«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН МӘНІ
1.1. Экология құқығының түсінігі, мәні мен әдістері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
1.2. Экологиялық құқықтық қатынастардың объектілері мен субъектілері . . .9
1.3. Экологиялық құқықтың принциптері мен жүйесі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
2. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҢ ҚАЙНАР КӨЗІ
2.1. Экологиялық құқықтың қайнар көзінің түсінігі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.2. Экология заңдарын бұзудың түсінігі мен белгілері . . . . . . . . . . . . . . . . . .18
3. ҚОҒАМ МЕН ТАБИҒАТТЫҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСЫ
3.1. Табиғи ресурстарды пайдалану құқығы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33
3.2. Айналадағы табиғи ортаны қорғау мен пайдаланудың мазмұны. . . . . . . 35
ҚОРЫТЫНДЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
Кіріспе
Қоғам мен табиғаттың қатар өмір сүруі бір-біріне тығыз байланысты заңдылық. Егемендік алған аз уақыттың ішінде Республикада осындай шараларды жүзеге асыру үшін көптеген жұмыстар атқарылуда, Қазақстан Республикасының Конституциясы қабылданды. Ол - барлық басқа заңдардың түпнұсқасы. Айналадағы табиғи ортаны қорғау, Жер, жер қойнауы мен минералды шикізатты ұқсату. Су, орман кодекстері, жануарлар дүниесін қорғау, оның өсімін молайту және пайдалану туралы заңдар қабылданды.
Осы және басқа да экологиялық заңдар экология құқығының мақсаттары мен міндеттерін белгілеумен бірге, адамның денсаулығы мен өміріне экологиялық қолайлы жағдайлар жасауға,табиғатты жаңартуға, оны тиімді пайдалануға,қорғауға,тәртіпті нығайтуға жіне заңдылықты орындауға қызмет етеді.
Экология ( грекше oikos – үй,мекен, logos – ғылым) – жанды организдердің тіршілік ортасы мен ара қатынасын зерттейтін биологиялық ғылым. Алғашқы бұл ғылыми терминді 1866 жылы неміс ғалымы Геккель ұсынып және ұзақ уақыт бойы тек биология ғылымы негізінде тар аяда қолданылды. Ол өзінің әйгілігіне ХХ ғасырдың екінщі жартысында ие болды., өйткені тура осы кезден бастап адам мен орта қоғам мен табиғат арасындағы қатынастар шиеленісе түсті. Экология – тірі организмдер мен олардың өмір сүру негізі қоршаған табиғи орта арасындағы қарым – қатынастарды анықтайтын ілім ретінде қолданылады.
Қазіргі заманда экология табиғат пен қоғам ара қатынастарын зерттейтін ғылымға айналған. Онда адам мен табиғаттың өзара тікелей ортаны қорғау ісіне кеңінен мән беріліп отыр.
«Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы» - айналадағы табиғи ортаны қорғауға байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтық ережелердің жиынтығын зерттейтін оқу пәні немесе ғылым саласы
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Стамқұлұлы.Ә “ҚР Экология құқығы” Алматы Жеті жарғы 1995ж.
2. Айтуғанова З.Ш. «Экологиялық қауіпсіздіктің экономикалық мәселелері» диссерт. 2003ж. 45 б.
3. «Қала мен Дала» газеті, «Экологияның өзекті мәселелері» атты мақала, 2004 ж. 26 мамыр.
4. Ақиқат журналы, «Экологияның экономикалық залалдары» атты мақала, 2006 ж №4, 58 б.
5. Баянов.Е «ҚР мемлекетімен құқығының негіздері" Алматы 2003ж.
6. Сапарғалиев.Ғ. “Мемлекет және құқық негіздері” Алматы 2000ж.
7. Концепция экологической безопасности Республики Казахстан. Астана, 2002.
8. «Международные эколого-правовое сотрудничество» Алматы. Дәнекер 2001ж.
9. Воронцов А.П. «Рациональное природопользование» Учеб. Пособие
10. Степанов Ю. А. Экологическое право.- М.: 2001 г.
11. Чусев Р.К - “Экологические право” Москва. 2000ж.
12. ҚР Конституциясы. 1995ж. 30 тамыз.
13. ҚР экологиялық кодексі. Астана, 2007 ж.<
14. Қазақстан Республикасының «Қоршаған ортаны қорғау туралы» заңы, Алматы. Юрист, 2004 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН МӘНІ
1.1. Экология құқығының түсінігі, мәні мен әдістері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... мен субъектілері . . .9
1.3. Экологиялық құқықтың ... мен ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... КӨЗІ
2.1. Экологиялық құқықтың қайнар көзінің түсінігі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.2. ... ... ... ... мен ... . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... МЕН ТАБИҒАТТЫҢ ӨЗАРА БАЙЛАНЫСЫ
3.1. Табиғи ресурстарды пайдалану құқығы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... мен ... ... . . . . . . 35
ҚОРЫТЫНДЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... мен ... қатар өмір сүруі бір-біріне тығыз байланысты заңдылық. Егемендік алған аз уақыттың ішінде Республикада осындай шараларды жүзеге асыру үшін көптеген ... ... ... Республикасының Конституциясы қабылданды. Ол - барлық басқа заңдардың түпнұсқасы. Айналадағы табиғи ортаны қорғау, Жер, жер қойнауы мен минералды ... ... Су, ... кодекстері, жануарлар дүниесін қорғау, оның өсімін молайту және ... ... ... ... және ... да экологиялық заңдар экология құқығының мақсаттары мен міндеттерін белгілеумен бірге, адамның денсаулығы мен ... ... ... ... ... ... оны тиімді пайдалануға,қорғауға,тәртіпті нығайтуға жіне заңдылықты орындауға қызмет етеді.
Экология ( грекше oikos - үй,мекен, logos - ... - ... ... ... ... мен ара ... ... биологиялық ғылым. Алғашқы бұл ғылыми терминді 1866 жылы неміс ғалымы Геккель ... және ұзақ ... бойы тек ... ... ... тар аяда ... Ол өзінің әйгілігіне ХХ ғасырдың екінщі жартысында ие болды., өйткені тура осы кезден ... адам мен орта ... мен ... арасындағы қатынастар шиеленісе түсті. Экология - тірі организмдер мен олардың өмір сүру ... ... ... орта ... қарым - қатынастарды анықтайтын ілім ретінде қолданылады.
Қазіргі заманда ... ... пен ... ара ... зерттейтін ғылымға айналған. Онда адам мен табиғаттың өзара тікелей ортаны қорғау ... ... мән ... ... - ... ... ... қорғауға байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықтық ережелердің ... ... оқу пәні ... ғылым саласы
Экология құқығының негізгі тақырыбы табиғи ресурстарын тиімді пайдалну, ... ... және ... салаларындағы қатынастар болып табылады. Ол қатынастар белгілі бір принциптерде жүзеге асырылады. Бұл ретте табиғат қорларын пайдалануды оны қорғаудан, ... ... оны ... бөліп алып қарауға болмайды. Бірақ, кейде табиғат қорларының объектілерін пайдаланудың, жаңғыртудың немесе қорғаудың басымдылығы да болуы мүмкін.
Табиғат пен қоғамның өзара ... ... 2 ... ... ... негізінде - табиғат ресурстарын пайдалану мен табиғатты қорғауда көрініс табады. Табиғат ресурстарын пайдалану - ... ... ... ... қоғамнан экономикалық мүддесімен анықталады. Табиғатты қорғау қазіргі кезең және болашақ ұрпақтар үшін қоршаған ... ... ... мен ... ... экологиялық даму мүддесі болып табылады. Бірақ, тірі организмдердің (соның ішінде адамның да, қоғамның да) жалпы қоршаған ортамен емес, ... ... ... ... де ... ... Сондықтан, экологияны сөзбе-сөз түсіну үшін, тек табиғи ортамен ғана ... ... - ... ... ... айту ... Міне, тек осы жерде ғана табиғатты дамыту (жақсарту) туралы, экологиялық заңдарды сақтауға аса ... ... ... ... ... - бұл ... ... заты емес.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН МАҢЫЗЫ
1.1 Экология құқығының түсінігі, мәні мен әдістері.
Экологиялық ... -- ... ... (тәртіп ережелері) жиынтығы. Ол қоршаған ортаны корғау экологиялық зияндардың зардаптарын алдын ала ескерту, адамды қоршаған табиғи ортаны сауықтыру және ... ... ... адам мен ... өзара қоғамдық (экологиялық) қатынасын ретгейді.
Қоғам мен табиғаттың өзара әрекеттері аясындағы, адамдардың қазіргі және келешек ұрпақтарының мүдделері үшін ... ... ... және ұтымды пайдалану саласындағы қоғамдық (экология) қатынастарды реттейтін заңы нормаларының жиынтығы. ... ... ... ... ... ... ... (1995), (1999), Қазақстан Республиксының Азаматтық кодексі, Қазақстан Республиксының Жер кодексі (2003), Қазақстан Республиксының Су кодексі (2003), ... ... ... кодексі (2003), Қазақстан Республикасының (1993) , (1995), ... ... ... ... (1997), ... Республикасы Президентінің "Мұнай туралы" заң күші бар Жарлығы (1997), Ұлттық ... ... ... ... Заңы (1998), ... ... ... (1999) заңы, министрліктердің қаулылары мен өкімдері, нормативтік актілері болып ... ... ... ... ... ... көздерінде, соның ішінде заңнаманың басқа салаларында да кездеседі.
ҚР-ның экологиялық құқығы - айналадағы табиғи ортаны қорғауға байланысты қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... ... оқу пәні ... ғылым саласы.
Экологиялық құқықтың пәні - бұл экологиялық-құқықтық нормалардың ... ... ... ... ... ... және болашақтағы ұрпақтар мүдделері үшін қоршаған ортаны сақтап қалу мақсатында табиғи объектілерді сақтау, жақсарту, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қатысуы жағдайында азаматтар мен ұйымдар арасындағы өндірістік қатынастармен байланысты болуы.
Құқық саласының сипаттамасын реттеу экологиялық құқықтың мәнін анықтаудан басталады. ... ... біз ... ... ... бір ... реттеудің мәні қоғамдық қатынастар болып табылады, олар іштей бірлікпен, ерекшелігімен, жақындық белгісімен, кейбір басқа да қасиеттерімен сипатталады және адам ... ... бір ... реттеуге бағытталған.Осы қисынды ұстана отырып мынаны мойындау керек: экологиялық құқықтың адамзат қоғамы мен табиғаттың, мемлекеттің және оның ... ... ... пайдалану мен сақтау тұрғысындағы өзара әрекетінің саласында туындайтын экологиялық қатынастар болып ... ... ... ... ... ... зерттеген. Ресей оқулықтарын ерекше атап көрсеткен жөн, олардан біз мынадай анықтамаларды ... ... ... мәні ... мен ... ... әрекеті саласындағы қоғамдық қатынастар болып табылады, олар тұтастай ... ... ... мен қоршаған табиғи ортаны қорғау тұрғысында туындап, дамиды", "Экологиялық құқықтың мәні - бұл ... ... ... ... ... ... ... қәзіргі және болашақтағы ұрпақтар мүдделері үшін қоршаған ортаны сақтап қалу мақсатында табиғи объектілерді (экологиялық жүйелерді) сақтау, жақсарту, қалпына келтіру, ... ... ... міндетті түрде мемлекеттің қатысуы жағдайында азаматтар мен ұйымдар арасындағы өндірістік қатынастармен байланысты болуы".
Экологиялық құқықтың мәні - бұл экологиялық-құқықтық ... ... ... қалыптасатын тарихи тұрғыда қазіргі және болашақтағы ұрпақтар мүдделері үшін ... ... ... қалу ... ... ... сақтау, жақсарту, қалпына келтіру, тиімді пайдалану тұрғысында ... ... ... ... ... ... мен ұйымдар арасындағы өндірістік қатынастармен байланысты болуы.
Экологиялық құқықтың белгісі ... ... ... реттеуі әдістерінің болуы. Құқық теориясынан мына жайт т белгілі: ... ... ... ... ... ... ... ықпал ету тәсілдері, осы қатынастарды реттеу тәсілдері ... ... ... ... ... ғана дербес ала ретінде танылуымен байланысты экологиялық құқық әдісін анықтау тұрғысында әлі де болса бірегей пікір болмай отыр. ... ... ... ... ... елеулі ғылыми проблема болып табылады және ол жеке зерттелуі тиіс. Әдістің ерекшелігі құқық саласы мен реттеу мәні ... ... ... ... ... құқықтың анықтауыш белгісі саланың кешенділігі ұғымынан, табиғат ресурстарын пайдаланудың ішкі салалық ... ... ... - ... ... үшін ... ... сапасын сақтаудан бастау алады. Ғалымдар мынаны дәлелдеп отыр. экологиялық құқық құрамына жататын жекелеген ... (жер, су, тау және т.б.) өз ... өз мәні мен өз ... ... ... экологиялық құқық әдісі - бұл неғұрлым күрделі құбылыс. Экологиялық құқықтың әдістеріне мыналар жатады:
1. Экологияландыру әдісі. Бұл әдістің мазмұнынан экологиялық ... ... ... ... ... ұғынған жөн, бұл ретте қоршаған табиғи ортаға немесе оның жекелеген ресурсын пайдалану ... кез ... ... және өзге де ықпал ету бүкіл табиғат сапасын сақтау мақсатына бағындырылуға тиіс. Пайдалы қазындыларды ... ... ... салу ... ... аумағына шетелдік өнеркәсіп технологияларын әкелу кезінде, ғарыш объектілерін пайдаланған кезде және т.б. ... ... ... ... ... ... Тараптардың теңдігі әдісі. Бұл әдіс, егер экологиялық құқық қатынасының мазмұны азаматтық құқықтық мәмілелер, заладың орнын толтыру болып табылатын жағдайларда ... Бұл ... ... ... бірдей жағдайда болады, бір-біріне тәуелсіз құқықтар мен міндеттердің бірдей көлеміне ие болады. ... тек шарт қана ...
3. ... ... ету әдісі. Бұл әдіс субъектілер бағынышты, тәуелді ... ... ... мен ... ... ... тұрған субъекті анықтаған жағдайда экологиялық құқық қатынастарында қолданылады. ... ... ... табиғат ресурстарын пайдалану жөніндегі барлық құқық қатынастары іс жүзінде мемлекеттік орган беретін рұқсаттың (лицензияның) негізінде жүзеге асырылады, бұл орган осы ... ... ... және тоқтатылуына ықпал етеді. Биліктің ықпал ету ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікке тарту жөнінде министрліктер мен ведомстволар басқаруды жүзеге ... ... ... ... ... шараларын жүзеге асыру кезінде қолданылады;
4. Мәжбүрлеу әдісі. Бұл әдіс кінәлі адамды ... ... ... ... ... ... қолданылады. Бұл әдіс биліктің ықпал ету әдісінің құрамдас бөлігі ретінде толық заңды түрде қарастырылады, себебі кінәлі адам мемлекет ... ... ... ... кезде құқық қатынасын реттеу болып табылады;
5. Экономикалық әдіс. Бұл әдістің көмегімен табиғат ресурстарын пайдаланғаны үшін, қоршаған табиғи ортаны ... үшін ... алу ... ... ... реттеледі;
6. Халықаралық-құқықтық әдіс. Экологиялық қатынастарды реттеудің халықаралық-құқықтық әдісі қажет әдіс, себебі экологиялық құқықпен табиғат ресурстары қорғалады және пайдаланылады, олар бірнеше ... ... ... ... ... Объектиті құрылым ретінде табиғат кешені мемлекеттерге, құқықтық режимге тәуелді болмайды, бірақ ол табиғат процесстеріне тәуелді болады, олар әр алуан мемлекеттердің ... ... ... Бір ... меншігі болмайтын табиғат объектілері бар, қайта бүкіл адамзатқа ... ... ... ... ауа, озон қабаты және т.б.). Қазақстан Республикасының заңнамасы бұл жағдайларда қәзіргі халықаралық экологиялық конвенциялар мен шарттарға бағынады. Атап айтқанда осы ... ... әдіс ... ... ... ... құқықта негізгі әдіс ретінде экологияландыру әдісі танылады, қалған әдістер қосымша әдістер болып табылады.
1.2. Экологиялық құқықтық қатынастардың объектілері мен субъектілері.
Экологиялық қатынастар ... - бұл ... ... пен оның ... элементтер болып табылатын қатынастарды айтамыз.
Табиғатта Күн, оның сәулесі, Ай, оның жарығы, алып су қоймалары (мұхит, Каспий сияқты теңіздер), ... ... ... ... жануарлар мен өсімдіктер дүниесі, Арктика мен Антарктида, жел және басқа байлықтар бар. Егер мемлекет ... су ... ... ... континентті қайраң аумағында олардың жер қойнауын, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін пайдалану құқығына ие бола ... Ал алып су ... ... мен ... ... байлықтарын пайдалану тек халықаралық келісім бойынша жүргізіледі.
Мемлекет аумағындағы ... ... ... жүзі ... Жер шары ... ... бір ... болғандықтан, оларды табиғи ресурстар дейміз.
Экологиялық құқықтың объектілері ... - ... ... ... құрайтын, адамның тіршілік қажеттіліктеріне жұмсалатын табиғи ресурстар мен адамдардың экологиялық денсаулығы мен өмірін ... ... ... ресурстарына -- мемлекет аумағындағы жер, жер қойнауы, су, ... ... ауа, ... мен ... ... ... ... жерлері мен ескерткіштері және басқа осы сияқты байлықтар жатады.
Республиканың жер ... ... -- Еділ ... ... ... шығыста -- Алтайға дейін 3000 шақырымға созылып, Батыс Сібір ... ... ... ... 1600 ... қашықтықты алып жатыр. Бұл аумаққа (2 717,3 мың км2) Франция, Португалия, Испания, Италия, ... ... ... және ... мемлекеттері түгелімен сыйып кетеді. Пайдалы қазбалардың Менделеев кестесінде көрсетілген барлық элементтері Қазақстан Республикасының аумағында кездеседі. Оның ... ... ол ... газ, ... ... ... бай.
Орман қоры республика аумағының бар болғаны 3 процентін алып жатыр. Ол көлемі жағынан ... ... ... ... ... ... орын алатын. Оның көлемі 21775 мың гектарға жуық. Еліміздің аумағында құстың 475, аңның 152 ... 6 ... ... су ... ... ... қысқаша шолудың өзінен-ақ Қазақстан Республикасында табиғи ресурстар мол екені аңғарылады. Олар халықтың сан алуан қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ортаны қорғау туралы" Қазақстан Республикасының заңында құқықтық реттеуге ... ... ... ... ... ... ... Солардың ішінде жер, жер қойнауы, су, орман, сан алуан түрлі жануарлар мен өсімдіктер дүниесі, дағдылы және сирек кездесетін ... ... ... қорықтар, табиғи заказниктер, ұлттық табиғи парктер, табиғат ... ... ... мен ... қабаты, сондай-ақ атмосфералық ауа, табиги экологиялық жүйелер мен биосфераның ... ... ... өзге де ... объектілер бар.
Құқықтық қорғалуға тиісті объектінің ерекше түріне адамның денсаулығы мен өмірі де жатады. Адамның ... мен ... ... ... ортаның қолайлы болуы, шаруашылық және өзге де қызметтің зиянды ықпалына жол бермеу сияқты экологиялық қатынастар экология құқығының объектісі бола алады.
Аталған ... ... ... ... ... және оған ... ... болып бөлінеді. Мемлекет меншігіне жататындар -- жер, оның қойнауы, су, орман, жануарлар мен өсімдіктер дүниесі. Олардың ішінде кешенді ... ... де ... қорықтар, табиғи заказниктер, ландшафтар, ұлттық парктер және табиғат ескерткіштері бар. Бұл табиғат ... тек қана ... ... ... ... саналады. Жердің климаты, озонды қабаты, атмосфералық ауа, биосфераның құрамдас бөліктері табиғат ... ... ... ... ... ... ... меншік туралы заңында ауа кеңістігі тек қана мемлекеттің меншігі ... ... ... ауа ... -- ... тік ... және ... ұшатын аппараттар үшін табиғи орта және республика аумағының аспандағы ... ... ... ... ... және ... ... айналадағы табиғи ортаны қорғау туралы" заңында ауа кеңістігі мемлекеттің меншігі және табиғат объектісі есебінде көрсетілмеген.
Қазақстан Республикасының ауа ... ... ... ... заңы да жоқ. ... ... ... ауа кеңістігін экология құқығының объектісі деуге қазірше заңды негіз де жоқ.
Табиғат қорларына заңдарда құқықтық мәні бар ... ... ... ... жер ... табиғат объектісіне оның жоғарғы қабаты, құнарлы топырағы және ... ... ... ... ... Жер қойнауына шаруашылыққа пайдаланатын табиғи ортаның бір бөлігі -- жер асты мен ... ... ... Су ... -- жер үстіндегі және жер ... ... мен ... ... ... ... ағаштар мен бұталы алқаптар жатады.
Табиғи ресурстар -- азық-түлік, дәрі-дәрмек, киім, құрылыс материалдары, тағы басқа пайдалы заттар ... ... ... ... ... келетін, жанартылатын, қалпына келмейтін, жаңартылмайтын, сарқылатын, сарқылмайтын түрлерге бөлінеді. Мысалы, топырақтың құнарлылығы, орман қалпына келтірілетінге, жаңартылатынға, кен ... ... және су ... ... ... ... ... ресурстарды тиімді пайдалану және оны қорғау экологиялық құқықтың негізі болып табылады.
Айрықша қорғалатын табиғат объектілеріне ... ... ... ... және ... ... ... табиғат ескерткіштері, қорық аймақтары, ботаникалық және зоологиялық бақтар, дендрарийлер, ... ... ... енгізілген жануарлар мен өсімдіктер, курортты және рекреациялық аймақтар жатады.
Экологиялық қатынастар субъектілеріне мыналар ... ... ... себебі біздің мемлекетіміз табиғат ресурстарының меншік иесі болып табылады.
2. Шетелдік мемлекеттер - Қазақстанның табиғат ресурстарын ... ... ... ... ... субъектілері болып табылады, республикаға табиғи ортаға келтірген залалы үшін ... ... ... су ... ... ... су пайдалануы және т.б.).
3. Халықаралық ұйымдар.
4. Заңды тұлғалар.
5. Жеке тұлғалар.
1.3. Экологиялық құқықтың принциптері мен жүйесі. ... ... ... - ... ... кәсіпорындардың, өкімет орындарының, ұйымдардың және басқа құрьшымдардың, лауазымды адамдар мен ... ... ... қатынастардағы түпкі бастамасы.
"Қазақстан Республикасында айналадағы табиғи ортаны қорғау туралы" заңында айналадағы ... ... ... ... ететін шаруашылық, басқару және өзге де қызметті өкімет органдарының, министрліктер мен ведомстволардың, кәсіпорындар, ... мен ... ... ... ... принципте жүзеге асыруын қарастырған:
-- адамның өмірі мен денсаулығын қорғаудың басқа да қызмет түрінен басымдылығы, айналадағы табиғи ортаның ... ... және ... үшін ... ... азаматтар құқығының нақты кепілдіктерін қамтамасыз ету;
-- қоғамның экологиялық және ... ... ... ... бере отырып, ғылыми түрғыдан негіздеп ұштастыру;
-- айналадағы табиғи ортаға ұқыпты қарау және айналадағы табиғи ортаға зиянды зардаптар жасалуын шектеу;
-- ... ... ... ... ... ақы төлеп арнайы пайдалану;
-- табиғатты қорғау және табиғатты ... ... ... ... бағытталған шараларды көтермелеу;
-- шаруашылық және өзге де қызмет ... ... ... ... ұйымдармен және халықпен тығыз байланыстыру;
-- айналадағы табиғи ортаны қорғау саласында ұлттық және халықаралық ... ... ... қорғау заңдарын бұзу арқылы айналадағы табиғи ортаға, кәсіпорындарға, мекемелер мен ұйымдарға, сондай-ақ ... ... ... толық өтеу;
-- шаруашылық және өзге де қызметтің айналадағы табиғи ортаға жасайтын ықпалын нормалап отыру;
-- ... ... ... және ... ... ... қорғау мәселелерін кешенді түрде шешу;
-- айналадағы табиғи ... ... ... заң талаптарын қатаң сақтау, оны бұзғаны үшін жауапқа тартуды қадағалау;
-- айналадағы табиғи ортаға ықпал ... ... және өзге де ... кез ... ... ... ... экологиялық сараптама жасау және оны ғылыми негізде жүзеге асыру.
Құқық саласының принциптерімен негізгі басшылыққа алатын ережелер танылады, оларға сәйкес белгілі бір ... ... ... ... қорғау туралы" заңында былай делінген: қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты ұтымды пайдалану мына ... ... ... ... адамның өмірі мен денсаулығын қорғаудың басымдығы, халықтың өмірі, еңбегі мен демалысы үшін қолайлы қоршаған ортаны сақтау және қалпына келтіру;
- ҚР-ның ... ... ... тұрақты дамуға көшуі, адамдардың қазіргі және болашақ ұрпақтарының салауатты және қолайлы қоршаған ортаға деген қажеттіктерін қанағаттандыру мақсатында қоршаған ортаның ... ... мен ... ... ... ... экологиялық жағдайы қолайсыз аймақтардағы экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және бұзылған табиғи экологиялық жүйелерді ... ... ... ... ұтымды пайдалану және молықтыру;
- биологиялық алуан түрлілікті және экологиялық, ғылыми және ... ... ... маңызы бар қоршаған орта объектілерін сақтауды қамтамасыз ету;
- қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды мемлекеттік реттеу мен мемлекеттік ... ... ... үшін ... ... қоршаған ортаға нұсқан келтіруге жол бермеу, қоршаған ортаға ықпал ету ... ... ... қоғамдық бірлестіктер мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қоршаған ортаны қорғау саласына белсенді түрде және демократиялық жолмен қатысу;
- халықаралық құқық ... ... ... ... ... ... ... принциптерін сақтау негізінде жүзеге асырылады.
Аталған принциптер "Айналадағы табиғи ортаны қорғау туралы", табиғи ресурстар туралы және басқа да ... ... ... көрініс тапқан. Олар -- заңның принциптік ережелері.
Айналадағы табиғи ортаны қорғау туралы заңнан басқа жер, жер ... су, ... ... мен ... дүниесін қорғау туралы заңдарда да салалық принцип ережелері бар. Мысалы: жер кодексіндегі ереже бойынша ауыл шаруашылығына жарамды жер ең алдымен ауыл ... ... үшін ... тиіс ... Су ... ең алдымен халықтың ауыз су емесе тұрмыстық мұқтаждарын қанағаттандыру үшін ... ... ... ... кодексі мұндай принцип ережелерін көрсетпегенімен, оның ережелерінде жоғарыда айтылған принциптер бар.
Принцип ережелерін табиғи ресуртардың мазмұнымен қорғалуына орай табиғи ... ... ... ... ... ... ... немесе басқару принциптерін бөлуге болады. Принцип ережелерінің мұндай түрлері табиғи ресурстар ... ... жеке ... ... бермейді.
ҚР суды бақару, су ресурстарын қорғау мен толықтыруды, айналадағы ортаның экологиялық тұрақтылығын сақтауды қамтамасыз ететін су ... - ... және ... - ... ... ... ... жүзеге асады.
Су шаруашылығы бассейіндік принцип өзен, көл бассейіндері және ... су ... ... ... - аумақтық бірліктер арасында су ресурстарын бөлу арқылы іске ... ... және ... ... ... ... кодексте (6 бап) заңның принцип ережелерінің жинақталған 12 түрі бар. Олардың жоғарыда ... ... ... басқа жер қойнауын пайдалануға және қорғауға тікелей қатысы бар өзіндік принцип ережелері бар. Мысалы, жер қойнауын тиімді және ... ... жер ... ... оған ... ... қауіпсіздігін сақтау сияқты принциптер олардың өздеріне тән ерекшеліктерінен туындайды.
Экология құқығының ... ... ... ... ... ... ... және ерекше бөлім.
Экологиялық құқықтың жалпы бөлімінде экологиялық құқықтың мәселелері, табиғи ресурстардың ... ... ... қатынастар және бүкіл табиғат ресурстарына мемлекеттің меншік құқығы туралы мәселелер қаралады.
Ал ерекше бөлімде табиғи ресурстарды қорғау және пайдаланудың мемлекеттік-құқықтық механизмі және ... ... жеке ... ... ... ... ҚАЙНАР КӨЗІ
2.1. Экологиялық құқықтың қайнар көздерінің түсінігі және классификациясы.
Қазақстан ... ... ... ... ... - ... табиғи ортаны қорғау, оны пайдалану, сапасын арттыру және ... ... ... ... қатынастарды реттейтін нормативтік актілер жатады.
Кейбір нормативтік актілер экологиялық заңдардың құрамына кірмеуі де мүмкін. Мысалы: Қазақстан Республикасының ... ... - ... ... бұзғаны үшін жауаптылықтарды реттейтін нормалардан тұрады, сондықтан ол экологиялық құқықтың қайнар көзіне жатады, бірақ ... ... ... ... өйткені қылмыстық заңдардың құрамына кіреді, сол сияқты Азаматтық кодекс, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстері де ... ... ... ... ... бірақ экологиялық заңдардың құрамына кірмейді. Сондықтан деген ұғым деген ұғымнан кең.
Экология құқықтарының қайнар ... ... ... үшке ... ... ... әлеуметтік - экологиялық.
Экология құқықтарының кешенді қайнар көздеріне нормативтік актілер жатады, егер құқықтық реттеудің объектісіне бүкіл табиғи ресурстар мен табиғи орта ... оған , ... ... ... құқықтарының ресурстық қайнар көздеріне нормативтік актілер, егер ... ... ... жеке табиғи ресурстар жататын болса, мұнда Жер кодексі, Су кодексі, Орман кодексі және т.б. жатады.
Экология құқықтарының әлеуметтік - экологиялық ... ... ... өмір ... ... ... ... етуге бағытталған факторлар жатады. Оған , заңдарды жатқызуға болады.
1) Экология құқықтарының ең негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының ... ...
2) ... ... ... ... ... Республикасының заңы жатады. Бұл заң қазіргі және болашақ ұрпақтың мүдделерін көздеп, айналадағы табиғи ортаны қорғаудың құқықтық, ... және ... ... ... және адам ... осы табиғи ортаға зиянды ықпал жасауына жол бермеу шараларына бағытталған.
3) Экология құқықтарының қайнар көздеріне ... мен ... ... - құқықтық актілері жатады. Министрліктер мен ведомстволардың актілері салалық басқаруды жүзеге ... ... ... ... ... мен ... ... бұзу - белгіленген экологиялық тәртіпті бұзатын және табиғи ортаға зиян келтіретін заңға қайшы келетін кінәлі әрекет немесе әрекетсіздік.
Экологиялық тәртіп - ... өз ... мен ... үшін ... табиғи ортаның қолайлы болуына құқығын қамтамасыз етудің, қазіргі және ... ... ... үшін ... ... ортаны қорғаудың, адам қызметінің осы ортаға зиянды ықпал жасауына жол бермеудің, табиғи тепе-теңдікті сақтау мен табиғатты ... ... ... мен негізгі түпкі бастамаларының (принциптерінің) жүйесі.
Табиғи ортаға зиян келтіру -- табиғат ... оның адам ... мен ... қолайлы болуына немесе табиғатты пайдалануда заңсыз залалды әрекеттер жасаудың экологиялық және экономикалық салдарынан ... ... ... ... таза ... ... адам қызметіне және денсаулығына табиғи ортаның қолайлы болмауы жатады.
Экономикалық салдарға табиғи қорлардың ... ... ... ... ... азаюы немесе болмауы, табиғатты қалпына келтіру шығындары жатады.
Экология заңдарының (жер, жер қойнауы, су, ... ... ... және жануарлар мен өсімдіктер дүниесін қорғау және басқа табиғатты қорғау заңдарының) тиісті бабтарында құқықтық ... ... ... ... XXXV тарауы -- "Жер заңдарын бұзғандық үшін жауаптылық", "Жер қойнауы және минералдық ... ... ... ... XV ... -- "Жер ... жэне ... шикізатты ұқсату туралы заңдарының бұзылғаны үшін жауаптылық", Су кодексінің XXVI тарауы -- "Су ... ... үшін ... Орман кодексінің 75-бабы -- "Орман заңдарын бұзғандық үшін жауаптылық" деп ... ... мен ... ... ауаны қорғау туралы", "Жануарлар дүниесін қорғау, оның өсімін арттыру және пайдалану ... ... да ... ... ... жауаптылықтың қылмыстық, әкімшілік, материалдық (азаматтық) тәртіптік түрлері көрсетілген. Айналадағы табиғи ортаны қорғау туралы заңның 69-бабында тәртіптік және материалдық ... ... ... жауаптылықтың, 71-бабында қылмыстық жауаптылықтың қандай әрекет қемесе ... ... ... ... көрсетілген.
Экологиялық тәртіпті бұзудың төрт белгісі бар: тәртіпті бұзушының кінәсы, заңға қарсы бағыт, заңды ... ... ... ... ... ... ... адамның денсаулығына (өміріне) келген зиян немесе ондай залалдың сөзсіз болу ... ... ... кінәсы: қасақана немесе абайсызда болуы болуы мүмкін. Заңға қарсы бағыт табиғи ортаны қорғау немесе тиімді пайдалану туралы заңды қасақана ... ... ... ... 3 ... бөлуге болады.
Бірінші топқа -- табиғи ресурстарды заңда көрсетілген реттерде алуға-сатуға, сыйға тартуға, кепілдік беруге, өз бетімен айырбастауға және осы ... ... жер ... ... ... жануарлар мен өсімдіктер дүниесіне мемлекет меншігі құқығын тікелей немесе жасырын түрде бұзатын әрекеттер жатады.
Екінші топқа -- жер, оның ... су, ... ... сан ... ... бойынша алғанда жануарлар мен өсімдіктер дүниесін, дағдылы және сирек кездесетін ландшафтар, табиғи қорықтар, табиғи заказниктер, ұлттық ... ... ... ... ... климаты мен озонды қабаты, сондай-ақ атмосфералық ауа және ... ... ... мен ... ... ... ретінде өзге де табиғи объектілерін қорғау, пайдалану құқығына қарсы жою, ластау және өзге де ұтымсыз әрі ... ... ... ... ... жатады.
Үшінші топқа -- адамдардың деңсаулығы мен өміріне, сондай-ақ мүлкіне табиғи жағдайлар мен шаруашылық және өзге де қызметтің ... ... ... заң бұзушылықтарының түрлері жатады.
Табиғатты пайдалану және қорғау туралы заңдарын аталған үш топқа бөлгенде айналадағы табиғи ортаны қорғауға тиісті ... ... ... Егер ... мүддесін басшылыққа алсақ, онда табиғат қорғау заңдарын бұзғаны үшін ... ... ... ... ... экологиялық және экономикалық мүдделеріне қарсы бағытталған түрлеріне бөлуге болады.
Жерді құқықтық қорғау дегеніміз -- жердің құнарлылығын сақтау, ... ... және ... ... ... ... ... пайдалануды қамтамасыз ететін мемлекеттік, қоғамдық және басқа да кешенді ... ... ... ... ... жер ... заңның негізгі мазмұнын құрайды. Олардың көпшілігі жер ... мен ... ... және ... ... ... мен ... қаралған. Жерді қорғау ережелері өндірісті шаруашылықты реттейтін заңдарда да кездеседі.
Жер қатынастары мәселесінде, жер және табиғат қорғау заңдарын бұзғаны үшін ... ... ... қою, ... ... адамдарды және жеке тұлғаларды жауаптылыққа тарту шаралары жүзеге асырылады. Мұндай шаралар табиғатты, оның ... ... ... және ... ... ... мен ... заказниктер, курорттар туралы заңдар арқылы да жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының жер қоры дегеніміз -- ... ... оның ... түгел қамтитын жер шарының құрлықтағы бір бөлігі. Бұл ... жер ... ... су мен мұз асты және ... ... де еске алынған. Сондықтан жердің астындағы немесе жердің үстіндегі басқа табиғи объектілер жер қорының ... ... ... ... ... бір ... пайдаланылуы, оның құрамын белгілейді. Сондықтан Қазақстан Республикасының жер қоры нысаналы мақсатқа сәйкес мынадай санаттарға бөлінеді:
1. Ауылшаруашылық мақсатындағы жер;
2. Елді мекендердің ... ... ... және ... елді мекендерінін) жері;
3. Өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс жері және өзге мақсаттағы жер;
4. Табиғат қорғау, сауықтыру, рекреациялық және ... ... ... Орман қорының жері;
6. Су қорының жері;
7. Запастағы жер.
Жерді екінші Санатқа көшіру оны ... ... ... ... ... жүргізіледі. Жерді санаттарға жатқызуды және оны бір санаттан екіншісіне көшіруді осы жерді беру ... ... ... ... жүргізеді (Жер кодексінін 4-5-баптары),
Қазақстан Республикасындағы жер қатынастарын Жер ... және ... ... қабылдаған басқа да Қазақстан Республикасының заң актілері ретгеп отырады.
Жердің құқықтық қатынастары дегеніміз -- жер ... ... ... ... ... ... және ... байланысты, яғни жер заңының ережелеріне сәйкес пайда болатын, жүзеге асырылатын, өзгеретін және жойылатын немесе ... ... ... қатынастарды құрайтын адамдардың ерікті қызметінің нәтижесі. Жердің құқықтық қатынастары басқа табиғи ресурстармен ... ... Оның жер ... су, ... қатынастарынан айырмашылығы жер заңдарында көрсетілген жердің құқықтық қатынастары ауқымымен анықталады.
Кен, орман және су құқық ... ... мен ... ... ... ... қорғау және оны пайдалану жөніндегі қатынастар Қазақстан Республикасының арнаулы заңдарымен реттеліп отырады (Жер кодексінін 2-бабы).
Жердің ... ... ... -- ... ... ... меншік құқығын жүзеге асырып отыратын өкілді және атқаруршы органдар, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар. ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен жеке тұлғалар және азаматтығы жоқ адамдар да ... ... ... ие болу мен оны ... асыру - жер заңдарымен және басқа да ... ... Жер ... ... құқығын мұра ету тәртібі Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі мен Неке және отбасы туралы заңдары бойынша белгіленеді.
Қазақстан Республикасының солтүстік аудандарында көлі көп, ... ... және ... ... мұздық көп, толық не жартылай республика жеріндегі Ертіс, Сырдария, Жайық, Есіл, Іле және ... ... ... жер ... 40 ... жыл көлеміне жететін суы бар. Мұздықтардың көлемі 98, 4 км3 ... ... да ... ... жалпы қоры жеткіліксіз. Республика аумағы қуаңшылық өлкеге жатады. Оның үстіне Арал теңізінің апатқа ұшырауы, Балқаш және басқа, әсіресе ... кіші ... ... ірі ... ... ... су қорының азаюын көрсетеді.
Ауыл шаруашылығында қолданылатын химикаттар, фермалардың, кәсіпорыңдардың ... ... мен ... су ... әсер ... ... денсаулығына залалын тигізіп отыр.
Мемлекет тарапынан судың азаюына жол ... және оның ... ... үшін ... ... ... Осындай шаралардың қатарына Қазақстан Республикасының жаңа Су ... (1993 ... 31 ... қабылданған) жатқызуға болады. Ол су қатынастарын кешенді реттейтін және су қорғауды ... ... ... ... ... Егер оның ... ... су қатынастары дүрыс реттеліп отырса, су қорының молайып, табиғи ... ... дау жоқ. ... ... -- ... ... реттеуге жататын суаттардың жиынтығын қамтитын заңдық ұғым. Суаттарға (су айдындарына) ағын сулар мен іркінді сулардың табиғи немесе жасанды жолмен ... ... көл, ... теңіз сулары т. б.) жатады. Олар -- мемлекет иелігінде.
Су ресурстарына -- жер беті және жер асты ... ... ... ... ... мен оны қорғаудың түсінігін анықтап, оларға жалпы сипаттама беру үшін су заңдарының ... ... алу ... Ол мыналардан түрады:
1. Суға мемлекеттік меншік құқығын сақтау;
2. Халықтың, экономика салалары мен айналадағы табиғи ортаның ... үшін суды ... ... қамтамасыз ету;
3. Су қорларын ластанудан, сарқылудан қорғау;
4. Судың зиянды ықпалын болдырмау және оны жою мақсатында су қатынастарын реттеу;
5. Су ... ... ... ... ... ... асыру барысында реттелетін су қатынастарының ережелері су заңдарында жалпы және ерекше ережелерге бөлініп ... ... ... ... ... су ... ... Сондықтан Су заңдары су құқығының негіздері болып саналады.
Қазақстан орманы 26 миллион гектар жерді қамтып жатыр. Оның 11 миллион ... ... ... Бұл ... ... ... Франция мемлекеттерінің ормандарын қосып санағандағы көлемге тең. Ал Республикамызда осы орманнын көлемі 3,16 жер ... ... ғана ... ... ... аудандарында орман жоқ. Ормандар Алматы, Талдықорған, Шығыс Қазақстан облыстарында шоғырланған. Ертіс, Іле, Шу, Сырдария, Жайық өзендерінің жағалауларында да ... бар. ... ... ... ... ... кездеседі. Қазақстан Республикасында 17 облыстық орман шаруашылығы басқармасы, 141 орман шаруашылығы, 467 орманшылық, 20 орман мелиорациясы станциясы және 51 ... ... бар ... ғылыми негізде орналастыру және оның өндіріс тиімділігін арттыру жұмысымен Қазақстан ... ... ... сондай-ақ орман мелиорациясы ғылыми-зерттеу институты айналысады.
Қазақстандағы Тянь-Шань тауында шыршалы, Алтайда қылқан жапырақты, Көкшетауда, Баянауылда, Қарқаралыда, Аманқарағайда қайың, каоағайлы ормандар, ... ... ... ... ... ... ... арша ормандары кездеседі.
Орман ағаштарынан (діңінен, сүрегінен) 30 мыңнан астам түрлі зат алынады, жеміс-жидек, жаңғақ жиналады. Жапырақ, тамыр, сабақ, ... иіс су, ... ... ... ... жасауға пайдаланылады. Оларда курорт, жасөспірімдер лагерлері орналастырылады, орман қорғау, тал-терек отырғызу, оны өсіру және басқа орманға ... ... ... ... етуге бейімделген жануарлар бар. Олардың өсіп-өнуі және сақталуы сол ормандарды қорғауға байланысты.
Қазақстандағы орман шаруашылығының қарамағында 287 млн м2 ағаш қоры бар. ... ... жыл ... екпе ... есебінен көбейіп келеді.
Бұрын Қазақстан аумағындағы ормандар үш топқа бөлінсе, ал осы ... екі ... ... Үшінші топ -- өнеркәсіптік маңызы бар алқаптар -- кең көлемде кәсіпорындарға ағаш дайындауға арналған ... ... ... су ... ... ... төмендеуіне, ащы жанбырлардың жаууына, өрттерге байланысты ормандардың сапасы төмендеп, кейбір жерлерде олар құрып кетуге немесе жойылуға ұшырауда.
Қазіргі кезде орманның ... ... ... оның ... ... мен сақталуын, өсіп-өнуін қамтамасыз ететін құқықтық қорғау қажет болып табылады.
Орманның заңдық ... -- ол ... ... ... аймақта өсетін және мемлекет меншігін құрайтын ағаш өсімдіктерінің жиынтығы .
Ағаш өсімдіктеріне өсіп келе ... ... ... ... және ... жас ... да жатады. Бұл бағытта атап өтетін үш жағдай бар.
Бірінші -- ағаштың орман үшін ... жер ... ... өсіп ... -- орман болып жетілмеген, бірақ орман үшін берілген жердегі көшеттер немесе табиғи өсіп келе жатқан ағаш өскіндерінің болуы;
Үшінші -- ... ... мен ... тек қана ... меншігінде болуы.
Сондықтан орманның құқықтық ережелері жалпы ормандарды және орман үшін берілген ... ... мен ... ... ... тікпе ағаштарды, табиғи өзі өсіп келе жатқан өскіндерді қамтиды.
Орманның айналадағы табиғи ортаны қорғауда мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық қажеттіктерін өтеуде, ... ... мен ... ... әсер ететін қызметін ескере отырып, ормандарды пайдалану, қорғау мен сақтау шаралары құқықтық ережелердің негізгі мазмұнын ... ... ... мен ... және ... ... ... отырып, орман туралы заңдар барлық ормандарды екі топқа, яғни бірінші және екінші топқа жатқызады. Осы топқа қарай ... ... мен ... ... ережелері де екі топқа бөлінеді. Олардың құқықтық жағдайы төменде көрсетіледі.
Осы кітаптың жалпы бөлімінде ормандардың тек қана мемлекет ... ... ... ... ... орай ... ормандарды қорғау мен сақтау, пайдалану және оның көлемін ұлғайту қатынастары мемлекеттің -- ... ... ... ... Ол ... ... ... мемлекет органдарынъщ және өкілдік берілген басқа органдары өкілдері қатысады.
Сонымен орманның құқықтық ережелері -- оның меншік иесінің ... ... ... ... және ... ... ... оның табиғи ортаға, мемлекетке, қоғамға, адамның денсаулығы мен өміріне атқаратын қызметін ескере отырып, іске асыратын ... ... ... құқықтық ережелер орман туралы заңдарда қаралып, ондағы өзара байланысты ережелердің жиынтығы ... ... ... ... басқа экология құқығының саласы сияқты иландыру және күштеу әдістерін көздейді. Нандыру әдістерінің құрамында орман шаруашылығын ұтымды жүргізуді экономикалық және ... ... ... ... ... ... бұзғаны үшін жауаптылық және басқа құқықтық шаралар бар.
Орман кодексінің 3-бабына сәйкес барлық ормандар, сондай-ақ орман ағаштары өспейтін, бірақ ... ... ... үшін ... ... Қазақстан Республикасының орман қоры болып табылады.
Бұл бапта орман қорына табиғи екі объект -- орман және орман мүқтажы үшін ... ... ... ... Бұл жоғарыда аталған орманның түсінігіне қайшы келмей ме? деген сұрақтың тууы мүмкін. Оған ... ... ... ... ... ... Республикасының аңдарын, құстарын, балықтарын және басқа жануарларды әлі де болса сақтап, қорғап, ... ... ... бар. ... ... ... ... адам сирек болатын жерлерде аң мен құстар баршылық. Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы заңдар қабылданды. Бірақ ... ... ... ғана ... ... заңдардың талабын орындайтын адамдар (жеке тұлғалар мен лауазымды адамдар) қорғайды.
Жануарлар дүниесі республикамыздың табиғи байлықтарының ... ... ... ... ... құқықтық қорғау, өсімін молайту және пайдалану құқықтық ережелері -- жануарлар тобын қорғау және ... ... сөз. Ал осы ... ... ... реттелуі бұл саладағы мемлекеттік шаралар құқықтық сипатқа ие болады.
Жануарлар дүниесінің өсімін ... тек қана аң ... ... ... деп ... ... Себебі, жануарлар дүниесі де тіршіліктің барлық өсіп-өну үрдісін қамтиды. Оларды пайдалану да өсіміне байланысты. Пайдалану үшін алдымен оларды қорғау қажет. ... ... үшін оған қоса ... ... жағдай жасап, олардың табиғи ортасына қол сұқпау ... ... бұл ... ... ... ... қорғау мен олардың өсімін молайту және пайдалану ережелерін қамтиды. Құқықтық ережелердің, осыған орай, түрлері және жүзеге асыру ... ... ... бар. ... ... ... ... меншігі, оның мазмұны, жануарлар дүниесін пайдаланудың эстетикалық, экологиялық және экономикалық түрлері, қорғаудың ... ... және ... да ... бар. Ал ... дүниесін қорғау, оның өсімін молайту және пайдаланудың құқықтық ережелері -- заңдарда ... ... ... ... және мақсатты пайдалану, оның өсімін молайту және қорғау жөніндегі мемлекет тарапынан реттелген шаралардың жиынтығы.
Жануарлар ... ... оның ... ... және пайдалану объектісіне Қазақстан Республикасы аумағында (құрғақта, суда, ауада және жер бетінде) табиғи еркіндікте өмір ... ... ... ... ... яғни ол -- ... объектісі. Бұл меншік құқығы Республика аумағында жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалануға байланысты барлық ... ... ... ... ... ... ... дүниесін қорғау... туралы" заңда жануарлардың түрлерін: сүт қоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар, қос ... ... ... ұлу ... ... мен ... ... (3-бап).
Ауылшаруашылық және басқа да үй жануарларын, сондай-ақ шаруашылық, мәдени және өзге де ... үшін ... ... айрылып, еркіндік немесе жартылай еркіндік жағдайда ұсталатын жабайы жануарларды пайдалану, өсімін молайту және қорғау ... ... ... ... ... ... Бұл ретте олар мемлекеттің, қоғамдық ұйымдардың, жеке ... ... ... ... ... ... дүниесін меншіктеу құқығы, оны пайдалануды, иеленуді және билік етуді ... ... ... ... және ... органдар, арнайы өкілдікті органдар жүзеге асырады. Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту туралы құқықтық қатынастарды жүзеге асыру ... ... ... немесе басқа органдардың құқықтары мен міндеттері заңдарда белгіленеді. Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және ... ... ... ... осы ... қатынастар құрайды. Олардың субъектілеріне мемлекеттік, қоғамдық және заңды ұйымдар, бірлестіктер, мекемелер мен жеке ... ... ... ... ... шетелдік заңды ұйымдар мен жеке тұлғалар да осы қатынастардың субъектілері болуы мүмкін.
Жануарлар дүниесі мынадай мақсатты түрлерге бөлінеді:
-- жануарлардың ... ... және ... кету ... ... ... жануарлардың аң аулау объектілері болып табылатын түрлері;
-- жануарлардың ... ... ... ... табылатын түрлері;
-- жануарлардың (аң аулау мен балық аулаудан басқа) өзге де шаруашылық мақсатында пайдаланыла
тын түрлері;
-- ... ... ... ... ... ... мәдени және өзге де құндылығы бар түрлері;
-- жануарлардың халық ... ... ... және ... да үй ... ... алдын ала қорғау, халық шаруашылығына зиян келтіруіне жол бермеу мақсатында бас санын реттеп отыруға жататын түрлері.
Жануарлардың түрлерін аталған топтарға ... ... ... ... ... ... ол ... түрлерін бір топтан екінші топқа аудару олардың негізгі мақсатты белгіленулері өзгерген реттерде жүргізіледі.
Жануарлар түрлерін топтарға жатқызу мен бір топтан ... ... ... Қазақстан Үкіметі мен жануарлар дүниесін мемлекеттік басқаруға арнайы уәкілдік берілген органдар өз ... ... ... ... ядролық жарылыстар туралы осы кітапта әңгіме қозғап, ... ... 470 ... ... ... ... салдарынан Семей облысының тұрғындары ғана емес, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, ... ... ... аудандарының халқы да зардап шегіп жатқанын тілге тиек еттік. Одан басқа тағы 8 ... ... 42 ... ... ... 19 млн ... ... бүлдірген 11 әскери сынақ полигоны қияметінің салдарын, Қызылорда ... ... ... ... ... ... облыстарының бірқатар аудандарын алып жатқан, 1,4 млн адам тұратын Арал өңірінің қасіретін айтар болсақ, мұның өзі экологиялық ахуалдың республикада жақсы емес ... ... ... ... республикамызда атмосфераға 5 млн тоннадай лас заттар шығарылады. Өнеркәсіп өндірісінің қатты, оның ішінде улы ... ... ... ... ... да, халықтың денсаулығына да үлкен қауіп төндіріп келеді. Оның жинақталған көлемі 17 млрд. тонна және жыл сайын оған 1 млрд. ... ... ... ... ... ... ... тек 0,6 -- 0,7 проценті ғана пайдаланылады. Улы қалдықтардың өзі 2,3 млрд ... ... Жыл ... ... 72,5 млн ... осындай қалдықтың небары 9-ақ проценті өңделеді және залалсыздандырылады. Қалалар мен ... 13 млн. ... ... жуық ... ... пайда болса, соның тек 2 -- 3 проценті ғана өңделеді.
Уран өндіретін өнеркәсіптің радиоактивтік ... 220 млн, ... ... ... арта түсуде. Осы қалдықтар да, ашық әдіспен өндірілетін уран кеніштерінің өзі де радиоактивті ластаудың зор көзіне ... ... Олар ... ... және радиоактивті қалдықтың зардаптарымен қосылып, көптеген жерлерде радиацияны ... ... ... мен айналадағы табиғи ортаның нашарлауына әсер етуде. Өнеркәсіптің радиоактивті ... ... ... ... және ... ... жүйесінің жоқтығы да жағдайды қосымша қиындатуда. Ауаның тұтастай ... -- ... ... ... ... ортаны қорғайтын тиімді жабдықтар болмауының, технологиялық нашарлықтың салдары.
Осының бәрі, шын мәнінде, Кеңестер Одағының экологиялық мұрасы және бұған өндірістің құлдырауы, қоғам мен ... ... ... ... ... заңына құқықтық тұрғыдағы нигилистік көзқарастың белең алуы қосымша болды. Сайып келгенде, бұл факторлар экономикалық даму мен реформаны тұрақсыздандырып, ұлттық ... ... ... ... тигізеді. Мысалы, Арал мен Семей өңірінің халқын әлеуметтік қорғаудың өзі ғана жыл ... 50 млн. ... ... ... етеді, ал бұған табиғи ортаны сауықтыру жөніндегі шығындарды қосса, шығын одан да көп ... ауа ... ... автокөліктің үлес салмағы 30 проценттен 70 процентке дейін жетеді және олардың улы газдарының көлемі де арта ... ... ... қиын ... ... ... республикада айналадағы табиғи ортаны сауықтыру шаралары да іске асырылып жатыр. Семей мен Арал өңірлерінде сауықтыру жұмыстары жүргізілуде, ... ... ... мәселесі күн тәртібінен түспейді. Қолданып жатқан экологиялық шаралардың нәтижесінде соңғы үш ... (1990 -- 1993 ж.), ... ... ... ... ... тыс ... байқалып, соның нәтижесінде 13 мың автомобиль газ отынға көшірілді (1993 ж.), ... ... ... ... ... онда көлік атаулының барлығын тазартқышпен жабдықтау, мұнай және газ орындарын кешенді, экологиялық талаптарға сай игеру қарастырылды.
Атмосфералық ауа ... ... ... ... ... ... элементтерінің бірі болып табылады. Жер шарында, оның құрлық бөлігінде өсімдіктер мен жануарлар ауасыз тіршілік ете алмайды. Атмосфера ауасы бірнеше газ ... ... ... Ол ... ... ... әлемдік мұхитпен, жермен, өсімдіктермен (орманды қоса) үздіксіз араласып жатқан тіршілік тынысы.
Ауа құрамындағы оттегінсіз тіршіліктің болмайтыны белгілі. Адам денесінің ... екі ... -- ... ... ... алу ... емес. Оны өсімдіктер түзейді. Атмосферада оттегінің азаюы тіршілік ... ... ... ... өртке ұшырату, жасыл алаңдардың азаюы, жерлердің құмға, өсімдіксіз тұлдыр далаға, тұздардың аспанға ұшуы, мұхиттардың, су қоймаларының ... ... және ... мен ... ... жайылуы ауаның тазалығына зиянын тигізбей қоймайды.
Өндірістер мен қатынас жолдар техникасы көп мөлшерде оттегін жағып, жыл сайын 20 миллиард ... ... ... ... ауаға бөліп шығарады екен. Ал бір жеңіл автомашина бір мың километр жер жүргенде, бір адамға бір ... ... ... ... ... факторларды қорыта келіп, биологиялық, техникалық, экономикалық, санитарлық-гигиеналық және әлеуметтік шаралармен қатар атмосфералық ауаның тазалығын сақтау үшін:
-- өнеркәсіп орындарының, жол ... ... және ... ... ... әсер ететін машиналар мен механизмдердің, сондай-ақ басқалардың қолданылуын нормалау;
-- ... мен ... ... ағаштарды, бұталарды сақтау, қорғау және олардың саны мен көлемін ... ... ... ... пен су ... ... және ... да атмосфералық ауаны қорғауға байланысты мемлекеттік шараларды жүзеге асыру қажет болады.
Аталған шараларды жүзеге асыру барысында ... ... ... ең алдымен, бұл қатынасқа қатысушылардың құқықтары мен міндеттерін белгілеу қажеттігі туады.
Сондықтан атмосфералық ауаны құқықтық қорғау -- осы ... ... ... шаралардың, яғни атмосфералық ауаны қорғаудың құқықтық ережелерінің жиынтығы.
3. ҚОҒАМ МЕН ТАБИҒАТТЫҢ ӨЗАРА ... ... ... ... ... ... ... - қоғам мен табиғат арасындағы негізгі қатынастар. Онда қоғам мүшелері - ... ... ... ... ... ... ... өтеу үшін табиғат объектілерін белгіленген тәртіп бойынша пайдаланады.
Қазақстан Республикасында "Айналадағы табиғи ортаны қорғау ... ... ... ... ұғымын кеңінен қолданады. Ал, шын мәніңде, онда табиғи ресурстарды пайдалану жөнінде сөз болады. Оны ... ... ... жағдайы, аталған заңның табиғи ресурстарды пайдалануға беру ережелері айқывдайды.
Табиғи ресурстарды пайдалану ... ... ... қарастырылған. Онда табиғи ресурстарды пайдалану оларды қорғаумен тығыз байланысты болғандықтан, табиғатты қорғау, соның ішінде ... ... оны ... ... де қамтылды.
Бұл табиғатты қорғау заңдарының ғана емес, ол Қазақстан Республикасы Конституциясының да талабы.
Онда "Қазақстан Республикасы ... ... мен ... ... асырылуын оның міндеттерінен ажыратып қарауға болмайды, бұл міндеттердің орындалуы жеке, қоғамдық және ... ... ... ету үшін ... деп ... ... ... қорғау заңында көрсетілген азаматтардың жалпы айналадағы табиғи ортаны қорғау ... ... ... ... ... Айналадағы табиғи ортаны қорғау туралы және Қазақстан Республикасының өзге де табиғат қорғау, табиғи ресурстар жөніндегі заңдар талаптарын қатаң сақтау.
2. Еңбек ... және ... ... және оның ... үқыпты қарауды қаматамасыз ету.
3. Табиғат қорғау органдары мен ... ... ... ... ... ... Өзгенің кінәсінен айналадағы табиғи ортаға келтірілген зиянды толық көлемінде өтеуге ... ... ... ... ... ... құқығы -- табиғи ресурстарды пайдаланушылардың заңда көрсетілген құқығы мен міндеттерінің жиынтығы.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... пайдалану құқығы - бұл табиғи ресурстарды пайдаланудың шарттарын, ... ... ... ... мен міндеттерін реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы.
Субъктивтік мағынада ... ... ... ... - бұл ... ... ресурстарды пайдаланушының табиғи ресурстарды иелену және пайдалану құқығын реттейтін экологияның заңдылықтар жиынтығы.
Табиғи ресурстарды пайдалану табиғатты ... және ... ... ... ... ... жалпы пайдалану - бұл адамдардың күнделікті өмірі мен денсаулығы, мәдени - ... ... ... объектілері есебінен тегін қанағаттандыру.
Табиғатты арнайы пайдалану - мұнда табиғи ... ... ... ... ... пайдаланушылар заңды және жеке тұлғалар, мемлекеттік және мемлекеттік емес, ұлттық және шетелдік болып бөлінеді.
Ұлттық табиғат ... ... ... азаматтары мен Қазақстандық заңды тұлғалар, оның ішінде шетел қатысатын тұлғалар, ал шетелдік табиғат пайдаланушыларға - шетел ... ... ... тұлғалар, шет мемлекеттер, халықаралық бірлестіктер мен ұйымдар жатады.
Табиғат пайдаланушылар тұрақты және ... ... ... ... бұл ... ... құқығы мерзімі шектелмейтін сипатта болады.
Уақытша- мұнда табиғат пайдалану құқығы белгілі бір мерзіммен шектеледі.
Жердің құқықтық жағдайы, оны құқықтық қорғау және ... ... ... ... ... ... ... орынсыз, тиімді пайдаланбағандықтан, оның принциптерін сақтамағандықтан, сапасын бұзғандықтан, улы, зиянды қалдықтармен ластағандықтан табиғи ортаның нашарлап, адамдардың денсаулығына және өміріне ... ... тууы ... ... ... ... заны ... ресурстарды пайдаланумен қатар адамның өмірі мен денсаулығына айналадағы табиғи ортаның ыңғайлы болуы құқығын экология құқығының объектісі деп санайды.
Табиғатты шаруашылық және өзге де ... ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады.
Табиғи ресурстарды пайдалану құқығын мақсатына қарай екіге бөлуге болады.
Б і р і н ш і с і -- ... ... ... ... ... өнегелі-эстетикалық қажеттіктер үшін пайдалану құқығы.
Е к і н ш і с і -- табиғи рссурстарды адам өмірі мен ... үшін ... ... ... ... ... пайдалану құқығы табиғи қорлардың белгілі бір түрін немесе түрлерін заңдарда көрсетілген мақсаттарға тиімді пайдалануды және оларды қорғауды көздейді.
Екінші ... ... ... ... ... атмосфералық ауаның тазалығын, климатқа, жерге, орманға, суға, тағы басқа табиғат объектілеріне табиғи немесе жасанды апаттың болмауын талап ... ... ... ортаны қорғау мен пайдаланудың мазмұны.
Айналадағы табиғи ортаны қорғау мен пайдаланудың мазмұны республикалық, облыстық, қалалық және аудандық ... мен ... ... ... табиғатты және табиғи ресурстарды қорғаудың, қаржыландырудың, оны пайдаланғаны үшін ақы төлеудің, сонан келген зиянды өтеудін, пайдалануды ... ... ... ... ... ... қорғау заңдарын бұзғаны үшін жауаптылық және басқа экологиялық қызметтердін ережелерін қамтиды.
Айналадағы табиғи ортаны қорғауды жоспарлау қоғамның экологиялық және экономикалык, мүдделерін ... ... ... ... етіп, соңғысына басымдық беру арқылы Қазақстан Республикасының экономикалық және әлеуметтік дамуының мемлекеттік экологиялық бағдарламасы негізінде, Қазақстан Республикасының және онын жекелеген ... ... ... мүмкіндіктерін, табиғат қорғау заңдарының талаптарын сақтауды ескере отырып жүзеге асырылады.
Айналадағы табиғи ортаны қорғау саласындағы республикалық және ... ... ... ... ... ... іскс ... табиғи ортаның сапасын мөлшерлеу халықтың экология жағынан кауіпсіздігіне кепілдік беретін, атмосфералық ауаны, суды, жерді, өсімдіктер мен ... ... ... ... ... және өзге де қызмет нәтижесінде табиғи рссурстарды тиімды пайдалану мен ... ... ... жол ... ... шекті нормаларын белгілеу мақсатымен жүргізіледі.
Айналадағы табиғи ортаны пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылау өзінің алдына шаруашылық және өзге де қызметтің ... сол ... жайы мен ... ... оны ... және ... ... ресурстарды ұтымды пайдалану туралы заңдардың талаптары мен оның сапалық нормативтерін сақтау жөніндегі жоспарлар мен шаралардың орындалуын тексеруді ... етіп ... ... ... ортаны пайдалануды және қорғауды бақылау -- бұл құқықтық қорғауды іске асыратын ... ... бар, ... ... қызмет екені айқындалады. Оның объектілері жалпы айналадағы табиғи ортаны қорғауды бақылау міндеттерінен туындайды.
Айналадағы табиғи ортаны пайдалану және ... ... ... ... жүйесі мемлекеттік, ведомстволық өндірістік және қоғамдық бақылаудан тұрады.
Мемлекеттік бақылауды барлық атқарушы органдар, ... ... ... және ... ... ... органдары және арнайы уәкілдік берілген өзге де органдар өздерінің құзыреті шегінде жүзеге асырады.
Ведомстволық бақьшауды ... ... ... ... және ... ... ... ортаны қорғау, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен жаңғырту, айналадағы табиғи ортаны сауықтыру жөніндегі жоспарлар мен ... ... ... ... орта ... ... ... табиғат қорғау заңдары талаптарының, Экология және биоресурстар жөніндегі министрлік пен арнайы уәкілдік берілген өзге де органдар ... ... ... міндет етіп қояды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Айрықша қорғауға алынған табиғат объектісі -- бұл ... ... ... жол ... адам ... ... әсерін тигізбеу және табиғи қалпында сақтау мақсатында мемлекет қарамағындағы кешенді немесе жеке түрде құқықтық қорғауға алынған айналадағы табиғи ... бір ... ... ... айрықша қорғалатын объектілер, біріншіден, табиғат үшін қажетті болуы керек, екіншіден, олар шаруашылық объектілері болмауға тиіс, үшіншіден, кешенді немесе жеке ... ... ... ... ... ... ... олар жөнінде өз алдына ерекше қорғау ережелері болуы қажет.
Айрықша қорғалуға алынған табиғат объектілеріне қорықтар, ұлттық, тарихи-табиғи және мемориалдық ... ... ... ... ... ... ботаникалық және зоологиялық бақтар, дендрарийлер, сондай-ақ "Қызыл кітапқа" ... ... ... жануарлар мен өсімдіктер, курортты және рекреациялық аймақтар жатады.
Қазақстан ... ... ... ... және ... ... қаулыларымен айрықша қорғалатын табиғат объектілеріне өзгелердің де кіруі мүмкін. Айрықша қорғалатын табиғат ... күру ... ... ... ... ... ... ұлттық парктерді Министрлер Кабинетінің, Ұлттық Академияның және басқа ғылыми мекемелердің ұсынысы бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... ... және биоресурстар жөніндегі министрлік пен облыстық өкілді органның ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Министрлер ... ... және ... ... ... және ... ... министрліктің органдары мен Мәдениет министрлігінің ұсынуы бойынша облыстық өкілді органдар құрады.
Заказниктерді, табиғи ескерткіштерді, ... ... ... ... ... ... ... рекреациялық аймақтарды Экология және биоресурстар жөніндегі министрлік органдарының, Ұлттық Академияның және басқа ғылыми мекемелердің ұсынысы ... ... ... органдары құрады.
Айрықша қорғалатын табиғат объектілерін қорғау туралы, жалпы ... ... ... ... ... ормандарды, жер қойнауын, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін қорғау туралы заңдардан басқаайрықша қорғалатын объектілер туралы үлгі ережелер де бар.
Қазіргі кезде (1994 ... ... ... ... ... 8 мемлекеттік қорық, атап айтқанда: Алматы, Ақсу-Жабағылы, Барса-Келмес, Батыс Алтай, Марқакөл, Қорғалжын, Наурызым және ... ... ... ... сол ландшафт аймағы үшін үлгі немесе бірегей табиғат кешендерін ... ... ... ... қоса ... күйінде сақтау, оларда болып жатқан үрдістер мен құбылыстардың табиғи ағымын зерттеу және ... ... ... ... ... ... ... оның қойнауы және су айдыны учаскелері олардың ... ... ... ... қоса ... ... ... алынып, мемлекеттік қорыққа мерзімсіз пайдалануға (ғылыми-зерттеуге) беріледі.
Ғылыми-зерттеу жағынан алып қарағанда қорық -- мемлекеттік ғылыми-зерттеу ... ... ... ... қорғау, ғылыми, шаруашылық саласындағы қызметкерлері болады.
Мемлекеттік қорықтарда ғылыми-зерттеу жұмысынан басқа ешқандай шаруашылық ... ... ... ... ... ... жол салу, электр жүйесі, ғылыми - іздестіру жұмыстары, орман пайдалану, пішен, дәрілік өсімдіктер, жеміс-жидек дайындауға, аң, балық ... мал ... ... ... ... мал ... ... жаю, көлік, трактор тағы басқа өздігінен жүретін ... ... ... шөп, ... ... ұшақ және ... 2000 метрден төмен ұшуына, демалудың барлық түрлеріне және табиғаттын жай-күйіне ықпал ететін басқа да әрекеттер мен істерге ... ... ... ... ... және судағы жолдар бұларға кірмейді. Қорықтарға берілген жердің тәртібі мен шарттары Жер кодексі мен қорықтар туралы заңдармен ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет
Адам экологиясы5 бет
Адамзаттың экологиялық байланыстарының тарихы4 бет
Адамның табиғатпен байланысы9 бет
Адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болған антропогендік өзгерістер14 бет
Атмосфера, гидросфера және литосфераның ластануы12 бет
Ауыл шаруашылығын көтеруге байланысты туындаған экологиялық проблемалар23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь