Зар - заман ақындары

Жоспар:
Кіріспе:
1.Қысқаша Өмірбаяны
Негізгі Бөлім:
1.Заман жыршысы
2.Ақын шығармаларындағы халық өмірі мен көрінісі
Қорытынды
Елде ұрлық пен парақорлықтың , өсек пен жалақорлықтың көбейін, ұлы атасын сыйламаған , атасы батасын бермеген әлеуметтік құбылысты заманақырға теңеген –ақын- оның себебін патша өкіметінің отарлау саясатынан іздейді. –ақын- ақырзаманды «бүкіл адамзат ұрпағының » жойылуы деп ұқпайды. Оның ойынша , «ақырзаман »бұрынғы әдет – ғұрыптың бұзылуы адамдар арасындағы сыйластық байырмалдықтың азаюы әркімнің өз басын күйттеуі, қазақ халқының өз еркіндігінен айырылуы , орысқа бодан болуы. Хандық билікті аңсаған ақын « Жандарал ұлығың , майыр сынғаның болды », «кәпірді піріндей тілмәшті жеңгендей дуанды үйіндей көрдің », енді сені күтіп « абақты тұр қасында , қазылған қара көріндей » (5,60 ) деп сақтандырады.
–ақын- басқа халықтың заңдары мен тұрмыс ерекшеліктерінің екінші халыққа күшпен енгізілуінің қаншалықты қатерлі екендігін түсіндіреді. Ғасырлар бойы қалыптасқан биліктің, әдеп – ғұрыптың кенеттен өзгеріске ұшырауын ол халықтың адамгершілік нормаларын бұзатын құбылыс ретінде бағалады. Патшалық Ресейдің отаршылдық саясатын батыл айыптады, бұл жағдайдан шығудың жолдарын іздеп арпалысты.
Зар – заман ақындарының өлең – жырларында елмен қоштасу , туған жердің өткенін аңсау сарыңы орын алған. Жалпы «алға көшу», қонысты бастау ұғымы көптеген халықтардың фольклорлық шығармаларына тән. Таласуға түскен елден кетіп, жайлы жер , ыңғайлы қоныс іздеу идеясы еркіндікке , бостандыққа ұмытылу мұраттарымен орайлас келеді. Туған жердің табиғатына қарап тұрып , өткен күннің елесін іздеу жастық дәуреннің еске алу үрдісі ата қоныстың бүліншілікке түсіп , өзгенің ойранына айналған сәтте туындаған мұң – шермен астасып жатады. Ақындардың бір қатары жұтаған жер мен көшкен елге қайырылып сөз айтып тұрып , басқыншылық пиғыл мен зорлықшыл әрекеттерді зорлана жырға қосады. Зар – заман ақындарының көпшілігіне тән ерекшелік – келешекті көрегендікпен болжап , алдағы уақыттағы ел сипатының өзгерісін қолмен ұстап, көзбен көргендей бейнелеп айтуы. Мұндай болжам өлеңдер Зар – заман ақындарының шығармашылығын алғашқы бастапқы кезеңінде , яғни отарлаушылардың ойранынан бұрынырақ айтылғандығы мен құнды . бүгінгі көз қарасақ тұрғысынан қарасақ олардың ойлаған қауіпі расқа айналғанына куә боламыз. Бұл ақындардың ішінде өлең – жырдың бар қуатын пайдаланып, ата – баба дәстүрімен астарлай айтып, батыс пен шығыстан келетін кесапатты бірдей болжап бергені.
        
        Зар- заман ақындары
Жоспар:
Кіріспе:
1.Қысқаша Өмірбаяны
Негізгі Бөлім:
1.Заман жыршысы
2.Ақын шығармаларындағы халық өмірі мен көрінісі
Қорытынды
3.Ақын
1.
Елде ұрлық пен парақорлықтың , өсек пен ... ... ұлы ... , ... батасын бермеген әлеуметтік құбылысты заманақырға
теңеген –ақын- оның себебін патша өкіметінің отарлау ... ... ... «бүкіл адамзат ұрпағының » жойылуы деп ұқпайды. Оның
ойынша , «ақырзаман »бұрынғы әдет – ... ... ... арасындағы
сыйластық байырмалдықтың азаюы әркімнің өз басын күйттеуі, ... ... ... ... , ... бодан болуы. Хандық билікті аңсаған ақын
« Жандарал ұлығың , ... ... ... », ... ... тілмәшті
жеңгендей дуанды үйіндей көрдің », енді сені күтіп « ... тұр ... ... қара ... » (5,60 ) деп сақтандырады.
–ақын- басқа халықтың заңдары мен тұрмыс ерекшеліктерінің ... ... ... қаншалықты қатерлі екендігін түсіндіреді.
Ғасырлар бойы қалыптасқан биліктің, әдеп – ... ... ... ол ... ... ... бұзатын құбылыс ретінде
бағалады. Патшалық Ресейдің отаршылдық ... ... ... бұл
жағдайдан шығудың жолдарын іздеп арпалысты.
Зар – заман ақындарының өлең – ... ... ... , ... ... ... ... орын алған. Жалпы «алға көшу», қонысты бастау ұғымы
көптеген халықтардың фольклорлық шығармаларына тән. Таласуға түскен ... ... жер , ... ... ... ... ... , бостандыққа
ұмытылу мұраттарымен орайлас келеді. Туған жердің табиғатына қарап ... ... ... ... ... ... дәуреннің еске алу үрдісі ата қоныстың
бүліншілікке түсіп , өзгенің ойранына айналған сәтте туындаған мұң – ... ... ... бір ... ... жер мен көшкен елге қайырылып
сөз айтып тұрып , басқыншылық ... мен ... ... ... ... Зар – заман ақындарының көпшілігіне тән ерекшелік – келешекті
көрегендікпен болжап , алдағы уақыттағы ел сипатының өзгерісін қолмен
ұстап, көзбен көргендей ... ... ... болжам өлеңдер Зар – заман
ақындарының шығармашылығын алғашқы ... ... , ... ... ... ... мен құнды . бүгінгі көз
қарасақ тұрғысынан қарасақ олардың ойлаған қауіпі расқа айналғанына куә
боламыз. Бұл ақындардың ішінде өлең – ... бар ... ... ата ... ... ... ... батыс пен шығыстан келетін кесапатты бірдей
болжап бергені.
Зар – заман ... ... ... ... ... ... ... Жыр жүйріктерін бар құдреті бар қабілеті ел
жұртының ... ... ... Олар ... ...... , ... ала ескертті, зардаптарын күнілгері таңба басқандай айтып берді. Елдің
берекетін кетірген ... ... ... ... жасады.
Солардың ойранына жол ашқан өз халқының кейбір жандайшаптарын айаусыз сынға
алды , кей ... ел ... ... де ... ... ... ... оқиғаларын кейінгі ұрпаққа аманат етіп қалдырды. Зар-
заманның бүкпесіз баяндалған оқиғаларын кейінгі ... ... ... ... ... шоғырының белгілі өкілі – –ақын- қазақ
халқының дәстүрлі жыр үлгісін түр жағынан өзгертіп, өлеңді ... жаңа ... ... Аталған ақындардың қай қайсысында ұлттық
поэзиямыздың мазмұны жағынан байытуға үлес қосты. Кеңес идеология үстемдік
еткен кезде Зар – ... ... ... ... тиым ... олар барлық оқулықтардан алынып тасталды.
ХХ ғасырдың соңынан бастап Зар – ... ... ... , Зар ... ... ... ... өкілдері, әдеби ағым ретіндегі
ерекшеліктері , көркемдік кестелері туралы бір қатар еңбектері жазылды. ... ... ...... мол, ... дәстүрі бар күрделі құбылыс
ретінде әдебиеттану ғылымының тұрақты зерттеу нысанасы болып қала бермек.
Консерватор ақындар ... де , әділ хан ... құп ... Олар ... өткен дәуірді аңсады. Әз Жәнібекті , Қасым ханды , ... ... ... еске алды , ... ел бірлігін нығайтудағы
еңбектерін атады. Замананың бұзылуын ел ... ... ... деп ... сондықтан ел арасындағы келеңсіз құбылыстар тамырын
тереңге жайды деп ... Олар ... ... саясатты сынаумен
қатар былайша жарқын өмірдің қайта орындалатынына ... Зар ... ... ... ... ... және оны әділ ... өзінің
тарихымен өзектілігін жоғалтқан жоқ. Бірақ олар дәстүрлі құндылықтарды
қорғаны мен тығырықтан шығатын ... жаңа арна мен ... ... алған
жоқ. Дегенмен , олар патшалық отаршылдық саясатты сынау мен қатар ... ... ... ... орнайтынына сенді.
2.
Жерден, малдан бас еркіндіктеріне айырылған халықтың хал-жағдайын одан
әрі ауырлап , бастарына қайғы бұлты төне түскенін де ақындар айта ... ... ... ... ... ат ... ... патша
отаршылығы дәуірі халық басына орнаған «Зар-заман», -деп бағаланды. Сол
зары көп тар ... ... ... ... ақындары-Шортанбай мен Дулат
жыраулар еді. Бұлар өз шығармаларында ел-жұртының басына түскен ... ... ... ... ... қай ... бар заман,
Азусызға тар заман,
Тарлығының белгісі-
Жақсы жаннан түнілген
Жаман малға жүгінген,
Мұнын өзі – зар заман.
Халықтың ата ... мен ел ... , ... ... мүлде өзгеріп,
қазаққа жат , бұрын соңды көріп ... ... ... ... бас көтерген тұтқындалып, бұрын жұрт көрмеген жазаларды тартып ... ... ... атылып-асылып елден аластатылғаны тебірене
термеленеді.
Басқыншылардың бағынышты ел басына төндіріп жатқан зобалан
–зорлықтары қазақтың береке-бірлігін, ... ... ... түп
тамырымен өзгертіп, ар-ұят, дәстүрлі салт , әдеттерден де жұрдай етті.
Соның нәтижесінде , әркім өзінің жеке басы ... ғана ... ... ... бара ... жырланды.
Ұлықсыаған ұл туып,
Бұлықсыған қыз туып,
Заман жауға кеткен соң
Кім үлкенің сыйлайды?
Жан есінен адасты,
Жамандық ... ... ... ақша , ... үшін ... ... тобы көбейіп, ел
берекесі одан әрі кетті. Адамдар бірін-бірі бөріше талап, бүліншілік
күшейгені батыл сыналды.
Екі кісі ұрысса,
Қалам алар қолына,
Законның ... ... ... ... жатқан еліме
Кәр түскендей бұзылды,
Дария шалқар көліме...
Шортанбай мен Мұрат сияқты Дулат ақынның шығармаларында да қазақтың бодан
болуына байланысты халық ... ... ... ... ... дуан ... соң
Аягөз суы қағынды
Би, старшын мойнына
Жезден қарғы тағынды...
Аталмыш ақындар өз ... ... ... ... ... елін
сатқан екі жүзді болыс , старшын, аға-сұлтандарды сынап, олардың зұлымдық
әрекетерін әшекерледі. Елді аздырып, халық қайғысын өршітіп жатқан
сатқындар тобының ... ... ... ... ... ... өліксе
аңдыған құзғынығ теңелде.
Шен-шекпінге сатылып
Батпаққа елін батырып
Дұшпанына оқ салып,
Еліне қарай атылып,
Біздің естімін деген жақсаылар,
Ақыл-ойға тапшылар...
Бұдан байқайтынымыз , патшалық отарлау саясаты ... ... өз ... июі арқылы іске асқан жоқ. Керісінше, үлкен қарулы күрес арқылы
жүргізілмек. Жергілікті халық отаршылдардан ауыр зардап шегіп, мешеу ел
боп, киіндеп ... ХІХ ... ... әдебиеті көтерген ең бір өзекті мәселелнің
бірі патшалық отарлау саясатына қарсы күрес, ... ... ... ... Ал , ... ... апяқталғаннан соңғы кезенде қазақ ойшыл қоғам
қайраткерінің екінші бір тобы қалыптасты. Олар патшаға ... ... өмір ... ... жинақтап, бейбіт өмірід сүруге жетеледі.
Халқын қараңғылық құшағынан алып шығып, мәдениетті елдердің деңгейіне
көтерілуге үндеді. Қазақ елінің тұрмыс тіршілігі төмендігінің ... ... ... үшін ... кедергі болып отырағнын ашық айтып,
оқу, өнер білімге шақырды. Бұл ... ең ... ... ... ... соңы ... бар күш жігерлерін жұмсады. Осының нәтижесінде, ұлы
–ағартушы демократар ... ... ... ХІХ ... ... дүниеге келді. Олар өзіне дейінгі ақындардың халықтық пікірлерін
қолдай отырып, елін азат етудің бейбіт жолын ... ... ... ... ... алға қойды. Олардың жалпы мәдениеті төмен елдің
аңсаған армандарына бұрынғыдай қан төгіспен жете алмайтындарына көздері
жетті. Мәдениеттері озық ... ... үлгі ... ... халықын солар
жеткен рухани жетістіктерді игеруге бастады. Бұл орайда , алдыңғы қатарлы
ғылым – білімді оқып игеруді мақсат деп санады.
Қазақ ... ... ... , көреген, ірі талант иелері: Шоқан
Уәлиханов . Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаевтар замана ағымың дұрыс
бағалады.
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетіне ... үлес ... ... ... ... лирик ақындар тобы да болды. Олар әнші – орындаушы, шығарушы-
композитор болуларына қоса, талантты ақындар да еді. Біржан сал , Ақан ... Жаяу ... ... пен Әсет т.б. әнші ақындар туындыларысыз әдебиетіміздің
өтке жолын толық тану ... ... ... ХІХ ... әдебиет қазақ қоғамының тарихи өсу ... ... ... ... ... ... –тіршілігін көркем
сөзбен бейнелеуде өрісті өнер дәрежесін танытты. ХІХ ғасырдың сан салалы,
бай әдебиеті өз ... ... ... халқының санасын өсірді,
көркемдік таным талғамын жетілдірді
3.
Зар – заман ақындарының өлең – жырларында ... ... , ... ... аңсау сарыңы орын алған. Жалпы «алға көшу», қонысты бастау ұғымы
көптеген ... ... ... тән. ... ... ... жайлы жер , ыңғайлы қоныс іздеу идеясы еркіндікке , ... ... ... ... ... жердің табиғатына қарап тұрып ,
өткен күннің елесін іздеу жастық дәуреннің еске алу үрдісі ата қоныстың
бүліншілікке түсіп , ... ... ... ... туындаған мұң – шермен
астасып жатады. Ақындардың бір қатары жұтаған жер мен көшкен елге қайырылып
сөз айтып тұрып , басқыншылық ... мен ... ... ... ... Зар – ... ... көпшілігіне тән ерекшелік – келешекті
көрегендікпен болжап , алдағы уақыттағы ел сипатының өзгерісін қолмен
ұстап, көзбен көргендей бейнелеп айтуы. Мұндай болжам ... Зар – ... ... ... бастапқы кезеңінде , яғни
отарлаушылардың ойранынан бұрынырақ айтылғандығы мен ... . ... ... ... ... ... ... қауіпі расқа айналғанына куә
боламыз. Бұл ақындардың ішінде өлең – жырдың бар қуатын пайдаланып, ата –
баба дәстүрімен астарлай айтып, батыс пен ... ... ... ... бергені.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зар заман» ақындарының шығармашылығындағы ел мен жер тағдыры81 бет
Зар – заман ақындары Д.Бабатайұлы, Ш.Қанайұлы М.Мөңкеұлы20 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиеті16 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиетіндегі зар заман өкілдері4 бет
Абайдың махаббат лирикасы21 бет
Азаттық жырының ақтаңгері5 бет
Бейімбет Майлин17 бет
Бұқар Қалқаманұлы13 бет
Сәбит Дөнентаев7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь