Орталық Азия ойшылдарының экономикалық ойлары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1Орталық Азия ойшылдарының экономикалық ойлары ... ... ...5
1.1 Әбунасыр Әль.Фараби
1.2 Жүсіп Баласұғын
1.3 Қожа Ахмет Иассауи

2. Қазақстандық экономикалық ілімінің туу, қалыптасу дәуірінде ерекше шеберлік қырларымен, ғылыми ой.пікірлерімен танылып жаңа леп, ой әкелгендер ... ... ... ... ... ... ...10
2.1 Шоқан Уалиханов
2.2 Абай Құнанбаев
2.3 Шортанбай Қанайұлы

3.XX ғасырдың басындағы Қазақстандық ғалымдардың экономикалық ой.пікірлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
3.1 Ә.Бокейханов
3.2 М.Дулатов
3.3 Т.Рысқүлов

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Кіріспе.
«Өткенді ескермей,
болашақты жорамалдаудың
басқалай тәсілі жоқ»
О.Генри.
Осы курыстық жұмыстың алғы мақсаты – экономика ілімінің тарихы қалыптасу кезеңінен бүгінге дейінгі Орта Азияның кеңінен танымал ойшыл – экономистердің ой-пікірлері мен көзқарастарын бүгінгі Қазақстан үшін маңызды деген талап – тілектер тұрғысынан талдап, рыноктық экономика заңдылықтарымен қаншалықты үндестігін ашып көрсету.
Экономика ілімінің тарихы саяси экономикамен өте тығыз байланысты. Олай деуіміздің мынадай негіздері бар.
Біріншіден, саяси экономия ілімінің тарихи даму процесі экономика ілімі тарихының негізін қалайды.
Екіншіден, экономика ілімінің тарихы саяси экономиканың қалыптасып дамуының тарихы деуге де әбден негіз бар.
Саяси экономиканың алғашқы өкілдері сауда буржуазиясының мүделерін қорғады. Оны түсінуге болады, өйткені, ол кезде ұсақ қол-өнер өндірісінің кеңінен дамуына орай, олар, өнеркәсіп буржуазиясымен салыстырғанда артық жағдайда орын алды. Олар, сондықтанда экономика ілімінің тарихында меркантализм деген атпен алғашқы буржуазиялық саяси экономия мектебінің негізін қалады.
Алайда, экономикалық мәселелерге деген қызығушылық пен мүдделілік саяси экономиканың дамуынан анағұрлым ерте орын алғаны да шындық. Олар өздерінің философиялық, экономикалық еңбектерінде құл иеленушілік, феодалдық, капиталистік қоғамның немесе өздері өмір сүрген орталарына сай ой-пікірлерін ұсынады, аса құнды еңбектерін жазады.
Ал енді осы курыстық жұмыста негізінен экономика іліміндегі экономикалық көзқарастардың алар орнын, теориялық маңыздылығын зерделей келіп, олардың ішінен Орталық Азия ойшылдарының аса құнды деген пікірлерін саралай отырып ұсынамыз.
Әрине, бүгінгі қалыптасып отырған әлеуметтік-экономикалық хал-ахуалға өткен кезеңнің Орталық Азияның ойшыл-экономистерінің еңбектерінен шешім іздеу әрі қызық, әрі тосын болуы мүмкін. Алайда, ақиқатында классиктер еңбектерін, олардың көзқарастарын білу, оны игеру бүгінгі күннің іс-қимылдарын дұрыс бағалап болашаққа бағдар жасауға зор ықпал жасайтындығын да естен шығармаған жөн. Осы курыстық жұмыста осы бағытты негізге алады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1Жалпы экономикалық теория .Оқулық / Ө. Қ. Шеденов [ж. б.] ;
Қ. Жұбанов атын. Ақтөбе мем. ун-ті.- толықт.және қайта өңдел.
2- бас.- Ақтөбе: [Б.о.ж.], 2004.- 455 б.

2.Исқалиев, М. Өткен кезеңнің ойшыл экономистері және
қазіргі көзқарас [Мәтін]: (методологиялық, теориялық,
іс-тәжірбиелік аспектілері).- Алматы: [Б.ж.], 2004.-
299 б.

3.Құдайбергенов, Қазбай, Сақтағанұлы, Төлек.
Экономикалық саясат [Мәтін].- Қызылорда: Тұмар, 2003.-
117 б.

4.Рахметуллина, Ж. Б. Құқық және экономика негіздері мамандықтағы студенттерге арналған "экономикалық ілімдер тарихы" пәнінен оқу-әдістемелік құрал.- Көкшетау: Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік ун-ті, 2005.- 90 б.

5.Сақтағанұлы, Төлбек. Экономикалық ілімдер тарихы
[Мәтін]: оқу құралы / жауапты ред. Н. Даужанов.-
Қызылорда: [Б.ж.], 1999.- 87 б.

6.Экономика. Әлемдік классика [Мәтін]: 10 томдық. Т.
10. Қазақстанда экономикалық ойдың дамуы / бас ред.
М.Б. Кенжеғозин ; құраст.: Я.Ә. Әубәкіров, К. Қажымұрат
; ауд. С. Тоқсанбай.- Алматы: Таймас, 2005.- 512
б.-(Мәдени мұра)

7.Экономика. Әлемдік классика [Мәтін]: 10 томдық. Т.
6. Неолиберализм және әлеуметтік-рыноктық экономика /
бас ред. М.Б. Кенжеғозин ; құраст.: А.Қ. Қошанов, М.С.
Төлегенова ; ауд. Қ. Жорабеков.- Алматы: Таймас, 2005.-
480 б.-(Мәдени мұра)

8.Экономикалық теория негіздері [Мәтін]
[Мәтін]: оқулық / авт.: Я, Әубәкіров [ж. б.] ; арнаулы
ред. М. Байгісиев.- Алматы: Санат, 1998.- 480 б.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министірлігі
«________________________________»университеті
“________________________ ” факультеті
“______________” кафедрасы
КУРСТЫҚ
ЖҰМЫС
«_____________________»
Тақырыбы: ... Азия ... ... ойлары
Тексерген:______________
Орындаған:_____________
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................3
1Орталық Азия ойшылдарының экономикалық ойлары...........5
1.1 Әбунасыр Әль-Фараби
1.2 Жүсіп Баласұғын
1.3 Қожа ... ... ... ... ілімінің туу, қалыптасу дәуірінде ... ... ... ... ... жаңа леп, ой әкелгендер
...........................10
2.1 Шоқан Уалиханов
2.2 Абай Құнанбаев
2.3 Шортанбай Қанайұлы
3.XX ғасырдың ... ... ... экономикалық ой-
пікірлері.................................................................
17
3.1 Ә.Бокейханов
3.2 М.Дулатов
3.3 Т.Рысқүлов
Қорытынды...................................................................
.......................................23
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі....................................................................24
Кіріспе.
«Өткенді ескермей,
болашақты жорамалдаудың
басқалай тәсілі ... ... ... алғы ...... ілімінің тарихы
қалыптасу кезеңінен бүгінге дейінгі Орта Азияның кеңінен танымал ойшыл –
экономистердің ... мен ... ... ... ... ... ... – тілектер тұрғысынан талдап, рыноктық ... ... ... ашып көрсету.
Экономика ілімінің тарихы саяси экономикамен өте тығыз байланысты.
Олай деуіміздің мынадай негіздері бар.
Біріншіден, саяси экономия ... ... даму ... ... ... негізін қалайды.
Екіншіден, экономика ілімінің тарихы саяси экономиканың қалыптасып
дамуының тарихы деуге де әбден негіз бар.
Саяси экономиканың алғашқы ... ... ... ... Оны ... ... өйткені, ол кезде ұсақ қол-өнер өндірісінің
кеңінен дамуына орай, олар, өнеркәсіп ... ... ... орын ... ... ... экономика ілімінің тарихында
меркантализм деген атпен алғашқы буржуазиялық саяси экономия ... ... ... ... ... ... пен ... экономиканың дамуынан анағұрлым ерте орын алғаны да ... ... ... ... ... құл ... ... қоғамның немесе өздері өмір сүрген орталарына сай
ой-пікірлерін ұсынады, аса құнды еңбектерін жазады.
Ал енді осы ... ... ... ... ... ... алар орнын, теориялық маңыздылығын зерделей
келіп, олардың ішінен Орталық Азия ... аса ... ... пікірлерін
саралай отырып ұсынамыз.
Әрине, бүгінгі қалыптасып отырған әлеуметтік-экономикалық хал-ахуалға
өткен кезеңнің Орталық ... ... ... шешім
іздеу әрі қызық, әрі тосын болуы мүмкін. Алайда, ... ... ... ... ... оны игеру бүгінгі күннің ... ... ... ... ... ... зор ... жасайтындығын
да естен шығармаған жөн. Осы курыстық жұмыста осы бағытты негізге алады.
1.Орталық Азия ... ... ... ... мен дамуында экономика айрықша роль ... ... ... саясатпен, ал орта ғасыр католицизммен өмір сүрді
деген пікірдің еш негізі жоқ. ... ... ... ... ... тек осының негізінде ғана саясат, дін, білім, ғылым, мәдениет және
өнер даму алған. Ілгерідегі ... орын ... ... ... де
экономиканың жеткіліксіз дамуымен түсіндіріледі.
Қазақ топырағында сол ... ... ... ... ... ... Жүсіп Баласұғын, Қожа Ахмет Иассауи т.б.
өздерінің терең ойлы пікірлерімен өшпес із қалдырды.
Әль-Фараби бабамыз әлемдегі ұлы ... ... ... ғалым-
энциклопедист, философия, математика, тарих, әдебиет, мәдениет, ... өмір ... ... жоқ ... із қалдырған жарық жұлдызымыз.
Әбу-Насір Әль-Фараби (шамамен 870-950 жылдары) қазіргі ... ... ... ... ... ... мекенінде, Арыс өзенінің
Сырдарияға құйылатын жерінде Фараб ... ... ... Васидж
қаласында ауқатты, ерекше артықшылық құкық иесі Түріктік-Тархан отбасында
дүниеге келген. Өзінің жан-жақты мәдени ... ... ... ... ... үшін ... шағы ... туған жерін тастап ақыл-
ойлы өмірге толы, мәдениетті, дамыған қалаларға кетеді. ... ... ... ... ... сияқты Аравия халифатының қалаларында болып
көп нәрселерді көреді, көргендерін ой ... ... ... ... 70-тен аса тілде жаза және сөйлей білетін болған. Бағдат
каласында Аристотель мұрасын тугелдей игереді және оны грек тілінен араб,
түрік ... ... ... ... соның негізінде көптеген
ецбектерін ұстазы ... ... ... ... ... Шығыс елінің
"Екінші үстазы" деген атаққа иеленеді. Әль-Фараби 80 жасқа келге шағында
Дамаск ... ... ... да ... кіші ... ... Ол ұлы ... Платонның, басқа да грек ойшылдарының
шығармаларының түп нұсқасымен өте ерте таныс болған. ... мен ... ... қамтитын 160 тан астам трактат жазған.
Ол өзінің ... ... ... ... "Ақыл-ой
парасаттылығы мен ғылым туралы" деген т.б. еңбектерінде өзінің өмір ... ... ... тән өте ... соны ... ... ұсынады. "Әлеуметтік-экономикалық трактатында": "Адам - өзінің
мәнділігі жағынан әлеуметтік тірі ... ол ... өмір ... тек қана ... адамдардың бірлесіп еңбектенуі көп
қажеттілікке қол жеткізеді және ең жоғарғы деңгейде ... ... ... ... ... ... және сандық жағынан сипаттама береді.
Сөйтіп қоғамды екі түрге бөледі: толық және толық емес ... ... ... ... ... қала ... қоғам), халық (орта қоғам) және адамзаттық
(ұлы қоғам) түрінде болады. Ал ... емес ... ... ауыл және ... ... ... табады. Оның ойынша үй-отбасында немесе қоғамдық
организмнің алғашқы ұясында үш түрлі қатынас қалыптасады: ері мен ... ... ... ету мен қызмет көрсетуші және ата-анасы мен
балалары арасындағы қатынасқа қарай өмір ... ... ... ... ... аударады.
Қала халқын Ұлы философ 5 категорияға бөледі: 1) ең лайықтылар; ... ... өнер және ... ... ... ... 3)
өлшеушілер (кеңселік және техникалық қызмет атқарушылар); 4) әс-керилер; 5)
байлар ... ... қала ... ... ... ... ... Әлъ-Фарабидың ең кемелді шығармаларының бірі 948 жылы Египетте жарық
көрген. Онда рахымшылдық пен адамгершілік, ақылдық (парасаттылық) ... ... деп ... ... ... - даналықты, тапқырлықты
және зейінділікгі жатқызады да, екіншісіне - әділеттілікті, ... және ... ... ... ... болса да әрбір
адамда өмірге келіп, өмір сүру барысында қалыптасатындығын баяндайды.
Әль-Фараби ислам дінін ғылыммен егіз деп ... ... ... ... деп ... ... дінінен алынғандығы ғылыми
тұрғыдан айқындалып отыр. Мысалы, жетіқат Көктің орталығы - Күн, ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінде бар.
Қасиетті Құран Кәрімде барлық зат өз орбитасында айналады деп ... фи ... ... 36 - ... 30 - аят). ... ... ... басынан аспанға көтерген ғылыми жаңалығы А.Эйнштейн
атымен байланысты салыстырма-лы теориясы болатын. Оған ... ... Ол ... ... ... одан бұрынғы Әль-Фарабидің сауле
тарау теориясы дұрыс екендігі ашылмай отыр. Оны Европа ғалымдары ... Ал өз ... ... осы ... ... ілімін
жақтаған болатын, оның ойыс айнасыннан телескоп жасаған. Сол үшін ... ... ... ... ... (Ватикаи басшысы) Г.Галиллейді
ақтауға мәжбүр болды.
Әль-Фараби ... ... ... терең ойлар әлемін қарастырып,
өзіндік философиялық тұжырымдама ұсынды. Оның бұл ... сол ... ... үндестік таппай, қақтығыстарға да ұшырап отырды. ... ... ... ... ... ой-пікірлердің тереңдігін,
адамзат қоғамының қай кезеңінде де бірдей құндылыққа ие ... ... ... өз ... ... ... ұмтылды. Бұл ойын «Ғылым
жігі ... сөз» атты ... ... көрсете білді. Ол халыққа
білім беруді армандады. ... ... ... мен дамуды біріктіргісі
келді. ¥лы баба ... ... бір ... ... ... қайнар
көзіне ұмтылган адам өнегелі де жақсы тәрбиеленген болуы керек. "Мемлекет
қайраткерлерінің афоризмдері", "Азаматтық саясат" атты ... ... ... ... ... ... көрсетті. Фарабише айтқанда, ... ... ... Адам ... ... ... ... қажеттілік және т.б.)
өмірдін негізі деп ойлайды. Бірақ, ... не ... ... ... етіп ... сол ... жету ... үздіксіз соған қарай жүру үшін
жанның теориялық жағын әбден ... білу ... ... тек ... ... алады, әлеуметтік өмірдің шындығына тән кереметтілік ... ... ... білу екендігін дәйектейді.
Ал, осындай терең ойлы пікірлердің қоғам мен адамның ілгері дамуы үшін
ауадай қажеттілігін айтпаса да ... ... ... өз ... ... ... осындай құндылықтарды қастерлеуде, өркениеттің
тетігі ретінде қабылдап одан әрі дамытуда болып отыр.
Жүсіп Баласұғын (1017-1075 жж) ... ... ... ... ... ... -диалектологиялық "Құтты білік" шығармасы түрік
тіліндегі энциклопедиялық еңбек болып табылады. Оны жазуда автор саяси
өмірді басшылыққа ... ... қиын ... Ол ... ... дамыған Мавераннахр, Шығыс Түркістан сықылды аудандарды басқарудың
жолдарын ... ... ... ... тек ... ... ... қоймай, орта ғасыр дәуірінің ғылым, мәдениет салаларын да ... ... ... ... орны мен ... ролі жайындағы мәселелер де
қаралады. Кітапша көшпенділер тұрмысы мен аңшылық ... ... ... ... ... мен деректерде кызығушылық тудырады.
Ал, дәл бүгінде адам, оның ... ... ... ... ... тұтастай, аймақ, салалар бойынша ... ... ... ... ... село ... мен оралмандардың
әлеуметтік-экономикалық жайларын, ... да ... ... ... Олай ... Жүсіп Баласүғын өзі өмір
сүрген ... ... ... ... ... жэне оны ... жолдарын
басқару мен ұйымдастырудан іздеуі ғылыми негізі бар соны тұжырымдар, әрі
күні бүгінде маңыздылығын жойған жоқ деп ... ... ... ... (1093-1166 жж) - сопылық поэзияның негізін салушы,
ақын, күллі Күншығыс мұсылмандарының ... ... ұлы ... ... ... ... ... Түркістанда - Қожа Ахмет" деген
қанатты сөздің өзінен-ақ кезінде оның қандай қадір-құрметке ... ... ... арқасында сопылық ілімнің философиялық жүйе ретінде түркі
халықтары рухани дүниетанымында шешуші ... бар. ... ... ... оған
дейін Тәңірге сыйынса, енді олар бір Аллаға табынды. Осы арқылы, олар Шығыс
философиясы мен әлемдік діни ... ... ... ... дінге бас июі соған шақыруы, ол, адамдыққа, адалдыққа,
еңбекке, өнер-білімге шақыруы. Құран кәрім ... ... ... ... адам ... ... қой. Ал, ... адам баласының тұрмыс тіршілігінің
де, рухани өмірінің де көзі. Қоғамдық ... ... ... ... оның ... тұтыну түпкі мақсат осы болса керек. Олай болса ... ... ... ... маңыздылығы соншалықты, ол,
бүгінде үлкен ... ие ... ... Қазіргі экономикалық даму барысында
оның тұжырымдарын басшылыққа алып, жаңаша пайымдау баршамыздың парызымыз.
2. Қазақстандық экономикалық ілімінің туу, ... ... ... қырларымен, ғылыми ой-пікірлерімен танылып жаңа леп, ой әкелгендер
Қазақстанның экономикалық даму тарихына үңіліп, ... ... ... ... ... сол ... ... жасақтаушыларды
жарқырата ғылыми түрде саралап көрсету зерттеу осы курыстық жұмыстың басты
міндеті.
Ғылымда ешуақытта оңай жол ... ... ал адам аяғы ... ... ... бұзып-жарып оны даңғыл жолға айналдырушы зиялы қауымда
ғылым тарландары, таланттылары. ... ... ... Азия ... ... қалыптастырып дамытудағы орнын анықтап, еңбектеріне баға
беру үшін, олар өмір сүрген тарихи кезеңді, оның ... ... ... Ол үшін олардың ... ... ... ... тарихи-логикалық тұрғыдан объективті талдау жолымен бағасын
беріп, бүгінгі ... ... ... кеңістіктегі қалыптасып
отырған жайлармен салыстыру арқылы, рыноктық экономиканың заңдылықтарымен
қаншалықты үндестігін саралау негізінде құндылықтарды анықтауға ... оны ... ... ... ... Бұл ... экономика ілімінің қалыптасу, даму кезеңдеріненде
көруге болады.
Қазақстандық экономика ілімі өткен кезеңнің ойшыл-экономистерінен көп
сабақ ... ... ... пен жаңа ... ... ... орын ... жүйедегі экономика ғылымы әртүрлі бағыттағы ізденістер үстінде есейіп,
ілгері басты.
Қазақстандық экономикалық ... туу, ... ... ерекше
шеберлік қырларымен, ғылыми ой-пікірлерімен танылып жаңа леп, ой ... ... Абай ... ... ... т.б. болды. Қазақ
елінің әлеуметтік-экономикалық жәйін, тұрмыс салт ... ... ... ... ... Орта ... ... (саяхатындағы)
түйген ойлары экономика іліміне косқан зор үлес деп атауға болады.
XIX ғасырдың алғашқы жартысы мен XX ғасырдың ... ... ... ... қала ... ... ... Ахмет Байтұрсынов, Жүсіпбек
Аймауытов, Мағжан Жұмабаев, Халел Досмұхамедов, Жанша Досмұхамедов қалың
елі қазағының рухани ... өмір ... ... ... дәл ... мәні бар пікір айтқандар. Бұлар ... ... ... дамытуда, ой-пікірлерінің шеңберін ұлғайтуда зор үлес қосқандар.
Олар ұстаздық; ағартушылық ой - түйіндерімен ерекше. Олай ... ... асыл ... ... ... тек өнер ... ... тарих әлемі ғана емес экономика ілімі үшін бірдей құнды дер едік.
Өйткені, олар ең бастысы адамға адамгершІлікке ... ... ... ... ... ... ... қоғамның басты өндіргіш күші. Қоғамның
жасампаз күші-адам. Міне, осы тұрғыдан алғанда, ... де атап ... ... ... оның ... мен адам ара ... ... ой-
пікірлері сол кезде де, бүгінде өте құнды.
Талантты, ... ... ... ... ... ... ... қысқа ғұмырында артында қалдырған ғылыми мұраларын дәл бүгінде аса
құнды дүниелер деп айтуға тұрарлық.
Шоқан ... ... ... ... сот ... ... ... ішкі-сыртқы жағдайларын жақсартуға талпыну — барлық
ғасырларда да, адамзаттың даму ... ... ... да, ... тән ... бола ... да ... бұл мақсатқа жетуі сирек болды".
Бұл ... ... ... ... ... жатқан мысалдар бар.
Міне, сондықтан да халықтық реформалар туралы мәселеден зор маңызы бар
қоғамдық мәселе жоқ. Заң шығарушылар мен ... ... ... ... ... ... және оның ойлайтындығына күмән жоқ, ... ... не ... не зиян ... ұғым әр ... ... ... қазірде біздің арамызда керттарпалық, бұрынғы аңыздарға әдеттенгендіктің
салдарынан ... жұрт ... ... деп ... ... тағылық болжаулар
көп, ғылым ондай болжаулардың қателігін және ... ... ... олар оны ... ... ... заманымызда халықтың мұң-мұқтаждарына
тікелей қатынасы бар ... жэне ... ... ... үшін ... және ең ... ... деп саналды, ал саяси реформалар қажетті
экономикалық реформаларды ... ... ... ғана ... ... жеке адам болсын жэне бүкіл адам баласы бірлесіп болсын, өзінің даму
жолында түпкілікті бір мақсатты, ... ... ... ... ... прогресс дейтініміздің өзі де осы болады. Осы тұрғыдан
қарағанда, адамның тұрмыс ... ... ... ... ... пайдалы да, ал осы мақсатқа жетуге бір ... ... ... ... ... ... игілікті көздеген реформаның қандай
болса да, ... ... мен ол ... ... шаралар мәлім
болғанда ғана, әр түрлі кездейсоқ ... ... ... жете ... Джон ... ... белгілі бір сословиенің
(әлеуметтік топтың) адамдарына жаңа ... ... ... ... ... ақыл-ой, адамгершілік жэне саяси сапалары туралы
дәлме-дәл ғылыми зерттеулер жүргізіп алу ... ... сөзі өте ... да дәрігер ауру адамның оның ауруының негізгі белгілері ғана емес,
сонымен ... ... ... себептері мәлім болған күнде ғана жаза
алатынына әбден сеніп емдейді ғой. Қоғамдық мүдделерді ... ... ... тым ... ... кезде және белгілі
жағдайда мүлдем қажетсіз жаңалықтар мен реформаларды жүргізгенде ... ... ... ... оңай ... болады. Бұл әдіс бойынша,
әуелі өсімдіктің өзін толық зерттеу қажет, содан соң оның қандай топырақта
өсетінін, оған қанша жарық жылылық, тағы ... ... ... ... ... мәні ... ... нәрсені тауып беріп, оған кедергі
жасайтын ... ... ... ... ... оның ортасының, ауа райының және жерінің
жағдайлары ... да ең ... ... ... өйткені адамның ойлары
мен істерінің бәрі де ... және ... ... ... ... болады.
Сөйтіп, жалпы алғанда, реформалар мәселесі үлкен сақтықты және ... ... ... ... ... отыз үшінші сөзінде, "егер де мал керек болса, қолөнер
үйренбек керек. Мал ... өнер ... ... ... адал ... қол ... - ... дүниесі сол".
Тарихи мәні бар талдауды қажеттейтін мына бір жәйді еске ... ... үшін ... ... ... бай көзі еді. Оның үстіне
патша үкіметі Қазақстан жерін орыс шаруаларын ... ... Сол үшін ... ... Қазақстан территориясындағы өзінің үкімет
билігін нығайтуды қолға алды. ... 1868 ... 21 ... ... ... ... генерал-губернаторлықтарының қырлык болыстарын басқару
жөніндегі уақытша ережені" бекітті. Қазақтар "Жаңа низам" деп ... ... ... ... елін ... уездерге, болыстарға, старшиндықтарға
бөліп, билеу тәртібі құрылды. Жер Ресей мемлекетінің меншігіне айналды. Ал
қазақтар сол жерді пайдаланушы ғана ... ... ... хан ... ... ғана жеке ... болып танылды.
"Уақытша ережеде" қазақ елінен жиналатын салық мөлшері де көрсетілді.
Салық бай, кедейлігіне ... үй ... ... болды. Салық
ауыртпашылығы еңбекші шаруалардың мойнына түсті.
Осы аталып отырған жәйлар XIX ... ... ... саясаттан
туындаған көріністер. Жер, салық мәселесі сол кезде де, қазір де өмірлік
маңыздылығы бар ... Олай ... жер ... бір ғана заң ... ... ... ... мүдде ескеріліп бірігей
шешілді деуге әлі ... ... жоқ. Ал, ... ... ... ол
туралы бірнеше заң актілері, ең аяғы Салық кодексі қабылданғаны белгілі.
Алайда, ... да ... және жеке ... (отандық немесе
шетелдік) табысына карай ... ... ... ... ескерілгенмен баршаның көңілінен шықты деп үзілді-кесілді
айтуға болмас. Өйткені, тек ... ... ... ... ... ... немесе осы салық тәртібін айналып өтушілерді
немен түсіндіруге ... ... ... ... ... ... іс жүзінде оның шарттары жиі ... ... ... ... ... ... ... билік
басындағылар аса мүдделілік танытып отырғанын жасыруға болмас.
Қазіргі ... үшін мына бір ... ... ... ... ... байланыстарының дамуы
тауарлы-ақша қатынастардың өсуіне, қазақ шаруашылығында ... ... ... ... етті. Қазақ даласында жәрмеңкелер
ашылып, сауда ... ... ... саудагерлер мұқтаж
шаруаларға заттарын несиеге беріп, ... жылы ... қозы ... ... Оны ... ... бұзау", "қызыл қозы" деп атаған. Шаруалардың
мұқтаждықтан саудагерлердің қолына оңай ... ... тез ... ... туғызды. Бұрын базары болмаған елде ... ... ... пайдаға асырып, байлар онан
сайын баюдың көзін ... ... ақын ... Қанайұлы (1818-1881)
өзінің бірқатар өлендерін қазақ ... ... ... ... ашуға арнады. Бұл дегеніңіз сауда капиталының кіре бастауы, ... ... мен ... ... ... т.б. көріністер ақын
өлеңдерінде кеңінен суреттеледі:
Асылық азған заманда,
Алуан-алуан жау шықгы.
Арам-араз хан ... жоқ бай ... ішер сүті ... ... күші ... ... мал шықты-
деп, ол бір кез қазақ даласына келген сауданы сипаттаса, енді бірде "үстем
тап бойындағы ... ... ... дәл көрсетіп, халықты қанаудың
күшейгенін сынайды.
Осындай қыспаққа түскен қазақ шаруаларының ... ... ... ... оның ... ... ... бере алмады. Оны түсінуге
болады, өйткені феодалдық қоғам, одан ... ... ... ... ... ... шектеулі еді.
Асанқайғының ХIV-ХV ғасырдағы қазақтың кең байтақ жерінің әр түрлі
аймақтарына шаруашылық жүргізу тұрғысынан ... ... ... бір ... ... Жерұйықты іздегені туралы әңгімесінен басталады
да, рыноктық экономикаға ... ... ... ... ... ... ... әсіресе 1850-1950 ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы және өркендеу негіздері жерден
басталатындығы алғышарт ... және ол ... ... ... ... Телжан Шонанов алғаш рет ... ... ... ... ... ... патшалық отарлау саясатына, әсіресе
Рессей империясының қазақ ... көз ... ... және ... ... ... қаншама жер алғанын жалпы экономикалық және статистикалық
мәліметтермен дәлелдейді.
Қазақ қоғамы дамуының жаңа ... ... ... ... ... ... көп жағынан күрделі және кайшылықты еді.
Бұл ең алдымен сол ... ... ... әлсіздігін әлеуметтік-
экономикалық негіздерінің жеткіліксіздігінің көрінісі. Шоқан да, Абай да,
Ыбырай да, олардың ... ... ... ... жолмен
өзгерту идеясын жете түсінбеді, тек халықты ... ... ету ... ... ... ... ... өнер, білім, мәдениет, ... ... мен ... сол ... үшін зор ... ... тарихи мұраға үлкен бетбұрыс жасап жатқанда, қазақ зиялыларының
сол ... тың ... ... ... ... ... жоқ, оған ... пайымдап өз бағасын беру ұрпақ парызы.
Осы орайда экономика ілімінің негізін қалап ілгері дамуына зор ... ... ... көне ... ... ... ... мен еңбектерін мемлекеттік қазақ тілінде зерттей отырып, оны
қалың оқырмандармен табыстыру осы курыстық ... ... ... ... ... тек ... емес оның мүшелері - әрбір жеке
адамның өміріне, оның орны мен тағдырына ... ... ... ... ... ... ... әрбіреуі өз экономикасымен, оның даму заңдарымен
ерекшеленеді. Әлемдік кеңістікте дамушы елдер оның ... ... ... сайын үлкен маңызға ие болады. Осындай сатыдағы
елдер, оның қатарындағы Қазақстан Республикасы үшін де ... ... ... білу де аса ... әрі мәнді мәселе.
Экономика ілімінің тарихы ғасырлар бойы жиналып, жарияланып зертеліп
келеді. Кеңес дәуірінде де бұл істің мүлде ... ... кезі ... ... ... ... ... Азия ойшылдарының экономика ілімі, оның тарихы,
маңыздылығы туралы құнды ой-пікірлері бар. Бұл кезге ... ... ... ... ... ... ... материалдар жекелеп те, топтама болып
та жария болған.. Қазақстанда бастауын Ш.Уалиханов, ... ... ... ... С.Толыбеков, Ғ Шоланов, ал берегірек
Я. ... ... ... т.б. ... ... ... зертеушілер ізденістермен толысатын ... ... ұзақ ... да ... жолы ... ... ... қазақтың саяси аренасында лидер болған ғалым,
экономист Бокейханов алғаш рет қой ... ... ... ... ... ... халықтың өзекті мүдделері қой шаруашылығымен
байланысты" екендігін көрсетеді. Қырғыз ... ... ... ... ... оның ... бұрынғыдан да өнімді түрін өсіріп шығаруға
болатынын сол ... ... ... ... ... отырықшылыққа (Екі жол), ақшаға (Земский қазақ ақшасы) және
қоныстандыруға (Кеңсеше қоныс ... ... ... ... атап ... ... революцияға дейінгі әлеуметтік-экономикалық және тұрмыстық
жағдайы туралы кешенді ... ... ... ... қайраткері
Т.Рысқұловтың айтуынша: "кешенді еңбек дегеніміз — бұл еңбектің қысқа ... ... мен ... Атап ... оның құрылымында Ресейдің қол
астына өткенге дейінгі және Ресей біржолата ... ... ... капиталының енгізілуі және жіктеудің күшейтілуі, төңкерістен кейінгі
жер мәселесі, әсіресе қалыптасып ... ... ... (мал ... өнеркәсіп), қазба байлықтар, қаржы, сауда, кооперация, көлік
және Түркістан — Сібір ... ... ... қарастырылған.
Т.Рысқүловтың ерекше атап өтетін және халыққа "Сталинге хат" деген атпен
белгілі еңбегі XX ғасыр ... ... ... ... ... ұшыраған қатерлі кезеңіне арналған. Онда ... ... ... ... мына мәселелер қарастырылған: қазақтардың көшіп
кетуінің ауқымы және олардың жағдайы туралы дсрсктер, мал ... ... ... пен көзбояушылық, қазақ қожалықтарындағы егіс, қазақтарды
отырықшылдандыру, босып кетушілер мсн қазақ жұмысшылары жөніндегі ... ... ... ... ... асырылу жағдайы туралы.
Атышулы саясаткер М.Шоқайдың да тарихи тәжірибені сарапқа сала ... ... ... дәйектілігімен, пайдаланған деректердің
бұлтартпас дәлдігімен ерекшеленеді. Әсіресе, оның Түркістандағы ... ... ... ... ... ... ... пен
экономиканы бірге қарастыруымен құнды.
Пейілі тар байлықты, аты өшкір кедейлікті және жеке адамның қазынасы мен
малында ... ... жасы бар ма жоқ па, деп ... ... ... ... шығармаларындағы әлеуметтік теңсіздік экономикалық
негіз арқылы берілген. Бүгінгі күннің кейбір жай-жапсары XX ғасырдың
басында-ақ ... ... ... ... қазақтардың көшпелі қоғамына терең саяси-
экономикалық тұрғыдан талдау ... жаңа ... ... ... ... ... Ол ... мал шаруашылығы мен отырықшы егіншілік
өндірісінің ... ... ... ... ... ... қорытынды жасады: "Көшпенді малшы малды өзінің мақсатына сай өзінің
өндірістік ... ... ... ... үшін мал ... ... ... Малдың өндіріс
үдерісіндегі нақ осы рөлі оны ... ... ... ... Нақтылай
айтқанда "Егіншіліктегі өлшенетін жер (топырақ) еңбек құралынан гөрі ... ... ... ... ... ал ... мал шаруашылығында, керісінше,
өндірістік мал басы еңбек затынан гөрі енбек құралы ретінде жиірек ... ... ... үлкен зиян келтіріп, ... ... ... ... жұтты "қоян жылы - заманың тары болды" — деп суреттеген
Майлықожа Сүлтанқожаұлының ... ... ... ... ... алтын атың мәлім болдың.
Санға еніп әм сүйікті мақсат ... — деп ... ақын ... ... ... ... алмастырған "сенің түсің, сенің суың, сенің
буың" дей отырып, ... ... ... ... ... ... ... арасында ерекше көзге ілінуін өте шебср бере білген.
Қазақ халқының кезек күттірмейтін алда тұрған мәселелерін шешу түрғысынан
Міржақып Дулатовтың ... ... елді ... аштық қырғынынан
құтқару және ашыққан елге жәрдем көрсету ... ... ... ... ... ... отырған.
Сондай-ақ XX ғасыр 20—30-жылдардың басында ... ... ... ... ауылшаруашылығы және кәсіпкершілік жайы туралы
жаны ашып жар салған адамнын бірі — Қошке Кемеңгерұлы.
Қазақстанда іске ... тың және ... ... (25 млн ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жоба болды. Осы жобаны
жүзеге ... ... ... ... шаруашылығы проблемасы",
яғни КСР Кеңестерінде жасалған баяндама тезистері бір жағынан, қолданбалы
экономикалық зерттеудің биік шыңы тәрізді ... ... ... — оның ... ... ... ... ірі экономист екендігін көрсетеді.
Қазақстан үшін XX ғасырдың ... ... ... ... қатарында
елді кооперативтендіру мәселесі тұрғаны тарихтан мәлім. Осыдан барып
белгілі мемлекет және коғам ... ... ... кооперация ашу
керек" дей отырып, "Кооперация һәм қазақ шаруасы" атты ... ұйым ... ... ... ... ... сөз еткен . Қазақстан
шаруашылығының беталысы, ауыл ... ... ... ... және қазіргі саудасы, сауда жұмысындағы кооперацияның орны, ... ... ... ... ... ... және ел ішінде
кооперацияны қалай ашу мәселелерін жан-жақты зерттеген.
Қазақстан экономикасының түп қазығы болып ... ... ... — 1945 ... ... ... соғыс жылдары айрықша дамыды.
Ғ.Шоланов — ... ауыр ... ... ... ... ... металлургия және отын өнеркәсіптері, ... ... ... ... ... бойынша қорытынды жасап, баға берген көрнекті
ғалым. Оның тағы бір еңбегі "Қазақстан еңбекшілерінің майданға және ... ... ... деп ... Онда ... ... тылда
тынымсыз еңбек еткендігін, майданды қару-жарақпен, ... ... және ... жабдықтағанын, ал соғыстан кейін азат етілген
аудандарға жасалған экономикалық көмекті тамаша жинақтап баға бергсн.
Кезінде өте ... ... ... ... ... ... мәселе
әкімшілік-шаруашылық аудандастыру проблемасы болып табылады. Белгілі
мемлекет ... ... осы ... мәселеге арналған еңбегі
алғашқы кеңестік дәуір кезінде дайындалып жүргізілген ... ... ... ... іспеттес. Т.Жүргенов сол аудандастыру
проблемасын айқындап, оған деген өз ... ... ... ... ... және әкімшілік-құқықтық жақтарын қарастырған.
Кеңес дәуірінде Қазақстандағы ғалым экономистердің ... ... ... мен Орталык Азия республикалары үшін жоғары білікті
кадрлар дайындауда ерен еңбек етті. Марксизм-ленинизм негізіндегі ... сол ... ... ... ... өз ... ... Сондай проблемаға арналған еңбек "Экономика ғылымының кейбір
әдіснамалық мәселелері". Онда; "Көптеген экономист-ғалымдар ... және ... ... саласындағы жаттығулармен
әуестенді", — деп баға берілген. Бүл сол ... өте ... ... ... ... сонымен қатар "Қазақстандағы экономика ... ... ... ... ... еңбегінде экономика ғылымының даму
үрдістерін ... ... тағы бір ...... экономикалық
тарихи мәселелері жайында" жазылған зерттеуі. Мұндай зерттеулер сол ... ... ... ... те ... ... тағы ... — Батыс Қазақстан аймағының жер асты байлығын игеру ... ... ... ... асып ... ... куәміз.
Академик Т.Әшімбаев XX ғасырдың екінші жартысының мәдени түрғысынан мол
экономикаллықк ғылыми мұра қалдырған ... ... ... ... оның социалистік және рыноктык экономиканы зерттеу негізінде
экономикалық ой-пікірді дамытқанын айта кеткеніміз жөн. ... мен ... ... ... ... арасалмағы өте түйінді
мәселе екендігіне байланысты жалпы ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар қаржы, материал
және еңбек ресурстарын салалар, өндірістер жәнс ... ... ... ... ой салады. Осыған орай жалпы қоғамдық ... ... ... ... ... келе ... ... өнімнің ұдайы
өндірісінің серпінін көтеру үшін шаруашылық есеп, материалдық ынталандыру,
өнім сапасына жақсарту, сондай-ақ ... ... одан әрі ... ... ... ... пікір білдірген. Т.Әшімбасв — Қазақстанның
рыноктық экономикаға өту барысындағы үрдістсрін және өз ойын ең ... ... ... ... Ол мынадай қорытынды жасаған: әміршілдік-
әкімшілдік экономиканы реформалау әрекеттері қайта құрудан ... алып ... және ... экономиканың баламасындығы 1965 жылғы
реформа — қайта құру — рыноктық экономикаға өту ... ... ... ... ... ... айтты.
Экономикалық ойдың, қоғамдық пікірдің қалыптасып дамуына поэтикалық және
публицистикалық ... ... орын алып ... ... ... ... және объективті зандылықтарын
көркем әдеби тілмен суреттеуі ... ... ... ... Айталық,
атақты ақын Шортанбайдың: "Сауып ішер сүті жоқ, сойып жейтін еті жоқ, ... мал ... деп ... ... ақша ... қалыптаса бастағанын
көрсетеді.
Қорытынды.
Әр кезеңнің өзіндік ғылыми мектебі болады, оның өкілдері әр дәуірдің
әлеуметтік – ... ... ... ... ... соны
пікірлерін білдірді, өмірлік маңызы бар еңбектерін жазды. Солар арқылы
бүгінгі экономика ... ... ... ... ой- пікірлермен
үндестік тапты.
Сонымен осы курыстық жұмыста Орталық Азия ... ... ... тек өткенді аңсау немесе жәй әңгімелесу емес, ... ... ... ... ... ... ... курыстық
жұмыста Орталық Азияның ойшыл-экономистерінің ... ... ... қарастыра отырып, саналы түрде бүгінгі күннің күрделі де
актуальды проблемаларына бетбұрыс ... ... ... ... оған қалай болса солай қарауға ... ... ... басқа да зиялыларымыздың құнды ... мен ... ... ... оны ... ... экономикалық заңдылықтармен
байланыстыру өтікір проблема.
Осы курыстық жұмыстың барысында Қазақстанның ... ... ... ... ... Орталық Азия ойшылдарын, экономика ілімін
жасақтаушыларды жарқырата ғылыми түрде ... ... ... ... ... ой мен ... көптеген еңбектер шоғырландырылған, ол бүгінгі және ... ... ... ... ... отандық экономикалық
сананы терең білуге жол ашатындығы сөзсіз. Қазақстандық экономикатану
ғылымында ой мен ... ... даму ... жинақтап жұйелеу,
әлемдік теориялық және қолданбалы еңбектермен салыстыра бағалау ... ісі. ... ... ... ... ... ... мен қалыптасқан ой, пікірлері ертеден-ақ басталған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1Жалпы экономикалық теория .Оқулық / Ө. Қ. Шеденов [ж.
б.] ;
Қ. Жұбанов ... ... мем. ... толықт.және қайта
өңдел.
2- бас.- Ақтөбе: [Б.о.ж.], 2004.- 455 б.
2.Исқалиев, М. Өткен кезеңнің ойшыл ... ... ... ... теориялық,
іс-тәжірбиелік аспектілері).- Алматы: [Б.ж.], 2004.-
299 б.
3.Құдайбергенов, Қазбай, Сақтағанұлы, Төлек.
Экономикалық саясат [Мәтін].- Қызылорда: Тұмар, 2003.-
117 б.
4.Рахметуллина, Ж. Б. ... және ... ... студенттерге арналған "экономикалық ілімдер
тарихы" пәнінен оқу-әдістемелік құрал.- Көкшетау: Ш.Уәлиханов
атындағы Көкшетау мемлекеттік ун-ті, 2005.- 90 б.
5.Сақтағанұлы, Төлбек. ... ... ... оқу құралы / жауапты ред. Н. Даужанов.-
Қызылорда: [Б.ж.], 1999.- 87 б.
6.Экономика. Әлемдік классика [Мәтін]: 10 томдық. Т.
10. ... ... ... ... / бас ред.
М.Б. Кенжеғозин ; құраст.: Я.Ә. Әубәкіров, К.
Қажымұрат
; ауд. С. Тоқсанбай.- Алматы: Таймас, 2005.- 512
б.-(Мәдени мұра)
7.Экономика. Әлемдік ... ... 10 ... ... ... және әлеуметтік-рыноктық экономика /
бас ред. М.Б. Кенжеғозин ; құраст.: А.Қ. Қошанов, М.С.
Төлегенова ; ауд. Қ. ... ... ... ... б.-(Мәдени мұра)
8.Экономикалық теория негіздері [Мәтін]
[Мәтін]: оқулық / авт.: Я, Әубәкіров [ж. б.] ; арнаулы
ред. М. Байгісиев.- Алматы: Санат, 1998.- 480 б.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі8 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати шығармашылығындағы адам мәселесін философиялық тұрғыдан талдау160 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
География туралы ұғым (дәрістер)253 бет
Адамның ішкі дүниесінің бірегейі10 бет
Аллама Мұхаммад Икбал (1877-1938)6 бет
XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ зиялыларының педагогикалық ойлары49 бет
А.байтұрсынов пен ә.бөкейхановтың әлеуметтанымдық ойлары3 бет
А.С.Макаренконың педагогикалық ойлары мен тәлімі5 бет
Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі көзқарастары7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь