... ... ... - ... ... реакция жылдамдығы өзгеретін процесс.
Катализатор - реакцияның жылдамдығын өзгертіп, бірақ реакция нәтижесінде өздері ... ... ... заттар.
Кермек су - табиғи сулардың құрамында еріген күйде кальций мен магний тұздарының көп болуы.
Кешенді қосылыстар - ... ... де, ... ... де ... болып келетін жоғары ретті қосылыстар.
Конденсация - газ күйінен сұйық немесе ... ... ... ... ... - ... ортаның әсерінен металдардан жасалған бұйымдардың өздігінен бүліну ... - ... ... ... кіретін кристалдық түзінділер.
Қайтымды реакциялар - бір бағытта жүретін реакциялар.
Қайтымсыз реакциялар - бірдей жағдайда қарама-қарсы ... ... ... - құрамында металл атомдарымен орын алмастыруға бейім сутек атомдарынан және қышқыл қалдықтарынан тұратын күрделі заттар
Қышқылдар - суда ... ... ... беретін қосылыстар.
Молекула - заттың химиялық қасиеттерін бойында сақтайтын ең кіші ... ... - зат ... оның ... ... ... - ... металл атомдары гидроксотоппен қосылған күрделі заттар.
Оксидтер - біреуі оттек болып келетін екі элементтен ... ... - ... мен ұқсастықтарын анықтау мақсатында химиялық нысандарды өзара ... ... - ... ... ... ... ашып ... тәсілі.
Сипаттама - химиялық нысандардың маңызды белгілерімен ерекшеліктерін сипаттаудың бір түрі.
Тест - (ағылшынша test - ... ... ... кері байланыс, бекіту, қайталау, жүйелеу және оқушының химиялық білімі мен біліктерін анықтауға арналған танымдық тапсырмалардың ... ... ... ... атомдарынан және қышқыл қалдықтарынан тұратын күрделі заттар.
Тұздар - суда ерігенде металл катионын және қышқыл қалдығы анионын ... ... ... - ... функционалдық тәуелділік шарттары бар, жауабын талап ететін сұрақ тудыратын танымдық тапсырмалар.
Эквивалент - ... ... ... 1,008 ... бөлігімен немесе оттектің 8 массалық бөлігімен қалдықсыз әрекеттесетін массалық бөлігі.
Эквиваленттік фактор - нақты бөлшектің берілген қышқылдық-негіздік реакцияда сутектің бір ... ... ... тотығу-тотықсыздану реакциясында бір электронға сәйкес келетін үлесі.
Экзотермиялық ... - ... бөле ... ... ... - ... сіңіре жүретін реакциялар.
2.2 8-сыныпта бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту кезінде қолданылатын жаңа оқу-әдістемелік кешендерді тәжірибелік-эксперименттен ... ... ... ... ... проблемасы теориялық пайымдау эксперименттік сынақ қажеттілігін көрсетті:
- оқу үдерісінде оқу-әдістемелік кешендерді қолдану нәтижесінде оқушыларды өзіндік ... ... ... ... ... - әдіснамалық стратегия ретінде пайдалану.
Мақсаты: оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... - ... кешендер арқылы оқытудың оңтайлы жағдайында жүзеге асырылатын белсенді әдістерін, құралдарын, ұйымдастыру ... ... ... ... мүмкіндік беретін жүйені жасап шығару.
а) осымен қоса жүйе біртұтастықпен, деңгейлікпен, өзгермелілігімен, құрылымдық компоненттерінің өзара байланыстылығымен сипатталады.
б) жасалған ... ... ... ... ... асырушы педагогикалық жағдайлардың кешені жүйенің тиімді қызмет етуі мен ... ... ... ... ... ... №4 ... дарынды балаларға арналған мектеп-интернатта және Шиелі ауданының №153, ... ... №136 ... ... ... ... өткізілді. Эксперимент 8-сынып химия пәнін оқыту бойынша жүргізілді. Экспериментке 345 ... 17 ... (3 ... оқу ... ... 7 мектеп мұғалімдері) қатысты.
Ізденіс кезеңі біз анықтаған оқу-әдістемелік кешендерді жүзеге асыруға ... ... ... ... ... нәтижелерін өңдеуге, қорытындылауға және ресімдеуге мүмкіндік берді.
Тәжірибелік - эксперименттік ... ... ... оқушылары қамтылды. Оқу жылының басында 8-сыныптан нөлдік кесінді, ІІІ тоқсанда - ... ... оқу ... аяғында, яғни 8-сыныптан екінші кесінді, ал екінші оқу ... ... яғни 8 ... ... ... ... алынды.
Экспериментке қатысқан оқушылардың бәрінің де бастапқы параметрлері бірдей болды. БТ-тобында оқу-әдістемелік кешендер арқылы оқыған жоқ. ... ... ... ... ... кезінде қолданылатын жаңа оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту іс жүзіне асырылды.
Бірінші тарауда осы ... ... ... оқытуды зерттеудің проблемаларының теориялық-әдіснамалық аспектілері жан-жақты қарастырылып, бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту кезінде қолданылатын жаңа ... ... ... ... ... мұғалімге арналған және оқушыларға арналған оқу материалының, жұмыс ... ... мен ... фрагменттері жасалынды.
Тәжірибелік-эксперимент жұмыстары бірнеше кезеңдерге әзірлік (айқындаушы), негізгі (ізденіс) және қорытынды (оқытушы) деп аталатын үш кезеңге ... ... ... ... ... ... кезеңі оқушыларды ОӘК өзіндік бақылауға бейімдеуге бағытталған оқу-тәрбие жұмысының сапасының күйін анықтауға мүмкіндік берді.
Тәжірибелік-эксперименттік жұмыстарды жүргізуге ... 4 ... ... 17 ... ... ... ... тоқсанында - нөлдік кесінді, соңғы екінші тоқсанында - ... ... ... ... - ... ... ... алынған бақылау тобында (БТ) біз анықтаған оқу-әдістемелік ... ... жоқ, яғни бұл ... жаңа ... ... жүйесінде жүрген жоқ.
Оқушының үлгерім деңгейі оның оқу-әдістемелік кешен жүйесінде жүргізуіне тікелей тәуелді. Сондықтан, оқушыны оқу-әдістемелік кешен ... ... ... ... ... ... ... алынады.
1.Оқушының үлгерім деңгейі.
Нәтижелерді жоспарлау білім стандарты белгілеп берген деңгейлерге сәйкес жүргізілуі тиіс. Көптеген елдерде үш деңгейлі ... ... ... біз 4 ... ... ... ... деп есептейміз.
13- кесте. Оқушы үлгерімін анықтаудың деңгейлік-критерий шкаласы
Деңгейлер
Критерийлер
1. Өте төмен
Оқушы міндетті тапсырмаларды ... ... ... жұмыс істеп дағдылануға ынтасы жоқ. Өз ... ... ... ... ... ... білімін тереңдету мақсатында дидактикалық құралдармен жұмыс істеуге бейімделмеген.
2. Төмен
Оқушы міндеттелген оқу-танымдық тапсырмалардың ішінен ... ... ... оқулықтан алып орындайды.Ол стандартты емес тәсілмен шешілетін тапсырмалар мен есептерді шығармайды, себебі тестілер, есептер, жаттығуларды оқулықтан ... ... ... ... ... ...
Оқулықтағы тапсырмалардың ішінен бұрын орындалған тапсырмаларға ... ... ... ... ... ... яғни бұрын алған білімін ұқсас жағдайда қолдана алады. Оқулықтан басқа оқу-әдістемелік құралдармен жұмыс ... ... ... ... ... Бірақ оқу-әдістемелік құралдармен жұмыс істеу дағдысы тұрақты болмайды.
4. Жоғары
Оқушы оқу-әдістемелік ... өз ... ... ... ... ... ... тапсырмалардың комбинациясын орындай алады. Оқу материалын игеру мақсатында оқушының ... ... ... мен ... және тест ... ... жүйелі түрде орындауға дағдыланған. Шығармашылық деңгейдегі тапсырмаларды қиналмай орындайды.
Оқушы үлгерімінің өте төмен шкаласы - "2", ... - "3", орта - "4", ... - "5" ... ... келеді
Эксперимент мәліметтеріне сүйене отырып, біз мынадай тұжырымдарға келдік:
1. Оқушылардың басым көпшілігінің оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту бастапқы кезеңде өте ... ... ... ... бір ғана ... ... кейбір мәселелерді ала алмайды. Бір оқулықта айтылған нәрсе екіншісінде айтылмайды.
2. Егер ... ... ... ... ... ... ... қойылмаса, орта мектеп оқыту үдерісінде оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту жеткіліксіз жүреді де, оның жоғары ... қол ... ... ... ... арқылы оқыту яғни оқушының өзіндік дамуы жүру үшін ... ... ... ... ... іске ... тиіс.
Әзірлік (айқындаушы) кезеңінің мақсаты СТ ( сынақ тобы) және БТ ... ... ... ... кешен арқылы оқыту деңгейін анықтау болып табылады. Басты мақсатты ... үшін осы ... ... ... ... оқу ... оқу-әдістемелік кешен арқылы оқытуды ... ... үшін ... ... деңгейін анықтау;
- білімнің сапасын көтеру үшін оқушылардың оқу әрекетіндегі оқу-әдістемелік кешеннің маңызы мен қажеттілігін мойындауға бейімдеу;
- ... ... ... ... ... кешен арқылы, сабақта қалыптасқан дағдысын бекітуге және саналы түрде қолдана білуіне мүмкіндік туғызу;
- оқушыларды оқу-әдістемелік кешен арқылы оқытудың ... ... ... бір деңгейіне сәйкес, бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту кезінде қолданылатын жаңа оқу-әдістемелік кешен жасау.
Тәжірибелік-эксперименттік ... ... ... ... бойынша жұмыс нәтижелері экспериментке қатысушы оқушыларда оқу-әдістемелік кешен арқылы оқытуға бейімдеудің алғашқы кезеңі ... ... ... ... ... ... ... 8-сынып оқушыларының оқу-әдістемелік кешен арқылы ... ... ... ... ... деңгейі анықталады, оқу-танымдық әрекетінің нәтижелері талданады. Оқу-әдістемелік кешен арқылы оқытуға қалай бейімделетіні жоспарланады, оның мақсаттары мен міндеттерін негіздеуге мүмкіндік ... Осы ... ... ... ... ... жүйесін орындау нәтижелері дербес белсенділіктің төмен деңгейін көрсетті, яғни оқу-әдістемелік кешен бойынша берілген тапсырмаларды өздігінше ... ... ... ... ... тапсырмалар берілді. Алгоритм бойынша тапсырманы орындау төменгі деңгейді анықтайды.
Оқу-әдістемелік кешен бойынша оқыту арқылы оқушыларды өзіндік бақылауды қалыптастыруға ... ... ... жұмыстары 8-сынып химия пәні бойынша жүргізілді. Ол үшін экспериментке алынған сыныптардың ... ... ... ... болды.
Оқушылардың оқу-әдістемелік кешенмен оқыту барысында берілетін тапсырмалар жүйелерін ойдағыдай шешуі үшін олардың ... ... ... қалыптастыру қажет. Құрылымы операциялардың белгілі бір жүйесінен құралатын қимылдар жиынтығынан тұрады. Бұл жерде операция - қимылдардың орындалу ... ... ... ... сөз және ақыл-ой болып бөлінетін 3 түрі белгілі.
Кез келген қимыл дұрыс орындалуы үшін мақсат және қимыл объектісінің ... және осы ... ... қимылдың орындалу жағдайларымен салыстыру қажет. Қорытындысында орындалған қимылдың мақсатына қол жеткізген операциялар жүйесі таңдалып алынады.
Сөйтіп, қимылдың ... ... оның тек ... орындалуын ғана емес, орындалуы мүмкін болатын қимылдардың ішінен тиімді таңдау жасауды қамтамасыз етеді. Н.Ф.Талызина ... қол ... ... ... ... негіздің мазмұнына тәуелді, - деп есептейді.
Оның көмегімен бағдарлық бөлігінде де, атқарғыштық бөлігінде де қажетті түзетулер жасалады.
Сөйтіп, білім мен ... ... ... ... ... қалыптасатын қимылға білім бірнеше кезеңдерге бөлініп біртіндеп енгізіліп барып түсінікті түрге көшеді.
Жаңа қимылдарды игеру деп аталған бірінші кезеңдегі мұғалімнің басты ... ... ... ынталандырумен қамтамасыз ету болып табылады.
Екінші кезеңде түсіндіру немесе ... ... ... сызбанұсқасын анықтау іске асырылады.
Бұл жерде оқушылар бағдарлық, атқарғыштық және бақылаушы қимылдың құрамына кіретін ... ... және ... ... ... ... Қалыптасатын әрекеттің қалыптасуының бастапқы кезінде қимылдар кең түрде болуы тиіс. Әрекеттің орындалуы кезінде әрбір қимылдың жүзеге асуы жіті ... ... ... ... ... тек ... ... оқыту барысында мазмұнды ғана емес, оның құрамына кіретін қосымша оқу құралдарындағы тапсырмалардың дұрыс орындалуын да ... ... ... ... ... жаңа әрекетті игеруін ұйымдастырады. Осы кезеңде кең түрдегі қимыл, қысқартылған күйге көшеді. Басқаша айтқанда орындалмаған ... жоқ ... ... ... басқа деңгейіне ауысып қимылдың орындалуының толық болуын қамтамасыз етеді.
Жаңа білімді игерудің негізгі шарты және ... ... ... болып қимылдың қалыптасу кезеңіне сай келетін қимылдардың орындалуы болып табылады.
Негізгі кезеңнің басты мақсаты - ... ... ... ... ... ұйымдастыру.
Осы кезеңде шешілген міндеттер:
- БТ оқушыларын оқу ... ... ... ... ... бейімдеу үшін қызығушылықтары туғызылып, оқушының өзін оқытудың субъектісі ретінде қабылдау ұсынылды;
- оқу ... ... ... оқыту барысында өзіндік бақылаудың мәнін оқушының дұрыс және ... ... ... ... ... оқу әрекетіндегі өзіндік бақылаудың барлық компоненттерін қалыптастыруға бейімдеу;
- оқу ... ... ... ... және ... оқу ... ... және бағалау бойынша бірлескен әрекетке тарту арқылы олардың ... ... ... ... және ... ... туғызу;
- оқушыларда оқу -әдістемелік кешен арқылы оқыту барысында өзіндік әрекет, қимылдың тиімділігін арттыруға ... ... ... қалыптастыру, соның нәтижесінде түрі жағынан дербес әрекетке айналуын дамыту;
- оқушылардың оқу -әдістемелік кешен арқылы оқыту барысында оқу еңбегінің ... ... ... ... ... ... бейімдеу.
Осы кезеңде оқу -әдістемелік кешен арқылы оқыту барысында ... ... ... іс жүзінде қарқынды жүреді. Мұғалім тапсырмалардың орындалуының кейбір тәсілдері мен жолдарын айтып басқарып отырды.
Соңғы қорытынды ... ... - оқу ... ... ... ... барысында өзіндік бақылауға бейімдеу процесіне оқушыны толығымен енгізу.
Осы кезеңнің міндеттеріне мыналар жатады:
- оқушының бақылау, өзіндік бақылауға ... ... ... ... ... ... ету;
- оқу әрекетіндегі өзіндік бақылауға бейімдеуге бағытталған оқыту мазмұнын жасау және қолдануға ... оқу ... ... ... бейімдеу және жүзеге асыру бағытындағы өзгелердің жинаған тәжірибелерін бақылай ... ... ... ... ... және оны өз ... ... білуін дамыту;
- оқушының өзін жетілдіруді қажетсінуін дамыту.
Осы кезеңде оқушылардың өзіндік бақылауының тәсілдерін жетілдіруі жүреді, нәтижелер бойынша тұжырымдар ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Сондай-ақ, бұл кезең күрделілігі жоғары өзіндік бақылауға бейімделуді дамытатын ... ... әр ... ... ... болады. Оның үстіне осы кезең ұзақ жүреді. ... ... ... ... ... компоненттері іске асырылатын болғандықтан аса маңызды кезең болып есептеледі.
Қалыптастырушы эксперименттің әрбір кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... мазмұны - диагностикалық кезеңде оқытуды ... ... ... ... ... Яғни мұғалімнің нұсқауы дәл сызбанұсқа керек. Мұғалім оқушылар оқу-әдістемелік кешен бойынша ... ... шешу ... ... қиындықтарға кездесетінін, оған дер кезінде көмек көрсету қажеттігін алдын-ала болжап біліп отыруы тиіс.
Оқу ... ... ... ... ... ... талдау білім деңгейі әртүрлі топтарға әртүрлі көлемді оқу ... ... кең ... көрсетті.
Тәжірибелік-эксперименттік жұмыстар барлық оқушыларға мазмұны бірдей деңгейлік ... ... - ең ... ... ... көрсетті. Көпнұсқалылық біртіндеп күрделендірілген параллель сұрақтар жүйесі арқылы ... ... ... ... ... Ұжымдық әрекетті ұйымдастыруды оқушының жалпы біріккен әрекетте өзінің де үлесі ... ... үшін ... ... ... ... дәрежесін анықтайтын негізгі құрал ретінде біз дидактикалық құралдарды яғни оқу-танымдық тапсырмаларды ... осы ... ... ... ... ... ... танымды қажетсінуіне қызығушылық туады.
Біз оқыту үдерісін ұйымдастырғанда оқушының басқару ... ... ... ... ... отырдық. өзара оқыту стратегиясында екі оқушының бірі педагогтің, екіншісі оқушының рөлінде болып, кейін орын ауыстырып ... ... ... ... ... ... ... жауабын сынай отырып талқылау, бірақ тұлғаның жеке басын бағалау емес болып табылады. Бұл кезеңде басты дидактикалық құралдар - ... ... ... Онда қалыптасқан білім мен біліктің мазмұны ... ... ... ... алгоритмдік нұсқау түрінде болып, қалыптастырушы эксперименттің әзірлік кезеңінде міндетті нұсқаудың функциясын атқарады.
Толықтығы, жалпыламалылығы, ... ... ... ... ... үш ... нұсқаланды. Толықтығы - тапсырманы орындау ... ... ... барлығы жайлы мәліметтің болуы, жалпыламалылығы - қимылдың осы ... ... ... ... ... болуымен сипатталады. Алгоритмделген технологиялық карталарды жүйелі қолдану ... ... ... негізінен жаратылыстану (8-сынып химия) пәні бойынша ... және ... ... ... ... және түрінде өткіздік. Бұлай оқыту оқушының оқуға қызығушылығын туғызады.
Мысалы: әрбір оқушының мұғалімнің рөліне енуіне мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... дәрістік-семинар сабақтарды әзірлеуге қатысып, сыныптас оқушылармен жеке сабақтар өткізеді.
Ең бір қызықты оң ... ... ... ... ... Себебі, көбінесе үлгірмеушіліктің себебі - оқушыға мұғалімнің, сыныптастырының жағымсыз қарым-қатынасы болады. Осы кездегі оқушының басындағы ... ... ... ... болып табылады.
Ұжымдағы оқушының өз орнын, позициясын жоғалтуы, адам тұлғасының өзгерісіне әкеп соғады: ол өзіне сенімсіздік, өзін төмен бағалау ... ... ... ... ... ... үлгіретін оқушыларды сыныптағы үздік оқушысына көмектесуді тапсыру оқушының абыройын ... ... ... ... ... өз оқу ... ... шығып, оған сырттан қарауына мүмкіндік туады. Бұл өз кезеңінде өзін талдау, өзін бақылау және өзін бағалау мүмкіндіктерін ... ... ... мүмкіндік алады.
Жаңа үлгідегі оқу-әдістемелік кешен бойынша жүргізілген тәсілі де оң нәтижелер береді. Оның ... ... ... , - ... ... ... бақылау іс-қимыл әрекеттерін мұқият түсіндіреді. Бұл оқушының өзіндік бақылаудың мән-мағынасын терең түсінуін ... ... ... ... тапсырмалар ұтымды түрінде қолданылды.
БТ (бақылау топта) іске асырылатын қимылдар реті ... ... ... ... ... және сыныптастарының оқу-әрекеттерінің тәжірибесін талдау, бақылау және қорытындылау;
- оқу-әдістемелік кешен бойынша берілген оқу-танымдық ... және ... өз ... ... өзі талдау жасап, өзінің бағалауы;
- сыныптастарының оқу-танымдық әрекеттерін бақылауы және талдауы;
- өзіндік бақылауға бейімделуді бақылау және өзіндік ... ... және ... ... өзін әрі қарай дамытуды және жетілдіруді жоспарлау.
Эксперименттік тәжірибе жұмыстар бақылау топтарда (БТ) оқушыларды оқу -әдістемелік кешен арқылы ... ... ... ... бейімдеудің барлық компоненттері (өзіндік әрекет, өзіндік басқару, өзіндік бақылау) енетін біз ... жүйе ... ... ... ... ... ... (СТ-1, СТ-2, СТ-3) іс жүзінде бастапқы параметрлері бірдей болды. Оқушылар оқу ... ... ... ... ... бақылауға арналған тапсырмаларды орындады.
Оқытушы кезеңнің басты мақсаты - оқу -әдістемелік кешен арқылы оқыту нәтижесінде, оқушылардың өзіндік ... ... ... ... бір ... ... ... болды.
Эксперименттің қалыптастырушы кезеңі барысында аталған бейімдеулер білігі бойынша оқушылардың ілгері жылжуын бейнелейтін статистикалық мәліметтердің динамикасын қадағалап отырдық. ... ... ... біз ... ... жүйенің өзіндік әрекет, өзіндік басқару және өзіндік бағалау компоненттерінің дамуы жайлы пайымдауға жағдай туғызды. Осы ... ... ... ... жаңа ... оқу ... ... арқылы оқыту жағдайындағы оқушылардың өзіндік бақылауға бейімделуінің тиімділігіне әсерінің ... ... да ... ... ... ... ... мәліметтер оқушылардың аталған біліктерге бейімделуінің жалпы деңгейіндегі өзгерістерін көрнекі көрсетеді. Оқу жылының басында 8- сынып оқушыларынан химия пәні бойынша ... ... ... ... ... ... ... және 1- сурет). Осы динамика оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі әрекеттерін үлгеріи деңгейі арқылы анықтауға мүмкіндік берді.
14- кесте. Айқындаушы кезеңдегі ... және ... топ ... ... ... ... ... кесінді)
Топ
Деңгейлер
Бірінші (%)
Екінші (%)
Үшінші ( %)
Төртінші (%)
БТ
30,15
52,02
13,33
4,50
СТ-1
32,14
54,11
10,10
3,65
СТ-2
31,77
56,69
11,54
0,00
СТ-3
29,00
57,00
14,0
0,00
Ескерту: Бірінші деңгей - өте төмен
Екінші деңгей - минимальды, төмен
Үшінші ... - ... ... - ... ... саны ()
- өте ... - минимальды;
- орта; - ... ... ... ... нәтижелері (нөлдік кесінді)
Сондай-ақ, осы кезде алынған оқу-әдістемелік кешен бойынша оқушылардың өзіндік ... ... ... ... де ... біліктің деңгейінің төмендігін көрсетті (14-кесте).
Осы алынған мәліметтер негізінде біз мынадай тұжырымдар жасадық:
1. Бірінші деңгейде оқушылардың көбісінің ... ... ... ... ... өзіндік бақылауға бейімделуі базалық теорияға негізделмейді, стихиялы сипатты, сондықтан оқу үдерісі сапалы болмайды;
2. Егер оқушылар оқыту мақсаттарының бірі ... ... ... ... ... арқылы өзіндік бақылауға бейімделуді мақсат етіп қоймаса, ол ... ... ... ... ... ... ... арқылы өзіндік бақылауға бейімдеу мақсатқа сәйкес жоспарлы түрде жүргізілуі тиіс.
Осы айтылған тұжырымдардан біз эксперименттің оқытушы кезеңінің мақсатын ... ... ... ... ... ... ... бақылауға бейімдеудің тиімділігін арнайы жағдайларда тексеріп, шарттарын анықтау керек. Бұл жүйе оқу-танымдық тапсырмалар жүйесі арқылы арнайы ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... ... химия пәнінің оқу үдерісінде жүйелілік тәсіл арқылы оқушыларды үлгерім деңгейімен оқу-әдістемелік кешен бойынша оқыту арқылы өзіндік ... ... ... - ақ оң нәтижелер беретіндігін көрсетті (15-кесте және 2-сурет).
15 - ... ... ... ... ... кесінді)
Топ
Деңгейлер
Бірінші (%)
Екінші (%)
Үшінші ( %)
Төртінші( %)
БТ
26,15
47,93
21,42
4,50
СТ-1
19,74
52,69
14,03
13,54
СТ-2
16,15
45,38
27,54
10,93
СТ-3
17,00
47,00
20,00
16,00
Оқушылар саны ()
- өте төмен - ... орта - ... - ... ... ... деңгейлері (бірінші кесінді)
Алынған мәліметтер оқушылардың оқу-әдістемелік кешен бойынша оқыту арқылы өзіндік бақылауға бейімделуінің бірінші кесіндісінің ... ... БТ ... ... оқушы саны () СТ-1 - 4,92-ға, СТ-2 - 15,11 -ға, ал СТ-3 - 24,29 -ға ... ... ... Осы айтылған оң өзгерістерді 15-кестеден және ... ... ... ... нәтижелерін қарастырайық. БТ және СТ топтарындағы оқушылардың үлгерім деңгейі және оқу-әдістемелік кешен ... ... ... ... бақылауға бейімделу деңгейлері бойынша оң өзгерістерді 16-кестеден, 3- суреттен байқауға болады.
16- кесте. ... ... ... ... ... ()
Екінші ()
Үшінші( )
Төртінші ()
БТ
21,73
41,23
29,42
7,62
СТ-1
13,50
34,77
25,57
26,16
СТ-2
12,94
26,52
30,75
29,79
СТ-3
10,00
27,00
28,00
35,00
Оқушылар саны ()
- өте төмен - ... орта - ... ... ... ... ... (екінші кесінді)
Оқушылардың оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту өзіндік бақылауға бейімделу нәтижелерінің екінші кесіндісі бойынша БТ ... ... ... саны (%) СТ-1 - 12,13 %-ға, СТ-2 - 31,78 %-ға, ал СТ-3 - 33,68 %-ға ... ... болады. Оқу-әдістемелік кешен арқылы оқытудың нәтижесі бойынша өзіндік бақылауға бейімделуде баса назар ... факт - ... ... қол ... ... санының СТ-1 - 51,78%, СТ-2- 65,69%, СТ-3-71,00%-ға артуы. Айқындаушы ... ... ... оқу-әдістемелік кешен арқылы оқытудың нәтижесі бойынша өзіндік бақылауға жоғары деңгейде бейімделген оқушы саны 5% -ды ... ... ... 62,50 %-ға ... және төменгі деңгейдегі бейімделген оқушылар саны азайды. СТ-1 тобында өзіндік ... СТ-2 ... ... ... және ... басқару, ал СТ-3 тобында осы екі компонентке қоса өзіндік бағалау компоненті жүзеге асырылды. Эксперимент нәтижелері барысында үш ... ... де ... ғана ... ... ... жүретіндегі дәлелденді.
Үшінші кесіндіде оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту өзіндік бақылауға ... ... БТ ... ... ... саны (%) СТ-1 ... - 23,25 %-ға, СТ-2 тобында - 37,16-ға, ал СТ-3 ... - 42,47 %-ға яғни ... ... ... оқушылар санының артқандығын байқауға болады. Осы кездегі БТ-бақылау тобындағы өзіндік бақылауға жоғары ... ... ... саны 28,53 ғана ... ... ... мектептің 8-сынып оқушыларын химия пәнінің оқу-әдістемелік кешені ... ... ... ... және оны ... ... ұсыну үшін жүргізілген зерттеу жұмысының нәтижелері төмендегідей болды:
1. Еліміз ... ... ... ... төл ... ... яғни 8-сынып химия оқулығына талдау жасалды.
2. 8-сынып химия курсы бойынша бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын ... ... ... жаңа ... ... дайындалып, педагогикалық эксперименттен өткізіліп, тиімділігі анықталды.
3. 8-сынып химия курсы бойынша бейорганикалық қосылыстардың негізгі ... ... ... ... жаңа ... кешенін оқу үрдісіңде қолданудың нәтижесінде жалпы білім беретін мектепте химияны оқыту сапасын арттыруға мүмкіндік жасалды.
4. Оқушылардың оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... нәтижелерінің тиімділігі екені анықталды.
5. Оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту барысында әртүрлі компоненттерді кірістіру оқушылардың ... ... ... ... дәлелденді.
6. Жаңа оқу-әдістемелік кешеніндегі танымдық тапсырмалар мен есептер, формулаларды қайталау химия пәнін игертудің ...
7. ... ... ... ... ... барысында оқушылардың анализаторларын (яғни есту, сөйлеу, көру, белсенділік) байланыстыра отырып өз бетінше жұмыс жасайтыны расталды.
8. ... ... ... ... ... болжамын нақтылап көрсетті.
Сонымен, зерттеу жұмысы бойынша ... ... ... ... Зерттеу барысында даярланған 8-сынып химия курсы бойынша ... ... ... кластарын оқыту кезінде қолданылатын жаңа оқу-әдістемелік кешенін мұғалімдер мен оқушылар сабақ ... ... ... Зерттеу барысында даярланған 8-сынып химия курсы бойынша бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластарын оқыту кезінде қолданылатын жаңа оқу-әдістемелік кешені арқылы ... ... ... және химиялық тілдің белсенділігін арттыратын негізгі сара жол екенін мұғалім әр уақытта негізге алу қажет. Мұғалімнің жеке іс ... ... ... мен жаттығулар және пәнаралық байланысы жаттығулардың психологиялық құрылымын өзгерте отырып, оқушыларда химиялық тілдің белсенділігін арттырады.
3. ... ... ... ... ... ... пайдалану - оқушы үшін білімнің қайнар бұлағы.
4. ... ... ... ... ... ...
Қазіргі кезде химия пәнінде жаңа буын оқу-әдістемелік кешенінің алғашқы ... ғана ... ... оқу ... барысында әлі де жетістіктері мен кемшіліктері анықталып, оқу-әдістемелік кешеннің және оны сабақта пайдаланудың тиімділігін ... және ... ... ... мен ... ... әлі де ... ӘДЕБИЕТТЕР
1.
Қазақстан Республикасының Білім Заңы. Сыр мектебі, 1 қыркүйек, 2007ж
Қазақстан Республикасының заңына өзгерістер мен ... ... ... Егемен Қазақстан газеті. №520-522. 29 қазан, 2011ж
2.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына 2012 ... 28 ... атты ... ... 2015 ... ... ... беруді дамыту тұжырымдамасы
4.
Нұғыманов И. Шоқыбаев Ж.Ә.., Өнербаева З.О. Алматы, Prin [,]s, 2005.
5.
Нұғыманов И. ... Ж.Ә.., ... З.О. ... ... бумаги., 2006.
6.
К.Сәдуақасқызы. Химияны оқыту әдістемесі. Оқу-әдістемелік кешен.
Астана: ,БҮ, 2009
7.
К.Сәдуақасқызы. Химия. 8-сынып. Дидактикалық материалдар. Қызылорда, ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалары. Астана, 2009
9.
Ә. С. Тапалова. Бейорганикалық химия. Есептер мен жаттығулар.
Астана: ИД , 2008.
10.
Арынова К.Ш. Алматы, ... Роза , ... №6, 2008. ... ... ... Қазақстан мектебі, №12, 2004 53-55-б.
13.
Пак М.С. Дидактика ... ... ... для ... М., ... ... 2006.
15.
М. Ю. Горковенко. Химия. 8 класс: Поурочные разроботки к учебникам О.С. ... Л.С. ... Р.П. ... Г.Е. ... ... - М.: ... Справ. Изд/ В. Шретер, К.-Х. Лаутеншлнгер, Х. Бибрак и др.: Пер. С нем. - М.: ... ... ... ... ... ... мектебінің 8 сыныбына арналған типтік білім беру оқу бағдарламалары.
18.
Нұрахметов Н. және т.б. Химия. 8 ... ... ... ... ... Н. және т.б. Химия. 8 сынып оқулығы.Алматы, Мектеп. 2008
20.
М.Б. Усманова, Қ. Н. Сақариянова.Химия. 8-сынып оқулығы. Алматы, Атамұра, 2009
21.
Нұғыманов И. ... ... ... А.А., ... Л.С. ... ... ...
Практические занятия по химии. 8 класс. М. Школьная пресса. 2000.
23.
Полосин В.С. ... ... ... ... ... ... М. ... , 1965.
25.
М.С.Сәтімбекова. топтамасы. Химия: 8-11 сыныптар, баспасы, 2005.
26.
Подласый И.П. Педагогика. Высшее образование. 2006
27.
Подласый И.П. ... ... ... Н.Ю. Педагогика сотрудничества.: Путь к успеху. Учебное пособие. ... ... Д.В. ... ... в ... ... Учебное пособие. 2002
30.
Колеченко А .К. Энциклопедия педагогических технологий. М. 2003
31.
Прауде В. Р. Применение деловых игр в ... ... Рига ... В В ... ... ... М. 1988
33.
Давыдов В В Теория развивающего обучения. М. 1996
34.
Кудрявцев В Т Проблемное обучение ... и ... ... И.Я. ... ... М ... В.Л. ... педагогических технологии: В 3 т. М. 2000.
37.
Палат Е.С. ... М.В. ... ... ... Пособие.М. 1998.
38.
Третьяков П.И.Стеновский И.Б.Технология модульного обучения.Монография.М. 2001.
39.
Якиманская И.С. Развивающее ... М. ... ... ... ... ... нұсқау. Жалпы білім беретін мектептің 8-сынып мұғалімдеріне арналған құрал.
Алматы: баспасы, 2008.
41.
Темірболатова Ә. Е. Химия: Есептер мен ... ... ... білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқу құралы. Алматы: баспасы, 2008.
42.
Н.Нұрахметов. Н.А. Заграничная. К. Сарманова .Химия: Жұмыс ... ... ... ... ... ... арналған оқу құралы. Алматы: баспасы, 2008.
43.
Қисымова Ә. Қ., Увалиева Т.Ж.Оқыту технологиялары. Оқу-әдістемелік құрал. Алматы, 2007.
44.
И.Н. Чертков. П. Н. Жуков. ... ... с ... ... реактивов. М.: , 1989.
45.
Левицкий, М.М. Увлекательная химия. Просто о сложном, забавно о серьезном/ М.:АСТ:Астрель,2008.-448с
46.
журналы, 1967 ж №1, ... Г.М. ... ... химии в средней школе. - М., 1993 (последующие годы)
48.
Подласый И.П. Педагогика. Учебник.-М.,2006
49.
Плетнер Ю.В., Полосин В.С. Практикум по ... ... ... Творчество учащихся на практических занятиях по химии.-М., 1999.
51.
Артемов А.В., Дерябина С.С. Школьные олимпиады. Химия. 8-11 классы. -М., ... В.Г. ... ... Учебное пособие.-М., 2008.
53.
Матвеева М.О. ХИМИЯ. Новейший универсальный справочник школьника и студента. - Донецк.,2009.
54.
Бекишев Қ. ... ... . ... ... ... по ... /Сост. М.А. Луговая.Серия .- Ростов-на-Дону: Феникс,2002.-256с
56.
Б.А.Бірімжанов баспасы, Алматы 1970.
57.
А.Мырзабайұлы. Химияны оқыту ... ... ... , ... Шабдаров. Химияны оқыту тәжірибесі баспасы, Алматы 1967
59.
Кәрім Аханбаев. Жалпы және анорганикалық ... ... ... ... В.С. ... ... ... методикасы. Алматы 1984
61.
Б.М. Ділманова, З.Б.Ділманова. Жалпы химияның теориялық негіздері. Қызылорда. , 2009ж
62.
Н. Л. Кузнецов. Настольная книга преподавателя. ... ИООО ... ... ... ... ... М: ... Изд. Центр ВЛАДОС, 1999.-348с
64.
Ю.В. Ходаков. Д.А. Эпштейн. П.А. Глориозов. Бейорганикалық химия.
8-9класс. Алматы 1990.
65.
Г.Е. Рудзитис. Ф.Г. Фельдман. Химия: Неорганическая ... ... для 8 кл. ... шк - М.: ... 1989.
Химия пәнінен тақырыптық күнтізбелік жоспар А ...
8 - ... ... ... және ... байланыстар
Көрнекі көрсетулер, лабораториялық тәжірибелер.
Практикалық жұмыстар,сандық есептер.
Сабақтың түрі және типі
ИКТ
Үй тапсырмасы
Сағат саны
Күні
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
5- тақырып.Бейорганикалық қосылыстардың маңызы кластары (12 сағ)
1
Оксидтердің ... ... ... қасиеттері, қолданылуы
Ережелер.
Оксидтердің жіктелуі.
Негіздік және қышқылдық оксидтер анықтамасы. Екідайлы элементтер
Заттардың қасиеттері Оксидтердің ерекше және ... ... ... танысу
Жаңа білімді меңгерту
Эл. оқулық
§44,45
1-3 ж
1
2
Оксидтерді алу және оның қасиеттерін зерттеу
Кальций және фосфор (V) оксидтерінің суда ... ... ... ... ... ... жұмыс
Слайд
Сар
жұм
1
3
Негіздердің жіктелуі, алынуы, қасиеттері
Аралас
сабақ
Эл. оқулық
слайд
§46
1-10 ж
1
4
Негіздерді алу және оның қасиетін зерттеу.
Жіктелуі.Индикатор
Реакция типі
Бейтараптану, тұздармен,қышқыл-
дық оксидпен негіздердің әрекеттесуі
Сараман-дық жұмыс
Сар
жұм
1
5
Қышқылдардың ... ... ... ... ... кернеу қатары
Қауіпсіздік техникасы ережесін сақтау
Аралас сабақ
Эл. оқулық слайд
§ 47
1-11 ж
1
6
Қышқылдардың қасиетін зерттеу
Сараман-дық ... ... ... ... ... ... және қолданылуы
Тұздардың жіктелуі
Ерігіштік
кестесімен
танысу
Аралас сабақ
Эл. оқулық слайд
§ 48
1-10 ж
1
8
Тұздарды алу және оның қасиетін зерттеу
Сараман-дық жұмыс
Сар
жұм
1
9
Бейорганикалық қосылыстардың арасындаға генетикалық байланыстар
Генетикалық ... ... ... ... ... шығару
Химиялық реакция теңдеулері бойынша масса, көлем, зат мөлшерін анықтау
Есеп шығару
Слайд
1
11
Эксперименттік есептер шығару
Экс. есеп
қайта-лау
1
12
Бақылау жұмысы
Білімді
бағалау,
тексеру
қайта-лау
1

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларына бiлiм беруде ұжымдық iс-әрекетке тәрбиелеу57 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік білім беру55 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Дүниетану пәні4 бет
Қазақстан тарихынан деректер ғылыми пән ретінде6 бет
Құқықтық білім беруде адам құқығын оқыту мәселесі9 бет
Әлеуметтану ғылым ретінде4 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
6М070100 «Биотехнология »мамандығының «Тағам өнімдерінің биотехнологиясы» пәнінің тәжірибелік сабақтары бойынша ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР12 бет
«Хорды дирижерлау пәнінің теориялық негіздері»5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь