Социологиялық зерттеу

1. КІРІСПЕ

2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ:
а) Социологиялық зерттеулердің кезеңдері мен түрлері
б) Социологиялық зерттеу бағдарламасы
в) социологиялық зерттеудегі сұрыптау тәсілі

3. ҚОРЫТЫНДЫ

4. ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Социологиялық зерттеуге – қоғам және оның өмір сүру, даму заңдылықтыры жатады.
Социологиялық нысан ретінде әлеуметтік өмірдің бір бөлшегін социологиялық зерттеу пәні етіп алу проблемалық жағдайдан, яғни кейбір әлеуметтік қайшылықтарды бөліп қарастыру қажеттілігінен туындайды. Проблемалық жағдай зерттеу пәнін құрайды, ал әлеуметтік өмір құбылыстарындағы проблемалық жағдайды шектеу – зерттеу нысанын бөліп алуға онтологиялық негіз болады.
Социология – тарихи қалыптасқан әлеуметтік жүйелердің дамуының, өмір сүруінің өзіндік заңдары мен заңдылықтары, жекелеген адамдардың, әлеуметтік топтардың, таптардың, халықтардың өміріндегі осы заңдардың әрекет ету механизмдері мен көріну формалары туралы ғылым.
Социологияны қоғамдық өмірдің бір ғана саласымен шектеуге болмайды. Социологияның зерттеу нысаны – индивидтердің қауымдастығы, олардың өзара қарым-қатынастарының ортасы түрінде қарастырылатын қоғам.
П. Сорокин ұзақ жылғы ғылыми ізденістерінің барысында социологияның пәні мәселесіне әлденеше рет қайта соғып, «Түрлі теориялық методологияның шекарасы мен пәні» (1913) атты арнайы жазылған көлемді мақаласында, «Қылмыс пен жаза» (1914), «Социология жүйесі» (1920) кітаптарының жеке тарауларында бұл мәселеге кеңінен тоқталды. Оның бұл мәселе туралы зерттеулері пікірлерінің сабақтастығымен, жүйелілігімен, талдауларының жаңашылдылығымен ерекшеленеді. П. Сорокин «Социология жүйесі» атты еңбегінде «әрбір социология теоретигінің бірінші міндеті бұл – пәннің анықтамасын айқындап алу, бұлай болмаған жағдайда айтқандардаң бәрі анық емес, бұлыңғыр деген кінә тағылуы мүмкін» деп жазды.
Қазіргі заманғы социология ғылымының зерттеу нысаны мен пәні бұл ғылымның ұзақ тарихи дамуының нәтижесі, ғалымдардың толқын-толқын ұрпақтары зерделеген ғылыми ізденістердің жемісі.
1. Қанапия Ғабдулина. «Құқық социологиясы». Алматы – 2003ж.
2. Аристотель. Социология. – М., 1983, т.4, 384-бет.
3. Аристотель. Социология. – М., 1983, т.4, 396-бет.
4. Энциклопедический социологический словарь. – М., 1995.
5. Дюркгейм Эмиль. Социология. – М., 1995.
6. Социология. Под ред. К. Габдулиной. – Алматы, 1997.
7. Голосенко И. А. Социология Питирима Сорокина. – Самара, 1992.
8. Әпенов С. М. Қылмыстық атқару құқығы. Оқу құралы. Алматы, 2001.
9. Сорокин П.А. Система социологии. т. 1., Пг., 1920.
10. Фролов С. С. Социология. – М., 1996.
11. Социология. Под ред. К. Габдулиной. – Алматы, 1999.
        
        ЖОСПАР:
1. КІРІСПЕ
2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ:
а) Социологиялық зерттеулердің кезеңдері мен түрлері
б) Социологиялық зерттеу бағдарламасы
в) социологиялық зерттеудегі сұрыптау тәсілі
3. ҚОРЫТЫНДЫ
4. ... ... ...... және оның өмір ... ... жатады.
Социологиялық нысан ретінде әлеуметтік өмірдің бір бөлшегін
социологиялық зерттеу пәні етіп алу ... ... яғни ... ... ... ... ... туындайды.
Проблемалық жағдай зерттеу пәнін құрайды, ал ... ... ... ... шектеу – зерттеу нысанын бөліп ... ... ...... ... ... жүйелердің дамуының, өмір
сүруінің өзіндік заңдары мен заңдылықтары, жекелеген адамдардың, ... ... ... ... осы ... ... ... мен көріну формалары туралы ғылым.
Социологияны қоғамдық өмірдің бір ғана саласымен шектеуге болмайды.
Социологияның зерттеу нысаны – ... ... ... ... ... түрінде қарастырылатын қоғам.
П. Сорокин ұзақ жылғы ғылыми ізденістерінің ... ... ... ... рет ... соғып, «Түрлі теориялық методологияның
шекарасы мен ... (1913) атты ... ... ... мақаласында, «Қылмыс
пен жаза» (1914), «Социология жүйесі» (1920) кітаптарының жеке ... ... ... ... Оның бұл ... туралы зерттеулері
пікірлерінің сабақтастығымен, жүйелілігімен, талдауларының жаңашылдылығымен
ерекшеленеді. П. ... ... ... атты ... ... теоретигінің бірінші міндеті бұл – пәннің анықтамасын ... ... ... жағдайда айтқандардаң бәрі анық емес, ... ... ... ... деп ... заманғы социология ғылымының зерттеу нысаны мен пәні ... ұзақ ... ... ... ... толқын-толқын ұрпақтары
зерделеген ғылыми ізденістердің жемісі.
Социологиялық зерттеулердің кезеңдері мен түрлері
Социология ғылымының пайда болуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... Социологиялық зерттеулер
дегеніміз – зерттеліп отырған нысан ... ... ... ... ... ... байланыста жүргізілетін логикалық,
методологиялық, тәсілдік және ұйымдастырушылық-техникалық ... ... ... ... ... ... құбылыстар мен процестердің шынайы сипатын
білуге жағдай жасайды;
- әлеуметтік байланыстарды дамытудағы қайшылықтар мен тенденцияларды
айқындауға мүмкіндік береді;
- ... ... және ... ... ... көмектеседі;
- қоғамдық процесс жолдарын анықтауға жағдай жасайды.
Социологиялық зерттеулер теориялық сипаттағы ... және ... ... ... немесе процесстерді
зерттеуге арналған әдістерді қамтитын бағдарламалар жасаудан бастау алады.
Социологиялық зерттеулер ... ... мен ... тек бір ... ғана ... ... сондықтан да оның ... ... ... Бірақ ол басқа ... ... ... тану ... арттыра түсетін, объективті мағлұмат алудың
маңызды құралы.
Қолданбалы ... ... ... ... ... ... деректерді немесе тапсырыс берушілердің
(мекемелердің, қоғамдық ұйым ... ... мен ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарының) нақтылы
практикалық қажетін қанағаттандыра отырып, дербес, ... ие ... ... ... ... бағытталған. Ол теориялық
болжамдарды дәлелдеу немесе жалған екенін анықтау мақсатында ... ... ... ... ... зерттеу қызметінің сипаты
мен мазмұны, қалыптары мен амалдары арқылы ... ... ... Бұл ... түпкі мақсат логикасына өзара ... ... ... ... негізінен төмендегідей кезеңдерге
бөлінеді: 1) ... ... 2) ... ... 3) ... ... ... зерттеудің қорытынды құжаттарын дайындау кезеңі.
Қолданбалы социологиялық ... ... ... ... ... және практикалық амалдар атқарылады. Дайындықтың
сапалылығы болашақта жиналатын мағлұматтардың ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдама, бағдарлама жасалады,
іріктеу өлшемдері анықталады. Мағлұмат ... ... ... жасалып, зерттеу ауқымы мен құралдары анықталады, зерттеу топтары
қалыптасады, жұмыс кестесі жасалады, ... ... ... ... жағынан қамтамасыз ... ... ... кезеңі ( немесе алғашқы әлеуметтік мағлұматтарды жинау кезеңі )
мағлұматтарды «алаңнан» (жеке ... ... ... ... т.б.) ... ... Мағлұматтарды зерттеу
бағдрламасына ... ... ... ... ... сұхбаттық,
эксперттік, т.б.) бақылау, ... ... ... эксперимент сияқты
тәсілдер көмегімен жиналады.
Мағлұматтарды өңдеуге дайындау және өңдеу кезеңінде ... ... ... өлшемдерінен ауытқуын тексеру тұрғысынан
зерттеледі. Тексеру жұмысы әдістемелік құжаттардың дәлдігі мен ... ... қоса бұл ... ашық ... ... ... жүзеге
асады. Мағлұматтарды компьютерде өңдеудің логикалық бағдарламасы жасалады.
Кейбір жағдайларда, (мағлұматтар аз болғанда) ... ... ... ... және ... ... ... дайындау кезеңі – қорытынды кезең. Талдаудың методологиялық
негізі – дайындық кезеңінде жасалған ... ... ... табылады.
Талдау тәсілі социологиялық зерттеудің түріне, оның мақсаты мен міндетіне
байланысты таңдап ... ... ... ... ала ... ғылым
болжамдарды құптау немесе жоққа ... ... ... ... ... ... ... парадокстар, жаңа
әлеуметтік мәселелер аңғарылады. Сонымен қатар, жасалған жұмыстардың
нәтижелері ... ... ... ... ... және ... өтінішіне байланысты жасалады.
Зерттеудің сандық-сапалық талдау деңгейіне, ... ... және ... ... ... ... ... үш топқа бөліп қарастырады:
- прогноздық социологиялық зерттеулер;
- сипаттамалық социологиялық зерттеулер;
- талдамалық социологиялық ... ... ... өзінше бір сынақ болып есептеледі және
негізгі жұмысқа дайындық сапасын тексеруге ... Оның ... ... ... ... және ... ... мен шектеулі зерттеу
құралдарына негізделеді. Барламалық зерттеу кезінде болашақ ... ... ... ... тексеруден өтеді, оның міндеттері және
болжамдары анықталады, негізгі ұғымдарды ... ... ... ... анықталады, зерттеу ауқымының щекаралары
нақтыланады, зерттеу барысында кездесуі мүмкін ... ... ... тобы ... ... Барламалық, прогноздық
зерттеулердің нәтижесінде жаңа ... ... және ... ... ... жиі ... Іріктеу көлемін анықтаудың
арнайы бір мөлшері жоқ, әдетте зерттелетін ауқым 50-100 адамнан ... ... ... мақсатына жету үшін маңызды болып саналатын респондент
топтарының барлығын қамтуы қажет.
Сипаттамалық зерттеу – нақтылы социологиялық талдаудың ... ... ... ... ... мен міндетіне сәйкес ол зерттеліп жатқан
құбылыс туралы және оның құрамдас ... ... ... ... ... деректерін пайдаланады. Сипаттамалық зерттеу ... ... ... мен ... ... талдап алынған құралдар
көмегімен жүзеге асырылады. Сипаттамалық зерттеу, көбінесе, талдау нысаны
әртүрлі сипаттамалармен ... ... ... болған кезде
қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... орнатқанын, не орнатпағандығын айқындауға
болады. Сипаттамалық зерттеудегі мағлұмат жинау тәсілін айқындау зерттеудің
міндеті мен бағытына қарай ... ... ... – зерттеліп жатқан құбылыстың құрамдас
бөліктерін сипаттау ғана емес, сонымен бірге оның ... ... ... мен ... себепші болатын құбылыстарды анықтау. Бұл –
социологиялық талдаудың ең ... ... ... тиянақты жасалған
даярлықты, бағдарламаны және зерттеу құралдарын қажет етеді. Талдамалық
зерттеуде ... ... ... жинау тәсілікешенді сипатқа
ие, бұл жерде бір-бірін толықтыратын сұрау ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мұндай зерттеу кезінде, зерттеу нысандарының жағына қарай бөлінуі
өзгеріссіз қалып, зертелінбек тарихи уақыт пен ... ... ... ... әлеуметтік жағдайдағы нысандар зерттеле отырып алынады.
Тарихи және когорталық бағыттың екеуі де ... ... ... жолдарына талдау жасауға мүмкіндік бермейді. Бұл үшін панельдік
және лонгитюдтік ... ... ... ... ... ... зерттелген адамдар тобы
бірдей уақыт аралығы арқылы қайта тексеріледі. Қайталану жиілігі, ... ... ... ... болу мүмкін және тексерістер арасындағы уақыт
аралығы ... өз ... ... ... ... ... Панельдік зерттеу барысында бұрыңғы бірлікті қатаң сақтау
зерттеліп жатқан ... ... ... туралы
мағлұматдұрыстығының маңызды шарты болып табылады.бір ... ... ... ... ... ... ... сақталмауы үлкен
кемшілік болып саналады. Бір рет іріктелінген топ уақыт өте келе ... ... ... ... жоғалтып, олар туралы берілген мәліметтер
құндылығынан айырылады. Сондықтан панельдік зерттеулер жүргізіліп жатқан
нысан ... мен ... ... барынша тұрақтылығын сақтап қала
алатындай уақыт аралығында жүргізілгені жөн.
Егер қайта тексеріс кезеңі зерттеліп жатқан ... түп ... ... ... даму ... ... жету ... қарай
іріктелген болса, онда бұл түрдегі зерттеулер лонгитюдтік деп ... ... ... нысаны ретінде ... жас ... ... ... тек ... ... топ ретіндегі
жастар қарастырылады. Лонгитюдтік зерттеулердің қайта тексерудің ... ... ... – қарастырылып жатқан нысандардың
даму процестерін түсіндіруге, сол нысан ішіндегі топтардың ерекше ... ... ... ... индивидтердің қалыптасу
тенденциясына талдау жасауға, қарастырылып ... ... ... ... даму ... ... ... мүмкіндік
береді.
Лонгитюдтік зерттеу жүргізу ұзақ методологиялық және әдістемелік
даярлықты және ... ... пен ... ... ... Бұл ... біркелкілігі сақталуы қажет.
Когорталық және тарихи зерттеу бағыттарын, панельдік, ... ... ... ... түрлерін жүргізу барысында компьютерлік
мәліметтер базасын құру және арнайы бағдарламалық ... ... ... ... өңдеу олардың нәтижелігінің басты шарты болып
табылады.
Қоғамдағы басқару жүйесін жетілдіріп, әлеуметтік ... ... ... үшін ... ... және ... ... мәлімет ағындарын қабылдап, талдап ... ... ... ... ... мұндай мәліметтер әртүрлі тәсілдер
арқылы жиналып, әртүрлі каналдардан ... ... ... ... бұл ... ... ... түседі және бірі толық, екіншісі
кемшіл соғып жатады. ... ... ... ... ... ... белгілі бір аймақта, елді мекендерде әлеуметтік өзгерістерді барынша
анық көрсететін, салыстырмалы түрде оңай жіктеліп, жүйеленіп, сандық ... ... ... ... ... өңду ... кездесетін құбылыстармен процестер туралы үздіксіз, шұғыл
мәліметтер алатын әлеуметтік мониторинг жүйесі бұл ... ... ... жолы болып табылады. Социологиялық мониторинг – ... ... ... ... сақтауға және алғашқы талдау жасап шығуға
мүмкіндік беретін біртұтас жүйе. Ол берік методологиялық базаны және ... ... үшін ... ... ... ... ... мониторинг жүйесін екі салаға: әлеуметтік мониторинг
және статистикалық мониторинг деп бөліп қарастыру қажет.
Әлеуметтік мониторинг ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Оның басты міндеті – жаңа, қажетті
және жүйеленген ... ... ... ... бір уақыттарда
жүйелітүрде алып тұру болып табылады.
Әдетте, аса зәру ... ... әр ... ... ... өткізіліп тұрады.
Статистикалық мониторинг – сандық сипаттамалар, нақтырақ айтқанда
қоғам ... ... ... ... ... көрсеткіштер мен
коэффициенттер алу жүйесі. Оның басты ... ... ... т.б. ... тиімді талдауға қажетті әлеуметтік және
экономикалық ... ... ... беру ... ... және ... мониторингтер түрліше мағлұматтар
береді: әлеуметтік мониторинг түрлі мәселелерге ... ... ... ... ... мониторинг объективті
сандық көрсеткіштердің көмегімен ... ... ... ... ... және статистикалық деректер сипатының түрліше болуына қарамастан
әлеуметтік және статистикалық мониторингтер ... ... ... сай ... бұл ... ... келе ... біртұтас жүйесін құрайды.
Сонымен, әлеуметтік мониторинг дегеніміз – қоғам өмірінің аса ... ... ... және статистикалық, мәліметтер алу, өңдеу
және сақтаудың тармақталған жүйесі. Әлеуметтік ... ... ... аса ... ... ... отыруы;
2) әлеуметтік және статистикалық көрсеткіштердің белгілі бір тұрақты
түрлерінің болуы;
3) пайдаланудың ... ... ... ... ... икемділігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... арқылы ортадық есептеу орталығына
беру, оларды өңдеу және сақтау ... ... ... біртұтас ұйымдық орталықтан жүргізу;
6) бар мәліметтерді пайдалануды ұйымдастыру.
Әлеуметтік ... ... ... аса ... ... және ... мәліметтерді кешенді ... ... ... табылады. Мұндай мәліметтерді алу ... ... ... объективті негіздеуге мүмкіндік береді, адам
мүдделері, құндылың бағыттары, сарындары, мақсаттары дәл сипатталатындықтан
да ... және ... ... өзара салыстыру қиындығы
едәуір азаяды. Бірыңғай ... ... ... дәл ... етеді, зерттелінетін нысанның бір сарындылығын қадағалау алдын-
ала жасалынған өлшемдер бойынша алынған мәліметтерді салыстыра ... ... ... ... ... ... сақталуы қажет:
1) әлеуметтік және статистикалық бақылаудың бір территорияда немесе
әкімшілік аймақта ... ... және ... ... ... мерзімінің
жоспарлылығы;
3) мәліметтер алудың бырыңғай формаларының болуы;
4) әлеуметтік және статистикалық мәліметтерді салыстыру өлшемдерінің
жасалуы;
5) бырыңғай әлеуметтік ... ... ... оның ... ... отыруы.
Елдің басқару жүйесін, әлеуметтік ғылымды қоғам өмірі туралы туралы
сапалы ... ... етіп ... ... ... мониторинг
кез-келген адамды, оны қызықтыратын барлық мәселелер бойынша материалдармен
жабдықтай алатын болуы ... ... ... ... ... ... ету аса маңызды. Оған мынандай міндеттер
жатады:
1) түсінуге оңай мәліметтер ұсыну;
2) пайдаланушының мақсатына орай ... тез ... ... ... ... ... ... өңдеудің әдістерімен
өңдеудің нақтылы нәтижелерін рәсімдеу формаларын ... ... ... ... ... ... ...
социологиялық зерттеудің сапасы мен тиімділігін ... аса ... және ... ... ... ... ... мінднттнрінің
бірі.
Социологиялық зерттеу бағдарламасы
Қолданбалы социологиялық зерттеу бағдарламасы зерттеудің барлық
кезеңдерін жүргізудің ... ...... ... ... мен талдауды қамтимды. Бағдарлама ғылыми ... ... ... ... ... ... ... метологиялық, әдістемелік
және ұйымдастырушылық ұйымдастырушылық сипаттағы ... ... ... қарастырылатын проблеманы дәл айқындауға, зерттеудің мақсаты мен
міндетін белгілеуі, ... ... мен ... ... алдын ала талдаулар
жүргізуге, болжамдар ... ... ... ... ... ... ... өткізуге мүмкіндік беруі қажет. Бұл – ... ... ... ... ... мұндай қызметі осы
зерттеу жұмысында ... осы ... ... ... ... ... бір ... қалыптасуынан да көрінеді. Бағдарламаның
методологиялық бөлігі не ... ... ... толық жауап беруі тиіс.
Әдістемелік және ұйымдастырушылық қызметті бағдарламаның ... ... Онда ... ... ... ... ... жинаудың
қандай әдістері қолданылатындығы, ... ... ... мәліметтердің қалай өңделіп, талданылатындығы көрсетіледі.
Осылардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... процесін нақтылы да тиімді ұйымдастыруды
қамтамасыз ететін жұмыс жоспары, зерттеу ұжымының әр мүшесінің ... ... ... жұмсалатын шығын көрсетілген бөлігі атқарады.
Бағдарламаның бірінші әдіснамалық тарауында бірнеше құрамдас бөлімдер
болады. Оларға:
1) проблеманы талдау мен ... ... ... ... ... ... оны алдын ала ой елегінен өткізу;
3) зерттеу пәнін анықтау, оны алдын ала сараптау;
4) зерттеудің мақсаты мен міндетін анықтау;
5) болжам ... ... ... ... ... ... түсіндіру.
Социологиялық бағдарлама жасағанда алдымен зерттелуге тиісті проблема
ой елегінен өткізіліп, талданады. Әдетте, проблемалық ... ... ... олар өзара бір-бірімен терең байланысып жатады. Оның үстіне
бұл байланыстар әртүрлі болып келеді. Ал проблема проблемалық жағдайдан ... ... ... ... проблемалық жағдайда бірнеше проблемалар
болып ... ол ... ... ... ... Проблемалық жағдай
бір проблеманың аясында қаралуы мүмкін, бірақ ол одан ... не кең ... ... мен ... жағдайдың арақатынасы әлеуметтік нысанды
зерттеудің түріне, ауқымы мен тереңдігіне байланысты. ... ... ... ... біз ... ... ауқымда
зерттейміз дегенді дәл анықтап мп алуымыз қажет. Егер ... ... ... ... міндет болса, онда проблемалық ... ... ... ... ... анықтайтын проблеманың
квинтессенциясы іспеттес.
Әлеуметтік және ғылыми проблеманы ажырата білу керек. әлеуметтік
проблема дегеніміз – оны ... ... ... ... етіп ... өмірдегі әлеуметтік қайшылықтар. Ғылыми проблема
дегеніміз – қоғамның белгілі бір іс-әрекеттерді қажет етуін білу мен ... ... ... мен ... ... ... ... қайшылықтар.
Оның үстіне, ғылыми проблеманың қойылуы ... ... ... да білдіреді. Әлеуметтік проблема әртүрлі масштабта ... ... ... ... (оқу ... ... ұжымдары), не шағын
территорияны ... ... ... ... елді ... ... үлкен
әлеуметтік топтарды (кәсіптік топ, ... топ, ... ... ... әскери қызметкерлер, білім беру саласы
қызметкерлері, т.б.), ... ... ... ... ... мен ... ... экономикалық, саяси, т.б.),
төртіншесі бірнеше көптеген елдерді толғандыратын әлеуметтік проблемаларды
(экологиялық, ұлттық азшылық, демократияның дамуы т.б.) ... ... ... ... ... ... белгілі
бір қайшылықтарды шешуде әлеуметтік қажеттіліктің пісіп жетілу деңгейіне
(тұтастай қоғамдық, не бір әлеуметтік құрылым проблемасын шешу ... оны ... ... осы сала ... ғылыми білімдердің
дәрежесі мен социологтардың практикалық тәжірибелеріне келіп тіреледі.
Бағдарламаны жүзеге ... ... ... ... Шын ... ... нысаны мен пәнін зерттеу тереңдігі негізге алынады.
Осы негізде ...... ... және талдамалық түрлерге
бөлінеді. Бұлардың ішінде, талдамалық зерттеу ең күрделісі және ... да оның ... ... жетілген әрі терең болуы
керек.
Сонымен, социологиялық зерттеу нысанына айналуға тиісті проблема бар
делік. Проблеманы ... ... ... ... қана ... ... ... бір ерекшелігі – оның бірнеше пәндерді
қамтуы. Сол себепті де социологиялық зерттеу ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі деректерді
пайдаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... т.б. ... болуы мүмкін. Социолог әлеуметтік
проблеманы зерттеп, ол туралы материалдар ... ... ... ... анықтамалықтармен, сөздіктермен, мерзімді
басылымдармен танысу, ... теле және ... ... көріп, тыңдау,
мамандармен кеңесу, олардан алған ақпараттарды өз әріптестермен ... ... және ... тәжірибесін пайдалану, т.б. іс-әрекеттердің
барлығы кедеге асатын болады. Басқа ... ... ... әріптестерінің тәжірибелеріне онша мән бермеу проблеманы зерттеу
ісінде біржақтылыққа, субъективтілікке апарып соқтырады.
Проблеманы қарастыру ... – оған ... ... ... ... ... ... мәселе жалпылама қойылады да артынан барып оның ... ... ... ... логикалық талдау жасау екі түрлі
болады: 1) жүйелі немесе ... ... ... ... ... ... не ... құрылымын (немесе
жүйесін) анықтап, қарастыру ... ... ... ішкі ... ... не ... құрамдас бөліктерге бөлшектеніп, олардың
өзара байланыстары мен ... ... ... ... қарастырылып отырған процеске, құбылысқа сырттан әсер ... ... ... ... ... ... ... дамуына
қолайлы жағдай жасайтын, не кедергі ... ... ... ... ... отырған процестің не құбылыстың өзінен үлкен әрі
күрделі әлеуметтік ... мен ... ... ... ... мен ... де ... Бұл ретте қарастырылып отырған
құбылыстың не процестің пайда ... ... әсер ... ... ... ... Бұл ... әсер ету дәрежесін анықтау
дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... екінші
кезекте, жанама, онша маңызды емес екенін сараптау. Осылайша проблеманы
логикалық жағынан терең ойластыру, ... ... ... ... көмектеседі. Эмпирикалық зерттеуде проблемаға логикалық талдау
жасағаннан кейін барып, проблемалық ... дәл ... ... ... проблеманы неғұрлым дәл, анық түсінсек, проблемалық
жағдай да ... ... әрі ... ... ... барысында зерттеу нысаны айқындала ... ... ... ... әлеуметтік өмір белгілі бір
жәрежеде әлеуметтік қайшылықтары бар әлеуметтік институттардың, топтардың,
процестердің ... ... ... Кең ... зерттеудің нысаны әртүрлі қауымдарға, топтарға, ұйымдарға
топтасып, түрлі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... бір әлеуметтік проблеманың иесі болып танылады.
Эмпирикалық зерттеу нысанын белгілер алдында кеңістіктік-мерзімдік,
сапалық-сандық сипаттамалар анықталуы қажет. Бағдарламаның ... ... оны ... ала ... деп ... ... ... мынадай
белгілері көрсетілген:
1. кеңістігі (ел, аймақ, қала, кәсіпорын);
2. мерзімі (зерттеу жүргізу мерзімі);
3. саласы ... ... ... ... коммерция, т.б. салалар).
Зерттеуге таңдап алынған әлеуметтік нысан ... жүйе ... екі ... қарастырылады:
1) одан да үлкен біртұтас жүйенің бір бөлігі ретінде, яғни факторлық
(функционалдық) талдау жүргізіп, зерттеу нысанына әсер ... ... ... ... шарттары, әрекеті, дамуы анықталады;
2) зерттеу нысаны жеке бөліктерден ... ... жүйе ... ... ішкі ... (мысалы, студент жастар әлеуметтік нысан
ретінде жігіттер мен қыздардан, түрлі жастағы, ... шығу тегі ... ... мамандық бойынша оқып жатқандардан тұратын тұтастық
ретінде) талдау жасалады.
Біріншісінде, нысан ... ... ... ... ... ... ... екіншісінде, ішкі құрылымы қарастырылады.
Көбінесе социологиялық зерттеу нысанының құрамдас бөліктері тұтас
қамтуға сыймай жатады. ... да ... ... ... ... жалпы ерекшеліктерін сипаттайтын құрамдас бөліктер, яғни ... ... ... ... мөлшері анықталады.
Нысанды бөліп алу социологиялық зерттеу пәнін анықтаумен тығыз
байланысты. Эмпирикалық социологиялық зерттеудің пәні ... ... шешу үшін аса ... ... ... ... мен ... болып табылады. Пәннің нысанда пайда ... ... ... ... жақтары болады. Бір нысан түрлі әлеуметтік
проблема тұрғысынан зерттеліп, соған орай бірнеше пәнге ... ... ... зерттеу пәні зерттеліп отырған әлеуметтік
нысан көлемінде шектеліп, құрылымы күрделі болып ... ... ... ... әлеуметтік нысанның тікелей сипаттауға, жіктеуге
келетін, әлеуметтік факторларды статистикалық ... ... ... ... ... мен ... ... Эмпириялық
зерттецу пәні абстрактылы әлеуметтік нысандарды, ... ... ... ... ... ... пәнінен ерекшеленеді.
Сонымен проблема, проблемалық жағдай анықталып, ... ... ... ... ... мен ... белгілеп алған соң,
алдағы жұмыстардың мақсаты мен міндеті айқындалуы ... ...... ... күтілетін соңғы нәтижесі. Проблеманы шешу барлық ... ... ... ... дәл ...... аса ... талабы. Эмпирикалық зерттеудің мақсатын ... ... ... ... ... ... Егер ... зерттеудің мақсаты зерттеуші мен тапсырыс берушіге толық
түсінікті болмаса, онда соңғы ... ... ... келіспеушілік
тууы мүмкін. Мақсат дәл де түсінікті болуы үшін ол ... ... және ... мақсатқа негізделген басты және қосымша
міндеттер көрсетіледі. Міндеттер болашақ зерттелуге дайындық, белгілі бір
әдістемелік ... шешу үшін де ... ... ... және ... деп бөлу ... күші ... тиімді пайдалануға, ең алдымен, басты міндеттерді шешуге күш салуға
мүмкіндік жасайды. Алға мақсат пен міндеттің ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Бағдарламаны жасаудың келесі сатысы – жұмыс болжамдарын ұсыну. Болжам
дегеніміз – зерттелінетін социологиялық ... ... оның ... ... ... сипаты, әлеуметтік проблеманы шешудің
мүмкін жолдары ... ала ... ... ... – ғылым
дамуының деңгейін көрсететін білім түрі де ... ... ... зерттеулерде нақтылы бір проблеманы қарастыруға қажетті
теориялық білімдер қоры ... ... бола ... ... ... ... пен процесті алдын ала ... және ... ... ... ... ... ... белгілі бір талаптар қойылады. Болжам арнайы не жалпы
социологиялық теорияға сәйкес, ғылыми негізді (яғни ... ... ... ... ... ... ... жолмен
тексерілетін, логикалық тұрғыдан қайшылықсыз балуы керек.
Болжам жасаудың негізгі қиындығы оның зерттеу мақсаты мен міндетіне
сай ... ... анық ... екі ұшты ... байланысты.
Ереже бойынша эмпирикалық зерттеу алдын ала ... ... ... ... түрі мен тәсілі зерттеудің түріне, оның
мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... талаптар қойылады. Олардың ішіндегі ең бастысы
– оның репрезентативтілігі, яғни ... ... бас ... ... ... ... ... екі принципті шартқа негізделген: 1) зерттеу нысаны
сапалық сипаттамасының өзара байланыстылығы мен шарттылығы; 2) ... ... бас ... ... ... болып табылатын оның
бөліктерін қарастыру негізінде алынған тұжырымдардың бүгінге айналуға да
қақылығы.
Сонымен, ... ... ... ... бағытта
жүргізілуін ұйымдастырып, бағыттап, оның жүзеге ... ... ... ... бір темірқазық сияқты.
Бағдарламаны дайындау жоғары кәсіптік билікті, уақытты ... ... ... оны ... ... даярлайды; ал оны жасауға зерттеу
ісінің өзіне кететін уақыттан ... ... кем ... кетпейді. Эмпириялық
социологиялық зерттеудің жетістігі көбіне жүргізу бағдарламасының сапасына
байланысты.
Социологиялық зерттеудегі сұрыптау тәсілі
Зерттелінетін нысанды ... ... аса көп ... және ... қажет ететіндіктен социологиялық зерттеулер, әдетте, сұрыптау
түрінде ... ... да ... ... ... әрі ... ... сұрыптау жасау негізгі міндеттердің бірі саналады.
Сұрыптаудың өкілеттілігі (репрезентативтілігі) деп оның нәтижесінде
алынған жиынтықтың зерттелуге тиіс социологиялық ... ... ... айтады. өкілеттілік қатал ... ... ... екі
деңгейі арқылы қамтамасыз етіледі: біріншіден сұрыптаудың ... ... ... ... сұрыпталған жиынтық нәтижелердің дәлдігін
мүмкіндігінше қамтамасыз етуге жарамды барынша ... ... ... ... ... оның ... сондай-ақ сипаты
мен мерзімінен шығатын жалпы құнына байланысты. Сұрыптаудың сипаты бас
жиынтықтың сипатымен және ... ... ... ... ... ... зерттеулерді ұйымдастыруға деген
көзқарасты айтарлықтай өзгертіп жіберді: талдау міндеттері тек ... ғана ... ... ... ... де ... ... бірге бір зерттеуде әрі сипаттамалық, әрі талдамалық ... ... шешу ... ... бола ... де
есте ұстаған жөн.
Егер сұрыптауды бас жиынтықтың зерттеу құралы ретінде қарастыратын
болсақ, онда оған қойылатын басты талап – ... ... ... бас
жиынтыққа қолдану мүмкіндігі айқын болады.
Сұрыптап зерттеудің бас нәтижелерін бас жиынтыққа қолдану сұрыптаудың
екі ... ... екі ... ... ... ... қатаң
индуктивтік әдісі көмегімен жүзеге асады: 1) сипаттамалық ... ... ... 2) ... мақсатта қолданылатын
болжамды статистикалық тұрғыдан тексеру. Бұлайша жинақтап қорыту мүмкіндігі
математикалық ... ... ... негізделеді, ал ол өз
кезегінде бас жиынтықтың кез келген ... ... ... ... ... ... сүйенеді. Бас жиынтықтан жай кездейсоқ
сұрыптаудың өзінде: 1) бас жиынтықтың біртектілігі; 2) оның барлық ... ... үшін ... ... ... 3) бас ... ... толық тізімі; 4) осы тізімге кездейсоқ ... ... ... болады.
Жай кездейсоқ сұрыптаудың негізгі проблемаларына: 1) бас жиынтылығы
біртектілік ұғымының күрделілігі мен түрлі мағыналылығы; 2) оның ... ... ... ... ... ... 3) ... және олардың зерттеуге қатысу деңгейінің түрліше болуы
жатады.
Сұрыптау алудың ... ... ... және ... емес) болып бөлінеді. Ықтимал ... жай ... ... және ... ... ... ... сұрыптау әдістері, жүйелі сұрыптау мен рандомиялық әдіс-
тәсілдер жатады. Мақсатты әдістерге – квоталық және ... ... ... ... ... ... сұрыптауы кіреді.
Жүйелі сұрыптауда сұрыптау тізім бойынша белгілі бір қадаммен жүріп
отырады. Бұл әдіс-тәсіл жай кездейсоқ ссұрыптауға қарағанда ыңғайлы ... ... ... ... заңдылықтар болмаса, бұл әдәс-тәсіл кездейсоқ
сұрыптаудағыдай, ал мөлшері тәртіпке келген ... ... ... ... ... бас ... және ... бас жиынтықтың тұтас күйінен гөрі құрамдас бөліктері ... ... ... ... ... белгілері ... ... ... деп те ... сұрыптау табиғи түрде барынша ұсақ құрамдас ... ... ... ... айтарлықтай болмайтын бас
жиынтықтарда қолданылады.
Сұрыптаудың негізгі статистикалық емес әдісіне – квоталы сұрыптау
жатады. Бұл әдіс бас ... ... ... ... үшін ... бар ... да ... бойынша бөлінуі белгілі, бірақ
олардың тізімін алу мүмкіндігі жоқ, ... ... ... ... пен ... тапшылығы болған жағдайда қолданылады.
Экспериментальды сұрыптау квоталық сұрыптаудың жеке бір ... де оның ... бас ... ... ... оның салыстыра
зерттеу нысаны болатын бөліктерін сұрыптапалуды алға қояды.
Сұрыптап зерттеудің нәтижелері барлық уақытта уақытта да анық ... ... бас ... бір ... ғана ... және ... қатемен жүргізілетіндіктен де болады. Сұрыптаудың қателері ... ... үшін ... мен бас ... ... ... ... айырмашылығы түсініледі. Әдетте, сұрыптаудың қателерін
жүйелі және кездейсоқ деп екіге бөледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тұтынушыларға ақпараттық қызмет ... ... ... ... ... сапасы мен тиімділігін ... аса ... және ... ... ... мониторингтің негізгі мінднттнрінің
бірі.
Сонымен қорыта айтқанда, ... ... өзі, ... ... ... қайта құруды талап еткен кездері, социологияның ... ... ... мен міндеттер қояды, ескі проблемаларды жаңаша
шешуді ұсынады. Социологиялық зерттеу әдістерін тану, оны ... ... білу – бұл ... ... ... ... ТІЗІМІ:
1. Қанапия Ғабдулина. «Құқық социологиясы». Алматы – 2003ж.
2. Аристотель. Социология. – М., 1983, т.4, 384-бет.
3. ... ... – М., 1983, т.4, ... ... ... ... – М., ... Дюркгейм Эмиль. Социология. – М., 1995.
6. Социология. Под ред. К. Габдулиной. – Алматы, 1997.
7. Голосенко И. А. ... ... ...... ... Әпенов С. М. Қылмыстық атқару құқығы. Оқу құралы. Алматы, 2001.
9. Сорокин П.А. Система социологии. т. 1., Пг., ... ... С. С. ... – М., ... Социология. Под ред. К. Габдулиной. – Алматы, 1999.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Вильфредо Парето, Фердинанд Теннис және Георг Зиммельдің социологиялық ойлары32 бет
Діннің социологиялық құрылымы мен қызметтері24 бет
Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарындағы әдебиет туралы айтыстар. ҚазАПП тұсындағы тұрпайы социологиялық сындар. Соғысқа дейінгі әдеби мұраны игеру мәселесі20 бет
Социологиялық зерттеуді ұйымдастыру және жүргізу15 бет
Социологиялық зерттеулердің түрлері, бағыттары мен әдістері35 бет
Социологиялық парадигмалар4 бет
Социологиялық парадигмалар туралы11 бет
XIX ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар4 бет
Баланың жастық кезеңдегі зерттеудегі ойлар7 бет
Басқару әдістері мен технологиялары12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь