Зар - заман ақындары


Жоспар:
Кіріспе:
1.Қысқаша Өмірбаяны
Негізгі Бөлім:
1.Заман жыршысы
2.Ақын шығармаларындағы халық өмірі мен көрінісі
Қорытынды
Елде ұрлық пен парақорлықтың , өсек пен жалақорлықтың көбейін, ұлы атасын сыйламаған , атасы батасын бермеген әлеуметтік құбылысты заманақырға теңеген –ақын- оның себебін патша өкіметінің отарлау саясатынан іздейді. –ақын- ақырзаманды «бүкіл адамзат ұрпағының » жойылуы деп ұқпайды. Оның ойынша , «ақырзаман »бұрынғы әдет – ғұрыптың бұзылуы адамдар арасындағы сыйластық байырмалдықтың азаюы әркімнің өз басын күйттеуі, қазақ халқының өз еркіндігінен айырылуы , орысқа бодан болуы. Хандық билікті аңсаған ақын « Жандарал ұлығың , майыр сынғаның болды », «кәпірді піріндей тілмәшті жеңгендей дуанды үйіндей көрдің », енді сені күтіп « абақты тұр қасында , қазылған қара көріндей » (5,60 ) деп сақтандырады.
–ақын- басқа халықтың заңдары мен тұрмыс ерекшеліктерінің екінші халыққа күшпен енгізілуінің қаншалықты қатерлі екендігін түсіндіреді. Ғасырлар бойы қалыптасқан биліктің, әдеп – ғұрыптың кенеттен өзгеріске ұшырауын ол халықтың адамгершілік нормаларын бұзатын құбылыс ретінде бағалады. Патшалық Ресейдің отаршылдық саясатын батыл айыптады, бұл жағдайдан шығудың жолдарын іздеп арпалысты.
Зар – заман ақындарының өлең – жырларында елмен қоштасу , туған жердің өткенін аңсау сарыңы орын алған. Жалпы «алға көшу», қонысты бастау ұғымы көптеген халықтардың фольклорлық шығармаларына тән. Таласуға түскен елден кетіп, жайлы жер , ыңғайлы қоныс іздеу идеясы еркіндікке , бостандыққа ұмытылу мұраттарымен орайлас келеді. Туған жердің табиғатына қарап тұрып , өткен күннің елесін іздеу жастық дәуреннің еске алу үрдісі ата қоныстың бүліншілікке түсіп , өзгенің ойранына айналған сәтте туындаған мұң – шермен астасып жатады. Ақындардың бір қатары жұтаған жер мен көшкен елге қайырылып сөз айтып тұрып , басқыншылық пиғыл мен зорлықшыл әрекеттерді зорлана жырға қосады. Зар – заман ақындарының көпшілігіне тән ерекшелік – келешекті көрегендікпен болжап , алдағы уақыттағы ел сипатының өзгерісін қолмен ұстап, көзбен көргендей бейнелеп айтуы. Мұндай болжам өлеңдер Зар – заман ақындарының шығармашылығын алғашқы бастапқы кезеңінде , яғни отарлаушылардың ойранынан бұрынырақ айтылғандығы мен құнды . бүгінгі көз қарасақ тұрғысынан қарасақ олардың ойлаған қауіпі расқа айналғанына куә боламыз. Бұл ақындардың ішінде өлең – жырдың бар қуатын пайдаланып, ата – баба дәстүрімен астарлай айтып, батыс пен шығыстан келетін кесапатты бірдей болжап бергені.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Зар- заман ақындары

Жоспар:
Кіріспе:
1.Қысқаша Өмірбаяны
Негізгі Бөлім:
1.Заман жыршысы
2.Ақын шығармаларындағы халық өмірі мен көрінісі
Қорытынды
3.Ақын

1.
Елде ұрлық пен парақорлықтың , өсек пен жалақорлықтың көбейін, ұлы атасын
сыйламаған , атасы батасын бермеген әлеуметтік құбылысты заманақырға
теңеген –ақын- оның себебін патша өкіметінің отарлау саясатынан іздейді.
–ақын- ақырзаманды бүкіл адамзат ұрпағының жойылуы деп ұқпайды. Оның
ойынша , ақырзаман бұрынғы әдет – ғұрыптың бұзылуы адамдар арасындағы
сыйластық байырмалдықтың азаюы әркімнің өз басын күйттеуі, қазақ халқының
өз еркіндігінен айырылуы , орысқа бодан болуы. Хандық билікті аңсаған ақын
Жандарал ұлығың , майыр сынғаның болды , кәпірді піріндей тілмәшті
жеңгендей дуанды үйіндей көрдің , енді сені күтіп абақты тұр қасында ,
қазылған қара көріндей (5,60 ) деп сақтандырады.
–ақын- басқа халықтың заңдары мен тұрмыс ерекшеліктерінің екінші
халыққа күшпен енгізілуінің қаншалықты қатерлі екендігін түсіндіреді.
Ғасырлар бойы қалыптасқан биліктің, әдеп – ғұрыптың кенеттен өзгеріске
ұшырауын ол халықтың адамгершілік нормаларын бұзатын құбылыс ретінде
бағалады. Патшалық Ресейдің отаршылдық саясатын батыл айыптады, бұл
жағдайдан шығудың жолдарын іздеп арпалысты.
Зар – заман ақындарының өлең – жырларында елмен қоштасу , туған жердің
өткенін аңсау сарыңы орын алған. Жалпы алға көшу, қонысты бастау ұғымы
көптеген халықтардың фольклорлық шығармаларына тән. Таласуға түскен елден
кетіп, жайлы жер , ыңғайлы қоныс іздеу идеясы еркіндікке , бостандыққа
ұмытылу мұраттарымен орайлас келеді. Туған жердің табиғатына қарап тұрып ,
өткен күннің елесін іздеу жастық дәуреннің еске алу үрдісі ата қоныстың
бүліншілікке түсіп , өзгенің ойранына айналған сәтте туындаған мұң – шермен
астасып жатады. Ақындардың бір қатары жұтаған жер мен көшкен елге қайырылып
сөз айтып тұрып , басқыншылық пиғыл мен зорлықшыл әрекеттерді зорлана жырға
қосады. Зар – заман ақындарының көпшілігіне тән ерекшелік – келешекті
көрегендікпен болжап , алдағы уақыттағы ел сипатының өзгерісін қолмен
ұстап, көзбен көргендей бейнелеп айтуы. Мұндай болжам өлеңдер Зар – заман
ақындарының шығармашылығын алғашқы бастапқы кезеңінде , яғни
отарлаушылардың ойранынан бұрынырақ айтылғандығы мен құнды . бүгінгі көз
қарасақ тұрғысынан қарасақ олардың ойлаған қауіпі расқа айналғанына куә
боламыз. Бұл ақындардың ішінде өлең – жырдың бар қуатын пайдаланып, ата –
баба дәстүрімен астарлай айтып, батыс пен шығыстан келетін кесапатты бірдей
болжап бергені.
Зар – заман ақындарының қайраткерлік биікке көтерілуі отаршылдықдықтың
белең алунан басталады. Жыр жүйріктерін бар құдреті бар қабілеті ел
жұртының санасын оятуға жұмсалды. Олар қатерді, зорлық – зомбылықты , алдын
– ала ескертті, зардаптарын күнілгері таңба басқандай айтып берді. Елдің
берекетін кетірген отарлаушылардың құбыжық кейпіндегі бейнесін жасады.
Солардың ойранына жол ашқан өз халқының кейбір жандайшаптарын айаусыз сынға
алды , кей тұста ел бірлігінің келместігін де түйреп өтті. Зар-заманның
бүкпесіз баяндалған оқиғаларын кейінгі ұрпаққа аманат етіп қалдырды. Зар-
заманның бүкпесіз баяндалған оқиғаларын кейінгі ұрпаққа аманат етіп
қалдырды. Зар-заман ақындарының шоғырының белгілі өкілі – –ақын- қазақ
халқының дәстүрлі жыр үлгісін түр жағынан өзгертіп, өлеңді көркемдеп
кестенің жаңа үлгісін жасады. Аталған ақындардың қай қайсысында ұлттық
поэзиямыздың мазмұны жағынан байытуға үлес қосты. Кеңес идеология үстемдік
еткен кезде Зар – заман ақындардың шығармаларын насихатттауға тиым салынды
, олар барлық оқулықтардан алынып тасталды.
ХХ ғасырдың соңынан бастап Зар – заманның тарихи сипаты , Зар –
заманның ақындарының шоғырының белгілі өкілдері, әдеби ағым ретіндегі
ерекшеліктері , көркемдік кестелері туралы бір қатар еңбектері жазылды. Зар
– заман шығармаларының – жаңалығы мол, өзгеше дәстүрі бар күрделі құбылыс
ретінде әдебиеттану ғылымының тұрақты зерттеу нысанасы болып қала бермек.
Консерватор ақындар күшті де , әділ хан билігін құп көрді. Олар өз
шығармаларында өткен дәуірді аңсады. Әз Жәнібекті , Қасым ханды , Тәуке
ханды, Абылайды, Кенесарыны еске алды , олардың ел бірлігін нығайтудағы
еңбектерін атады. Замананың бұзылуын ел билеудің бұрынғы дәстүрлерінің
жойылуынан деп білді, сондықтан ел арасындағы келеңсіз құбылыстар тамырын
тереңге жайды деп тұсіндірді. Олар патшалық отаршылдық саясатты сынаумен
қатар былайша жарқын өмірдің қайта орындалатынына сенді. Зар –заман
ақындарының уақыт тағдырын дұрыс түсінгені және оны әділ бағалағаны өзінің
тарихымен өзектілігін жоғалтқан жоқ. Бірақ олар дәстүрлі құндылықтарды
қорғаны мен тығырықтан шығатын жолды, жаңа арна мен бағытты көрсете алған
жоқ. Дегенмен , олар патшалық отаршылдық саясатты сынау мен қатар ,
болашақта жарқын өмірдің қайта орнайтынына сенді.
2.
Жерден, малдан бас еркіндіктеріне айырылған халықтың хал-жағдайын одан
әрі ауырлап , бастарына қайғы бұлты төне түскенін де ақындар айта білді.
Жоңғар шапқыншылығынан Ақтабан шұбырынды, -деген ат қалса, кейінгі патша
отаршылығы дәуірі халық басына орнаған Зар-заман, -деп бағаланды. Сол
зары көп тар заманды ашына жырлаған қазақ ақындары-Шортанбай мен Дулат
жыраулар еді. Бұлар өз шығармаларында ел-жұртының басына түскен ауыр
қасіретті нағыз шындығын ашты.
Мұнау заман қай заман,
Азулыға бар заман,
Азусызға тар заман,
Тарлығының белгісі-
Жақсы жаннан түнілген
Жаман малға жүгінген,
Мұнын өзі – зар заман.

Халықтың ата дәстүрі мен ел билеу ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Зар Заман Ақындары
Зар – заман ақындары Д.Бабатайұлы, Ш.Қанайұлы М.Мөңкеұлы
Зар заман өкілдері мен шығармашылығы
Ахмет Байтұрсынұлы және «Зар заман» әдебиеті
«Зар заман» ағымы ақындарының әдеби мұрасы
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиетіндегі зар заман өкілдері
Зар заман» ақындарының шығармашылығындағы ел мен жер тағдыры
Қазақ әдебиетіндегі Зар заман ағымы мен нәзирагөйлік дәстүр (ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. басы)
«ЗАР ЗАМАННЫҢ» БIР АҚЫНЫ – МАЙЛЫҚОЖА
Халқымыздың дарынды ақындары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь