Биосфера және адам

Жоспары:
1. Биосфера туралы түсінік.
2. Табиғатты қорғау.
3. Биосферадағы табиғи әрекеттерді басқару.
4. Адам денсаулығы және қоршаған орта
5. Денсаулыққа әсер ететін жағымсыз факторлар
Адам – биосфераның құрамдас бөлігі және оның жемісі. Адам алғаш рет пайда болғанда өзінің айналасындағы табиғатқа тікелей тәуелді болып өмір сүрді. Бірте-бірте адам санының артуы, еңбек құралдарын жетілдіріп, құрлықта кеңінен тарала түсуі адамның табиғат байлықтарын пайдалануын және оны игеруін жеделдете түсті. Бұрын игерілмеген жерлер игерілді, бұрын пайдаланылмай келген табиғат байлықтары пайдаға аса бастады. Әсіресе минералды байлықтарды игеру өнеркәсіп салаларының дамуына әсер етсе, ал жерді пайдалану ауыл шаруашылығының дамуына негіз болды. Ең алғашқы кезде адам өзінің өмір сүруіне қолайлы ірі өзендер мен көлдердің маңына қоныстанды. Сондай-ақ өзендер арқылы бір жерден екінші жерге баруға да ыңғайлы болды. Бірте-бірте адамның іс-әрекеті табиғатты кеңінен игеруге ұмтылдырды. Жаңадан суқоймалар, каналдар қазу, су арнасын бұру, тоғандар салу арқылы табиғатқа әсері де күшейе түсті. Адамзат өнеркәсіпті өркендету арқылы жануарлар әлемінен бөлініп оқшаулана түсті. Материалдық байлықтарды игеру мақсатымен биосфераны өз мүддесіне сай өзгерте түсті. Көрнекті ғалым В. И. Вернадскийдің айтуы бойынша адам қуатты геологиялық күшке айналды. Техникалық дамыту және энергияның жаңа көздерін пайдалану, ауыл шаруашылығын өркендету, ғылым салаларын меңгеру адамзаттың табиғатқа ықпал етуіне жол ашты.
Қазіргі кезде биология ғылымдарының да көптеген жаңа салалары – бионика, биофизика, биотехнология және гендік инженерия, т.б. салалары қарқынды түрде дамып келеді.
• Жалпы білім беретін орта мектептің 10 – 11 – сыныптарына арналған оқулық.
Т. Қасымбаева, Л. Аманжолова, Ж. Әкімов, Р. Сәтімбекұлы.
        
        Биосфера және адам.
Жоспары:
1. Биосфера туралы түсінік.
2. Табиғатты қорғау.
3. Биосферадағы табиғи әрекеттерді басқару.
4. Адам денсаулығы және қоршаған орта
5. Денсаулыққа әсер ... ... ... Адам – ... ... бөлігі және оның жемісі. Адам
алғаш рет пайда ... ... ... ... ... ... өмір сүрді. Бірте-бірте адам санының артуы, еңбек құралдарын
жетілдіріп, құрлықта кеңінен тарала түсуі адамның табиғат байлықтарын
пайдалануын және оны игеруін жеделдете ... ... ... ... бұрын пайдаланылмай келген табиғат байлықтары пайдаға аса
бастады. Әсіресе минералды байлықтарды игеру ... ... ... етсе, ал жерді пайдалану ауыл шаруашылығының дамуына негіз болды. Ең
алғашқы кезде адам өзінің өмір сүруіне қолайлы ірі өзендер мен ... ... ... өзендер арқылы бір жерден екінші жерге баруға
да ыңғайлы болды. Бірте-бірте адамның іс-әрекеті табиғатты кеңінен игеруге
ұмтылдырды. Жаңадан суқоймалар, каналдар ... су ... ... ... арқылы табиғатқа әсері де күшейе түсті. Адамзат өнеркәсіпті өркендету
арқылы жануарлар әлемінен бөлініп оқшаулана түсті. Материалдық байлықтарды
игеру мақсатымен ... өз ... сай ... ... ... ғалым
В. И. Вернадскийдің айтуы бойынша адам қуатты геологиялық күшке айналды.
Техникалық дамыту және ... жаңа ... ... ... ... ... салаларын меңгеру адамзаттың табиғатқа ықпал
етуіне жол ашты.
Қазіргі кезде биология ғылымдарының да көптеген жаңа ...... ... және гендік инженерия, т.б. салалары қарқынды
түрде дамып келеді.
Адамның осындай ... ... ... ... және оның ... жаңа ... көшкенін көрсететінін В. И. Вернадский өзінің
биосфера туралы ... ... атап ... Ол ... ... ... деңгейін ноосфера деп атады. Ноосфера грекше саналы ... ... ... Екінші сөзбен айтқанда, ноосфера адамзаттың ғылыми ой-
санасы және еңбегі арқылы өзгерген биосфераның жаңа ... ... ...... жаңа ... ... деңгейі, онда адамның саналы
ақыл-ойы табиғаттағы барлық әрекеттерді айқындайтын негізгі
Фактор болып есептелінеді. В. И. Вернадский ноосфера ұғымына толық түсінік
берді. Оның ... ... ... ғылыми ой-санасы және еңбегі арқылы
биосфераны жасампаздықпен өзгерте отырып көркейту, яғни адамзаттың өзі және
келешек ... үшін ... ... әрі ... ... ... ... жасау болып табылады. Қазіргі кезде бүкіл Жер бетіндегі халықтарды
толғандырып отырған мәселе – биосфераның тепе-теңдігін сақтай ... ... ... ... үшін ... ... бірлесе отырып ынтымақтастықпен жұмыс істеуі шарт.
Сонымен бірге, тығыз байланыс жасай ... ... ... ... алысып,
биосферадағы тіршілікке зиянды әсері жоқ энергия көздерін тауып пайдалану
қажет. Бұл арада күн, жел және ... ... мен ... ... ... ... ... көп мемлекеттерде Күн энергиясын пайдалвну арқылы теңіз суын
тұщыландыру, ауруларды емдеу және басқа да шаруашылық салаларында ... ... ... Ғалымдардың деректері бойынша қазіргі кездегі қоры
белгілі дүние жүзіндегі жылу және электр энергиясымен 80 жылға және әлі
ашылмаған жер қойнауындағы қорларды ... 140 – 160 жыл ... ... ғана ... ... Олай ... келешекте әрі арзан, әрі
табиғатты ластамайтын энергия көздерін пайдаға асыру мәселесі тұр. Мұндай
табиғи энергия ... ... да ... Тек қана Алматы мен
Талдықорған қалаларында техника жағынан игеруге ыңғайлы, әрі арзан ... ... ... арада Іле және Жоңғар Алатауынан Басталатын үлкенді-кішілі жүздеген
өзендерді атауға болады. Олардың жыл сайын 8 млрд. Киловатт-сағат энергия
беретіні есептеліп ... ... бұл ... жел ... ... ... бар ... анықталды. Оған Алакөл ауданындағы Жоңғар
қақпасын, Шелек аңғарын ... ... ... адамзат тек Жерді ғана игеріп қойған жоқ, сондай-ақ ғарыш
кеңістігін, Айды, Шолпанды және ... ... ... қадам жасап
отыр.
2. Адам қоғамының қазіргі кездегі дамуы, оның алдына көптеген күрделі
мәселелер қойып отыр. Олардың негізгілері дүние ... ... ... заңдылықтарға үйлесімді технологиялық өндірісті дамыту,
энергия көздерін және табиғат байлықтарын ұқыпты пайдалану болып отыр.
Ауаның, судың және топырақтың тазалығын сақтау қазіргі күннің ... бірі деп ... ... өзі ... ... ... өте
тығыз байланысты.Қазақстанда табиғат байлықтарын қорғауға байланысты арнайы
заңдар қабылданған. 1991 жылы 18 маусымда “Қазақстан ... ... ... ... ... заңы, ал 1992 жылы қаңтардың 18-
інде Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің “Арал өңірі халқының
Тіршілік жағдайларын түбірінен өзгерту жөніндегі ... ... ... ... ... ... орындарда қалдықсыз технологиялық әдістерді енгізу, тұйық
жүйе бойынша істеуге көшу, жанармайлардың ауаны ластамайтын түрлерін
пайдалану да ғылымның алдында тұрған кезек күттірмейтін ... ... ... ... табиғатты ластауға жол бермейтін құрылыс материалдарын
ойлап шығару, оларды пайдаланудың мерзімін ұзартуға басты көңіл бөлінуде.
Бұл салада Қазақстан ғалымдарының қосқан ... ... ... ... Ғ. ... ауа, су ... құрылыс
материалын жасаудың жаңа әдісін тапты. Оның ойлап тапқан құрылыс материалы
дүниежүзілік деңгейдегі материалдардан ең берік деп саналатын “Бетон-20”-
дан 100 – 1000 есе ... ... ... Ал Қазақстандық орман шаруашылығы
саласындағы ғалымдар терек ағашының әрі өсімтал, әрі құрғақшылыққа төзімді
іріктемесін шығарып, оны Арал теңізінің суы тартылған ... ... үшін ... ... ... ... бірге, “Қазақстан орманы” деген
бағдарлама бойынша да 2010 жылға дейін республикадағы жасыл желекті алқапты
4,6 процентке ... ... ал ... ... ... ... ... 3,7 процентіне ғана тең. 1992 жылдан бастап Қазақстан Біріккен
Ұлттар Ұйымына толық мүше ... ... Оған мүше 175 ... ... ... ... ... 9-орында, халқының саны жөнінен 41-орында, ал
ядролық қару-жараққа ие әлемдегі 8 ... бірі ... ... Тіпті Арал
өңірінің экологиялық жағдайын жақсарту БҰҰ-ның жанындағы айналадағы ортаны
қорғау жөніндегі бағдарламасына да ... ... Арал ... ... қалу жолында Орталық Азия, Қазақстан
және Ресей мемлекеттері арасында халықаралық қор ... ... ... алып ... ... ... отырған БҰҰ-ның басшылығымен жүргізілетін
“Адам және биосфера” бағдарламасының жұмыстарына да Қазақстан ғалымдары
белсене атсалысуда. Қазақстандағы Алматы, Ақсу-Жабағылы, Қорғалжын
қорықтарының ғылыми қызметкерлері де бұл ... өз ... ... ... ... ... дамыту
ісі жүйелі түрде жүргізіліп келеді. 1991 жылы ... ... өте ... ... ... ... ... жылы Көкшетау облысында әйгілі Бурабай ұлттық тынымбағы, ал сол жылы
Оңтүстік Қазақстан облысында атақты “Ордабасы” тарихи, әрі ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Ғылым
академиасының ұсынысы бойынша 2000-жылға дейін Қазақстанда 21 мемлекеттік
қорықтар ұйымдастыру көзделіп отыр. Оның әрқайсысы Қазақстанның әр түрлі
табиғи жағдайларының ерекшелігін ескере ... ... 1994 ... және ... ... ұйымдастыру жұмыстарын аяқтау көзделіп,
алдағы уақытта Алакөл қорығын ұйымдастыру ... ... ... биомасса мөлшерін арттыру үшін, оның құрамды бөліктерінің
тіршілігіне, ... ... ... ... қолдан қолайлы жағдай жасап
отыру керек. Адамның тікелей іс-әрекеті арқылы жасалған биоценоздар
агроценоз деп аталады. Оған егістік алқаптар, қолдан жасалған жайылымдықтар
мен шабындықтар ... ... ... маңына қорғаныштық мәні бар
жасыл желекті бұталар ағаштар отырғызу агроценоздың түсімділігінің артуына
септігін тигізетіні іс жүзінде дәлелденіп отыр. Сондай-ақ эрозияға ұшыраған
алқаптарда агротехникалық ... ... ... ... мән ... ... Ақмола облысындағы Шортанды астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу
институты ғалымдарының еңбектерін ерекше атап өткен жөн. Ол институтты
дүниежүзіне белгілі ғалым Мехлис Сүлейменов ... ... ... ... ... ... ... егіс жүйесін ғылыми
негізде жүргізе білудің де маңызы зор. Ауылшаруашылық зиянкестерімен ... ... ... ... мән беру ... Әсіресе
саңырауқұлақтардан, вирустардан басқа да ұсақ ағзалардан дайындалған
биологиялық препараттарды және ... ... ... пайдаланған
тиімді болады. Бунақденелілерге жататын жарғақ қанаттылар отрядының ... ... ... өз ... 16 ... ... жәндіктердің
денесіне салып, оларды жойып жібереді, оны орамжапырақ, мақта көбелектеріне
де ... ... ... зерттеулері бойынша жыртқыш құстар мен аңдардың табиғаттағы
қоректік тізбекте елеулі орын алатындығы, ... ... ... ... ... оларды ретсіз атуға тиым салынды. Кейбір
жануарлардың тіршілік ортасының өзгеруіне де жол бермеу жағына басты
назар аударылады.
Табиғат қорғау шараларын нәтижелі ... және ... ... үшін ... ... ... әрі ... түрде дамытуға жол ашу
қажет. Қорыта айтқанда, ноосфера ғылыми ой-сананың және әлеуметтік
қатынастардың бір мақсатқа негізделген ... ... ... ... бойындағы шығармашылық күш-қуатын және бар қабілетін барынша аша
түсуіне жағдай ... ... ... ... негізгі мақсаты, халықтың
әл-ауқатын көтеру, жер бетіндегі барлық адамның теңдігіне жол ашу, ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасау болып табылады.
«Адам және Биосфера» Ұлттық Комитеті
«Адам және Биосфера» атты ЮНЕСКО бағдарламасы (“Man and Biosphere”, MAB)
жергілікті және ғаламдық ... ... мен ... орта ... ... үшін ... негізді белгілеуге бағытталған ЮНЕСКО-
ның үкіметаралық ғылыми бағдарламасы болып табылады. Экожүйелік және
биологиялық әртүрлілікті, сондай-ақ адам мен қоршаған ортаның өзара қарым-
қатынастарын сақтау ... ... ... тәртіпаралық
зерттеулер жүйесін құрайды. Бағдарлама қызметінің негізгі бағыттарының бірі
биосфералық резерваттардың ғаламдық желісін дамыту болып табылады. «МАБ»
атауы «Адам және Биосфера» бағдарламасының ағылшын ... орыс ... ... (“Man and Biosphere”, MAB). МАБ бағдарламасы ресми
түрде 1970 жылы ЮНЕСКО Бас конференциясының XVI сессиясында ... ... ... ... ... ... (ХҮК, ағылш. -
International Coordination Council, ICC), құрамына ... ... ... әрдайым қайта сайланып тұратын 30 мемлекет
кіреді. ХҮК сессиялары ... ... МАБ ... ... ХҮК ... мен Хатшылығы жүзеге асырады, сондай-ақ олар әр елдегі
МАБ Ұлттық комитеттерінің қызметін үйлестіреді.Қазақстандағы МАБ Ұлттық
комитеті 1978 ж. 30 шілдесінде ҚазССР ... ... ... 1978 ж. ... ... ... ... және оны қорғауды
зерттеп білу бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын үйлестіру ... ... және оның ... ... ... ... жөніндегі
Ғылыми кеңес болды. Қазақстандағы МАБ комитетінің бірінші төрағасы академик
А.Н.Илялетдинов. 2000 ж. 7 ... ... ... ... ҚР ... құрылғаннан кейін Қазақстандық МАБ комитеті осы комиссияның
құрылымдық ... бірі ... ... ... МАБ ... ... ... және ИСЕСКО істері
жөніндегі Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссия жанынан ... ... (МАБ) ... ... ... ұлттық комитет туралы
Ереже» негізінде өз қызметін атқарады. Комитет ... ... ... ... ... ... желілерін
дамыту, оларды биосфералық резерваттардың ғаламдық және аумақтық желілеріне
ықпалдастыру, ерекше ... ... ... ... ... талдау және жалпылау, сондай-ақ биологиялық және ... адам мен ... ... ... қарым-қатынасын сақтау
мәселелерін зерттеп білу және ... және ... ... ... ... ... тарату. МАБ комитетінің жаңартылған құрамы
б.ғ.д. Р.В. Ященконың төрағалығымен 2001 ж. 24 мамырынан ... өз ... ... ... ... дала ... мен биология
саласындағы 17 жетекші мамандар кіреді. 2011 ж. ... ... ... ... ... ... биосфералық резерват
номинациясына мәлімдеме өңделіп, Париж қ. МАБ бағдарламасының Хатшылығына
бекітілуге жіберілді.
Адам денсаулығы және қоршаған орта
Адамның күнделікті тіршілігі ... орта ... ... ... ағзаларға тән көптеген касиеттер адам ағзасына да тән. Адамның
тынысалуы, тамақтануы, өсуі, дамуы табиғи орта жағдайында өтеді. Сондыктан
да адам ... ... бір ... ... есептеледі. Сонымен бірге адам
- өзі өмір сүріп отырған қоғамдағы ... ... ... өсуіне, дамуына
жөне тұлға ретінде қалыптасуына әлеуметтік жағдайлардың ыкпалы зор. Баска
ағзалар белгілі табиғи орта ... ... ... ... ... ... орта жағдайларында тіршілік ете алады. Өзіне қажетті
жағдайларды ... ... ... ... ... Жер ... өмір ... адамдар басқа ағзалар сияқты орта жағдайларына тәуелді болды.
Қоғамның даму дәрежесіне сәйкес адамның ... ... ... ... Адам ... ... қарай саналы түрде өзгертті.
Денсаулыққа әсер ететін жағымсыз факторлар
Адамның денcаулығына қоршаған табиғи орта жағдайларының әсері зор. Адамға
дем алатын ... ... ... ауыз ... тағамның таза
болуынын маңызы ерекше. Адамның мұкият ойланбай ... ... ... ... ... ... ... бойы қалыптасқан орта
жағдайларының зиянды өзгерістері адам денсаулығына кері әсер етеді.
Әсіресе, бұл жағдай Қазакстанда ерекше байқалуда. Мысалы, Арал теңізінің
тартылуы, ядролық ... ... және т. б. ... болады.
Адам денсаулығына өмір сүру салтын дұрыс ұстануы да әсер етеді. Темекі
тарту, ішімдікті пайдалану, дұрыс тамақтанбау және т.б. ... ... ... ... ... ... қолайсыздығы, тұрмыстық
жағдайлардың нашарлауы денсаулыққа кері әсер етеді. Салауатты өмір сүру
салтын дұрыс ұйымдастыра білмеу, медициналык жәрдемнің дұрыс көрсетілмеуі
де әсерін тигізеді.
Денсаулыққа ... әсер ... ... ... ... ... Бұлшықет қимылдарының белсенділігі. Адамның барлык тіршілік әрекеті
түрлі кимыл-козғалыстар жиынтығынан түрады. «Қозғалыс - тіршілік тірегі»
деген ұғымда зор мән бар. ... ... ... ... ... ... ауруларға қарсы тұруына көмектеседі.
Тынысалу мүшелерінің жұмысын жақсартып, жүрек бұлшықеттерін ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Әсіресе спорт пен дене
шынықтыру жаттығулары қозғалыс белсенділігін арттырады.
2. Еңбек пен демалысты дұрыс ... ... ... үшін маңызы
зор. Адам өмірінде еңбек басты орын алады. Еңбек ету арқылы адам өзіне
қажетті жағдайларды жасап алады. Шектен тыс ... ету ... ... ... Сондықтан да еңбек ету мен демалысты дұрыс үйлестіре білу қажет.
Бұл адам ағзасындағы барлық мүшелердің жұмысын жақсартады. Адамның ұзақ
өмір сүруіне де ... ... ... ... ... ... ... нөтижесінде асқорыту
мүшелерінің жұмысы жақсарады. Адамның дұрыс өсіп дамуына, зат алмасу
үдерістерінің қалыпты жүруіне жағдай жасайды жөне т. б. Адамның ұзақ өмір
сүруінде ... ... ... рөлі зор. ... ... ... тамақтану ережелерін мұқият сақтау. Майлы етті тағамдарды шектеп
пайдалануды естен шығармау қажет. Дұрыс тамақтану адамның дене салмағының
біркалыпта болуына ... ... ... ... ... ... ... әсер
етеді. «Артык салмақ - аурудың белгісі» деген ұғым соны аңғартады. Адам
денсаулығына халықтың ғасырлар бойы қалыптасқан ... де ... ... ... ... ... - адам ... қажетсіз заттардан
тазартады. Балаларды сундетке отырғызу - терінің таза болуына септігін
тигізеді. ... оку - ... ... буын ... ... ... адам өз денсаулығына қамқорлық жасап, үнемі көңіл бөліп
отыруы тиіс. Ұзақ өмір ... ... ... - ... ... мен
нығайту екенін естен шығармауымыз керек.
Адам денсаулығының басты үш көрсеткіші бар. Олар: біріншіден - адам
ағзасының орта жағдайларына бейімделуінің жоғары ... ... ... ... ... ... ... үйлесімді жұмыс аткаруы
аркылы байқалады. Екіншіден - адамның психикалық ... ... ... ... ... ойлау, есте сактау, зейін, дарындылық және т. б.
қабілеттіліктерді ... ... ... ... ... - жеке ... өз ... білуімен, жауапкершілігін сезінумен айқындалады. Бұл
адамдардың бірімен-бірінің қарым-қатынасы аркылы білінеді.
Дүниежүзілік денсаулық ұйымының шешімімен 7 сәуір «Бүкіләлемдік денсаулық
сақтау күні» деп ... ... ... де адамдардың денсаулығын
сақтауға ерекше көңіл бөлінуде. Қазақстан Республикасы Үкіметінің арнайы
қаулысымен «Салауатты өмір салтын қалыптастырудың Ұлттық орталығы»
ұйымдастырылды.
Пайдаланған әдебиеттер:
• Жалпы білім ... орта ... 10 – 11 – ... ... Қасымбаева, Л. Аманжолова, Ж. Әкімов, Р. Сәтімбекұлы.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Атмосфера туралы түсiнiк жəне биосфера мен адам өмiрiндегi маңызы10 бет
Атмосфера туралы түсінік, онын құрамы және биосфера мен адам өміріндегі маңызы14 бет
Байқоңыр космодромы және оның Қазақстан биосферасына әсері9 бет
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері10 бет
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері туралы6 бет
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері қандай?10 бет
Биосфера9 бет
Биосфера - ғаламдық экожүйе7 бет
Биосфера - әлемдік экожүйе3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь