Суицид

Мазмұны
1.Кіріспе сөз ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4б.

2.Суицид жөніндегі жалпы ұғымдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5б.

3.Өзіне.өзі қол жұмсаушылықтың себептері,
түрлері мен категориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8б.

4. Жас өспірімдердің суицидтік мінез.құлығының ерекшелігі ... ... ... .. 13б.

5. Жасөспірімдердің суицидке бару әрекетінің алдын алу ... ... ... ... ... 18б.

6. Жан күйзелісі және одан арылу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 19б.

7. Тәрбиелеу, түзету әсерінің психологиялық педагогикалық негіздері.
Педагогтар мен ата.аналарға ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 25б.

8. Оқушыларды өзара қарым . қатынасын
анықтау (сауалнамалар) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27б.

9. Оқушылардың өз сезімін басқару жолдарына
арналған ашық сабақтар үлгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 41б.

10.Онтүстік әлеміндегі статистика ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 48б.

11. Өмір философиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57б.

12. Асығыс қадам азабы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 58б.

13. Кек алудың төте жолы (әзіл әңгіме) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 61б.
Кіріспе

Өмірден қымбат ештеңе жоқ десек те, адам психикасындағы дағдарыс үлкен-кіші демей өлімге алып баратыны өкінішті. Әсіресе, жастарға тән демонстративтік, байбаламдық суицид, (өзін-өзі өлтіруге қастандық әрекет) ол рухани әлсіз жандардың көмек сұраған жан-айқайы екенін мектеп психологтары мен ата-аналар дер кезінде түсініп, жәрдемге келуі керек.
Суицидтің себебі әр түрлі. Басты себеп, үмітсіздікке бой алдыру мен жеке жан дағдарысы екенін біз әр кез ұмытпағанымыз абзал. Жасөспірімдерде өлім – өмір сүрудің соңы деген түсінік болмайды. Қарсыластарына қыр көрсетіп, “мәңгі емес, тек бір мезгілге жазалаймын” – деген ойда болады. Бірақ оның соңы орны толмас өкінішпен аяқталады.
Жасөспірімдердің суицидке бару әрекетінің алдын-алу ата-аналар мен мектеп психологтарының, әлеуметтік қызметкерлердің және сынып жетекшілердің ең басты міндеттері.
Қолданылатын әдебиеттер тізімі:
1. Анастази А., Урбина С. Психологическое тестирование.- СПб.,2001.
2. Бурменская Г.В., Захарова Е.И., Карабанова О.А., Лидерс А.Г., Лебедова Н.Н.Возрастно-психологический подход в консультировании детей и подростков.- М.,2002.
3. Венгер А.Л. Психологическое консультирование и диагностика: в 2ч. - М., 2001.
4. Детская практическая психология / под. ред. Т. Д.Марцинковской.- М.,2004.
5. Изотова Е.И. Психологическая служба в образовательном учреждении.- М., 2007.
6. Практическая психология образования / под. ред. И.В.Дубровиной.- М., 2003.
7. Романова Е.С. Графические методы в практической психологии. - СПб., 2001.
8. Семаго Н.Я., Семаго М.М. Проблемные дети: основы диагностической и коррекционной работы психолога. -М., 2001.
        
        Мектеп мұғалімдеріне және студенттерге арналған
көмекші құрал
ШЫМКЕНТ
Мазмұны
1.Кіріспе сөз ---------------------------------------------------------------------------- 4б.
2.Суицид жөніндегі жалпы ұғымдар --------------------------------------------- ... қол ... ... ... мен ... ------------------------------------------------------- 8б.
4. Жас өспірімдердің суицидтік мінез-құлығының ерекшелігі ... ... ... ... бару әрекетінің алдын алу ------------------- 18б.
6. Жан күйзелісі және одан арылу жолдары ------------------------------------- 19б.
7. ... ... ... ... ... ... мен ата-аналарға ұсыныстар ----------------------------------------- 25б.
8. Оқушыларды өзара қарым - қатынасын
анықтау (сауалнамалар) ... ... ... өз сезімін басқару жолдарына
арналған ашық сабақтар үлгілері ------------------------------------------------- ... ... ... ... 48б.
11. Өмір философиясы ---------------------------------------------------------------- 57б.
12. Асығыс қадам азабы -------------------------------------------------------------- ... Кек ... төте жолы ... ... ... ... ... қымбат ештеңе жоқ десек те, адам психикасындағы дағдарыс үлкен-кіші ... ... алып ... ... ... ... тән демонстративтік, байбаламдық суицид, (өзін-өзі өлтіруге қастандық әрекет) ол рухани әлсіз жандардың көмек сұраған жан-айқайы екенін мектеп ... мен ... дер ... ... ... ... ... себебі әр түрлі. Басты себеп, үмітсіздікке бой алдыру мен жеке жан дағдарысы екенін біз әр кез ... ... ... өлім - өмір ... соңы деген түсінік болмайды. Қарсыластарына қыр көрсетіп, "мәңгі емес, тек бір мезгілге жазалаймын" - ... ойда ... ... оның соңы орны ... өкінішпен аяқталады.
Жасөспірімдердің суицидке бару әрекетінің алдын-алу ата-аналар мен ... ... ... қызметкерлердің және сынып жетекшілердің ең басты міндеттері.
Филология ғылымдарының кандидаты ... ... ... ... ... ұғымдар.
Өзін-өзі өлтіру (суицид) - бұл саналы түрде өзін өмір сүруден ... ... ... ... жағдайында немесе психикалық ауру ықпалымен жасалған өз-өзіне қол жұмсау әрекеті; жүйкесін қатты жарақаттайтын жағдайлар ықпалымен өмірден ... ... кету ... бұл ... жеке өмірдің жоғары құндылық ретінде мәні жоғалады.
Осылайша, суицид ұғымы адамның өзін-өзі ... ... ... береді, басқаша айтқанда, бұл өз-өзіне қол жұмсаудың жоғарылатылған ... ... ... ... мінез-құлқының аталған түрі енжарлы, әрекетсіздік болып сипатталып, шешімі жоқ мәселелерден
өз-өзін зорлықпен, күшпен ... қиып кету ... ... табылады.
Суицидалдық ниет-түпкі ойға ерік компоненті қосылған кезде шығады, яғни, шешім сыртқы мінез-құлық әрекетіне көшуге дайын болу кезеңі.
Дәрігерлер өзін-өзі өлтіруді үш ... ... анық ... ... соң, ... ... жоғалтып, адам өзін ұзақ уақыт өлімге дайындайды.
Екінші, жасырын суицид, адам өзін ... ... ... Тек ... ... тәуекелге бел буу күтпеген өлімге алып келеді.
Үшінші, ... ... ашық ... өлімге бет бұру. Бір нәрсені дәлелдеу үшін, біреуге ерегісу.
Өзіне қол жұмсайтындарды екі ... ... ... ... ... ... әртүрлі психикалық ауруға ұшырағандар.
Екінші, психикалық дені сау, стресстік (күйзеліс) жағдайларға төзбей қарағандар. Әсіресе дені сау ... ... ... ... қол ... алты есе ... болып келеді.
Ресми мәліметтерге жүгінсек, еліміз бойынша соңғы үш жылда ... ... ... деңгейі 8 пайызға өскен. Жүйке сырқатының аурулары 2,3 пайызға артты. Қазіргі таңда ... 15 ... ... ... 14-ші ... яғни 300 ... жуық жасөспірім жүйке жүйесіндегі және психикалық ауытқушылыққа душар болған.
Жыл сайын елімізде 11 мыңға жуық баланың психикалық және ... ... ... болғаны анықталады. Психикалық қоздырғыш заттарды тұтыну салдарынан балалардың алғашқы ауытқушылыққа ұшырау оқиғасы 2000 жылғы мәліметтермен салыстырғанда, 2003 жылы 3 ... ... ... ... әуестену салдарынан психикалық мінез-құлық ауытқушылығына ұшыраған балалар саны тіркелген. Бұл көрсеткіштердің ... бір ... ... ... ... қатар, соңғы үш жылда психикалық қоздырғыш заттарды тұтыну салдарынан ... ... ... саны да арта ... (51,5 пайыз).
Жасөспірімдер арасындағы психикалық және мінез-құлық ауытқушылығына алғаш рет ұшырау көріністері 37 пайызға өскен.
Мамандардың айтуына қарағанда, балалармен жасөспірімдер арасында өз ... ... қию ... де ... түсті. Ұл балалар арасында мұндай көрсеткіштер әрбір 100 тұрғынға ... 10,4 ... (1996 жылы - 9,6) қыз ... ... 100 мың ... ... 3,7 (1999 ... болды. Жасөспірімдер арасындағы өзін-өзі өлтіруге басты себеп психикалық қоздырғыш заттарды тұтыну салдарының психикалық және мінез-құлық ауытқушылығына байланысты деп отыр.
Өзін-өзі ... ... ... ... Өзін өртеу;
* Газға улану;
* Дәрі және сұйықтарды шектен тыс ішу;
* Биіктен құлау;
* Өзіне суық қару ... ... ... ... ... ... бір аспектілері суицидке әрекет жасауға түрткі болады. Зерттеулер нәтижесі үмітсіздік сезімі суицидтің маңызды ... ... ... ... өзін ... деп ... суицидті барлық қиындықтан шығаратын бірден-бір жол деп сезінеді. Олардың көбі жалғызбасты адамдар. Жалғызбасты адамдар өмірдің қиын ... ... ... ... ... ... ... Себебі оған моральді көмек беретін жақын достары жоқ. Ал психикалық ауруын емдетпеген адамдар суицидтің ... ... 90 ... ... ... жан ... алып ... түрлі соматикалық аурулар да суицидке түрткі болады. Суицидке барған ... 1/3-і өлім ... ... ... ... ... ... тәуелділіктің тағы бір факторы - бұрын соңды ... ... ... ... ... ... қатар туыстар арасында жасалынған суицид. Бұл жерде индивидтің әлеуметтік деңгейі де үлкен рөл атқарады.
Суицидке ниеттенген белгілері.
Суицидке ... ... 80 ... ... ниеттері туралы алдын-ала белгі береді. Әдетте, олар суицид туралы әңгіме айтады немесе өлгісі келетіндігін айтып, өзінің түкке тұрмайтындығын, яғни өмірінің ... ... ... ... суицидті көрсетіп немесе әдеби шығармалардағы суицидті әңгіме етіп белгі береді. Тағы бір қауіп - ... ... бір ... ... және ... аяқ ... мінез-құлқының өзгеріп шыға келуі. Мұндай өзгерісті деп атайды. Мұндай кезде индивид жұмыстарын жөнге келтіріп, мал-мүлкін таратады, сонымен қатар ... және ... ... жиі ... ... болады.
Мұндай суицидтің белгілерін байқаған адам, суицид туралы кішкене де болсын түсінік ... ол ... ... ... ниеті бар ма, жоқ па екендігін сұрап, оның қателік болатындығын ұғындыру қажет. Егер жауап суицидке ниеттенгенін көрсетсе, онда ол ... тез ... ... ... ... ... болатын басындағы қиындықтарын шешуге көмек беруі тиіс. Көптеген суицидті болдырмауға мүмкіндік бар, себебі суицидке неттенетін кезең, әдетте уақытша ... ... ... ... ... ... туған-туысқандарына, достарына өте үлкен қатты соққы болып тиеді. Қасақана, аяқ ... ... ... зорлықпен жасалынған өлім, басқаларды жиі көмексіз, жігерсіз етіп сезіндіреді. Өлі денені тауып алған кезде, отбасы мүшелері және ... ... ... факторларын алады. Көбіне ата-аналар өздерін кінәлі етіп сезінгендіктен көп зардап шегеді. Суицид әлеуметтік стигма болып қаралатындықтан, ... ... ... ... ... адамдармен араласудан қашқақтайды және бөтен адамдар олардан қашқақтап жүреді. Мұндай мәселелерге қарамастан, суицидті ... ... де, ... айырылған адамдар сияқты психологиялық проблемаларды бастан өткізе отырып, ақырында мұндай қайғыдан арылады. Сәтсіз суицидтен өткен ... ... ... орнына келтіруде көмек беретін топтың рөлі айырықша ... ... ... ... туралы шулы ақпараттар да басқа адамдардың (фанаттар) өзін-өзі өлтіруіне ... бола ... ... ... де бар. ... 13-19 жас ... ... диапазонында. Бірақ та көптеген зерттеулер мұны негізсіз, яғни мұндай пікірлерді әділетсіз деп есептейді.
Суицидке деген көзқарас.
Көптеген адамдар ... ... ... ... ... ... ... шорқақтық танытады. Сонымен қатар көпке таралған, суицид тақырыбында, мынадай миф бар: . Бірақ көптеген психиаторлар мен ... ... ойы бар ... ... ... айта ... ... сезінуі мүмкін деген ойға келді. Суицидке деген көзқарас ғасырлар бойы өзгеріп ... ... ... ... ... көзқараспен қарай отырып, кейбір суицидтен тірі қалған адамдардың құқығын қорғай отырып, көптеген дәстүрлі діндер ... ... ... ... оларды салт-дәстүрмен көмеді. Суицидті жүзеге асыруға көмек көрсеткендік жазасы бар ... ... ... қол ... ... түрлері мен категориялары
Суицидті мінез-құлықтың шығу себебі өте күрделі және әр алуан. Оның себебін адамзаттың биологиялық, генетикалық, психологиялық және ... ... ... ... Отбасындағы ажырасу, жұмыстан, сабақтан шығу секілді экстремалды жағдайлар кезінде жасалынатына қарамастан, кейбір ... ... ... ... ... емес ... ... сылтау деп болжайды. Өз-өзіне қол жұмсаған адамдардың көбі дауасы жоқ жан күйзелісінен зардап шегетіндер. Суицидтің ... көп ... ... жан ... ... оның ... ... суицидтің себебін түсінуге мүмкіндік береді.
Адамдар арасында кездесетін басқа да психикалық аурулар, мысалы: биполярлы қынжылу, шизофрения және мазасыздық, суицидке алып ... ... ... ... ... ... бір отбасында жоғары болатындығын көрсете отырып, суицидтік тәуелділікте генетикалық және әлеуметтік факторлар да ... рөл ... ... Пенсильванияда 100 жыл көлемінде жасалынған суицидтің төрттен үші төрт отбасында болған. Егер егіздің бірі суицид жасауға ... ... де ... ... Бұл факт суицидте генетикалық әсердің де барлығын дәлелдейді.
Кейбір психикалық аурулар мысалы: шизофрения, ішімдікке құмарлық - көбіне ... ... ... жағдайда адамдардың миында серотонин деңгейі төмен ... ... ... ... ... ... психиатр Зигмунд Фрейд 20 ғасыр басында ең алғашқы суицидтің психологиялық теориясын жасап шықты. Онда ол ... ... ... ... ... ...
Американдық психиатр Карл Менинжер барлық суицидтердің негізі болып табылатын өзара байланысты үш себебті және ол ессіз себептер болып табылады деген ... ... ...
* Кек - ... ... құлшыныс).
* Жан күйзелісі - үмітсіздік (өлуге деген құлшыныс).
* Кінәлі сезім ( ... ... ... ... ... ... Шнейдман суицидтің бірнеше салмақты
мінездемесін суреттеген. Оның ішіне төзгісіз жан ауруын, көпшіліктен сыртта қалып қойғандық сезімін, қауқарсыздық және үмітсіздік ... және т.б ... ... өлім ғана шеше ... ... пікірлерді кіргізген.
Әлеуметтік теориялар
Көптеген әлеуметтанушы ғалымдар әлеуметтік құрылым мен өмірлік құндылықтар суицидтің көрсеткішіне елеулі әсер етеді дегенді айтады. Француз әлеуметтанушысы Дюркгейм ... ... ... әлеуметтік ара- қатынасқа, яғни индивид үлкен топтың қай бөлігіне және қандай деңгейіне жататындығына байланысты ... ... ... ... ... ... ... әсіресе мұндай мәселе аяқ астынан бола қалса, (мысалы, жұмысынан айрылу ... ... ... ... ... көп ... Суицидтің себебін анықтау кезіндегі жасалған қорытындыда жалғыздық факторының әсері көп екені ... ... ... суицид көрсеткіші отбасылы адамдарда жалғызбасты, жесір, ажырасқандарға қарағанда төмен. Сонымен қатар суицидке бейім тұлғалар ... көп ... ... кешіргендер болып кездеседі. Олар: отбасынан айырылу немесе туыстарымен ара-қатынасы нашар, ата-анадан бөлек тұру ... ... ... ... балаларға көңіл бөлмеушілік немесе нашар тәрбие. Суицид жасауға ниеттенген адамның популяциясында психикалық қынжылудың ... ... ... ... ... ... жиі қиянат жасайтындығы анықталған. Дегенмен де суицид жағдайы жақсы отбасыларында да кездесіп отырады.
Дүниежүзінде суицидті болдырмау жұмыстары.
Тарихи тұрғыдан ... ... ... ... ... өркендеуінде бұл құбылысқа жиі өзіндік пікір-көзқарастар қалыптасатын: жиі бұл әрекет халық көпшілігімен ... ... ... Осылайша, мұсылмандық және христиандық адамгершілік көзқарастарынан өз-өзіне қол жұмсау ауыр және дұрысталмайтын күнә болып саналған. Сол ... осы ... ... ... ... ... ... тұлғаларды, зиратты ластамау үшін, күштеп немесе өз өлімімен қаза болған ... ... ... ... ... ... ... өмірлік шарттардан құтылу жолы деп есептеді. Жапонияда барлық ... де ... ... ... ... ... өзін-өзі ақтауы деп есептегендіктен харакириге (салт бойынша ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік соғыста жапондық ұшқыш-камикадзелер жауының оғына өзінің ұшағымен соқтығысып суицид жасаған және оны зор ... ... ... сати ... ... ... өлген әйелдің өзін-өзі өртеп өлтіруі бір кездерде салт ... ... да ... ... суицид қатаң жазаға ие болып, заңсыз деп табылған. ... ... ... ... ... ... Дегенмен басқа халықтардың мәдениеттерінде, салт-дәстүрлерінде келесі ережелер орындалатын: олардың негізінде белгілі өмірлік жағдайлардың негізінде суицидтің жүзеге асуы мідетті болатын ... ... ... ... өртеп қаза болуы, Жапониядағы самурайлардың харакири құбылысы т.б. Осыған ұқсас жағдайларда суицид ... және адал ... ... беретін, айбын, ар, ерлік, руға, халыққа, басшы мен мемелекетке адал қызмет ету белгісі болып табылатын.
Жан күйзелісі суицидке апарар ... жол ... ... ... ... медикаменттермен психотерапияға жүгіну - суицидті ескертетін маңызды фактор.
Суицидалогия саласында жасалатын зерттеулердің мақсаты, әдетте суицидке бейімділігі басым адамдарды ... ... бұл ... ... ... бар ... түсіндіріп, көмектеседі.
Егер қазір суицидтік мінез-құлықты алдын-алуға бар ... ... ... өмір ... ... ... бір жылға созуға болады. Бірақ проблеманы шешу соншалықты оңай емес, 2008 жылдан бастап медициналық ... ... ... ... ... ... ... қалай жұмысы істейтіндігі белгісіз. Ресей және басқа да елдердегідей арнайы суицидологиялық қызметтердің (құрамында поликлиникасы, сенім ... ... ... ... мемлекет тарапынан құрылған тәжірибесін алсақ жарар еді.
50-жылдары Англия өз-өзіне қол жұмсаушылықпен ... ... ... ... ұйғарған. Егер отбасының бір мүшесі өз-өзіне қол жұмсаса отбасының қалған ... ... ... ... ... төлеуге мәжбүрленді. Австрияда да өзіне қол жұмсаған адамның туысқандары жерлеуге беретін материалдық көмектен шеттетілді. Қазір Қазақстанда осы бағыт бойынша жұмыс ... ... ... тапсырылып отыр.
Суицид тақырыбы біздің бүкіл өмірімізге бойлай еніп, қай кезде болмасын ... ... ... жоқ, ... жас ... қарай оның маңызы арта түсті. Әлемде 1994 жылы өз-өзіне қол жұмсаған адамдардың саны ... - 45,8%, ... - 41,8%; ... - 40,9%; Латвияда - 40,6%; Венгрияда - 35,3% болған.
.
Өз-өзіне қол салу негізі үш топқа бөлінеді: нағыз, демонстративтік және ... ... ... - ... ... ... бағытталады. Өзі-өзін өлтіру (нағыз суицид) және өзін-өзі ... ... ... ... ... ... бар. Мұны суицид және парасуицид деген атаулармен айтады. Бұл жерде суицид ниеттене отырып , өзін-өзі ... ал ... ... әкеп соқпау ниетіндегі өзін-өзі зақымдау актісі.
Өз-өзіне қол салу мінез-құлқы, ішкі және ... ... ... ... ... ... - ... қол салуды жасау әрекетімен аяқталған суицидті біріктіреді. Өзіне қол салу әрекеті қайтымды немесе ... ... ... Аяқталған суицид деп - ... ... ... ... ... Өзіне қол салу көріністері өзіне суицидтік ойларды, түсініктерді, көріністерді, күйзелістерді, сондай-ақ суицидтік тенденцияны, олардың арасынан ... ой мен ... ... ... ... ... ... дағдарыстық жағдай немесе жай ғана өмірден бас кешу жайлы ой жатады. Нағыз суицидтің тағы бір ... ... мен өмір ... мәні ... ойланып күйзелу жатады.
Демонстартивті суицид - өлуге деген ниетпен байланысты емес, қайта өз проблемасына көңіл ... ... ... ... ... ... шақырады. Бұлардың әрекеті өліммен ойынға көбірек ұқсайды. Бұндай адамдар өмірден өтудің ашық түрін таңдамай, суицидалдық шартты ... ... ... автомобиль жүргізудің қаупті түрі, спорттың эстремальдық қауіпті түрлерімен айналысуы, ерікті түрде ... ... ... ... ... есірткілерді пайдаланумен, ішімдікті қолданумен, сондай-ақ өзін-өзі оқшаулауға жатады.
А.Г. Амбрумова өз ойын ... ... >. Ал, А.Е. ... ... бойынша суицидалдық мінез-құлық жасөспірімде демонстративті, аффекті және шынайы болып келеді. В.А. Тихоненко өлуге ниет ... ... ... ала ... өз-өзіне қол салу мінез-құлық әрекетіне қосымша бірнеше толықтырулар енгізді.
Бірінішіден, ол демонстративтік-байбаламдық өзіне-өзі қол салу мінез-құлқын бөлектеп, ... ... да бір іс - ... ... ... ... ... оның пікірі бойынша өзін-өзі зақымдау мен дене мүшесіне жарақат салу, жалпы өлімге бағыт алмайды. Тек жарақатпен ... ... ... ... ... келгенде бақытсыздық жағдайдың құрбаны болуға әкеліп соғады. Сонымен өзіне-өзі қол салу ... ... өлу ... ... ... дәрежесіне негізделіп сүйенеді.
Суициалдық мінез-құлықтың жас айырмасына қатысты ... ... ... ... өмірдің кризистік кезеңдері, жастық шақ немесе кәріліктің басталуы және т.б.
Өз-өзіне қол салуға тән сипаттама:
- жан күйзелісіне шыдай ...
- ... ... жолын іздеу;
- үмітсіздікке бой алдырту мен жеке басының дағдарысы;
- ауто агрессия;
- тұлғаның өз-өзіне қол жұмсауға амбеваленттік ... ... бәрі ... ... таңдауы тарылып, өз-өзін өлтіруге әрекет жасау жиірек ... ... ... аз ғана ... ... ... мақсатына жетеді. Суициалдық мінез-құлық бұл жаста көп жағдайда демонстративтік ... ... ... ... ... алады. А.Е. Личконың көрсеткеніндей тек қана жасөспірімдердің 10 пайызы ғана шынайы өлгісі келетін ниет ... ... ... ... ... ал 90 ... көмекке шақырған жан-айқай.
А.Е. Личко, А.А. Александров 14-18 жас аралығындағы жасөспірімдердің ... ... ... қорытындыға келген. Суицидалдық әрекет жасөспірімдер тобына психикалық өзгерістердің рөлінің біршама артуы байқалады, мысалы, депрессия. Балалар депрессияның белгілеріне әрбір ... мән ... іш пысу мен ... ... ... тыңдамау мен айқай-шу, жан-жал көтеруге дайын тұрушылық, ішімдік пен есірткіні пайдалану жатады.
Жас кезеңде көбінесе суицидалдық мінез-құлықтар көп жағдайда ... және жеке ... ... ... ... ... ... болып келіп, депрессияға ұшырауға бейім келеді. Депрессияның деңгейі көп жағдайда суицидалдық қорқыныштың шынайы көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлыққа өз құрбылары мен ата-аналары арасындағы жеке қарым-қатынастардың да ... ... ... ... ... өзін-өзі өлтірудің неғұрлым көп бөлігі 40 пен 65 жас ... ... ... ... бұл жасқа келгенде суицидалдық әрекетке итермелейтін факторлар: ... ... ... ... ... ... жіберу, қаржылай кризис, жанұяда баласының қайтыс болуы т.б. ... Ал, ... ... ... ... ... психологиялық мәселелермен беттеседі. Жалғыздық, қызмет бабының аяқталуы, мүмкіндігін жоғалту, жолдастарынан, жанұясынан бөліну сонымен қатар, депрессиядан шаршағандықпен, ... ... ... ... экономикалық жағдайымен, өзін-өзі өлтіру пайызы арақатынасының бар екені жалпы заңдылық. Мысалы айта кетсек, кенеттен ... ... ... ... ... барудың бірден-бір жолы. Қазіргі таңдағы зерттеушілер өзін-өзі өлтіру әлеуметтік құбылыс ретінде қоғамның діни ... ... деп ... ... оның ... ... ... мінез-құлықтың ықтимал болу мүмкіндігін азайтады. Діни ғұрып бойынша өзін-өзі өлтіру аса ауыр күнә ретінде қарастырылып, құдайға ... ... ... ... қол ... ... салынған. Жанұя тарихында өз - өзіне қол салу өлтірудің ... ... ... ... депрессияның суицидалдық факторлардың туындауына әкеліп соғуы мүмкін.
Өзіне- өзі қол жұмсаушылықтың себептері.
Суицидтің себептері:
- мүгедектік (ауру);
- мамандықты өз ... ... жан ұя ... балалы болуға
мүмкіндіктің болмауы;
- жалғыздық (әсіресе 70 жастан кейін);
- жұмыссыздық (өте күшті жан ... ... ... ... ... жеке адам ... ... қарай екі типі бар: кәрілік және жасөспірімдік.
Адамның ... ... ең ... ... ... ... болғанмен, адам саналы түрде өз өмірін қиюды ерте ... ... Мұны ХХ ... ... ... ... зерттеулер де дәлелдейді. Осы кезеңде жер бетінің әр түкпірінде алғашқы ... ... ... өмір ... ... да болған.
Зерттеулердің қорытындысы көрсеткендей , белгілі бір қауымда өзіне қол салу әркімнің деп ... ... ... ... діни ... ... енді бірінде бұған тиым салынып, жазаланып отырған.
Әлеуметтанушы Дюркгейм өз ... ... төрт ... себебін бөліп көрсеткен еді.
Өзімшілік өзін-өзі өлтіру - басқа адамдармен байланысы жоқ, жалғыздыққа жанықұмар, өзімен-өзі болуды қалайтындар да көп ... ... ... - ... ... ... ... сақтау үшін болатын жағдай (мысалы, екінші дүние жүзілік соғыс кезіндегі ... ... ... кенеттен қоғамда кездесетін қиындықтардан шығудың жолын таппай , өз ... ... ... ... - жеке адамды, қатал бақылауға алғандықтан, оған бостандық бермегендіктен, болашақтан үміт үзуден болатын өлім.
А.Е. Личко ... ... ... ... ең жиі кездесетін себебіне мыналарды жатқызады:
1. Сүйікті ... ... ... тыс ... ... ... ... осал сезіну.
4.Алкогольді, гипногенді, психотропты дәрілерді және есірткіні ... ... ... жеке ... ... ... бұзылуы.
5. Өзін-өзі өлтірген адаммен өзін теңестіру.
6.Әртүрлі сылтаулар бойынша туатын қорғаныш, ызалану мен жабырқаудың әр ... ... ... ниеттенудің кейбір белгілері:
* ұйқының бұзылуы;
* жалғыздыққа, басқалардан бөлектенуге бейім болуы;
* үйден қашуы;
* сыртқы ... және ... ... ... ... ... ... жиі қолдануы;
* агрессивті, ашушаң жағдайда жүруі;
* өлім жайлы әңгіме айтуы, өзін-өзі өлтіруі туралы жазып қалдыруы, тек қара түске бояған, өзіне ... ... ... ... ... арлану, өз бетімен қаңғыру;
* үмітсіздік сезімі, қорғаныш, күйзеліске ұшырау, себепсіз жылау;
* жеке заттарын тарату;
* ... ... ... ... жоғалту;
* сабақ үлгерімінің бірден төмендеуі, сабақтан қалу, мектепте тәртібінің ... ... ... ... ... т.б..
Жасөспірімдердің суицидтік мінез-құлқының ерекшеліктері . Жасөспірімдердегі суицидтық ... ... бір түрі ... ... ... ... ... мінез-құлығынан белгілі ерекшеленеді. Осылайша, жасөспірімдердің 90 %-і осы тәсілмен қаза болуы - белгісін білдіреді және тек 10% - ... де ... ... ... ... ... психологиялық - педагогикалық және психотерапевтік көмeкті талап ... ... ... қол ... ... ... ... қажет. Осылайша, А.Г. Амбрумова және Е.М.Врононың пікірінше, осы ... ... 6-7 ... ... өлім туралы түсінік қалыптасатын, ересектеулері, 10-12 жастағылар, бір жағынан, өлім деген ол ... ... кету ... ... ... жағынан оларда өлім - өмір сүрудің ақыры деген түсінік болмайтын, ... ... ... ... барып, олар тығырықтан шығады немесе өздерінің қарсыластарын мәңгі емес, тек бір мезгілге жазалаймыз деген ой ... ... өлім ... ... ересектердің түсініктеріне ұқсас келеді. Бұл кезеңнің ерекше айырмашылығы - ... өлім ... ... ... қызығушылығы, өмір мәні туралы ой-толғаулар, осы бағыттағы философиялық мәселелеріне қызығушылық білдіру. Жиі мұндай құбылысы жоғары ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері- тез қызушылық, ашуланшақтық, эмоцианалды тұрақсыздық, дау-дамайлық жағдайлардағы шешім қабылдай алмау қасиеті- жасөспірімдердің құрайды. А.Е. Личко жасөспірімдерің үш ... ...
* қыр ... ... нағыз.
Қыр көрсетушілік қасиет өз мәнінде үнемі жасөспірімнің өзі басынан кешетін жағдайды толық түсінбеушіліктен ... ... ... өлімге ұшырауы да мүмкін, себебі көп жағдайда атқаратын іс-әрекеттерінің қауіптігін түсінбейді.
Ауытқу суицидалды мінез-құлықтың мінездің өзгеруі, психопатия немесе ... ... ... қалдық құбылыстары аясында пайда болған күшті психогенді реакцияның бір түрі болып табылады. Осындай суицидалды мінез-құлық түрінің бір ... - ... ... енжарлық наразылық реакциясы. Мұндай реакцияның негізінде бірдеңеге ... ... болу күйі ... ... ... өзін ... кек қайтару, жазықсыз жазаланған тұлғаларды жауапқа тарту, қорлау қасиеттері жатқызылады. Мұндай реакция тек өлім туралы оймен немесе суициалды әрекетті іске ... ... ... ... ... ертеден қабылданбай-ақ механизмі бойынша пайда болады. Қыр көрсетушілік суициалды реакцияларға қарағанда, наразылықтың суициалды реакциялары жалғыздықта іске ... Егер де ... ... ... ... онда ... және жасөспірімдер, әдетінше өз қылығынан қысылып, оны жасыруға тырысады, ал қыр көрсетушілік реакциясы айналасындағылардың назары мен түсінігіне бағытталған.
Нағыз ... ... ... ... өз-өзін өлтіру ниеті және оған ешкім кедергі ... ... көп ... дайындалады. Өлім алдында қалдырылған хаттарда жиі осы әрекетке бару себептері, жағдайлардың ... ... ... кінәлау т.б. айтылады. Жасөспірімдердің нағыз суициалды мінез-құлығының шығу тегі түрлі жан күйзелістік жағдайларда орын алады. Негізінде адамның барлық ... және ... ... орын ... ... ... ересектердің / күйзелісінен/ депрессиясынан өзгешілігін білдіреді. Өтпелі кезеңдердегі депрессиялардың өзектігі тек олардың жиі орын алуымен білдірілмей, /А.Е. ... ... ... ... ... ...
* Өлім туралы түсініктің және өлім салдарын дұрыс түсінбеушілігі
салдарынан ... ... ... ... баға ... бұл ... ... ниет және қыр көрсетушілік іс-әрекет арасында нақты
айырмашылықтың жоқтығы;
* ... ... және оған ... ... яғни ... ...
бойынша , , , яғни суицидалды әрекеттер сарындары - осы ... ... орын ... ... ... бұзушылықтардың бейнелену деңгейі
емес, жағымсыз, жүйкесін зақымдайтын, микроәлеуметтік ортаның ықпалы /мектеп, отбасы, құрбы-құрдастары/;
* өз-өзіне қол жұмсау әрекеттері мен суициалды іс-әрекеттерінің
ауытқушылық мінез-құлқының ... ... ... ... ...
+ үйден, интернаттан қашып шығу, сабақтан қашу, ерте бастан темекі тарту, маскүнемдік, нашақорлық жағдайлары, ата-аналармен жанжалдасу, ұсақ құқық бұзушылықтар ... ... ... ... ... ... алшақтылық, түсініспеушілік: ата-аналық
мейірімділікті шын немесе жалған жоғалту, қызғаншақтық;
* Ата-анасының өлімімен, ажырасуымен, біреуінің үйден кетуіне
байланысты уайымдар;
* Ұят, қысылу сезімдері, ... ... ... болу ... ... ... кешірім сұрау қалаусыздығы, махаббаттағы сәтсіздіктер, сексуалды эксцестер, қыз ... ... ... ... кек ... ... наразылық, ескерту, ақша талап ету, өз тағдырына назар аудару, өзіне аяныш, жалыныш сезімдерін тудыру, жағымсыз салдардан құтылу, қиын жағдайдан құтылу, ... ... ... кино ... аяныш білдіру немесе еліктеу.
Өз-өзіне қол жұмсауға тәуекелді жасөспірімдердің сипаттамалары:
* Шиеленісті, экстремалды немесе ұзақ уақытқа созылған,
психологиялық ауыр күй ... ... ... ... дисфория формасындағы ауытқу
бұзушылықтары бар жасөспірімдер / негізделмеген уайым/;
* Мінез-құлығында қызулығы, тұрақсыздығы, қыр көрсетушілігі және
психопаттық және психопаталогиялық күйін ... ... ... ... қолданатын жасөспірімдер және мінезі қоғамға
қайшы келетін жасөспірімдер;
* Берекесіз отбасыларынан шыққан және ... ауру ... және ... ... ... ... ... құбылыс
алған отбасылармен бірге өмір сүру;
* Әлеуметтік-психологиялық оқшаулануға және депрессивтік
уайымдармен бірге орын алатын ... ... және ... аурулардан зардап шегетін жасөспірімдер;
* суицидке барған және бару ... бар. ... ... ... қамқорлығынан, бақылауынан, басқаруынан шығуға ұмтылыс. Бұл реакция үлкендерге ғана емес, сонымен қатар, қоғамда қалыптасқан (ата-аналармен ұсынылған) заңдарға, ережелерге, ... ... ... да ... ... үшін ... ... асырудың формасы болып келеді. Қыздарға қарағанда ұл балаларда айқын көрінеді. Эмансипация реакциясының күшеюіне әсер ететін факторлар - ... ... тыс, аса ... ... ретінде қарауы, оның қызығушылықтары мен армандарын елемеу. Эмансипацияның көрінуі түрліше болады; ата-аналарға қарсы бағытталған пен ұмтылыс.
Қызығушылық немесе ... ... - ... ... ... ... ... қызығушылық мотивтерді білдіреді. Жасөспірім бала оқу, демалыс уақытында да өз қызығушылығымен айналысуы мүмкін.
А.Е. Личко мақсатты ұстанымдарға байланысты ... ... ... ... ... - ... қызығушылықтар радиотехникаға, бейнелеу өнеріне, ән-әуенге, әдебиетке, тарихқа деген қызығушылықпен ... ... үшін ... өзі ... ... Дене-мануальды қызығушылықтары күштің, шыдамдылықтың нығаюына, белгілі бір дағды мен іскерлікті дамытуға арналған қызығушылықтары кіреді. Мысалы, спортпен шұғылдану, ... ... ... тоқу ... ... бала үшін ... ... болып келеді.
* Лидерлік қызығушылықтар өзімен жасты балалар арасында лидер, басшы, жетекші болумен анықталады.
* Жинау (накопительный) қызығушылығына маркаларды, суреттерді т.б. ... ... ... қызығушылықтар қоршаған адамдардың ортасында болу, назардың бәрін өзіне ... ... ... ... сирек кездесетін материалдық құндылықтарға ие болумен, шет тілін меңгеруімен ... ... ... ... ... ... ... спорттық ойындар ойнау және бай болуға деген құмарлықпен анықталады.
* Ақпараттық-коммуникативті хобби - жеңіл әрі тиімді ақпараттарды ... Бұл ... ... фантастика туралы ұзақ уақыт бойында бос әңгімелесу жатады. Алынған ақпарат өңделмей тез ұмытылады.
Өзімен жасты балалармен топтасу реакциясы ... ... ... ... ... ... Жасөспірімдердің топтары біркелкі бағыттылықпен, өз территориясына билік ету үшін ... ... ... ... ... - ... тән реакция, бірақ жасөспірімдерде де кездеседі. Қалыптасқан жағдайлардың, қоршаған ортаның (ата-аналарынан ажыратып, басқа ... ... ... ... ... аяқ астынан өзгеруінен болады және қарым-қатынастан, ойындардан, әрекеттерден қашумен, келіспеумен сипатталады.
Оппозиция реакциясы жасөспірімге қойылатын қатаң талаптарға және ата-аналардың, ересектердің ... ... ... ... ... ... Бұл реакция - жариялы түрде мектептен қашу, ұрлау, өзіне қол ... ... ... ... ... бір ... не бейнеге еліктеумен сипатталады. Еліктеу үлгісіне әдетте жағымсыз ... ... кері ... ... ... қарама-қарсы әрекет болып келеді. Мысалы, жасөспірім бала отбасы ұсынған материалдық көмектен бас тартуы, ескі киімді киюі, ... ... ... оқу ... ... ... бас тартуы, жалақысы төмен жұмыс орнын таңдауы. Оның әрекеттері қарсы жасалады. Екінші ... ... бала ... шақта ішімдік ішетін әкесімен өсіп, ересек жасында ішімдіктен мүлдем бас ... ... ... бала бір ... ... ... ... салада жетістікке жетуге ұмтылады. Мысалы, әлсіз спортқа қабілетсіз бала өзінің толымсыздық сезімін оқудағы үлкен жетістіктермен ауыстырады.
Гиперкомпенсация реакция жасөспірім баланың ... ... ... ... ... жетуге деген белсенді ұмтылысы. Мысалы, әлсіз бала белсенді түрде гимнастикамен шұғылданып, үлкен жетістіктерге жетеді.
Ауытқушылық қылық-әрекеттің қалыптасуында маңызды ... ... жеке ... ... ... Көптеген зерттеу жұмыстарда мінез акцентуациясы бар жасөспірімдерде патологиялық, әлеуметтікке қарсы әрекеттерге жақын болатыны дәлелденген.
Жасөспірімдердің суицидке бару әрекетінің алдын - алу. ... ... ... ... ... бару ... және кейбір қайталанбалы әрекеттерін алдын-алу ата-аналардың, мектеп психологтарының, әлеуметтік қызметкерлер және педагогтардың басты мақсаты болып табылады.
Жасөспірімдердің суицидке бару ... ... ...
А) Әр ... ... ... күнделікті атқаратын
жұмысында педагогикалық дерті, педагогикалық мәдениет талаптарын
міндетті түрде орындау;
Б) Өтпелі кезең психопатологиясы туралы ... және ... ... ... емдеу педагогикасы мен
психотерапиясын игеру;
В) Серпінді бақылау және ... ... - ... ... ... мақсатымен осы әрекетке баратын тәуекел
контингентін анықтау;
Г) Жанұялық психотерапия тәсілдерін, ата-аналарға кеңес және балаларға психологиялық-педагогикалық көмек беру ... ... ... жататын оқушылар шыққан отбасыларды белсенді қорғауға алу;
Д) Мектеп ұжымдарында орын алған суициалды оқиға жағдайларын көпшілікке ... ... қол ... қаупін жоғарылатылған суициалды тәуекел белгісі ретінде қарастыру;
Ж) Ата-аналардың дәрі-дәрмекті сақтау тәртібіне және суициалды психологиялық ... ... ... ... ... ... жасөспірімге психолог, психотерапевт, әлеуметтік қызметкер және педагогпен кеңес беру шараларын ұйымдастыру.
И) Жасөспірімдерде , сияқты ... және ... ... ... ... ... жеке тәсілдерін қалыптастыру;
К) Психологиялық дайындық арқылы жасөспірімнің қазіргі өмірдің күрделі және қарама-қайшы ... ... ... ... жоғарылату, алда орын алатын қиыншылықтарды өтуге дайындығын қалыптастыру;
Л) Психогенді реакциялардың пайда болуын немесе жасөспірімнің жүйкелік-психикалық бұзушылықтары өтемақысын ... ... ... әлсіздеу немесе болдырмау мақсатымен мектеп, отбасы және жасөспірімге психологиялық көмек көрсету;
* ... - ... іс - ... іске ... үшін ... Әлеуметтік қызметкерлердің, педагог және психологтардың, ата-аналардың психологиялық дайындық ... ... ... ... ... және ... білімдерін игерген
әлеуметтік қызметкерлердің, педагог және ... ... ... ... ... тыс ... көмек беру формаларын құру;
Құрылымына психиатор, психотерапевт, заңгер және басқа да мамандарды ендірген аумақтық психологиялық кеңес беру шараларын ұйымдастыру; ... ... ... психологиялық көмек беру үшін сенім сымтетігін ұйымдастыру қажет;
Осылайша, жасөспірімдерде суицидтің алдын-алу жүйесін құру үшін
расында тәрбие және білім беруде ... ... ... іске ... ... ... педагогикалық - ұйымдастыру шаралар кешені қажет.
Жан күйзелісі және одан арылу жолдары.
Стресс - ( ағылш. - ыза буу, ... ... - ... немесе жануарларда шектен тыс тітіркенуден, төтенше күшті әсерленуден пайда ... ... ... ... яғни күгелектік. Қатты шаршап, зорығу кезінде, өзара қарым-қатынастардағы қолайсыз жағдайлар әсерінен не жолы болмай жаны қиналған кездердегі көңіл-күй, психофизиологиялық ... ... ... Егер адам ... күйін жеңуге дағдыланса, оның тірлігі жемісті болады. Ал оны жеңе ... ... тән, ... ... ұшырайды. Сыртқы ортаның әсеріне әрбір адам өзінше жауап береді. Егер жер планетасында 6 млрд.-тан ... адам ... ... ... жауап беру реакциясы бар деген сөз. ХХ ... ... ... ... және оның зардаптары. Американ психологтары жан күйзелісіне ... ... мен ... әсер ету ... ... бірлігіне ұсақ кикілжіңді ала отырып (1- ұсақ кикілжің әсері 1- жүйке тозу бірлігіне теңдеп алынған), егер ... ... бір адам ... 700 ... ... әсер ететін болса оның өлімге апаратындығын анықтаған. Жақын адамның қазасы - 100 ж.б. ерлі-зайыптардың ажырасуы - 73 ... ... ... алдыңғы ми жарты шарларының ми қыртысы жетіліп, оның үйлестіруші рөлі дамиды. ... ... ... ... мидың маңдай бөлігіндегі қыртысты қабатта орналасқан. ОЛ гипоталамус, ... ми, ... және ... ... ... қызмет атқарады. Бас миы қалыптасу және ... ету ... ... үш ... ... ... ... Оның негізгі құрамдастары; алдыңғы мидың ми қыртысы, базальдық түйіндер, ми ... ... ... иіс сезу ... ... бөлік (аралық ми). Екінші - деңгей мидың ортаңғы бөлігі. Үшінші - деңгей мидың артқы ... яғни ... ... ... және ... ми ... ... деңгей бас қолбасшы ретінде шешім қабылдап бұйрық ... Орта және ... ... ... ... ... ми сыңарларының ми қыртысы иесіне орныңнан тұр деп әмір берсе, бұйрықты еттерге, еттердің әрбір талшығына дейін өткізетін ортаңғы және ... ... ... ... ... ... уақыт тапшылығы мүмкіндік бермейтін қорғаныш қимылдары ми сыңарларына бармай-ақ орта және ... ... ... ... таба алады. Себебі, ол реакциялар ағаның эволюциялық дамуы барысында төменгі ми деңгейлерінің жадында жатталып қалған. ... ... шаң - ... ... ... ми қыртыстары түзілген соң, ми барлық мінез-құлық көріністерін ... Олар 1) ... - ... ... ми ... ... ... сақталып қалған, тіршілікті қамтамасыз етудің алғашқы күндерінде байқалатын ... ... ему, ... ... 2) өсу мен даму барысында қалыптасатын жеке адамға ғана тән ... ... 3) ... белгілер арқылы қалыптасқан, яғни сөз арқылы адам мен адамның пікір алмасуы, еңбек ету кезіндегі дағды мен әдет ... ... ... ... ... орта ... ... беруі төмендегідей сатылар арқылы өтіледі. Кез-келген стресстік әсер жүйке ... ... ... ... ... ... ... нейроэндокриндік жасушаларын белсенді күйге көшіреді. Ол ... ... ... фактор (КРФ) - деп аталатын гормонды бөле бастайды. Ал КРФ гормоны гипофиздің алдыңғы бөлігінде орналасқан ... ... сала әсер ... ... ... жасушалары адренокортикотропты гормон (АКТГ) жасап шығарып, таратады. АКТГ әсерінен бүйрек үсті ... ... ... ... ... ... (КС) ... шығарады. Міне, осы КС гормоны ағзаның сыртқы орта ... ... өте ... Егер адам ... ... нодреналин көбірек бөлініп, ағзада агрессиялық күш артады, сондықтан нодреналин ... деп ... Ал, ... ... ... болса, адреналин қанға көбірек араласып қашып құтылу қимылы басым болады. Сондықтан, адреналин гормоны деп аталады.
Стрессті ауыздықтау жүйесінің іске ... зат ... ... ... ... ... ... көмірсулар, электролидтердің жалпы мөлшері азайып ағзаның жинақ қор көзі зиянға ... ... әсер ету көзі ... ұзақ әсер етсе ағзаның қорғаныш қорлары тым азайып, стресске бейімделуге күш-қуат жетіспесе, ағза психосоматикалық аураларға немесе жүйке ... ... ... ... ... ... ет талшықтарының өлі еттенуінің (миокард инфаркты) дамуы қалай жүреді? Стресс әсері өте күшті шамадан асып кетсе, жоғары вегатативтік орталық ... ... ... ... күшін тежейді. Гормондық медиаторлық жүйе реттелмегендіктен жүректің өз еттерін қанмен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қояды. Ал, ол тамырлар бітеліп қалған болса, ... ет ... ... ... ... толық бұзылып, оттегі мен қоректік заттар жетіспегендіктен жүрек еттері ... ... ... үшін ... ... ... ағзаның қорғаныш реакциялары дұрыс жүруі жүйке жүйкесін шынықтыру қажет. Ол үшін жеткілікті ұйықтап тынығу, ... ... ... жалпы дамытушы жаттығулармен айналысу, барлық жағдайда сабырлық ... ... ... ... ... ... еске алу, ... күйді жаңғырту аса зиянды. Мазасыз ойды бөліп, жүректі жеңілдету ... ... ... ... ... ... қайғыға ортақтасу салттарында осы ескерілген. Стресс ілімі негізін қалаған Г.Селье - деп ... ... ... ... ... ... ортаның әлдебір факторы әсеріне ағзаның жауабы. Адам ағзасын стресс жағдайына әкелетін қолайсыз әсерлер: салқын, аштық, психологиялық және тәни жарақаттар, сәулелену, ... қан ... ... ... - стрессордың бастапқы әсер ету сәтінде ағзада алаңдау ... ... ... ... Ағза ... сараптамастан өзінің барлық ашық және жасырын мүмкіндіктерін жұмылдырып қорғанысқа не шабуылға шығуға немесе қауіппен ... ... ... үшін қашуға дайындалады. Тыныс жиілеп, қан айналысы жылдамдап, қан қысымы көтеріліп, ас ... ... ... ... не ... ... ... жабдықтау күшейіп, ағза әдеттегі қалыпты жағдайда мүмкін емес жұмыс ... ... ... ... ... ... ... адамның екі метрлік дуалдан қарғып кеткенімен, кейін ерегіс үстінде оны ... ... ... ... саты - қалпына келу сатысы. Ол қарсыласу сатысы ұзақ ... ... ... ... ... ... стрессорға төтеп бере алмайтын жағдайға жеткенде үшінші саты - титықтау сатысына ұласады. Бұл кезде адамның ... ... ... тән және ... денсаулығы толық бқзылады.
Стресс әсері шамадан асып кетпеген жағдайда денсаулыққа пайдалы. Жұмылдырылған күш ... ... ... әлі ... ... ағза ... ... жауап бере отырып, дененің тұрақты белсенділігі қалыптасады, осы кезде адам тәні мен ақыл ойы өте үйлесімді. Және дәл ... ... ете ... ... ағза қызметінің бұл шырақтау күйін айстресс (грек аі ... ... - деп ... ... ... ... ... кезеңі ұзаққа бармайды. Аз ғана уақыттан соң ағза күйі төмендеп екінші, содан соң үшінші сатыға ... яғни ... ... ... (ағылшын distress- шамадану, қорлану) - көңіл-күйдің жағымсыз жағдайы. Дистресс адам ... ... әсер ... Қазіргі таңда, жеке адам психикасына тәуелсіз, көпшілікке ортақ стресс факторы жұмыссыздық пен жұмыс ... осы ... ... ... күші көзі ... ... Ал ... жеке өзіне байланысты стресс факторлары; жұмысқа жиренішті көзқарас, ... мен ... ... ... аз ... ... дене және ой қызметіне қабілеттіліктің төменгі деңгейі, дене қалыптасуы мен дене тәрбиесіндегі кемшіліктер , ... ... ... өзін кем ... зиянды әдеттер дағдысы, тіл табыса білмеу, адамдармен жақындасуға қорқу, ... ... ... ... ... ... ... өзге қызметке дұрыс алмаса білмеу, жұмыстан басқа ... ... ... ... өзге ... ... ... стресс дамуының бес сатысын айқындаған:
* Елеңдеу, елегізу, алаңдау.
* Азадаған шаршау сезімі пайда болуы, қызметке сырт қарай бастау.
* Физиологиялық өзгерістердің басталуы.
* Адам ... ... көз ... Адамға ауыруы туралы нақтама қойылып, оның стресс ... ... ... ... ... шығу үшін ... пен ... керек. Мына төмендегі әдістер сізге пайдасын тигізуі мүмкін:
Балаларда стресс қалай сезілетінін еске түсіріңіз. Ата-аналар үшін стресс ... ... ... үшін ... ... ... бірі болуы мүмкін. Мысалы, екі жасар бала үшін ата-анасы қонаққа кетуі, оның басқа адамдармен қалуы бала үшін стресс ... ... ... ... ... ... отырғанын білсеңіз, оның осы тығырық уақыттан өтіп кетуіне көмектесіңіз.
Баланың көзімен осы жағдайды көруге ... оның ... ... ... түсінесіз.
Бәрін түсіну үшін балаға уақыт беріңіз. Ересектер сияқты, балалар стресс жағдайында болғанда ішіндегісін айтуды ... ... ... балаға қандай жағдай мазалап жүргені туралы айтуға мүмкідік беріңіз. Бала ... ... ... ... оны ... ... ... келеңсіздікке дайындаңыз,. Жағдай туралы аз білгендіктен, қорқыныш сезіміңіз күшейе түседі. Сол себептен, баланы болашақта болатын жағдаймен ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала сол мектепті көрсету қажет. Сіз балаға көп мәлімет берсеңіз бала болатын стрессті сезінеді.
Сәбилер уақыт кеңістігін бағдарлай алмайтынын естен ... ... ... енді ... көрмей қалудан қорқатын балаға, оның жұмыс бабымен 3 күнге кетіп қалғанын түсіндіріңіз. Оны балаға түсінікті ... айту ... ... . ... бала анасын қанша уақыт күту керек екенін түсінеді.
Баладан өте үздік тәртіп пен жақсы бағаларады талап етпеңіз. ... ... ... ... ... ... бірі, ата-ананың үмітін ақтау. Баланың қалпын сақтау үшін мұндай үміттерді төмендету керек.
Балаңыз бала ... ... ... ... ... балаларына аз уақыт бөледі. Көбіне, балаларынан мәселелерін өз ... ... және ... ... ... ... ... кішкентай болса да балаларынан ересектер сияқты әрекет етуді күтеді. Кішкентай балалар осындай жағдаймен кездескенде, ата-аналардың позициясы дұрыс емес ... ... ... ... , ... ... сұрақтар туады. Өмір өте қиын болып көрінеді және өзін-өзі қажетсізбін деп ... ... ... тек оның ... ... тән әрекеттерді күту қажет. Бала әр кезде бала ... ... ... ұшын ... Бала қай ... ... сіз оның көмекшісі, қорғаушысы, келеңсіз жағдай болғанда қорғанушысы ... ... ... ... Егер бала ... ... ... болса, онда ол қоршаған ортадағы құбылыстарды жақсы меңгеріп, бағдарлай алады, өзгелерден тез үйренеді. Мысалы, ... рет ... ... ... ... қорқыныш сезімі кеткенше, ол сіздің қолыңыздан ұстап жүргісі келеді. Сонда доктор Эгелендтің ... ... ... деу керек: Ал, жеткіншектермен, жасөспірімдермен қарым-қатынасқа түскенде олардың өздері мәселелерін шеше ... ... ... ... Егер мәселесін шеше алмаса, онда сіз әрдайым көмекке келетініңізді түсіндіріңіз.
Өміріңіз туралы айтыңыз. Өзіңіздің өміріңізде болған ... мен ... ... ... ... Сол ... ... қалай арылғаныңыз туралы, бала кезіңіздегі қиыншылықтар, келеңсіз жағдайлар туралы айтыңыз. Сонда бала үшін оның жеке ... ... ... ... ... ... әдістерін көрсетіңіз. Стресстік жағдай кезде жеке өзіңіздің қолданған әдістерді көрсету, бала үшін өте маңызды. Ішкі жандүниенің ... ... және ... ... ... ... көрсетуіңіз қажетсіз. Үндестік сақтағанда, дұрыс тамақтанғанда, көңіл көтерілгенде ғана стрессті оңай ... ... ... ... ... бала ... іс -әрекетіңізді қайталайды.
Мектептен тыс үйірмелерге нақты шек қойыңыз. Көптеген үйірмелерге барып жүрген бала стресс тез түседі. Көп жағдайда, бала ... ... ... Сол ... ... тек ... айналысуға көмектесіңіз. , деген әңгімеден аулақ болыңыз.
Қиялды қолданып көріңіз. ... ... ... ... болғаны жөн. Ол босаңсуға көмектеседі. Баланы ыңғайы бойынша отырғызыңыз немесе ... Ол ... ... ... ... ... Өзінің жақсы ортада екенін елестетсін, яғни бұдан ол тепе-теңдікпен тыныштық сақтауға үйренеді және бала қиял процесі арқылы стресстен ... ... ... ... сезімін арттырыңыз. Өз-өзіне сенімді адамдар стресстік ситуацияға қиыншылық ретінде емес, тағдыр тәлкегі ретінде қарайды. Баланың ... ... ... бір ... ... ... бір табыстарға қолын жеткізе алатын әрекеттермена щұғылданған ... ... ... баяу ... ... координациясы төмендеу кейбір балалар үшін өзін көрсете алатын істерді табу қиынға соғады. Мұндай шұғылданулар қиын болмауы ... ... оның ... құндылығында және ондағы табыстар үшін ата-аналар тарапынан баланы мадақтауда. Бала жоғары жетістікке жете алмайтын саладағы ... ... ... сіздің мадақтауыңыз.
Балаға деген махаббатыңызды көрсетіңіз. Ата-аналардың өзінің баласына деген махаббат сезімі де өмірдегі қиын ... ... ... Ал ... ... стресстің қайнар көзі болып табылады. Үшінші сыныптан кейін оқушылар арасында бақталастық басталады. ... ... бала ... ... ... (сабақ, спорт және т.б.) табыстарына қарамастан, ата-анасы оны ... ... ... білу ... , деп айтудың өзі баланың бойындағы мазасыздық пен қобалжуды төмендетеді.
Стресстен шығудың ... 5-8 жас ... ... ... ... көрінсе, оларды көп ойнауға, сурет салуға шақыру керек.
* ... және ... ... ...
сұхбаттасу керек.
Сонымен бірге,
* Көбірек қозғалу;
* Шиеленісті жағдайды тез ... ... ... ... өлең ... ... ... шұғылдану;
* Көк және жасыл түстерге қарау;
* Адамдарға деп айтуды үйрену;
* Ішімдікке салынбау;
* Табиғат аясында демалу, достарымен әңгімелесу;
* Банан ... ... ... ... бар) және В ... Душ, жылы ванна қабылдаңыз;
* Ұйықтаңыз.
Есіңізде болсын:
* Жас адамдарға өмірді бағалауға тек махаббат , түсіністік және қолдау ... ... Жас ... қатерлі қадамнан тек өзін тыңдайтын, түсіністікпен қарайтын адаммен сөйлесу мүмкіндігі ғана құтқара алады.
Стресс сізге зиянын тигізе ала ма?
(сараптау тесті)
Төмендегі сыртқы орта ... сіз ... ... ... Олар ... әсер ете ме? ... ... әсерін , , жауаптарының бірімен бағалаңыз. ( - 3 ... - 1 ... - 0 ... Сіз ... ... ... умаждалған беті;
* Жастарша киінген адам;
* Сізге тым жақын, тақала отырпы әңгіме бастаған көрші (айталық көлік үстінде).
* Көшеде темекі тартып келе ... ... ... ... туралып жөтелген өткінші.
* Тырнағын шанап, тістеп келе жатқан әздебіреу.
* Орынсыз қарқылдап, бей-берекет күліп тұрған бейтаныс.
* Сізге нені, ... ... ... ... ... болған .
* Ылғи да кездесуге кешігіп ... ... ... ... ... ... ... алдыңызда отырған, жиі қозғалақтап, айналасыфна қарағыштап, көргеніне қосыла сөйлеп отырған адам.
* Сіздің ... деп ... ... ... ... айтып беруге құмарлық.
* Сізге өз пайдаңызға жарамсыз заттарды сыйлау.
* Қоғамдық көлікте даурығып сөйлесіп ... ... әтір ... ... орын ... ... Қолын сермелеп, бет-аузын түрлендіріп әңгіме соққан адам.
* Шетел сөздерін орынды, орынсыз қыстырып сөйлейтін әріптесіңіз.
Қорытындылау, белгіленген жауаптарға сай ұпай ... ... ... ... асса - болмашыға бола сіз өзіңіздің де, өзгенің де ... ... ... ... сәл нәрсеге ашуландырып, қылуға болады. Өзіңіз үшін ескеретін жағдай.
12-38 ұпай - өте шектен ... ... ... өз ... іште ... ... ... айналып кету де дұрыс, жүйкені босқа жұқартпайтын қылық. - жақсылыққа бастамайды. ... ... ... ... білген жөн.
11-ұпайдан аз - сабырлы, салмақты, жер ... да ... ... жан ... Сұрақтар ішінде сізді сабаңыздан шығаратын бірде - біреуі болмағаны ғой. Дегенмен де жасырып ... ... ... берген жеріңіз бар ма екен?
Тәрбиелеп, түзету әсерінің психологиялық педагогикалық негіздері.
Педагогтар мен ата-аналарға ұсыныстар.
Девиантты, ауытқушылық мінез-құлық ... ... бұл ... ... ... ... ... психологиялық нормаларға қарсы адам әрекетінің жүйесі. Девианттық мінез-құлықты екі түрге бөлеміз:
1. Психологиялық ауыруына байланысты нормадан ауытқу;
2. Әлеуметтік, ... ... ... ... жиі ... ... ... вандализм, жыныстық шектеусіздік, құқық бұзушылық арқылы көрініс береді. Адам ... ... ... дәл ... ... ... ... ерекшеліктерінің кейбірі (жаялықтың сулануы, бала-бақшамен мектепке барғандағы қорқыныш) шартты саналады. Мектеп жасындағы балалар норманы енді ... ... ... ... ... ... қауіптілер тобына жатады. Жасөспірімдердің тіпті кешірек балалық кезеңінде болса да, жынысына қарамастан ... ... өте көп ... ... ... концепциясы, өзін-өзі меңгеруін қалыптастыруда ашуланшақтық пен менмендік бірге жүреді. Соңғысына жасөспірімнің қоршаған ортаға, ... ... ... өзгешелік реакциясы жатады. Мысалы, бөлектену синдромы, ындықтан алыстау, ескі байланыстарын жоғалту, үйреншіктіден алшақтау.
* Диперсонализация - жеке концепциясынан ... ... - тән ... ... ... ... ... синдромы - ғаламдық проблемаларды уайымдау.
Осы және басқа да алаңдаушылықтар жасөспірімді жан ... ... ... Мектептік невроздар мектептегі түрлі ситуацияларға әкеліп соқтырады: нашар үлгерім, мұғалімдермен түсініспеушілік, жолдастарымен ... ... ... ... ... ... отырып, психологиялық терминологияға сүйенеді. Мысалы, гипертимді жасөспірім - ... көп ... ... жиі ... Тіл таба ... ... тез ... ашуланшақ, бұйғы т.с.с. Мұғалім әр баланың мінез-құлқын зерттеп әсер етеді. Егер ол көмектеспесе ... ... ... жүгінеді, одан басқа жасөспірім мінез-құлықына тұрмыстық жағдай, әлеуметтік процесттер өз әсерін тигізіп, жақсара немесе нашарлай түседі. Көрсетілген себептер бала ... және ... ... уақытша ауытқушылық тудырады, бұл уақытша жағдай. Жасөспірімдердің девианттық мінез-құлқының бір түрі заңға қайшы криминалдық әрекет етіп, педагогикалық-әлеуметтік себептерге ... ... орын алып ... ... отбасылық тәрбие потенциялы мен қылмыстық әрекетте байланыс бар дейді. Тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... Педагогикалық тұрғыдан алып қарасақ, девиантты мінез-құлықтың қалыптасуына мектеп, отбасы қоғамының сансыз себептері бар. Жасөспірімнің өміріндегі ... ... өз ... мен ... болады, сондықтан жасөспірімнің жаны кейде өте жараланғыш, солғын болса, жақсы бейімдегіш ерекшелігімен өмірге ... тұра ... ... ешқашан бірсыдырғы өтпейді, ал уақытша регрессия жиі кездеседі. Сөз етіп отырған ауытқушылық басқаларға қарағанда жиі ... бала ... ... ... ... зерттеген дұрыс педагогтар педагогикалық қателіктер жіберіп алмастан, педагогикалық босаңдыққа әкеліп соқтыратын дидактогениясыз жұмыс жүргізу талап етіледі. Бұл сөз ... ... ... ... ... ... ортамен байланысты жоғалтып, жүйелік үлгермеушілікпен жиі қылмысқа баруына жол бермеу керек. ... ... ... бұдан басқа рухани құлдырауы, білім беру жүйесіндегі әлеуметтік-саяси, экономикалық, мәдени идеялогиялық дағдарысы сонымен қатар, жастардың мінез-құлқында ауытқушылық ... ... ... ... ... ғана ... болуы көп жасөспірімдерге тән - тек норманы меңгереді, бірақ уақыт өте келе мінезіндегі ... ... ... ... терең қызығушылық қауіпті, әрдайым нормадан ауытқушылықтың болуы есейгенде жағымсыз тұлға болып ... ... Бұл ... ... ... әрекеттері қажет, жасөспірімдердің мінез-құлқы қалыпты және қалыптан тыс болып бөлінуі мүмкін емес. ... 20%-да ... ... ... ... бар ... ... таңқалдыратын шығар. Бірақ, мұнда таңқалатын жайт жоқ. Себебі, қазіргі заманның талаптары тек ... ... ... ... ... ... ... да үлкен әсерін тигізеді. Стресстік жағдайларға кейде ересектер төтеп бере алмаса, онда ... ... ... ... ... не айта ... ... стресс ересектердікі сияқты, әрқайсысы үшін жеке және өзіне тән ... ... бәрі ... бір уақытта ғана стреске түспейді. Мысалы, кейбір балалар мектепте оқу кезінде ешқандай қиыншылық ... ... ... ал ... үщін оқу қиын болып көргендіктен, басы, іші ауыру мүмкін.
Сонымен ... ... ... әр ... ... ... ... балалар өзінің сәби кезіндегі істерді жасауы мүмкін. Мысалы, бас бармақтарын сору, төсекке кіші дәретін ... қою. ... ... ... ... белгілерін көрсетеді, тұйық болады, үндемейді, достарынан алшақтайды. Ал, кейбіреулері өз-өзін ұстай алмайды, көздерін үнемі ... ... ... орайды және т.б.
Оқушылардың өзара қарым-қатынасын анықтау.
(сауалнамалар)
Оқушылардың өзара қарым-қатынасын анықтау.
мақсатында мынадай ... ... ...
1. ... ... барлығымен қарым-қатынас жасайсыз ба?
а) жоқ ә) иә б) ... ... ...
2. ... ... ... қалай таңдайсың?
а) киіміне қарап таңдаймын.
ә) адамгершілігіне ... ... ... ... ...
в) ... да ... байланысты.
3. Сыныптастарыңа қалай көмектесесің?
а) үнемі
ә) кейде
б) ешкімге көмектескім келмейді.
4. ... ... ... ... болмай қалды, сенің әрекетің.
а) өзімде артығы болса, ауысамын.
ә) бар ... ... да, ... ... рет ауысып отырғаныңды айтып, бұдан кейін өзің алып кел, деп ескертесің.
5. кештерге ... ... ... ... көйлегіңді кигің келді, бірақ сыныптастарыңның кейбіреуінде ондай киім жоқ.
Сенің әрекетің...
а) өзімде бар ... ... киіп ...
ә) ... киіміне қарап киінемін.
б) мектеп жасына лайықты ...
6. ... ... бір ... ... ... отыр, не істейсің?
а) мазасыздануының себебін сұрап, көмектесуге тырысамын.
ә) оған ... ...
б) ... болғандықтан ғана себебін сұраймын.
Оқушы мен мұғалім арасындағы ...
* Өзің ... ... ...
* не себепті ұнайды?
* Мұғалім сыныпқа ашуланып кірді, сенің әрекетің?
а) себебін білуге тырысамын.
ә) ... ... ... ... ... ... ... сабақ мені қызықтырмағандық, маған әсер етпейді.
* Мұғалім беделі деген не, сенің ойыңша.
а) ... ... - ... ... ... киінуі.
б) Мұғалімнің іс-әрекеті.
* Көшеде немесе көліктерде сабақ беретін ұстасынды, ... ... ... қалдың. Сенің әрекетің.
а) амандасып орын ұсынамын.
ә) көрсемде көрмегендей болып отырамын.
б) мектептен тыс ... ... ... ... ... ... өзіндік бағасының деңгейін бақылау үшін "Идеал-Идеалға қайшы" деген әдісті қолдануына болады.
Оқушыларға 60 әр ... ... ... таратылды . Соңын ішінен әркім өзінің пікірі бойынша ең жақсы және ең жаман қасиеттерді тандап ... етіп ... ... жазу тапсырылады. Әр бағанада 10-нан болуы тиіс. ... ... ... 1.
2. 2.
3. ... ... ... ... ... ... ... ... осы 10 ... ... өз бойларында кездесетінін тауып, астын сызып шығу керек.
Нәтижесі ... етіп ... ;
7 : 10 = 0,7 4 : 10 = ... ... ... - 1.0 аралығында - көрсеткіштен : ... ... ... ... - 0,7 аралығы - өзін-өзі дұрыс бағалайтындар.
0,0 - 0,5 ... - ... ... ... ... ... бағаны бойынша
0.0 - 0,3 ... - сыни ... ... ... - 0,5 ... - ... бағалау, сыни қөзқарасы дұрыс балалар.
0,5 - 1.0 ... - сыни ... ... өзін-өзі төмен бағалайтын балалар.
Айзенк тесті
Мақсаты: Бұл сауалнама сыналушының психикалық күйін мойындау немесе жоққа шығаруға ... ... ... ... ... ... ... және ригидтілік деңгейлерін анықтауға мүмкіндік береді.
Сауалнама бойынша зерттелетін қасиеттер сипаты:
Жекедаралық қобалжу - индивидтің үрейді уайымдауға бейімділігі
Фрустрация - ... ... ... ... салдарынан пайда болатын, мақсатқа жетуге кедергі болатын психикалық күй.
Агрессия - жоғары психологиялық белсенділік, басқа ... ... күш ... отырып лидерлікке ұмтылу.
Ригидтілік-жоспарланған істі өзгертудегі қиындық.
Нұсқау: Әр тұжырымдарға қарама-қарсы келесі сандар көрсетілген: 2,1,0. Егер тұжырым сізге сәйкес болса, 2 ... ... ... егер ... ... ... 1 ... тіпті сәйкес болмаса - 0 санын белгілеңіз.
1 Көп жағдайларда мен өзіме сенімсізбін
2 Кейде шешімін табуға болатын ... ... ... ... ... Көп жағдайларда нақты шешімдерді өзім қабылдаймын
4 Әдеттерімді өзгерту қиын
5 Болмайтын нәрселер үшін жиі ... ... мені ... ренжітеді, ерік-жігерімді әлсіретеді
7 Кей кездері әңгіме барысында серіктесімнің әңгімесіне кедергі ...
8 ... бір ... ... іске ... ... Түнде ұйықтап жатып жиі оянамын
10 Ірі сәтсіздіктерде, тек ... ... ... Мені ренжіту оңай
12 Өмірімдегі өзгерістерге өте сақпын
13 Уайымға жеңіл түсемін
14 Бақытсыздық пен сәтсіздіктер мені ешнәрсеге ... ... ... жиі ... жасауыма тура келеді
16 Пікірталас барысында мені қайта сендіру қиын
17 Мені қиялдағы сәтсіздіктердің өзі мазасыздандырады
18 Пайдасы жоқ деп ... ... ... жиі бас ... Айналамдағылар алдында беделді болғым келеді
20 Кейде ойлауға тұрмайтын ойлар көп мазалайды
21 Мен өмірдегі қиындықтардан қорқамын
22 ... ... ... сезінемін
23 Кез-келген істе азға қанағаттанбаймын
24 Мен айналамдағылармен қарым-қатынасқа жеңіл түсемін
25 Мен өз кемшіліктерімді жиі талдап отырамын
26 Кейде ғана ... ... ... Ашу ... өз-өзімді ұстау мен үшін өте қиын
28 Өмірімдегі күтпеген өзгерістерді қатты уайымдаймын
29 Мені сендіру өте ... Қиын ... ... қаламын
31 Бағынғаннан гөрі басқаруды қалаймын
32 Кейде еш нәрседен қайтпайтынымды ... Мені ... ... ... ... қиын ... өзімді балаша ұстаймын
35 Менің ым - ишарам тіке, дөрекі
36 Мен еш нәрсеге қарамастан тәуекелге барамын
37 Күткенді ... және ... ... ... мен ... өз ... түзей алмаймын
39 Мен кекшілмін
40 Мені жоспардағы кейбір өзгерістердің өзі ренжітеді
Кілт
1
Қобалжу шкаласы
1,5,9,13,17,21,25,29,33,37
2
Фрустрация шкаласы
2,6,10,14,18,22,26,30,34,38
3
Агрессия шкаласы
3,7,11,15,19,23,27,31,35,39,
4
Регидтілік шкаласы
4,8,12,16,20,24,28,32,36,40,
Нәтижелерді өңдеу барысында кілтпен ... ... 1 және 2 ... саны ... ... сәйкес келген 2 жауабы үшін 2 ұпай беріледі, 1 жауабы үшін - 1 ұпай беріледі. Содан ... әр ... ... ... ... Әрбір шкала бойынша орташа ұпай -10. Одан жоғары болуы тұлға ... сол ... ... ... ... қобалжуды анықтауға арналған
сұрақнамасы
Әдістеменің мақсаты: Кіші және орта мектеп оқушыларының мектепке байланысты ... ... ... шектеулері: Сұрақнама кіші және орта мектеп жасындағы ... ... Орта ... 3-7 ... ... қолайлы.
Диагностика өткізілуі: Диагностика жеке және топтық ... ... ... ... немесе жазбаша ұсынылады. Сұрақнаманы жүргізгенде бөлмеде сынып жетекшісі мен мұғалімнің болмағаны жөн
Қажетті құралдар: Зерттеуді ... ... ... ... ... ... парақ
Нұсқау: "Балалар, қазір сіздерге мектепте өздеріңізді қалай сезінетіндіктеріңіз туралы сұрақтар ... ... ... және ... емес ... ... болмайды. Шынайы жауапаптарыңыз қажет. Жауап парағының жоғары жағына атыңызды, фамилияңызды, сыныбыңызды жазыңыз. Сұраққа жауап бергенде оның ... және ... ... "+", ... "-" ... ... ... барлық сыныптағылармен бір деңгейде болу қиын ба?
2. ... ... ... деңгейде білетініңді тексеруге
дайындалса сен қобалжисың ба?
3. Мұғалімнің қалауымен саған сыныпта жұмыс жасау ұнайды ма?
4. ... ... ... ... ... ...
түсіңе кірді ме?
5. Сені сыныптан біреу ұрып жіберген кез ... ... ... не ... тұрғанын түсінбейінше сен оның жаңа материалды түсіндіруіне асықпағанын жиі қалайсың ... ... ... ... ... ... ... ба?
8. Қателік жасап қоюдан қорқып сабақта өз ойыңды ... ... ... ... ... Сені ... жауап беруге шақырғанда тізең дірілдемейді ме?
10. Әртүрлі ойындар ойнағанда сыныптастарың саған жиі күле ... Өзің ... ... баға ... кез ... ... Сені ... жылға қалып қою сұрағы ойландармай ма?
13.Таңдау жасауды қажет ететін ойындардан қашқақтайсың, өйткені сені ... ... ... Сені ... ... ... ... кететін кез бола ма?
15. Сенің қалағаныңды сыныптастарыңның ешқайсысы жасағысы ... ... ... жиі ... ... ... орындамас алдында қатты қобалжисың ба?
17. Саған ата-анаң күткен бағаны алу саған қиын ба?
18. Сен кейде сыныптың ішінде ... ... ... деп ... ... Сен ... жасап қойғанда сыныптастарың саған күлеме?
20. Сен сыныптастарыңа ұқсайсың ба?
21. Тапсырманы орындағаннан кейін ... ... ... ... ба?
22. Сыныпта жұмыс жасағанша бәрін есте сақтап қалғаныңа сенімдісің бе?
23. ... ... ... мұғалімнің сұрағына жауап бере алмай қалған түстер ене ме?
24. Көптеген балалар саған достық қарым-қатынаста ... ... ... нәтижесі сыныптастарыңның жұмысымен салыстыратынын білсең тапсырманы аса ынталылықпен орындайсың ба?
26. Сенен ... ... жиі ... ... ... ... ... деп қорқасың ба?
28. Мұғалім сенің сабаққа дайындығыңды тексеремін деп айтса, жүрегіңнің ... ... ... ... ... Сен жақсы баға алғанда сыныптастарыңның бірі жарамсақтанып жатыр деп ... ... ... ... көңіл аударатын сыныптастарыңмен бірге өзіңді жақсы сезінесің бе?
31. Сыныптастарыңның саған ... ... ... ... ... ма?
32. Қалай ойлайсың, оқуды үлгермей жатқан балалар өзінің орнын жоғалтып ... деп ... ... Сенің сыныптастарыңның көпшілігі саған назар аудармайтынға ұқсай ма?
34. Күлкілі болып көрінуден жиі қөрқасың ба?
35. ... ... ... жасауына көңілің тола ма?
36. Өзге сыныптастарыңның анасы секілді сенің анаң да кештер
ұйымдастыруға көмектеседі ... ... сен ... не ... сені ... кез
болды ма?
38. Қазіргіден гөрі болашақта жақсы оқуға үміттенесің бе?
39. Мектепте сыныптастарың сияқты сен де жақсы киінемін деп ... ... Сен ... ... ... сырттан қалай көрінетінің туралы жиі
ойланасың ба?
41. Қабілетті балалар сыныптағы өзге балаларда жоқ ерекше
құқықтары бар ма?
42. Сенің ... ... ... егер сен ... ... ... ... ма?
43. Сенің сыныптастарыңның саған деген қатынасына көңілің тола
ма?
44. Мұғаліммен жалғыздан-жалғыз ... ... ... ... ... ... кейде сенің сырт келбетіңмен мінез-құлқыңа
күледі ме?
46. Өзіңнің ... ... ... басқа балаларға қарағанда
мазасызданамын деп ойлайсың ба?
47. Егер сен ... ... ... бере ... көңіліңнің босайтынын сезінесің бе?
48. Ертең мектепте не болады деп көп уақытқа ... ... ... ... ... ма?
49. Қиын тапсырманы орындап жатқанда бұрын білетініңді ұмытып
қалғандай сезінесің бе?
50. Өзіндік жұмыс жазып отырғанда ... ... ... қақпайды ма?
51. Мұғалім сыныпқа тапсырма беремін деп айтса ашулана
бастайтыныңды сезесің ба?
52. Мектепте сенің біліміңді тексеру сені қорқытады ма?
53. Мұғалім ... ... ... ... ... ... ...
деген қорқынышты сезесің бе?
54. Сенің сыныптастарыңның қолынан келетін, ... сен ... ... ... туралы түстер саған енеді ме?
55. Мұғалім тапсырманы түсіндіріп жатқанда сенің сыныптастарың ... ... ... ... деп ... ... ... бара жатқанда мұғалім сенен сабақ сұрап немесе
тексеру жұмысын береді деп мазасызданасың ба?
57.Тапсырманы орындап жатқанда ол үшін "2" ... деп ... ... ... ... алдында тақтада тапсырма орындап тұрғанда
аздап қолың діріл қақпайда ма?
Нәтижені өңдеу. Сұрақнаманы толтыруды аяқтағаннан ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес келмеушілік есептеледі. Кілт: "ия" - жауаптары 11,20,22,24,25,30,35,36,38,39,41,43,44;
"жоқ" жауаптары - ... ... ... ... ... 2,4,7,12,16,21,23,26,28,,46-58 (n=22)
2. Әлеуметтік стресті уайым: 5,10,15,20,24,30,33,36,39,42,44 (n=11)
3. Табысқа жету қажеттілігіндегі
4. Өзін көрсетуге қорқыныш
5. ... ... ... ... Айналадағылардың күткеніне сәйкес келмеуден қорқу-
Кілтпен сәйкессіздік - ... ... ... ... ... ... 50% болса қобалжудың жоғары екендігін айтуға болады, егер жалпы саннан 75% көп болатын болса-өте жоғары қобалжулықты көрсетеді.
2. ... 8 ... ... ... ... ... ... бірінші жағдайдағыдай анықталады.
Әрбір белгінің (фактор) мазмұндық сипаттамасы.
1. Мектептегі жалпы ... - ... ... ... жағдайы оның мектептегі өмірінің әртүрлі формаларымен байланысты.
2. Әлеуметтік ... ... - ... ... жағдайы әлеуметтік жағдайдың көрінісінде дамиды (ең алдымен құрбыларымен)
3. ... жету ... ... - ... ... қажеттілігін, жоғарғы нәтижелі жетістігін дамытпайтын жағымсыз психикалық көрініс.
4. Өзін көрсетуге қорқыныш - ... ... ... ... өзін ... ... өз мүмкіншіліктерін көрсетуде қиындыққа кездесу.
5. Білімді тексеру жағдайындағы қорқыныш - ... ... ... тексеру жағдайында болатын жағымсыз қатынас және ... ... ... ... ... келмеуден қорқу .
балаларды анықтаудың психологиялық деңгейі
Қиын балаларды анықтауды өтінішке сүйенбей-ақ, өзіндік ... ... ... ... да болады. Стоттың . Психологпен бірге педагогтардың да көмегіне сүйенуге болады. Педагог әр ... ... біле ... оны ... ... кездері де болады. Стотт картасы осындайда жақсы көмектеседі. Бақылау картасында мінездің 198 ... ... Олар 16 ... ... Әр ... ... симптомалар бар. Бақылау картасының тіркеу бланкісі болады. Тіркеу бланкісіне сай кесте құрылады
Бақылау картасы
I. СЗ - жаңа ... ... ... ... ... жеке қалғанда ғана сөйлеседі.
* Ескерту жасаса - ...
* ... ... ... ... бірақ өтінсе қуана-қуана көмек көрсетеді.
* бала (мысалы, ұтымсыз ойындарға келісе ... ойын ... ... ... жүгіру...)
* Қауіптенгіштігінің салдарынан тыңдамайтындар бола ... ... ... ... ... ... ... ұнатады, бірақ оны сұранбайды.
* Ешқашан мұғалімге гүл немесе басқа сыйлықтар әкелмейді, ал оның ... мұны жиі ... ... ... ... ... мұғалімге көрсетпейді
* Бір ғана жақсы досы бар, қалған қыздар мен балалардан бойын аулақ салады.
* ... ... ... ғана ... көзге түскенді ұнатады
* Өз бетімен мұғалімге жақындамайды
* Ұялшақтығы салдарынан ешкімнен көмек ... ... Егер оған ... ... оп-оңай , жылайды, қызарып кетеді т.т.
* Ойынға белсенді қатысудан ... ... ... ... міңгірлеп сөйлейді, әсіресе онымен амандасқанда.
ІІ Д - ... 1-6 ... ... ... ... төмендеп, көңіл-күйі құбылып отырады;
7-8 белгілер тітіркенуге бейім екенін көрсетеді
9-20 белгілер депрессияның өткір ... ...
Д ... ... ... А және Ж пунктінің айқын белгілері қоса жүреді.
* Сабаққа кейде тырысушылық танытады, кейде өзімен -өзі
* Көңіл - ... ... ... ... сұрайды, кейде сұрамайды
* Өзін әрқалай ұстайды
* Ойын кезінде бірде белсенді, бірде енжар
* Кейде бос уақытында ештеңеге қызығушылығының жоқтығын ... Қол ... ... ... кейде тырысушылық танытады, кейде танытпайды
* Шыдамсыз. Жұмысты орындау барысында қызығушылығы жойылып кетеді.
* Ашуланшақ,кейде де ... ... өзі ... істей алады, бірақ тез шаршайды.
* Қол ... дене күші ... ...
* ... ... әрі ... күші ... төмендеп қалады
* Қозғалысы баяу
* Енжарлығына ... ... ... ... ... бос, (оған бәрібір сияқты, көзқарас)
* Әрдайым ... және ойын ... ... Ояу жүріп қиялдап жүреді
* Міңгірлеп сөйлейді
* ... ... түрі ... қан ... адам ... ... ... Т. Тұйықталу. Адамдармен қарым - қатынастан ... ... ... ...
* ... ... алмайды
* Басқа адамға жақындық танытпайды.
* Әңгімелесуден қашқақтайды
* Басқа өмір сүреді (сабақ үстінде қиялдап отырады)
* Қол ... ... ... ойындарға қызықпайды
* Адамдардан қашқақтайды
* Үлкендерден қашық (алыс) жүреді
* ... ... ... ... ... жақындау мүмкін емес)
* Басқа адамдарды байқамаған секілді жүреді
* Әңгіме үстінде тынышсызданып, тақырыбынан ауытқып кетеді
* Өзін ... ... А - ... ... ... ... оған көңіл бөле ме екен - соған алаңдайды.
1-6 ... - ... ... ... ... махаббатын жеңіп алуға тырысу.
7-10 белгі - ... оған ... ... ... ... жеңіп алуға тырысу.
1-16 белгі - үлкендер оған ... бөле ме - ... ...
* ... ... өте ... ... Мұғаліммен амандасқысы кеп тұрады
* Өте әңгімешіл
* Мұғалімге гүл және басқа сыйлықтарды зор ... ... ... ... ... мұғалімге әкеп көрсетіп тұрғанды ұнатады
* Мұғаліммен жақсы достық қарым-қатынаста
* Жанұядағы өзінің іс-әрекетінің ... ... ... көп ... ... ұнағысы келіп жағымпазданады
* Мұғалімнің өзіне көңіл бөлуіне үнемі сылтау табады.
* Мұғалім тарапынан үнемі көмек, қамқор күтіп отырады.
* ... ... ие болу ... ... ... арыз айтып келеді.
* Мұғалімді тырысады
* Өтірік, ойдан шығарылған оқиғаларды айтады.
* Үлкендердің көңілін өзіне аударғысы келеді, бірақ оған өз ... ... күш ... ... ... ... басы жүреді
* Егер оның ... ... ... ... ... ... - үлкендерге жауығу
1-4 белгі - жауығудың бастапқы ... әкеп ... 5-9 ...
* ... ... ... ... онымен жақсы қарым-қатынас жасауға ұмтылады.
10-17 белгі - ашық ... 18-24 - ... ... ... айналған жауығу.
* Көңіл - күйі құбылмалы
* Өте шыдамсыз
* Қол ... ... ... ... жиі ...
* ... ... болса көмегін ұсынады
* Мұғалімнен бірдеме сұрағанда бірде жан тәнімен беріліп, бірде бәрібір дегендей қалып танытады
* Мұғаліммен кейде ... ... ... ... Онымен амандасқан адамға не күдіктеніп, не ашулану білдіреді
* ... ақ ... ... нашар көңілде
* Мінезі өзгергіш, кейде ол жұмысты әдейі жаман ... ... ... және жеке ... ... (столды сызу, қабырғаны құлату...)
* Тілі дөрекі
* Ұнамсыз, әсіресе ақталып ... ... ... ... мұрнының астынан міңгірлейді.
* Ескертулерге құлақ аспайды.
* Анда - санда себепсіз өтірік айта салатыны бар
* Бір-екі рет ұрлық ... ... ... ... ақша)
* Үнемі жарықсыз жазаландым деп есептейді
* көзқарас, көзінің астымен ... ... ... Бұзық (айқайлап, сес көрсетіп, күш жұмсайды)
* типтермен достасқанды ұнатады
* Ақша, тәттілерді жиі ұрлайды
* Өзін тәртіпсіз ұстайды
VI. Б.А. Балаларға ... ... Оған ... ... рөлін ойнайды.
* Айналасындағылардың алдында тұра алмайды
* бола қалуға бейім
* Шектен тыс ... ... ... келісімде болуға тырысады.
* Жұрттың назарында болғанды ұнатады.
* Өзінен үлкен балалармен ойнайды.
* ... ... ... ... ... бірақ атқара алмаймын - ау деп қауіптенеді.
* Басқа балалардың алдында мақтанады.
* Өзін сайқымазақ етеді.
* Мұғалім топта жоқ кезде ... ... тез ... киім ... (айқайлап)
* Қоғамдық мүлікті бұзғанды жақсы көреді
* Құрдастарының арасында жындының қылығын жасайды
* Басқалардың бұзықтықтарына еліктейді
VII. Қ.Н. Қоғамдық нормативтердің жетіспеушілігі
1-5 ... - ... ... ... 5-9 ... - ересек болғанда тәуелсіздікті көрсетеді, 10-15белгі - ұсақ-түйектік ... ... ... ... - үлкен ынтымақшыл емес деп санап, олардың ісіне араласуға тырысады.
* Оқығысы келмейді
* Б/б - да ... ... ғана ... ...
* ... тыс ... де, ... ғана жұмыс істейді.
* Ұяң емес
* Ешқашан көмек сұрамайды
* ... өз ... бір ... ... ... мақұлдау күтпейді
* Мұғаліммен барынша аз араласуға тырысады
* Мұғалімнен қашқақтайды, бірақ басқалармен сөйлеседі
* Үй тапсырмасын көшіріп алады
* ... ... ... ... Эгоист, өзімшіл
* Ойын үстінде қулық жасайды
* ... ... ... тік ... ... Тұйық және ешкімге сенбейді.
VIII. Б.Ж. балаларға жауығу (қызғаныштан - жауығуға дейін.)
* Ойын үстінде балаларды қорқытып, үркітеді, ... ... Өзі ... ... ... ... жақтырмайды
* Басқа баланың ығырын шығарады.
* Басқа баламен ұрсысып ренжітеді
* Ескертулермен басқа балаларда қиындықтар туғызуды ұнатады
* Балалардың заттарын ... ... ...
* ... ... ... ... - қатынаста
* Әлсіз балаларға тиіседі
* Басқа балалар оны ... ... ... (тістейді, тырнайды, шымшиды)
IX. Ш. Шыдамсыз.
* Олақ
* Басқа баламен қарым - қатынас жасаудан оларға қолайсыздық ... етіп бас ... Қол ... сәтсіздіктермен оңай келісе салады
* Ойын үстінде өзін меңгере алмайды
* Ұмытшақ
* Қол еңбегінде жауапсыз
* Сабақта тырыспайды
* Жалғыз өзі жұмыс ... ... ... бір ... ұзақ ... ... алмайды
* Еш нәрсеге ұзағырақ тоқтала алмайды
* Үлкендердің ескертуін ... ... ... ... ... К.К.- ... - күй. 1-5 белгі - көңіл-күйінің әлі жетілмегендігін; 6-7 белгі қорқақтығы; 8-10 ... - ... ... ... ... кішілерге арналған ойыншықтармен ойнайды
* Ойынды жақсы көреді, бірақ қызығуы тез төмендейді
* Сөйлесе алмайды
* Нұсқауды тыңдап, орындау әлі жетілмеген
* ... кіші ... ... ... ... өте ... алаңдайды
* Басқа балалар оған тиісе береді
* Оны қашқын деп есептейді. Ал шын мәнінде ол 1-2 рет қана сабақтан ... ... Жиі ... Кей ... ... ... Жинақы емес
* Топта өзін бөтен сияқты ұстайды
XI. Н.Б. - ... ... ... ... ... байланысты. Бұрын болған ауытқушылықтың салдары болуы да мүмкін.
* ... ... ... ... Жиі ... қағады
* Қолын ретсіз сермейді
* Тырнағын кеміреді
* Секіріп жүрген сияқты ... ... ... (10 жастан ары қарай)
XII. Қ.Ж. Қолайсыз жағдай
* Жиі кешігеді
* Бірнеше күн келмей қалады
* Ата - аналары баланың келмей ... ... ... түрде өтірік айтады
* Ата - аналарына көмектесу үшін үйде қалуға мәжбүр
* Салақ
* ... ... ... көрінеді.
* Басқа балаларға қарағанда айтарлықтай ұсқынсыз
XIII. С.Д. - ... даму ... ... - ... ... өте ерте ... ... дамудың тежелуі
* Жаман қылықтар көрсетеді
XIV. А.О.- ақыл - ... ... ... ... көп ... ... қояды
* Ақыл-ойының дамуы өзінің жасына сай емес.
* Оқи алмайды
* Қарапайым математикалық білімдерінде көп кемшіліктер бар
* Математиканы түсінбейді
* Басқа балалар оны ... ... ... ... А.А. - ... мен ... ауытқушылықтар
* Тыныс алуы ретсіз
* Жиі суық тиеді
* ... жиі ... Ауыз ... дем ... Құлағы жиі ауырады
* Тері ауруларына бейім
* Асқазаны жиі ... ... ... Басы жиі ... ... тыс ... ... кетуге бейім
* Қабағы қызарып тұрады
* Қолы мұздай болып жүреді
* Көзі қыли
* Қимыл- қозғалысы ретсіз
* Тұлғасы ... ... ... Д.К. - ... кемістіктер
* Нашар көреді
* Нашар естиді
* Бойы өте аласа
* Өте толық
* Дене құрылысында басқа да кемістіктер бар.
Оқушылардың өз ... ... ... ... ашық ... ... ... эмоцияны басқару дағдылары
Мақсаты: Сезімді басқару дағдыларын қалыптастыру.
Міндеттері:
* Өз күшіне сенімділік пен өзін-өзі ... ... үшін өз ... ... туралы білімдерін қорыту.
* Өзін-өзі талдау мен болжау іскерлігіне үйрету.
* Өзін-өзі ... ... ... жасау.
* Қиын сәттерде өзіне-өзі көмек жасау, өзін-өзі реттеу дағдыларын дамыту.
Жабдықтар; Қағаз, безендіретін заттар.
Сабақтың барысы: Ұйымдастыру кезеңі
Тақырыптағы өзекті ... ... қиын ... ... ... ... мен ауыр сезімдерді қалай жеңіп шығу жайында әңгімелесеміз. Бүгінгі сабақта алатын дағдылар сіздерге нағыз өмірде қажет болады. Шындығында өмір ... ... ... ... толы және өз сезімін билей алатын адамдар ғана табысқа ... ... ... ... ... ... да, мұғалімнің белгісімен өзара сөйлесе бастайды. Оқушы оң жағындағы көршісіне ... ... ... да бір ... ... ... ... әңгімелесуші оны тыңдағаннан кейін: деп досының жақсы қасиеттерін тілге тиек етеді. Сонан соң ... оң ... ... ... Ойын ... ... айтып біткенше жалғасады.
Ойға шабуыл
Мұғалім қиын жағдаяттар мысалдарын келтіруді ұсынады. ... ... ... ... ... ... ... БӨЛІМ.
Мұғалім түсіндіреді: .
Конструктивті (тиімді) шығу
Жағдаят
Конструктивті емес (тиімсіз) шығу
Кез-келген жағдаяттан шығудың ... жолы бар, оның ... ... ... өзіне байланысты. Анасымен ренжісіп қалғанда кейбіреулер бөлмесіне кіріп, сөйлеспей қойса, енді біреулері есікті қатты жауып, достарына кетіп қалады, ал қайсыбірі: ... ... ... ... болмағандай сыңай танытады.
Қалайша жауап қайтаруымыз неге байланысты? Түрлі ойлар туып, қайнап жатқан, сезімдер кезіп жүрген біздің ішіміздегі, тұлғамыздағы осы не ... ... Ол ... ... ... ... икемденуіне байланысты болады.
Топтық жұмыс.
Оқушылар 5 топқа бөлініп, жағдаяттық тапсырмалары бар карточкалар ... ... ... ... ... Екілік алу;
* Трамвайға кешігіп қалу;
* Телефонды көтеруге үлгере алмай қалу;
* Бақытсыз махаббат;
Оқушылар осы жағдаяттарды пессимистік және оптимистік ... ... ... ... ... ... кесте ілінеді:
ОЛАР БАСҚАРАДЫ
МЕН БАСҚАРАМЫН
Сезімдер, ойлар
ойлар
Мен мұндай сезімді білемін, ол менде бар
. Екінші мысалды қарастыру барысында ... ... ... келеді: >.
Кестені толтыру
Мұғалім оқушыларға кестені ... ... ... ойланыңыздар, осы жағдаятта қандай ойлар туады?
* Ол ойлар қандай сезімдерге сәйкес келеді.
* Қазірге дейін өзінде ... ... ... ... жағдаятты еске түсіріңіз.
* Ойланыңыз нәтижелі жағдаятта қандай ойлар ... ... Ол ... қандай сезімдер сәйкес келеді?
* Осы сезімдердің қайсысы теріс сезімдерге қарсы тұра алады (жұптар құру)?
* Сол сезімдерді ... яғни ... ... ... рет ... еске алыңыз.
* Қазіргі сезіміміздің бастапқыдан өзгешелігі бар ма? Қандай?
кестесін толтыру үлгісі:
Қиын жағдаят (қысқаша мазмұны)
ата-анамен ренжісу
Нәтижелі ... ... ... ... ... ... жұмысым үшін мадақтады.
Толтыру бағыты
Толтыру бағыты
Ойлар
Сезімдер
Сезімдер
Ойлар
Өздері (ата-анасы) кінәлі
Реніш
Қуаныш
Мені мақтады
Ашу
Сенім
Бәріне өзім кінәлімін
Үміт ... ... ... ... сүйеніш
Қабылданған шешім: ешқандай артық эмоцияны да ата-анаммен келісе аламын
Сабақты қорытындылау
Оқушылар қиын жағдайда өздерінің сезімдерін, эмоцияларын - ... ... ... не ... өз ... ... сабақта көп жағдайда қай сезімді сезіндіңіз: позитивті немесе негативті? Қалай ойлайсыз, бүгінгі сабақ көбірек қай мәнерге ... ... пе ... ... пе? Дәл ... қиын ... туса, сіз оны шеше аласыз ба? Бүгінгі ... ... қиын ... шешу ... ... қолданасыз ба?
Үйге тапсырма
Жаттығу: >:
* Өздерің кінәлісіңдер!- Бәріне де, әрдайым олар ... ме? - Тек олар ма? ... ме? - ... ме? Үнемі ме? - Әрқашан тек кінәлі бола ма?
* Бәріне өзім ... - Тек ... ... да өзім ғана ... бе?- Тек ... тек бір өзім ғана ма? - Әрқашан да ма?-Бәріне де кінәлі мен бе? Озон тесіктерінің пайда болғанына да мен ... ... бе?- ия мен ... ... ... ... ... Күйзелісті басқару дағдыларын қалыптастыру.
Міндеттері: 1. , әрекеттер ұғымдарын ... ... ... ... ... ... ... білімдерін дамыту.
* Күйзеліс жағдаяттардан тиімді жолмен шығу дағдыларын қалыптастыру.
* Өзін-өзі бақылау, игеру дағдыларын дамытуға ықпал жасау.
* Босаңсу ... ... ... Бейнекөріністер, плакаттар.
САБАҚТЫҢ БАРЫСЫ
Тақырыптағы өзекті мәселелер
Кез-келген адамның өмірі күйзелістерге толы. Күйзеліс ағзаның қорғаныш күштерін іске қосады, бірақ оны жеңе алмаған ... адам ұзақ ... жан ... күй кешеді. Сондықтан, кез-келген адам өзінің дене және психикалық денсаулығын сақтау үшін күйзелісті басқара білудің маңызы зор.
Сергу
Оқушылар шеңбер бойына, иықтарын ... ... ... ... ... беруімен олар баяу оңға, сонан соң дәл солай баяу - солға иіледі. Оқушылар құламайтынын ... ... ... оны досының иығы тіреп қалады.
Ойға шабуыл
Бұл ұғым жайлы ... өз ... ... кейін, мұғалім тақтаға анықтаманы іледі:
Күйзеліс - ... ... ... ... нақты немесе болуы мүмкін қауіп-қатер төндіретін, ағза мен психиканың қорғаныш күшінің жұмсалуына әкелетін кез-келген сырттай ынталандыру әсері.
Негізгі бөлім
Адамдар ... ... ... ... оған көз ... үшін әртүрлі нақты өмір жағдаяттарын қарастырамыз: сайысқа ... ... ... ... пікірталас
Оқушылар 4 топқа бөлінеді. Әр топқа күйзеліс жағдаятын ойластыруға және ... ... ... ... ... ; . ... соң әр топтың өкілдері жұмыстарын таныстырады.
Жағдаятты талқылау
Бейнеролик көрсетіледі. Мұғалім алдын-ала кинофильмнен басты кейіпкері күйзеліске ... ... ... ( фильмінен сюжет көрсеткен дұрыс, ондағы басты кейіпкер аспирантураға түсе ... ... ... ... орналасады.)
Кейіпкер күйзелістен үшін қиын да қызықты жұмысқа орналасқанын атап өтудің маңызы зор. ... ... ... соң, ... ... ... ... ауруға душар ететініне (күйзелістің физиологиялық әсері), кері эмоцияларданұзақ уақыт шыға ... ... ... ... ... ... ... сұрайды. Зиянды әсерлерді болдырмау үшін, адамға әрекет ету қажет.
Рөлдік ойын
Мұғалім жоғарыда қарастырылған күйзелістік жағдаяттарға оқушылардың ... ... ... ... ... және ... шығу ... табуды, яғни кейіпкерлердің мүмкін болатын әрекеттерін сипаттауды сұрайды (ол жауаптар алдымен дәптерлеріне жазылып, сонан соң оқылады және ... ... - ... зиян ... ... ... ... жайлы, ұнамды сезіммен күйзелістік жағдаяттан шығуға мүмкіндік беретін әрекеттер.
Тиімсіз тәсілдер - ұзақ ... ... ... кешуге байланысты, денсаулыққа зиян келтіретін және өзін-өзі бағалауды төмендететін күйзелген жағдаяттан шығуға мүмкіндік бермейтін әрекеттер.
Жаттығу
Мәтін баяу ырғақпен, 5-10 ... ... ... ... пен ... сезім тудыратын жағдайды елестетуді ұсынамын (үзіліс). Енді елестетіп көріңіз, ол жағдай сіздің ойлағаныңыздай ... ... ... Бұл ... ойша ... қарап көріңізші - сіз қалай жүресіз, көзіңіз қалай жайнап тұр, қалай күлімдейсіз. ... Сол ... ... ... тигенін елестетіңіз, еркін тыныс алғаныңызды сезініңіз. (Үзіліс) Сіз қасыңыздағы адамдардың ... ... ... ... әрекеттерін көре аласыз. (Үзіліс) Енді болған жағдайдың ... ... ... оны тағы да бастан өткізіңіз. (Үзіліс). Жағдаят өзіңіз ... ... ... ... тағы да ... ... ... сезінің. (Үзіліс). Осы әрекетті бірнеше рет, жағымсыз әсер мен ... ... ... ... ... Осы жаңа күйді есте сақтаңыз.
Сабақты қорытындылау
Оқушылар екі командаға ... ... ... ... үшін бір команда екінші командаға сұрақтар қояды. Екінші команда сұрақтарға жауап қайтарып болған соң, олар бірінші командаға сұрақ қояды. ... ... ... ... ... ... ... шығу кезіндегі өзіңіздің көңіл-күйіңізді төмендегі шкала бойынша бағалаңыз:
Өз күшіммен қиын жағдаяттан ешқашан шыға алмаймын
Күйзелістен қалай шығуды білемін, ... ол ... ... ... күресу қолымнан келетін тәрізді, бірақ ол оңай емес.
Күйзелістік жағдаяттарға қарсы тұруға дайынмын.
Үйге тапсырма
Күйзеліске қарсы тұру тәсілдері жайлы ... ... мен ... ... ... ... ... статистика
БҰҰ - ның балалар қоры (ЮНИСЕФ) ... ... және ТМД ... ... ... қол жұмсаудың статистикалық көрсеткіштерін жариялады.
Жастар арасындағы өзіне қол жұмсаудың жоғары көрсеткіші Ресей, Қазақстан, Белоруссияға тиесілі. ... ... ... 40 ... ... ... қол ... болады. Бір жылда дүние жүзі бойынша оның саны 1 миллион ... ... ... Бұл ... ... ... жол апатынан және соғыстан қаза болудан да жоғары болып отыр. Жыл сайын 10-20 миллион адам өзін-өзі өлтіруге сәтсіз қадам жасайды, оның соңы ... мен ұзақ ... алып ... Ең жоғары көрсеткіш Шығыс Еуропа елдерінде, әсіресе Литва, Эстония, Латвия , Венгрия, Ресей елдерінде орын алып отыр. Бүкіл әлемде Қытайдың елді ... ... ... ... ... ... ер ... көп кездеседі. Дүние жүзінде 60-тан асқан адамдармен қатар, 15-25 жас аралығындағы жастардың арасында бұл жағдай жиі өсе ... ... ... қол жұмсаушылықты айыптайды.
Иудаизм діні өзіне қол жұмсаушыларды қорымның сыртына жерлейді. Себебі олардың басқа адамдармен ... ... ... жоқ. ... басқалармен қатар жерлегенмен, діни рәсімдерді жасамайды. ... ... ... қол ... ... күнә деп есептеліп, олардың жаназасы шығарылмайды.
Ресми статистика бойынша әр жылы 1 100 000 адам ... қол ... ... ... ... анықталған. Оның ішінде:
350 мың қытайлықтар,
110 мың үндістер,
35 мың орыстар,
31 мың американдықтар,
30 мың жапондықтар,
12 мың ... мың ... ... тек ... ... ... ғана жазылады.
Дегенмен де өзін-өзі өлтіргендер саны ресми ... ... ... асып ... ... әр ... әлем бойынша өзін-өзі өлтірген адамдар саны 4 000 ... ... ... сот сарапшыларының пікірінше "бақытсыз жағдайлардан" қайтыс болу ... ... шын ... ... болып табылады ( дәрі-дәрмекті мөлшерден тыс пайдалану, жол бойындағы аппаттар, биіктен құлау т.б.).
Осындай сәтсіз ... тап ... және ... қол жұмсауға ниеттенген адамдардың төрттен бірі ғана денсаулық сақтау мамандарының көмегімен аман қалады ... ... тап ... ... ... қайғылы жағдайлармен аяқталатын әйелдерге қарағанда ер адамдарда 4 есе артық, бірақ бұл ... әр елде әр ... ... ... ... ... ... бұл керісінше, яғни еркектерге қарағанда әйелдер өзін-өзі өлтіруге жиі барады, бірақ, өте сирек өлімге апаратын, "аяушыл" ... ... ... ... ... жас ... қарай бөлсек, жастарға қарағанда (65-85) жас аралығындағыларды құтқару қиынға түседі, олар тез өліп ... ... ... ... ... барлық елдерде суицид көрсеткішін үш топқа бөледі:
* Өзін-өзі өлтірудің жоғары және өте жоғары деңгейі (100 мың ... 20 ... ... ... - ... - ... - 36.
Қазақстан - 30.
Венгрия - 28,5.
Латвия - 26.
Украина - ... - ... ... ... ... ... (100 мың ... 10-нан 20-ға дейін).
Франция - 18.
Молдова - 17.
Қытай - 14.
Германия - 13
Канада - ... - ... - ... ... ... ... деңгейі (100 мың халыққа бір жылда он адам).
Италия - 7.
Англия - 7.
Израйль - ... - ... - ... - ... ... Ямайка мемлекеттерінде өз-өзіне қол жұмсау ең аз, ал өзін-өзі өлтіру нөлге жақын.
100 мың халқы бар ... ТМД ... ... ... ... ... береді:
Р/С
Мемлекет
Жылы
Жынысы
Өсуі
Әйел
Еркек
1
Әзірбайжан
2002
1,1
2
Белоруссия
2003
35,1
3
Армения
2003
1,8
4
Грузия
2001
2,2
5
Қазақстан
2003
29,2
6
Қырғызстан
2004
8,3
7
Латвия
2004
8
Литва
2004
9
Молдова
2004
10
Ресей
2004
11
Тажикстан
2001
12
Түркіменстан
1998
13
Өзбекстан
2002
14
Украина
2004
15
Эстония
2005
Әр мемлекет өзіне-өзі қол жұмсау бойынша есебін жасыруға тырысады. ... ... ... ... ... ... ... болған.
2000 жылы БДҰ Жапонияда әрбір 100 000 ... 24,1, ... 34,4, ... 10,4 ... қол ... ... тұратынының нақты көрсерткішін берді.
Кеңес одағында суицидтің динамикасы
Кеңес одағы кезеңіндегі құпия сақталған өзіне-өзі қол ... ... ... ... ... 1989 жылы ... шығарды. Оны құпия сақтаудың да себебі болған, патшалық ресейде өзін-өзі өлтіру аз болатын, ал қазан көтерілісі және азаматтық соғыстан кейін ... қол ... ... ... Мысалы, 1928 жылы Москва мен Питерде өзіне-өзі қол жұмсау 100 мың адамнан 42 ер адам, 20 әйел өзін-өзі өлтіріп ... 1937 -1947 ... ... ... ең ... деңгейін көрсетеді. Хрущевтің кезінде бұл көрсеткіш азая келіп, 1984 жылы қайта көтеріледі де, 100 мың адамға 39 адам ... Сол ... ... одақ ... қол ... ... ... болатын. Қайта құру кезеңінде суицид азайып, (100 ... ... тек 23 адам ), ал 1988 жылы ол ... қайта көбейе бастап, 1994 жылы екі есеге жеткен. Бұл ... 14 жас пен 21 жас ... ... да ... ... ... негізгі себебі үлкендер тарапынан түсінбеушілік пен қамқорсыздық, отбасындағы орайсыз атмосфера, жас баланың есеңкіреулікпен күресе ... өмір сүру ... ... болған.
Ал соңғы жылдары жастар арасында өзін-өзі өлтіру 3 есеге көбейген. Суицидтің басты себебі: ... ... ... ... тыс қатаңдығы, жастар арсындағы келіспеушілік, келешектің қорқынышты болып көрінуі, жыл сайын 15-18 жас аралығындағы жасөспірімдерді өзін-өзі өлтіруге дейін ... ... ... ... ... қол жұмсауда бірінші орында келеді. Өзіне-өзі қол жұмсаудың 60 пайызы көктемде және жаз айларында ... ... осы ... ... бейім адамдарды табиғаттың гүлденуі мен адамның ішкі қалпы, сезімі қарама-қайшы келіп, оны ... ... ... - ... өзі қол жұмсаудың індеті болып саналады. Сондықтан күйзеліске ұшыраған адамдардың 70 пайызы ... ... ... ... ... ішінде 15 пайызы өзіне-өзі қол жұмсайды, ал өзіне-өзі қол жұмсау - бұл ... ... ... ... өзін-өзі өлтіргендерді психикалық қалыпсыздық деп есептеген. Өзін-өзі өлтірген психикалық қалыпсыздық ... ... ... ... әр алуан, сондықтан нақты сипаттама беру қиын. Гарвардтық зерттеулер кезінде дәрігерлерге өзін-өзі өлтіргендердің ауруын анықтайтын тарихын беріп, оларға нақты ... ... ... ... Бұл жерде дәрігерлер кездейсоқ жағдаймен алынған кейбір ауруды анықтайтын тарихтардың қайта басылып, ондағы адамның өзін-өзі өлтіргендігі ... ... алып ... ... ештеңе білмеген. Диагностика қорытындыларының айырмашылығы өте үлкен болған: "өзін-өзі өлтірген" деп жазылған адамның ауруын ... ... ... ауру" деген диагноз 90 пайыз жағдайда қойылған, ал ... ... ... ... тарихта" 22 пайыз.
БДҰ өзін-өзі өлтірудің 800 себебін есептеп шығарған. Оның ішінде:
* 41 пайыз - ... 19 ... - ... ... ... 18 ... - жан ... 18 пайыз - отбасылық ренжісулер;
* 6 пайыз - құмарлық;
* 3 пайыз - ... 1,4 ... - ... мас ... 1,2 пайыз - дене аурулары.
Әрине, мұндай нақты сандарды көргенде мынадай сұрақ туады: егер ... ... ... адамдардың өздері не себебті мұндай іске бара жатқанын сезбесе, статистиканы жасайтын адамдар оның себебін қайдан біледі?. ... ... - бұл ... ... бар және ... ... өз ... басқа да бір себептен тұратын адамның ең ... ... ... ... ... жас ... ... әр түрлі болып келеді. 16 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасында "бақытсыз махаббаттан" ... ... бұл ... ... ... ... құрайды. Ал 25 жастан кейін өзін-өзі өлтіру сирек кездеседі. ... ... ... 80 ... қарастырған. Өзін-өзі өлтірудің амалдары жергілікті жердің тұрғындарына ... әр ... ... ... ... ... ... штатында өзін-өзі өлтіргіштердің тең жартысы поездың астына түседі, Шри-Ланкада 91 пайыз ... ... ... ... ... Асылу. Өзін-өзі өлтірушілер өмірден өту амалының көбіне осы жолын ... Оқ ... ... АҚШ-та оқ жаудырғыш қару оңай табылатын зат болғандықтан, ол елдің 60 пайыз өзін-өзі өлтіргіштері оқтан өледі. ... ... бұл ... ... зат ... оны ... 30 пайыз суицид жасалынады. Ал, Австралияда қару қолдануға тиым ... ... ... ... 4 ... ғана ... Улану. Дәрі-дәрмекті мөлшерден тыс қабылдағандықтан өзін-өзі өлтірушілердің 15-18 ... ... ... көз ... ... ... ... өліп жатқандар саны өте жоғары.
* Жол апаттары. Егерде жалғыз адам жол апатына ұшыраса, ол да ... ... ... ... ... ... уақыты да анықталған. Ол:
* күннің бірінші жартысында - 31 пайыз;
* күннің екінші ... - 44 ... ... 24 ... болады екен.
Өлім алдында тұрған өзін-өзі өлтіргіштер хат жазып қалдырады, бұл
суицидтердің 44 пайызын ... ... - 20 ... ... - 12 пайыз;
* бастығына - 8 пайыз;
* ешкімге - 4 ... қол ... ... арасында спирттік ішімдікті қолданатын - 60 пайыз, зиянды затты қолданушылар - 4 пайыз, материалдық жағдайы жағынан ... - 44 ... ... - 56 ... ... ... бай және дамыған Европа мемлекетінің бірі - Щвеция он жылдан ... ... ... ... ... орында болған.
Өзін-өзі өлтірушілердің адамдармен қарым-қатынасы.
- Өте көп ... ... ... - 24 ... ... адамдармен қарым-қатынас жасағандар - 60 пайыз.
* Ешкіммен ... ... - 16 ... ... 80 ... ... ойларын айтады, бірақ жұмбақ түрінде, 6 пайызы ... ... ... ... ... ... кездеседі.
Суицидтердің өз-өзіне қол жұмсау әрекеті сәтсіз аяқталған жағдайдағы 12 пайызы екі жылдан соң тағы да қайталап, ... ... ... ... 80 ... ... бір рет өзіне қол жұмсауға әрекет жасағандар болып келеді.
19-ғасырдың басынан барлық ... ... ... ... көбеюде.
БДҰ мәліметі бойынша 2020 жылға дейін жыл сайын 1 500 000 адам өзінің өміріне қастандық жасайды.
БДҰ - ның ... жан ... ... ... ... алуы ... Жан ... жұмысқа бармаудың және жұмысқа жарамсыз болып қалудың нақты себебі болып қалады. Егер де мұндай жағдайлардың алдын алу шаралары ... ... ... ... және ... келе ... ... де жаулап алады.
Бүкіл әлемдік денсаулық сақтау ұйымының болжамы бойынша 2020 жылы жан ... әлем ... ... ... ... ... және ... ауруларын арқаға тастап бірінші орынға шығады. Қазірдің өзінде жан ... ... ... ең көп ... психиатриялық ассоциациясының мәлімдеуі бойынша АҚШ-та жан күйзелісімен 15 млн. адам ауырады. Басқа зерттеулер жан күйзелісінің одан әлдеқайда көп (26 ... ... ... 12 ... ... ... таралғанын айтады.
Бірнеше Батыс Европа елдерінде, АҚШ, Канада да жан күйзелісіне қарсы тұра алатын адамдар шамамен 80 пайызды құрайды, оларды көбіне ... емес ... ... ... қарайды. Ресей және де басқа да бұрынғы кеңес республикаларында жергілікті дәрігерлер формалды түрде ... ... ... ... ... әсер беретінінен басқа), бірақ көп жағдайда бұл елдердің дәрігерлерінің қажетті іс-тәжірибесі де біліктілігі де болмайды.
Зерттеулер ... ... жан ... душар болған адамдар көбінесе басқа ауруларға тап болады. ... жан ... ... ... ... ... екі есе жиі кездеседі. Жан күйзелісіне душар болған балалар арасында мұндай айырмашылықтар болмайды. Ол тек жыныстық есеюден кейін ... ... Бар ... ... ... ... еркектерді әйелдермен салыстырған кезде, ер кісілер көбіне жан күйзелістеріне тап болу сәтінде әйелдер көмегіне жүгінбеуінде. Еркектер көбіне ... жан ... ... ішкілікке салыну, дәрі-дәрмек қолданумен немесе жұмысқа түпкілікті берілумен басады. Мұны ... діни ... ... ... ... дәлелдейді. Мысалы, аманиттер дінінде (протестанттық концепция) ішкілік ... ... ... тиым ... жан ... әйелдермен еркектерде бірдей кездеседі. Сонымен қатар тек әйелдерге тән физиологиялық жағдайларға байланысты жан күйзелісі: ЕАС, жан күйзелісі, соңғы климакс, ал бала ... ... ... жан ... ... ... әйел түсіп жатады. Жан күйзелісіне түскендердің 50 пайызы медициналық көмекке ... ал ... 25-30 ... ғана психиатрға жазылып жатады.
Кейбір адамдардың жан күйзелісі сыртқы келбетіне байланысты ... мұны ... жан ... деп ... ол адам баласының 2-3 пайызын құрайды, ал басқаларында байланысты болады мұны психогенді жан күйзелісі деп ... ... ... 60 ... ... ... өлтіретіндер жан күйзелісімен ауыратындар 2020 жылғы жасалған болжам бойынша, дәл осы жан күйзелісі әлемдегі №1 адам ... ... ... ... ... жан ... түспегеннен гөрі 35 есе көбірек өзін-өзі өлтіруге мүмкіндігі болады. 50 пайыз эндогенді жан күйзелісіне және 20 пайыз психогенді жан күйзелісіне ... ... ... ... ... ... Солардың ішінен әрбір алтыншы адам өз дегеніне жетіп ... және ... жан ... ... ... ... жатқан шындықты объективті бағалайды.
"Уайымға түспеген адамдармен салыстырғанда, уайымшыл адамдар шындыққа тіке қарайды" - деген атақты психиатр ... ... ... ... адамдармен ойын ойнатып жүріп, өлтірілген құбыжықтардың санын анықтағанда, жан күйзелісіне түскен адамдардың нақты айтқанын, ал күйзеліске ... ... оны 4-6 есе ... айтқандығын дәлелдеген.
Тағы бір зерттеулердің нәтижесі бойынша жан күйзелісіндегі және жан күйзелісіне түспеген адамдар саны кең ... ... ... ... ... ... көп ... болатын мамандық иелерінен 60 мың адамдар арасында өткізілген зерттеулер нәтижесі мынадай болған:
* 11,3 пайыз бала ... мен ... ... ... 10,3 пайыз көпшілік тамақтандыру орындарындағы қызметкерлер
* 9,6 пайыз дәрігерлер.
Жан күйзелісіне ең аз түсетіндер - ... ... ... - 4,3 ... Ал ... ... бұл ... 12,7 пайыз.
Жалғызбасты және ажырасқан адамдар арасында жан күйзелісінің өсуі отбасылы адамдарға қарағанда 2-4 есеге жоғары. Ажырасқан және жалғызбасты ... ... ... тәуекелге көбірек барады.
Жан күйзелісі ауыр жағдайда, яғни ... ... ... адам ... жан ауруы кезінде адамға өзіне-өзі қол жұмсау туралы ой ... Бұл ... ой ... ... ой туындағанда ауру өзін-өзі қатаң жазалағысы келеді де, ... ... ... жүк ... ... Осындай сәттерде ауру адамдарда өмірде өзінің орнының бос, мағынасыз екені туралы ой ... ... ... ауыр жағдайында аурудың соншалық әлсіз болғаны, өзін-өзі өлтіруге шамасы келмейді. Бірақ жан күйзелісінен шыға бастағанда, күш беретін ... ... ... ... ... ... жоғарылайды. Жан күйзелісіне түскен адам өзін-өзі өлтіруге арналған жоспарды тізіп алып, сырттай күйзелістен арылған адамға ұқсап, басқаларға ... ... ... ... жүргенімен, өзін-өзі өлтіруге деген құлшынысы жоғары болады.
16-25 және 55-70 жас ... ... ... ... бару тәуекелі жоғары. Соңғы жағдайда өзін-өзі өлтіру тәуекелі жалғызбасты соматимкалық аурулармен ауыратын және де ата-анасы өзін-өзі өлтірген адамдарда көбірек.
Суицидті ... ... - ... ... - ... ... ... және ауру үшін алдын болған қайғылы оқиғалардың ... ... ... да ... ... ... ми ... жоғарылаған гидрокортизон және норадреналин табылған.
Аффективті қынжылумен ауыратын ... ... ... үшін ... трикликалық антидепрессанттар немесе құйылмалы дәрі-дәрмектер қолданады. Адам мас жағдайында суицид жасауға жиі барады.
Дін және ... дін ... қол ... адам ... қос күнә ... деп, яғни адам ... ... теңеп, ауыр күнәда айыптайды. Өзіне-өзі қол жұмсағандар жерлеу мен мадақтаудан ада етіледі. өз өміріне қол жұмсағандардың, егер есі ауысқандығы медициналық ... ... ғана ... ... ... ... өзіне-өзі қол жұмсағандарды қабірханадан тыс жерге жерлеген. ... қол ... о ... ... ... ... деп сенген. Інжілде өзіне-өзі қол салу туралы ешқандай түсінік берілмеген, өзіне қол салушыны дін ... есі ... деп ... ғана қабірханаға жерлеуге рұқсат берген. Егер адам бір немесе бірнеше адамды құтқару үшін ... ... бұл ... өзіне қол салу емес, өзін құрбандыққа шалу болып саналады. Мұндай адам қасиетті әулиелер қатарына кіреді. Бұл Мұхаммед ғ.с: - ... ... ... Егер адам ... ... ... ... өзіне қол салса, Інжіл: -деген. Сонда да адам қорланса, өзіне қол салуы істі ... ... ... да ... қол ... тиым салады. Құранда екі жақтама талданғандықтан шахидтерге өз өмірін қиюға рұқсат етіледі. Бірақ, майдан даласында шейіт болғандар өзін-өзі ... деп ... ... ... ... ... буддизм, синтоизмде өзіне-өзі қол жұмсауға тиым салынбаған, керісінше өзіне-өзі қол жұмсау самурайдың арына дақ түскенде ерлік деп ... ... ... ... дін ... қол ... дұрыс көрмеген.
Чуваштарда өзіне-өзі қол салу (құрғақ қасірет) дәстүрімен байланысты дұшпанының есігінің алдына асылып өлу - ... ... ... кегі ...
Ресми діни бірлестіктер (Белое Брастство-Народный храм>> халықты жаппай ... қол ... ... барлық елде заңмен қудаланып шеттетеді.
Суицид және Заң.
Көптеген елдерде өз-өзіне қол жұмсау қазіргі таңда қылмыс ... ... ... ... қол ... ... өзін-өзі өлтіру дәрежесіне жеткізу және қажетті медициналық көмекті көрсетпеу құқықытық жауапкершілікке тартылады.
Үндістанда қазіргі уақытқа дейін өзіне-өзі қол ... ... ... адам бір ... дейін бас бостандығынан айырылады немесе айып төлейді.
Сингапурда өзіне-өзі қол ... ... адам бір жыл ... ... ... ... Массада тауында мыңнан аса еврей Рим құлдығына ... ... қол ... ғасырларда Староверлердің өз-өзін өртеуі.
1945 - жылы Жапония капитуляциясына 35-мыңнан 200 000 дейінгі жапондықтардың жаппай харакири жасауы.
1978-жылы Джонстаунда ... 912 ... ... қол ... жыл ... 87 ... ... өртеуі
Жануарлар әлеміндегі суицид
* 2005 жылдың шілдесі -- 1500 қой Түркиядағы шыңыраудан секіріп, 460 мерт болған. .
* ... ... ... шығып кетуіБірақ олардың өз өмірлеріне қастандық жасауы неліктен екендігі әлі дәлелденбеді.
* Леммингтердің ұдайы ... қол ... ... ... біз ... ... үлгі етіп ... 1832 жылы штаттың заң шығарушы жиынындағы сайлауда ұтылып,жұмысынан айырылып қалады.1833 жылы толығымен бизнесі ... ... ... бір ... жыл ... ... ... қалыңдығы қайтыс болады.1836 жылы осының барлығының ауыр соққысынан ... сыр ... жылы ... Құрама штаттары Палата Уәкілдері сайлауында,1854,1858 жылдары сенат сайлауында жеңіліске ұшырады.1863 жылы ол ... - өлім ... КСРО ... бері ... ... қол ... ... жағынан алдыңғы қатарда, жыл сайын елімізде еңбекке жарамды жастағы төрт-бес мың ... ... ... ... әйелдердің өз-өзіне қол жұмсау көрсеткіші жоғары (осы аймақта әйелдер колониясының ораласуы есепке алсақ).
1996 жылы ... ... қол ... 20-30% ... ... айдан соң Жаңаарқамен Қарқаралы аудандарының территориясына протон құлаған соң, жергілікті тұрғындардың өз-өзіне қол ... ... ... ... ... ... ... балаға қарап жатыр, ендігі бір сәтте кішкентай адам ... ... тіке ... ... ... Қорқу керек пе, жоқ әлде ол жай ғана елес екенін түсіну керек пе?
Өмір деген не? Бұл ... ... ... ... жеткізу мүмкін емес.Сөз сөз күйінде қалып қояды, адамдар өмір ... көп ... ... ... Ең бастысы сіз нені қалайсыз-өз жаныңды құтқарғың келе ме, (теология),өз инстинктіңізді қанағаттандырғың келе ме (Фрейд),билікке қол жеткізгіңіз келе ме , ... ... сіз нені ... ... "Өмір"туралы түсінік "өмірдің мәні", "шындық", "құдай" сөздерін де ... ... ... ... ал ... ... олар оны қалай қалыптастырса, солай етіп қабылдайды. Егер кім де кім ... ... ... мәні ... деп ... онда тек ... ... Басқалар ойлап тапқан тұжырымдама деңгейінде өмір сүргенді ... бар. ... өз ... жасап, оны "өмір философиясы" деп атап өмір ... ... де ... да ... жеке ... ... өмір ... бар. Егер қаласаңыз барлық өмір сүруге үйреткен сөздерді ысырып ... өз ішкі жан ... ... Онда сіздің сезімдеріңіз мына жай сұраққа жауап береді:
Сіз бақыттысыз ба?
Бұл жай ғана "ия" ... "жоқ" ... ... ... ол сезімдер жиынтығы. Егер сіз бақытты болсаңыз, онда сіздің орныңыз бұл емес. Бұл өмір ... сіз Өмір ... өмір ... ... қадам азабы
Анасының құлағына бұл хабар жеткенде аспан төңкеріліп,төбесіне түскендей болды. Жұмыста күнделікті айналысып жүрген шаруаларын рет-ретімен жасап жүрген. Уақыт ... ... ... бірі ... - ... ... жүрегіне мұз аралас суды құйып жібергендей болды. Отырған орнынан ... рет ... ... әрең ... ... тұрғаны бар болсын осы секундтар арасында тынысы мүлдем жабылып, мұз ... ... ауа ... ... ... ... ... үйіне қарай ата жөнелгенде сөмкесін де киімдерін де қызметтестері қолына ұстатып жіберді. Қас қылғанда өз ... жете ... Бір ... ... қалатын үйі бұл ұмтылған сайын қашықтай түскендей. Санасы сан сұрақпен шырмауланды. Бірақ еш жауап таба ... ... ... ... да жайында еді қой. Күйеуі екеуі балаларды тамақтандырды, киіндірді. Қызын ... ... ұлын ... кіші ұлын ... бақшасына шығарып салып екеуі де жұмыстарына кеткен. Қайсысына не болды екен. Әлде үйін су ... ... ... ма ... Санасының сансыз сұрақтарына жауап таба алмай үйіне де жетті-ау.Үйлері екінші қабатта болатын.Айнала тым-тырыс. Өз есігінің тұтқасына да қолы тиді. Есік ... ... Өлі ... ... ... ішке ... ... сәл уақыт қана алдын бұл үйде бір үлкен дүрбелең болғанға ... ... көбі ... ... ... су төгілген. Дәл осы сәтте сыртқы есік сырт етіп ашылды да, көрші кемпір ... ... Мұны көре ... ақырын сәлемдесті де күмілжи дегенде селт ете ... ... ... ... ... еді, енді айналасында ызғарлы жел денесін қарып өтті. Тез арада қызына жетуі керек. Ауруханаға жеткенше тек ... ғана ... Одан ... бұл ... ... ... бере алмас. Сорлы ана өмірдегі бар нәрседен ада ... да ... үшін ... да баз ... даяр ... ... ... таң қалмассың.
Ауруханаға жетіп, жансақтау бөлімінің есігі ... ... ... ... көк ... арыстай азаматтың бүгіліп соншама күйреп қалғанына қарап, қызының халі ... ... ... ... арқа ... келе ... жолдасын көргенде, шемен болып қалған жүрегінде мұз еріп, көзінен жас болып ақты. Қысқа-қысқа сөз арасында күйеуі хабар тие салысымен ... ... ... ... асқазанын шайып жатқан, көмекті көрші кемпір шақырғанын түсінді. Бірақ қазір қызы қандай жағдайда екенін дәрігерлер әлі айтпапты.
Жапандағы жапырағынан ... ... ... екі ... ... ... ... бір сағатқа жуық уақыт өткенде дәрігерлер сыртқа шықты да әкесін жеке сөйлесуге ... ... Мұны ... ... ... алды. Тек әрқайсысына жалтақтап қарап, қала берді. Аз уақытта күйеуі қайтып келеді. Бетіне қарап жымиған болды. ... ... тек күту ... ... деп ... ... кетті. Жымиғанда екі езуі дір-дір етеді. "Мейлі жақсы болса болсыншы, тек құлынымның жаны аман ... деп ... ... ... ... ... ... Іштей не болғанына түсінбей әуре. Отбасындағы үлкені осы болғандықтан ... ... ... ... ... ... екі ... қарау, үй жұмысын жайластыру да соның мойнында. Бұл күйеуі екеуі таңның атысы, күннің батысы жұмыста. Демалыс ... ... үйде ... үй ... ... ... кезде қызы "телефон алып бер" дегенге дүкенге алып барған. Бірақ ... ... ... ... ... бір айлығымен бірдей болғандықтан алып бере алмады. Оны алып ... ... ... ... ғой. Ал ... табысы жылу, жарық, газ, т.б. кетеді. Одан арзандарын қызы қаламады. Сол оқиға енді ... ... бір ... қызы ... әңгімелесіп отырғанда сыныптастарының киген киімін айтып қалды. Айтып отырса әрқайсысының үстіндегі шетел фирмаларының киімдері - орташа отбасының бір ... ... ... олар ... ... ... алар ... "Қызым өмірдегі барлық мәселені ақша немесе қымбат заттар ... ... ... іші ... бос ... ... несі ... Одан да ішкі жан-дүниең мен рухыңды байыт, сонда барлығынан да артық ұпай ... ... әкең де мен де ... ... үйге өзгенің ала жібін аттап, сынық ине алып келмейміз. "Адалдық-адамның әмәннан серігі" деп ақылын қосты. Қызы биыл он ... ... ... бойы да өсіп ... ... ... бірінші болып жетіп үлгереді де, сөйлескен күйі өз бөлмесіне өтіп кететін. Тек соңғы кездері сол телефон шылдыры ... ... ... ... шылдырына үмітпен қарайтынын байқап жүрді. Бірақ өтпелі кезеңнің бір тербелісі ғой деді де қойды. Ендігісі мынау.
Осылайша ... ... бір ... өтті. Қызы есін жиғанда ғана дәрігерлер кіруге рұқсат етті. Есіктен аттап кіргенде өз қызын ... ... ... Бір түн ... ... ... ... қызын көргенде еріксіз аққан көз жасына ерік берді. Анасын көрген қызы жай ғана ... ... ... ... үн жоқ. ... қара ... ... барлығын ұғындырып тұр. Ай,қызым-ай,сендердің қарындарың тоқ, киімдерің бүтін болсыншы деп таңды таңға ұрдық қой. Аз ғана қиындыққа мойығаның не? Бар ... ... ... атар ... ... ... пен қызық ғұмыр күтіп тұр. Ал сен болсаң өз ... ... ... үшін ... қойдым деп күйзеліске түскенің қалай? Әрине менен де көп кінә. Бір уақыт ана мен бала болып ортақ әңгіме-дүкен ... ... ... жете ... Қу ... ... ... айдағанда, оң-солымызға қарамай салып-ұрып жөңкілеміз. Бірақ әкең мен мен үлгі ... ... ғой. ... айтып көлгірсу, көлденең табыс табу, бір-бірімізге дауыс көтеру екеуміздің де табиғатымызға тән емес. Мүмкін осы бірсыдырғы өмір көңіліңнен ... ма? ... ... ... қарақаттай қара көздерінен мұңая қарағаны болмаса ,қызында жауап жоқ.
Кештете күйеуі қайта келді. Балаларды анасының үйіне қалдырып, жеткені осы. ... ... ... әлек. Көрпелерін жылырақ етіп қымтап қояды. Жылы суға салған дәкісімен қызының бетін, қолдарын сүртті. Суды төгуге сыртқа шыққанда бұл да ере ... Неге ... ... ... Әлде ... әлі де ... ме? Халі ... емес секілді ғой?-деп сұрағанда:
- Құдайдан жасырмағанда сенен несін ... ... неге де ... даяр ... ... Дәрігердің айтуына қарағанда сірке суы тамағы мен асқазанын күйдіріп кеткен екен. Бірақ жас ағза барынша күреседі. Әлі де болса ... ... Тек ... ... ... ... екен дегенде сең соққандай есеңгіреп қалды.
Мейлі, бастан құлақ ... Тек жаны аман ... деп ... ... ... ... беті бері қарайтын түр байқалмады. Қызының қасынан бір елі тапжылмастан, әрбір сәтте ... ... ... ... тәулікте қызының жаны қатты қиналып жатқанын байқады. Тек анасына білдірмеуге барынша тырысып бағуда..Есі бір кіріп,бір шығып жатыр. ... ... ... ... Бірақ ешқандай дыбыс білдірмейді. Сорлы ана баласының қиналғанын көріп жанын қоярға жер таппады. Егер Құдай оған мүмкіндік берер болса перзентінің бар ... өзі ... еді ... бір ... ... жанындағы үстел үстіндегі қағаз бен қаламды көзімен ... ... ... қолдарына қалам алып, қағаз бетіне -деп жазды да, анасының бетіне тіктеп ұзақ қарады.Қарақаттай қара көздерінен өмірге деген ... ... ... ... сағымы тұнып тұрды. Бір ғана сәтте тұнық қара көздердегі нұрды құрдым тартқандай жоққа ... ... ... ... ... тырс етіп ... түсті.
Кек алудың төте жолы (әзіл әңгіме)
Бүгін таңертең ғана келіншегіне өлердегі сөзін айтып, ... өзі де ... ... қайтып созбастай болып, іштей тастүйнек буынып шыққан. Жұмыста жүріп, кешегіден басы сырқырай ауырса да шыдап бақты. ... әрі - бері ... ... ... аз да ... басы мен денесінің құрысы жазылғандай болды. Түс ауа сап ... ... ... ... ... ... ... сап етіп, келе қалмасы бар ма,? Жайраңдай келіп амандасты да, деп ... ... ала ... ... ... мен бір ... үстел қызметін атқарып тұрған жалпақ томардың үстіне жайып ... ... ... жадырап шыға келді. Елмен қатар бұл да таянды. Бәрі Тұрарды мақтап, қауқылдасып жатыр, ой , ... мен ... ... деп уәде ... едім ғой. Мейлі, қазір ішпеймін десем Тұрардан ұят ғой. Анда-санда ат ... ... ... үшін ... ішпеймін деп бәлсініп тұрғаныма жігіттер ренжіп жүрер деп ... ... соза ... Арғы жағы ... ғой. ... алып келгеніне жігіттермен бірге бұл да жауап қайырды. Бір есін жиғанда күнделікті соқпағымен үйге қайтып келе жатыр екен. Осы ... ... ... ... ... (келіншегі жанында болғанда ішпейді ғой, қайдан) ауылдың кез-келген иті шаужайына жабысып, әлек қылады. Ал өзі ... ... келе ... ... өтіп бара ... ... де әп-сәтте зым-зия болады.
Үйінің есігіне де жетті-ау. Шам жанып тұр. Яғни, әйелі әлі ұйықтамай бұны тосып отыр деген сөз. Қап, ... ... ... енді ... кері ... ... ... да мен неге қорқа беремін елдің бар еркегі ішіп, үйіне топалаң салып жатады ғой. Менде ондай әдет жоқ. ... ... ... деп, ... ... тартып ішке енгенде, дәл қарсы алдында екі белін таяна, көгеріп тұрған әйелін көрді де, селт есін жиғандай болды. Арғы жағында ... ... ... ... өткеннен де қозғап жіберді. Әйелін тыңдап тұрса, бұл түкке алғысыз жүрген бір бос ... ... үйге ақша алып ... ... да түк пайдасы жоқ.
Жоқ, бұл осы үйдің еркегі ғой. Ал мен болмайыншы, не істер екенсіңдер деп қораға ... де, ... ... ... Оны ... жоғарға байлап жатып, бойы тітіркеніп кетті, бірақ өз ойынан қайтқысы ... ... ... тұрғанда, басына сайтан ой сап ете қалды, жейдесін шешті де арқанды екі ... ... ... де, ... ... аяғының атындағы үстелді итеріп жіберіп еді, екі аяғы салбырады да ... ... ... ... болмашыға өліп кеткеннен гөрі осылайша бір қорқытып алған да дұрыс қой. Енді не болар екен деп ... ... де ... ... ... ... та ... Екі қолтығының астындағы жіп қиып түсуге таяғандай. Мұның жоқ болып кеткеніне ашуланды ма, ... ... ... ... да деп үйдің айналасынан бұрқылдап жүріп, іздей бастады. Сырттан таппаған соң, ... ... жарқ ... ... ... да, салбырап тұрған оны көріп шыңғырып жіберді, бір сәтте есінен танығандай есеңкіреп артқа шегініп барды да, ... ... ... жан ... ... ... кетті. Бәтшағардың дауысы сонша ащы болар ма?! Артынша көрші кемпірді бұл тұрған ... ... ... де қайтадан кері қарай жүгіріп кетті. Көрші кемпір көпті ... ғой. ... ... ... онша ... ... Ары-бері айналып көрді де, күбірлеп бірдеңені айтып ... бір ... ... көз ... ... ... ... тұрған соғымға көзі түсіп кетті білем, асығыс барды да ... ... ... қазыны таяқпен түртіп-түртіп түсіріп алып, комзолының беліне іштей орап, есіктен жөней бергенде, бұл шыдамай кетіп (қайтсын енді ет ... ... жия ... бірі ғой бұл) ... кемпір артына көз алара қарады да, бұны сөйлегенін көріп, шалқасынан құлады. Соншама сүрлеген ... ... ... ... ... бара ... қалай шыдап тұрсын, осы кезде бір топ көрші-қолаң ағайындарды ертіп ойбайлаған әйелі де кіріп келді. Түрі өрт сөндіргендей әлем тапырық. ... ... ... жіптен бұлқынып шыға алмай жатқан бұны көріп тұрған орнында қақиып қатып қалды. Қасындағы адамдар да үрписіп ... ... да, ... ... ... ... қарап, мәселені түсінді. Ішіндегі бойшаңы бұны босатып ... ... де ... жартысы беліне қазы орап құлап жатқан кемпірді су себелеп ... ... ... ... бұл әңгіме тез тарап кетті де, біразға дейін түрленіп ауыздан ауызға көшіп жүрді. Ал көрші кемпір содан кейін бұл ... ... де ... жоқ. ... ренжіді ма екен? Мүмкін ұялған шығар.

Білім беру жүйесін ... - ... ... ... ... яғни мектеп жасындағы балалардың жан саулығын, тәрбиесін қалыптастырып, оны дамытумен байланысты. Бүгінгі таңда білім саласындағы ... мен ... тың ... ... ... түрде жетілдіру қажет. Жан саулықтың дұрыс қалыптаспауы, ... ... ... ... ... ... дамуына кедергі келтіреді. Еліміздің қоғамдық-саяси өмірінде болып жатқан онды өзгерістер қоғамдық ... ... ... ... ... қайта қарау қажеттігін туындатып отыр. Ол адамдар санасында жалпы адамзаттық құндылықтарды жаңаша көзқараспен бағалап, тарихи, этномәдени және рухани ... ... ... ... ... енгізуге сұраныс туғызуда. Осы ретте мемлекеттік мүдде, ұлт болашағы сияқты күрделі мәселелерді уақыт талаптарына сай шешудің жолдарын іздестіру міндеті тұр. ... ... ... ... ... ... ... - оқушы жастар тәрбиесі болып табылады. Олай дейтін себебіміз - ол бүгінгі ұлттық қауіпсіздік пен ертіңгі ел тағдыры өскелең ұрпақ ... ... ... Дәл ... ... күн талабынан туындап отырған өзекті мәселелер балалар мен жасөспірімдер ... ... ... мен ... алға жылжытуға және оны меңгеруге қабілетті дамытудың нақты шарттары мен модернизациялау үрдісін ілгерілетуге және меңгертуге деген ерекше ... ... ... Осы ... баланың рухани дамуы мен қалыптасуындағы алғашқы ошағы, олардың әлеуметтенудегі алғашқы институт - отбасы ... ... ... мамандар мен ата-аналар зандарды және басқа білім беру мәселесі ... ... ... ... ... ... жас ... физиология, психология теориясын, мектеп гигиенасын, балалар практикалық психологиясын, ұлттық психологияны, психологиялық диагностиканы, психологиялық түзету және психотерапия негіздерін, жас ерекшелік-психологиялық кеңес ... ... ... Тыңдаушыларда аталған білім-білік, іскерлік болған жағдайда курс мазмұны дұрыс меңгеріледі.
Білім беру ... ... - ... ... ... ... ғылыми теориялық білімдер мен практикалық іскерліктерді беру керек.
Педагогтардың міндеттері:
1. Білім беру мекемелеріндегі ... ... ... ұйымдастырудың мазмұны мен принциптері туралы білім, іскерлік және ... ... беру ... ... ... педагогикалық ұжыммен және әкімшілікпен психологиялық өзара әрекет жасау іскерлігін қалыптастыру;
3. Білім беру ... ... ... ... және ұйымдастырушылық- әдістемелік дағдыларын дамыту.
1. педагогикалық - психологиялық жұмысты ұйымдастыруды;
2. балалармен, ата-аналармен, педагогикалық ұжыммен және әкімшілікпен педагогикапық - психологиялық жұмыс ... оны ... - ... ... жәңе түзетуді, алдын алуды іске асыруды;
4. білім беру мекемесінде ағарту жұмысы мен ... ... ... ... ... ... - ... диагностика жасау және түзету сабақтарын, тәрбие сағаттарын белгілеп, оны өткізу;
2. мінез ауытқушылық пен үлгермеушілік себептерін айқындау;
3. педагогқа өзін ... ... ... меңгерту;
4. педагогикалық - психологиялық жұмыстарды этнопсихологиялық тұрғыда бейімдеу.
Психикасында ауытқуы бар балаларды оңалту және оларға әлеуметтік
қызмет ... ... бар ... ... және оларға әлеуметтік қызмет көрсетудің жалпы ережесі. Адам психикасының саулығын сақтаудың жолдары. Жан саулығы мен тән ... ... ... ... ... ... Психикалық күйзелістерді емдеу әдістемесі. Кещенді емдеу әдісі бүгінгі таңда емдеудін тиімді әдістердің бірі, олар 3 негізгі компонентерді кұрайды, бұл дәрі- ... ... ... және ... деген толық сенімі, оның берген ұсыныстарын орындау. Жүйке жүйесі бүзулуының монотерапия және дәрі-дәрмекпен емдеудің ескі әдісіне қарағанда кешенді ... ... ... және ... уақытын қысқартудағы өте тиімді әдіс. Бұл емдеу әдісін қазіргі кезде барлық клиникаларда қолдануда. Жүйке ... ... ... әр ... ... ... артықшылық әдісіне акцент жасайды. Бұл жұмысқа кедергі жасайтын лицензиясы жоқ жекеменшік ... ... олар ... ... ... ... шешімін береді. Көбінесе олар ауруларды алдау және өтірік ақпарат беру мен шынайы әдіске арамдық жасаумен айналысады. Емделушілердің ауру туралы ... ... ... олар түсінуі киын және жалған терминологияларды қолданады. Оңай пайда көру ... олар ... ... ... қолданып жалған мәлімет береді. Бүгінгі таңда ең ... ... ... емдеуге болмайтын ауруларды емдеуге уәде береді. Бір де бір ... ... ... ... ... ... жүйесі бұзылуының кіші кешенді емдеуін ұйымдастыра алмайтындығы ешкімге құпия емес, сондықтан - көмек берудің ... ... ... ... ... күман келтіреді. Тиімді инновациялық биотехнологиялармен стресті, неврозды, мазасыздану күйзелістерін, торығуларды емдеу.
Сұрақтар:
1. Психикасында ауытқуы бар балаларды оңалту және оларға әлеуметтік ... ... ... ... ... ... биотехнологиялармен стресті, неврозды, мазасыздану күйзелістерін, торығуларды емдеудің ерекшелігі.
Қолданылатын әдебиеттер тізімі:
1. Болезни нервной системы. Руководство для ... / под ред. Н.Н. ... -- М., 2005. - Т. ... ... Б.В., ... М.З. Поражение нервной системы при эндокринных I болезнях. -- Минск, 1989.
3. Зиновьева О.Е., ... Ю.В., ... И.С. и др. // ... ... 2007. - № 5. - С.30 -35.
4. Ким А.В., Джибладзе Д.Н., Семеновский М.Л. и др. // ... ... - 2004. -- № 6. - С.11 ... ... синдромы, симптомокомплексы и болезни.
Справочное руководство / под ред. Е.И. Гусева, Г.С. ... А.С. ... -- М., I 1999. ~С. ... ... Н.В., ... Н.Н. // ... ... и психиатрии. ~ 2006. -- № ... ... В.В. ... ... синдромы и болезни. -- СПб., 2005.
8. Грачев Ю.В. // Неврологический журнал. -- 2007. -- № 6. -- С.4 ... ... мен ... мүдделерінің жүзеге асырылуы
Балалық шақты қорғау бүгінгі күннің өзекті проблемаларының бірі ... ... ... ... өзіне көптен-көп аударады. Бұл әлеуметтік жетімдіктің, қадағалаусыздықтың, ... ... ... ... таралуымен байланысты. Діни ұйымдар мен тоталитарлық секталардың іс-әрекеттері, бұқаралық ақпарат құралдарының бақылаусыз әсері балалардың адамгершілік, психикалық және физикалық денсаулығына үлкен ... ... ... бір ... ... қызығушылықтары мен құқықтарына көп жағдайда эмоционалдық деңгейде көңіл болімен сипаталады: онда ... пен ... ... қиыншылықтардан, өмірлік қиын проблемалардан қорғау болып табылады. Дегенмен, бала құқықтарын қатаң шектеп, оның күш-жігері мен даралығын басып отыратын ... да ... ... жеке құқықтары мен бостандықтары бар, өз жауапкершілігі мен әлемге ... ... ... сана ... ... ... адам ретінде қабылдамайды. Осындай көзқарастардың заңды салдары ... ... ... ... ... мен қоғамдық енжарлығы табылады.
Қазіргі кезде балалар психологиялық тұрғыдан ерекше сезімтал, жаны ... ... ... Кішкентай нәрсенің өзін олар шешімі жоқ үлкен проблема ретінде қарайды. Мазасын алған сол бір ... ... ... ... кейбірі тығырыққа тіреліп, тұйықталып, өзінен-өзі ішкі жан күйзелісіне түсіп жатса, кейбірі өзін қорғау мақсатында әдепсіздікке тән ... ... ... ... ... ... ... жасап, жан айқайын қоғамға жеткізгісі келіп жатады.
Сұрақтар:
Осыған орай қазіргі ... ... ... ... беру ... ... ... біршама қиындықтарға тап болады.
Осында ата-ана - бала - ... ... ... байланыстың ақсаңдағанын аңғарамыз. Жоғарыда аталғандардың арасындағы байланыс құқықтық ... ... ... ... ... өз құқықтарын жүзеге асыруда басқаларға қатысты міндеттерін де ... ... ... ... ... не? ... ... баланың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталынуы қаншалықты деңгейде жүзеге асуда? Өмірде қиын жағдайға тап болған ... ... ... ... және қай ... ... ... Мемлекет тарапынан қандай қолдау көрсетілген және кепіддік берілген?
Осы мәселелердің шешімі Балалардың құқықтары мен ... ... ... ... және ҚР қолданыстағы заңнамаларында қолдау табады.
Оқыту курсында талқыланатын мәселелер:
- 1,989 жылы 20 ... ... ... Бала құқықтары туралы Конвенциясы халықаралық құжатының Қазақстан Республикасында жүзеге асырынуын қолданыстағы заңнамалар аясында талқылау;
- Өмірде қиын жағдайға тап болған балаларды қолдау, ... ... ... ... ... ... ... жөнінде ҚР Заңы аясында түсіндірме жұмысын жүргізу;
- Қолайсыз отбасылармен жеке профилактикалық жұмыс жүргізуде ҚР ... ... ең ... түрлері жөнінде Еңбек кодексі;
- Кәмелетке толмағандар арасындағы аутодеструктивтік ... ... ... алу мәселелері талқыланады.
Практикалық жұмыстар:
* Оқушыларға балалардың құқықтары мен заңды мүдделері аясында ақпараттандыру жұмысын ұйымдастыру;
* ... қиын ... тап ... ... көмек көрсету жобасын әзірлеу;
* Кәмелетке толмағандар арасында аутодеструктивтік мінез-құлықтың алдын алу бойынша жоспар ... ... ... ҚР БҒМ Балаалрдың құқықтарын қорғау комитеті. -Алматы 2010 жыл.
2. әдістемелік нұсқаулық. Авторы Т.Балықбаев және т.б.
3. Бала еңбегі: Халықаралық ... және ... ... ... ҚР БҒМ Балаалрдың құқықтарын қорғау комитеті. -Алматы, 2007жыл.
4. Бала құқықтарын қорғау мәселелері бойынша мұғалімдерге арналған ... ... ... ... және т.б. - ... 2008 ж.
Қазақстан Республикасы тұжырымдамасын жүзеге асыру жолдары
Тұжырымдаманың мақсаттары мен ... - жас ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында балалар мен жастарға тәрбие беру міндеттерін шешудегі тәрбие үдерістеріне барлық субъектілердің іс-қимылдарын келістіру және сабақтастықты қамтамасыз ету. Міндеттер:
:: жас ... ... ... ... мен ... ... түсінуін актуалдандыру;
:: тәрбие міндеттерін жүзеге асыруда интеллектуалдық, ұйымдастырушылық - педагогикалық, кадрлық, экономикалық, әдістемелік және т.б. ресурстарды шоғырландыру;
:: балалар мен жасөспірімдердің және ... ... ... топтармен өзара қарым-қатынасты реттеуінде жауапты шешім қабылдай алатын және ... ... рөл ала ... ... жеке ... ... ашық ... білікті, іскерлік және коммуникативтік әлеуметтік кеңістік кұруды ұйымдастыру;
:: жас ұрпақтың өзінің рухани - адамгершілік, инттеллектуалдық, өмірі мен өз денсаулықтары мен аман-есендігі үшін ... ... пен ... ... ... ... ... қазақстандықтарды толеранттылық құндылықтар, келісімділік пен ұлтаралық қатынас мәдениеті негізінде тәрбиелеу;
:: балалар мен жастардың қоршаған ... ... ... оң ... ... мүмкіндік туғызу, әлеуметтік-педагогикалық жағдай жасау;
:: өмір бойы білімін арттыруына, кәсіби қалыптасуына және өзін-өзі табысты көрсетуіне қажетті жағдай жасау.
Тәрбиенің мақсаты мен ... және ... - ... ... ... ... және ... алушылардың Қазақстан Республикасының азаматтары және патриоттары ретінде қалыптасуы мен өзін-өздері танытуларына, ... ... ... иесі болып, кәсіби, интеллектуалды және әлеуметтік шығармашылыққа жетуіне оңтайлы жағдай жасау.
Міндеттері:
:: білім беру ... ... зор, ... ... бай, адамгершілікті, тәуелсіз жеке тұлғаны қалыптастыруға ықпал ететін тәрбие жүйесін құру және дамыту;
:: балалар мен жастарды ... ... ... адам ... мен ... мемлекеттік рәміздер мен ұлттық дәстүрлерді сыйлауға тәрбиелеу;
:: өзінің және қоғамның, болашақ үрпақ алдында әлеуметтік, табиғи және ... ... өз ... ... үшін ... ... гумманистік дүниетанымды қалыптастыру;
:: мемлекеттік тілді және басқа тілдерді үйрену арқылы балалар мен жастардың әлем және ұлттық мәдениетті игерулеріне, Қазақстан халықтарының дәстүрлері мен ... ... және ... ... жасау;
:: жеке тұлғаның өзін -өзі іс жүзінде көрсетуі мен ары қарай ... ... ... ... беру ... ... ... мен балалардың танымдық қызығушылығын, олардың шығармашылық қабілеттерін, жалпы білімге икемділігін, өзін- өзі тану мен өздігінен білім алу дағдыларын, әлеуметтенуін барынша ... ... ... ... ... ... және ... кәсіби іс-әрекет пен жеке басының және әлеуметтік кәсіби тұрғьща үздіксіз пісіп жетілуіне қажетті маңызды ... және ... ... қалыптастыру;
:: қоғамда орнықты қалыптасқан дәстүрлер негізінде этникалық және діни ... ... мен ... бойында Қазақстанға сырттан енуші этнодіни экстремизм мен түрлі радикалды ағымдарға қарсы әрекет ете алатын дағдылар ... ... ... ... ... және ... ... беру мекемелерінің тәрбие жүйесіне араластыру.
Тәрбие мақсаттары мен тәрбие жүмысының міндеттері білім беру үдерісінде, сабақтан тыс ... және ... ... бос уақытында жүзеге асырылады.
Тәрбиенің мазмұны
Білім берудің жаңа моделіне өту жағдайында және тәрбиенің білім беру ... ... ... ... тәрбие мазмұнын қайта бағдарлау даму заңдылығы болып ... ... ... беру ... жеке ... ... дамуына үлкен мән беріліп отыруына орай, адамгершілікке тәрбиелеу мен рухани жағынан ... ... ... ... ... ... ...
Тәрбиенің басым бағыттары
Тәрбиенің қойған мақсатынан және одан туындайтын міндеттерге сүйене отырып тәрбие ... ... ... ... ... және полимәдениеттік тәрбие
:: Рухани-адамгеригілік тәрбиесі
:: Өзін-өзі танумен өзін-өзі дамыту қажеттілігін қалыптастыру
:: Әлеуметтік-мәнді және жеке қасиеттерін ... ... ... ... ... тәрбиесі мен салауатты өмір салтын және денсаулық қорғаушы орта қалыптастыру
:: Еңбек және экономикалық ... ... ... ... дамыту
Тұжырымдаманы іске асыру шарттары
Тұжырымдаманы жүзегё асырудың негізгі ... ... ... ... ... мен ... тәрбиесінің болашағын, саяси және әлеуметтік маңыздылығын өзектілендіру;
:: интелектуалдық, педагогикалық ұйымдастырушылық, экономикалық әдістемелік және кадрлар және тағы басқа ... ... ... ... ... шоғырландыру;
:: ашық ақпараттың, білім беру, коммуникативтік, әлеуметтік және тұлғалық кеңістікті құру, балалар мен ... ... және өз ... болу ... үшін ... ... ... рухани, интелектуалдық және өз денсаулығы мен өмірі, әлеуметтік біліктілігі мен жауапкершілігін ... ... ... ... мен ... әлем және ... ... игерулеріне толеранттылық, келісім және ұлтаралық мәдениет пен қарым қатынасты тәрбиелеу;
:: қоғамға, қоршаған ортаға, табиғатқа позитивті ... ... ... ... ... ... жағдай жасау;
:: кәсіби бағдар мен тұлғаның өзін өзі іске асыруына және өз білімін үздіксіз жетілдіру қажеттілігіне жағдай жасау.
Талқыланатын ... ... мен ... мақсаты мен міндеттері және мазмұны
3. Тәрбиенің басым бағыттары
4. Тұжырымдаманы іске ... ... ... тізімі:
1. Қазақстан Республикасы үздіксіз білім беру жүйесіндегі тәрбие тұжырымдамасы.
2. Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарындағы ... ... ... бойында девиантты міне-қүлықты болдырмау және оның алдын-алудағы ... ... ... ... мектеп пен отбасы арасындағы байланысты нығайтудың маңыздылығы, мектептің ішкі саясатын отбасының дұрыс түсінуі.
Міндеті: 1. ... ... ... ... ... және ... оята білу.
2. Ата-аналарды мектептің түрлі іс-шараларына қатыстыру, балалармен бірге түрлі қоғамдық ... ... бала ... ... ... арттыру, дүние танымын кеңейту.
4. Мектептегі ата-аналар комитеті жұмыстарының маңыздылығын түсіндіру.
Бұл лекцияда оқушылар бойында мінез-құлықтың ... ... ... ... және диагностикалау жұмыстары қарастырылады.
Отбасы, мектеп пен мектепке дейінгі тәрбие мекемелері, балалар және жасөспірімдер ... ... ... ... ... - бұлардың бәрі де тұлға дамуындағы қалыптастырушы ықпал жасайтын ерекше тобын құрайды. Отбасы айтқанына көндіріп тәрбиелейді; мектеп оңтайлы ... ... ... ... ... балалар мен жеткіншектер ұйымдары қарым- қатынас жүйелеріне ендіреді; ал көше болса, ... ... ... ... ... бере алмағандардың орнын толтырады. Бала осы аталған ұйымдардың өз өмірінде қайсысы басым ... ... ... ... ... тәуелділігінде болады. Осыдан тәрбие тұлғаға ықпал жасаушы құрынымдардың өзара қатынастарымен ... ... үшін ... ең ... да аса белсенді тұлғалық қалыптасу көзі. Осыдан ... ... ... ... ұстанымдар, әрекет-қылық үлгілері тұлға микроәлементіне бастау беріп, оның барша өмірінің ... ... ... ... белгілі қызметтерді атқарады:
- қайта өндіру (репродуктивті) - үрпақ келтіру (тек жалғастыру тума әрекеті, ... ... ... ... және ... қажеттігі);
- шаруашылық - экономикалық, (ортақ шаруашылық және қаржы пайдалану, еңбекке жарамсыздарға қамқорлық және оларды материалды қамсыздандыру);
- тәрбиелеу (отбасы, оның ... ... ... қалыптасуына жағдайлар жасау; отбасы ұжымының өз мүшелеріне ... ... ... ... ... ... инабаттыльщ тәртіптері мен адамгершілік құндылықтарға баулу);
- қарым-қатынас құру (коммуникативті - отбасы ішіндегі қатынас түзу, отбасының басқа адамдармен, ... ... ... ... ... ... келу ... - бос уақыттарындағы демалыс іс-әрекеттерін ұйымдастыру; отбасы мүшелерінің күш-қуатын, денсаульпъш қайта тіктеу шараларын қамтамасыз ету).
Отбасы тәрбиелік қызметтерінің іске асуы онью ... ... ... - ... ... және ол ... ... тән талап-тәртіп ұстанымдарьюа байланысты.
Бұл лекцияда ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатьюасты әлеуметтік зерттеу де ескеріледі.
Отбасы қарым-қатынасындағы қуатты күшке ие көзге ... ... әсер ... бала ... ... ... да сезініп түйсінеді. Ер бала болсын, қыз бала болсын әке-шешесі не ... де оған ... ... ... ... ... ... болмаса, бірде қайталайды.
Ата-ананың ықпалы өзінен өзі бола қалмайды, балалар олардың қылықтарын көздерімен кореді, ал, бір ... ол ... есте ... ... ... орью алады. Естігені де осы қағида бойынша бір, екі, үш рет естіген соң ... ... ... ... да, ... ... дайын формула секілді санадан қалқыл шығып, іс-әрекетке айналады
Осы педагогикалық қарым-қатынастың ішінде тек демократиялық түрін қолдану ата- ананың баласы ... ... ... Өйткені, ол балаға деген сенімділік, тең құқықтық, жоғары деңгейдегі іскерлік талаптары негізінде құрылған.
Тәрбиеге арнайы бөлінген уақыт жоғы белгілі. ... өз ... ... ... ... көзқарасы, жақсы қасиеттері арқылы қадірлі ғұмыр кешіп, үрпағына мирас ете білсе, өзінен күш - қуат ... ... ... ... қажет кезінде кімді тәрбиелеп, кімді өсіргенімен бағалы болады.
Сонымен бірге бұл лекцияда ата-аналар ... ... ... ... ... ... мәселелер:
1. Отбасындағы ата-ананың бала мен қарым-қатынас әрекеті.
2. Отбасының бала тәрбиесіндегі стильдері
3. Отбасында ата-ана беделі.
4. Ата-ананың мектеппен байланысы.
5. Ата-аналар жиналысының қазіргі таңдағы өткізілуі туралы.
6. Ата-аналар комитетінің ... ... ... тізімі:
1. Қ.Жарықбаев, С.Қалиев Қазақтың педагогикалық ой-пікірлер Анталогиясы, II т.- Алматы Рауан,1995.
2. Қ. Жарықбаев, С.Қалиев. ... ... ... ... ... ... ... Алматы, 2004
4. Қалиев С.Қ. Иманбекова Б.И. А.Байтұрсынов мұраларын оқу-тәрбие ... ... ... С.Қ. ... Б.И. ... ... ... кітап, 2004
6. Б.И.Иманбекова "Тұлғаны тәрбиелеуде тәрбие субъектілерінің мүмкіндігін кіріктіру".
Өмірдің қиын кезеңіне кезіккен оқушыларды зерттеудегі ... ... ... ... ... алушылардың тұрмыс жағдайларын зерделей отырып, олардың арасынан өмірдің қиын кезеңіне кезіккен оқушыларды анықтау және оларға әлеуметтік қолдау, көмек корсете білу, ... ... ... ... және ... ... шыңдау арқылы мектептегі әлеуметтік педагог қызметінің сапасын арттыру, тыңдаушылардың практикалық дайындығын шыңдау, шығармашылық деңгейге көтеру.
Міндеті:
- ... ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмыстарын реттейтін нормативтік-құқықтық құжаттарды басшылыққа алуын реттеу;
- Мектептегі әлеуметтік педагог қызметін ұйымдастыра білу және ... ... ... ... ... бала ... ... байланыс жасайтын қоғамдық, қоғамдық емес ұйымдармен қарым-қатынасын орнату;
- Мектеп пен отбасы арасындағы байланысты нығайту;
- Кәмелетке толмаған оқушылардың аутодиструктивтік мінез-құлқына ... ... ... мен ... ... және ... ... жүргізу.
Еліміздің қоғамдық-саяси өмірінде болып жатқан оңды өзгерістер қоғамдық сананың рухани-адамгершілік құндылықтарын, ... ... ... ... ... ... Ол ... санасында жалпы адамзаттық құндылықтарды жаңаша көзқараспен бағалап, тарихи, этномәдени және рухани негіздерге қайтып оралу арқылы ... ... ... туғызуда. Осы ретте мемлекеттік мүдде, ұлт болашағы сияқты күрделі мәселелерді уақыт талаптарына сай ... ... ... ... ... ... қоғам дамуының басты стратегиялық бағыты - оқушы жастар тәрбиесі болып табылады. Олай дейтін себебіміз - ол бүгінгі ... ... пен ... ел ... ... ... тәрбиесімен тікелей байланысты. Дәл осындай қоғамның күн талабынан туындап отырған өзекті мәселелер балалар мен жасөспірімдер ... ... ... мен ... алға жылжытуға және оны меңгеруге қабілетті дамытудың нақты шарттары мен модернизациялау үрдісін ілгерілетуге және меңгертуге деген ерекше ... ... ... Осы ... ... ... ... мен қалыптасуындағы алғашқы ошағы, олардың әлеуметтенудегі алғашқы институттың маңыздылығын түсіндіру.
Қазіргі жағдайда отбасы балаға барлық кезде үнемі ... ... ... бере ... ... ... ... байланысты қиын процеске қолдау көрсете алады деп айта алмаймыз. Себебі, қоғамдағы экономикалық жағдайларға байланысты әрбір отбасының жеке күйзелісте ... мен ... тыс ... ... ата-аналардың балаларын қадағалаусыз, бақылаусыз қалуына әкеліп соғады. Жеке қалған бала бала ... кері әсер ... ... ... ... ... оқиғаларға толы фильмдерді, мулырильмдерді қалағанынша кореді. Осы факторлар ... ... ... ... ... ... ... жағдай тудырады.
Міне осыдан біз өзінің мүмкіндігін ашу ол ... іс ... ... ... ... жеңу арқылы көмек керек ететін жасөспірімдердің көбейіп отырғандығын байқай аламыз. Өмірде қиын жағдайға душар болған ... - ... ... салдарынан тіршілік әрекеті бұзылған және осы жағдайларды өз бетінше немесе отбасыныц ... жеңе ... ... Бұл ... ... түрде қолдау, көмек көрсетілмесе, олардың мінез-құлқында, тәртібінде ауытқушылықтың пайда ... ... ... ... да ... ... ... пен отбасы арасындағы байланысты нығайту үшін тұлғаны әлеуметтендіру мен ... ... ... ... біріктіре отырып, тәрбиелеушілердің өмір сүру жағдайын, микроортаның психологиялық, медициналық, ... ... ... ... ... ... мінез ауытқушылығын шиеленісті жағдайларын анықтап, уақытында әлеуметтік педагогикалық көмек корсету болып табылады.
Әлеуметтік педагог мектеп пен ... ... ... буын ... ... ... берілген заңнамаларға сүйене отырын, жағдайы төмен отбасынарына әлеуметтік көмек, қолдау көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... өз қызметінде қолданылатын нормативтік-құқықтық құжаттар.
2. Әлеуметтік педагог номенклатурасы.
3. Кәмелетке толмаған оқушылардың аутодиструктивтік мінез-құлқына ықпал етуші жағдайлары мен себептері.
4. Мектеп отбасы арасындағы байланыстың ... ... әсер ... ... ... ... ... С.Қалиев., Қазақтың педагогикалық ой-пікірлер Анталогиясы, II т,- Алматы Рауан,1995.
2. Қ. Жарьщбаев, С.Қалиев. Қазақ тәлім-тәрбиесі. Алматы; Санат, 1995
3. Бала тәрбиесі журналы Алматы, ... ... ... ... ... ... воспитания. М.,1995
6. ҚР Білім туралы заңы. Егемен Қазақстан, 1999.
7. ҚР білім беру мекемелеріндегі 2006-2011 жылдарға ... ... ... ... 2005,13 ... Республикасының үздіксіз білім беру ұйымдарындағы тәрбие тұжырымдамасы. ... 2009 жыл 16 ... ... ... ... субъектілерінің мүмкіндігін кіріктіру. Алматы 2009жыл.
10. Арнаулы әлеуметтік қызметтер туралы ҚР 2008 29 желтоқсан, N 114-ІҮ ... ... ... ... ... көрсету стандарты ҚР Білім және ғылым министрлігінің 2009 ж. 18 қараша №526 ... ... оның ... алу және ... ... бар ... жұмыстың әдістемесі. Балаларға әлеуметтік - педагогикалық қараусыздық жағдайында психологиялық көмек. Балалық шақтағы әлеуметтік - педагогикалық қараусыздық. Әлеуметтік - ... ... ... ... ... Әлеуметтік - педагогикалық қараусыз балаларды болдырмаудың алдын алу және түзету принциптері. ... - ... ... ... ... көмек әдістемесі.
Ашушаң мінездің психологиясы. Ашушаңдықты түзету: жалпы принциптер және бағыттар. Аутоагрессия және оның алдын алу. Тұлғаны кері кетіретін ... ... ... оны түзету.
Психологиялық дағдарыс және дағдарыс жағдайларының түрі. Дағдарыс жағдайын басынан өткізу және оны ... ... пен ... ... ... ... және түзетудің факторы ретінде қарау. Зорлық - зомбылық ... ... ... ... ... жеткіншек пен жасөспірімдерге психологиялық қолдау көрсету.
Агрессияның бір түрі - аутоагрессия .
Нағыз суицид және демонстративті ... ... ... ... ... бір түрі ... ... есептеледі. Амбрумова суицидтік қылық, яғни адамның ойы, әрекеті, есілдерті барлығы - тұлғаның әлеуметтік-психологиялық, бейімсіздігінен туындайтын микроәлеуметтік конфликт жағдайында, өз-өзіне қол ... ... ... ... деп ... жағдайлар суицидтік әрекеттерге төмендегі үш фактордың негізінде жетеді.
1. Жеке үрейшілік, эмоционалды толқулар жиынтығынан тұратынын тұлғаның әлеуметтік мәдени ... ... ... ... ... ... ... қабылдауы.
3. Әлеуметтік қоршаған ортаның жайсыздығы.
Өз - өзіне қол ... ... ... көп ... ... ... жойып, өмірдің қиын жағдайынан кету жолы екенін білдіреді. Мектеп психологының негізгі міндеттері болып, суицидтік әрекеттердің алдын алу жұмыстары жатады. Ғалымдардың ... жас ... өз - ... қол жұмсауына үрейшілігінің жоғарылығы, бос әурешілігі, қоршаған ортаны бұрыс қабылдауы, өмірін өзгерткісі келуі және өз бетінше түрлі жағдайдан шығуға ... ... ... ... Жас ... суицидтік әрекетке бейімдігін анықтауға М. В. Горская бейімдеген Г. ... ... ... жағдайын анықтау" сұрақнамасын және "Аяқталмаған сөйлемдер" әдістемелер жиынтығын қолдануға болады. Диагностикалық және түзету жұмыстарды практикалық сабақта жүргізу. , .
Талқыланатын ... ... ... ... ... не?
2. Балалардың әлеуметтік- педагогикалық қараусыздығы жағдайында қандай психологиялық көмек беруге болады?
3. Девиантты мінез-құлықтағы балалармен қалай қарым - қатынас жасау қажет?
4. Ашушаңдықты қалай түзетуге ... және оның ... алу ... қандай ой түйіндедің?
Қолданылатын әдебиеттер тізімі:
1. Анастази А., Урбина С. Психологическое тестирование.- СПб.,2001.
2. Бурменская Г.В., Захарова Е.И., Карабанова О.А., Лидерс А.Г., Лебедова Н.Н.Возрастно-психологический ... в ... ... и ... ... А.Л. ... консультирование и диагностика: в 2ч. - М., 2001.
4. Детская практическая психология / под. ред. Т. Д.Марцинковской.- М.,2004.
5. Изотова Е.И. Психологическая служба в ... ... М., ... психология образования / под. ред. И.В.Дубровиной.- М., 2003.
7. Романова Е.С. Графические методы в практической психологии. - СПб., 2001.
8. Семаго Н.Я., ... М.М. ... ... ... ... и ... ... психолога. -М., 2001.
Пайдаланған әдебиеттер:
* Плюс-минус жизнь: Социально-психологические аспекты проблемы
суицида. Сборник.
* ... в ... ... ... ... 2008 № 9
* "Девиантты мінез-құлықты жасөспірімдермен түзетушілік-педагогикалық жұмыс атқару" К.М. Арымбаева Шымкент
* Профилактика подростковой ... ... и ... ... ... А. 2005г.
* Социальная педагогика: введение в специальность. А.Н.Тесленко ... ... ... и ... ... ... Г.М.
* Мектептегі психологиялық диагностика. Власова Н. В. Шабажанова С.Қ.
* Бастауыш ... ... ... ... және ... журнал. №1.А.2006 ж.
* Қазақстанның білім және ғылым әлемі. Республикалық ғылыми-әдістемелік, педагогикалық журнал. №3. 2006ж.
* Социальная педагогика журнал N1,2,3 М. ... ... ... алынған материалдар.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Суицид сыры неде?"6 бет
"ҰБТ психологиялық дайындық" (Жасөспірімдердің суйцидімен күресу,мазасызданудан қалай айырылуға болады?)8 бет
Жасөспірімдік кезеңдегі суицидті мінез – құлықтың қалыптасуына әсер етуші факторлар7 бет
Суицид және жасөспірім5 бет
Тұлғаның акцентуациялық мінез бітісі, оның суицидтік жүріс-тұрысқа қатері120 бет
Қазақстан республикасындағы суицид мәселесі9 бет
Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері12 бет
Алкоголизм және девиация мәселелері әлеуметтік проблема ретінде22 бет
Гуманитарлық ғылымдар жүйесіндегі девионтологияның орны28 бет
Жастардың девианттық мінез-құлқы: түрлері, ерекшеліктері23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь