Асыл тұқымды бұқалардың табынын толықтыратын таналарды азықтандыру

МАЗМҰНЫ

бет
НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
АНЫҚТАМАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР МЕН БЕЛГІЛЕУЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.1 Ірі қара табынын құру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2 Ірі қара табынының құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.3 Ірі қара табынының құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.4 Ірі қара төлін өсіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.5 Төл өсірудің теориялық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.1 Малды азықтандыру нормасы мен рацион туралы түсінік ... ... ... ... ... 15
3 НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
3.1 Ірі қара төлін азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
3.2 Тұқымдық бұқаларды азықтандыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
3.3 Бұқаны ата.тегі бойынша сынау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
3.4 Тана.құнажынды азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
3.5 Малды нормалап азықтандыру жүйесінің принциптері мен элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
3.6 Мал азығының қоректілігіне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
3.7 Тұқымдық ұрғашы бұзауды азықтандыру принциптері ... ... ... ... ... ... ...27
3.8 Тұқымдық еркек бұзауды азықтандыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ...28
4 ТЕХНИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36
КІРІСПЕ

Агроөнеркәсіп кешені - ел экономикасының басты табыс көздерінің бірі. Ауыл еңбеккерлерінің кәсібін жаңа деңгейге көтеру керек-ақ. Фитосанитарлық және ветеринарлық қауіпсіздікті жетілдіру міндеті тұр. Әсіресе егін және мал шаруашылықтарын әртараптандыру қажет.
Агроөнеркәсіп кешені субъектілерінің мүмкіндіктерін зерделей келе, біз төрт негізгі бағытты айқындадық. Бұлар қаржылық сауықтыру, оларға тауарлар мен қызметтің қолжетімділігін арттыру, АӨК субъектілерін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесін дамыту, мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігін арттыру», - дейді.
Сонымен қатар, агроөнеркәсіп кешендеріне қарастырылатын мемлекеттік субсидиялар 2020 жылға қарай 4,5 есеге артып, осы бағытта қаржылық сауықтыруға 300 миллиард теңге жұмсау жоспарланады.
Жалпы алғанда «Агробизнес-2020» бағдарламасы ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерді қолдаудың 6 қаржылық тетігін енгізуді қарастырады. Бұлар: займдарға кепілдік беру және сақтандыру, инвестициялық субсидиялау, несие мен лизингі бойынша сыйақылық мөлшерлемені субсидиялау, қаржылық сауықтыру, екінші деңгейдегі банктерді қорландыру.
Бұдан бөлек, фитосанитарлық, ветеринарлық және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған кешенді шаралар әзірленеді. Бағдарламаны іске асыру ауыл шаруашылығы өнімдерін 1,5 есеге арттыруға, ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің жұмыс тиімділігін 3 есеге арттыруға септігін тигізбек.
Малды азықтандыру-олардың қоректенуін ғылыми түрде ұйымдастыру малды дүрыс азықтандыру арқылы организмдегі морфологиялық және функционалдық өзгерістерді бағыттап отыруға болады.
Мал шаруашылығы – кез келген мемлекеттің аграрлық секторының маңызды салаларының бірі. Оның халықтық-шаруашылық міндеті – халықты өмірге қажетті азық-түліктер: ет, сүт, жұмыртқамен және т.б.; ал өнеркәсіпке қажетті шикізат: жүн, былғары, тері, қыл, қылшық, қауырсын, түбітпен және т.б;құнды органикалық тыңайтқыш: көң құс саңғырығымен қамтамасыз ету. Сонымен қатар, жылқы, өгіз, қодас, бұғы сияқты жануарларды механикалық құралдарға қоса, ауыл шаруашылық және транспорттық жұмыстарға қолдану. Әлемнің көптеген елдерінде энергетикалық ресурстардың қымбаттауына байланысты мұның үлкен стратегиялық мәні бар. Мал шаруашылық өнімдері өндірісінің қанағатсыз жағдайы – қоғамдағы әлеуметтік шиеленісті сездіретін аса сезімді фактор.
Мал шаруашылығының дамуы үш факторға негізделеді. Оның біріншісі – мал басының тұқымдық қасиеттері, яғни генотипі: екіншісі – сол генотиптік қасиеттердің айқындалуына ең күшті әсер ететін сыртқы орта, яғни фенотиптік фактор болып табылатын қоректендіру мөлшері мен сапасы; үшіншісі – бағып-күту жағдайлары. Осылардың ішінде малдың жеке басының өсіп-жетілуі мен дамуына, яғни онтогенезі мен өнімділігіне қоректендіру факторларының ықпалы басым. Сондықтан мал басын сақтап, сапалы, мол өнім өндіру үшін азықтандыруды, яғни қоректенуін ұйымдастыруды ғылыми негізделген түрде жүргізу қажеттілігі айқындалады.
Ірі қара мал өсіру – ауылдық жерде өз бизнесіңізді бастауға жақсы мүмкіндік. ІҚМ өсірумен айналысу үшін бұл бизнестің барлық қыр-сырын жақсылап зерттеп алу керек.
Ауылшаруашылық бизнесте аталған саланың бірнеше бағыты бар: ет тұқымдастарын өсіру, сүт тұқымдастарын өсіру, ет-сүт тұқымдастарын өсіру, сатуға арналған жас төлдерді өсіру. Аталған бизнес түрін бастағанда оның негізгі бағытын анықтау керек.
Курстық жұмыстың мақсаты:Асыл тұқымды бұқаның тобының толықтыратын таналарды азықтандырудың тиімділігі.
Курстық жұмыстың міндеті:
1. Асыл тұқымды бұқа тобының толықтыратын таналарды күтіп-бағу технологиясы.
2. Асыл тұқымды бұқаның тобының толықтыратын таналарды азықтандыруды үйреніп сапалы өнім алу.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Ірі қара шаруашылығы / Төреханов А.Ә., Каримов Ж.К., Даленов Ш.Д., Найманов Д.Қ., Жазылбеков Н.Ә. Оқулық. – А.: Триумф «Т», 2006. -183б.
2 Нұрғазы Қ.Ш. Мал шаруашылығы: оқулық жоғарғы оқу орындары үшін /Қ.Ш. Нұрғазы. – Алматы. Қайнар 2012. -93б.
3 www.kk.wikipedia.org/wiki/мал_шаруашылығы
4 Изилов Ю.С. Практикум по скотоводству: учеб. пособие для вузов /Ю.С.Изилов. – М.: изд-во Агропромиздат, 1988. -143с.
5 www.kk.wikipedia.org/wiki/ірі_қара_шаруашылығы
6 Искакбаев Б.Б. Ірі қара шаруашылығы: оқулық жоғарғы оқу орындары үшін / Б.Б. Искакбаев. – Алматы. Қайнар 2006. -114б.
7 Төреханов А. Ә. Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы: оқулық жоғары оқу орындары үшін / А. Ә. Төреханов, Н. Ә. Жазылбеков, М. А. Кинеев. - Алматы, 1998. -167б.
8 Боярский Л.Г. Технология кормов и полноценное кормление сельскохозяйственных животных: учебник / Л.Г.Боярский. - М.: Изд-во Феникс, 2001. -249с.
9 Каримов Ж.К., Даленов Ш.Д., Найманов Д.Қ. Ірі қара шаруашылығы: оқулық . – Қостанай, 1996. -76б.
10 Мустафин О., Баракбаев Б. Мал шаруашылығы өнімдерінің технологиясы: оқулық жоғарғы оқу орындары үшін. – Алматы, 2002, 74б.
11 Барабанщиков Н.Б. Молочное дело: учебное пособие / Н.Б. Брабанщиков. – Москва. Колос 1991. 64с.
12 Каримов Ж.К. Қазақстанның сүтті сиыры: оқулық / Ж.К. Каримов. – Алматы. Қайнар 1979. -82б.
13 Богданов Г.А. Кормление сельскохозяйственных животных: учебник / Г.А.Богданов. - М.: Изд-во Колос, 1981. -89с
14 Баканов В.Н. Кормление сельскохозяйственных животных: учебник / В.Н.Баканов, В.К.Менькин - М.: Изд-во Агропромиздат, 1989. -125с.
15 Бегімбеков Қ. Мал өсіру және селекция: оқулық жоғары оқу орындары үшін / Қ.Бегімбеков, А. Төреханов, Ә. Байжұманов. - Алматы, Нұр – Принт 2003. -197б.
16 Н. Омарқожаұлы, Б. Әкімбеков Мал шаруашылығы: оқулық жоғары оқу орындары үшін / Н. Омарқожаұлы, Б. Әкімбеков. - Алматы, 2001. - 161б.
17 Петухова Е.А., Зоотехнический анализ: учебное пособие / Бессарабова Р.Ф., Холеноева Л.Д. - М: Изд-во Агропромиздат, 1989. -36с.
18 Викторов П.И. Методика и организация зоотехнических опытов: учебное пособие для вузов / П.И.Викторов, В.К.Менькин. - М.: Изд-во Агропромиздат, 1991. -121с.
19 Лобанов В.Т. Практикум по племенному делу. – М.: Агропромиздат, 1988. -76с.
20 Эрнст Л.К. Племенное дело в животноводстве: учеб. пособие для вузов / Л.К. Эрнст, Н.А. Кравченко, А.П. Солдатов и др. /Под.ред. Н.А: Кравченко/. – М,: Агропромиздат, 1987. -114с.
21 Құрбанов С. Ауыл шаруашылық малдарының акушерствосы және қолдан ұрықтандыруы: оқу құралы / С. Құрбанов, Ш. Қаратаев, М. Жоланов. – Шымкент. М.Әуезов атындағы ОҚМУ, 2009. -204б.
22 Фролов А.В., Безопасность жизнедеятельности. Охрана труда: учебное пособие / А.В.Фролов, Бакаева Т.Н. - М: Изд-во Глобус, 2008. -221с.
23 Сәбденов К.С. /Қой шаруашылығының тиімділігін арттыру жөніндегі ұсыныстар. Астана, 2008. - 237 б.
24 Иванов М. Ф. /Курс овцеводства. Сельхозгиз, 1947. - 143 б.
25 Лускин Е. Ф. /,, Жаршы, 2008. - 24 б.
26 Ә. Байжұманұлы, К. Бекболатұлы. /Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы – 2011. – 124 б.
        
        АННОТАЦИЯ
Малды азықтандыру пәнінен «Асыл тұқымды бұқалардың табынын толықтыратын
таналарды азықтандыру » тақырыбы бойынша жазылған курстық жұмыс 37 ... ... ... ... ... техникалық қауіпсіздік,
қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімі қарастырылған. Курстық ... ... ... ... ... саны ... ... МЕН
БЕЛГІЛЕУЛЕР............................................7
КІРІСПЕ..................................................................
..................................................8
1 ӘДЕБИЕТКЕ
ШОЛУ.....................................................................
....................10
1.1 Ірі қара табынын
құру.....................................................................
................10
1.2 Ірі қара табынының
құрамы...................................................................
........10
1.3 Ірі қара табынының
құрылымы.................................................................
.....12
1.4 Ірі қара төлін
өсіру....................................................................
......................12
1.5 Төл ... ... ... ... ... ... мен ... туралы
түсінік....................15
3 НЕГІЗГІ
БӨЛІМ....................................................................
..............................17
3.1 Ірі қара төлін
азықтандыру..............................................................
...............17
3.2 Тұқымдық бұқаларды азықтандыру
ерекшеліктері.....................................18
3.3 Бұқаны ата-тегі ... ... ... ... ... ... принциптері мен
элементтері..............................................................
...............................................23
3.6 Мал азығының қоректілігіне әсер ететін
факторлар..................................24
3.7 ... ... ... ... ... еркек бұзауды азықтандыру
ерекшеліктері...........................28
4 ТЕХНИКАЛЫҚ
ҚАУІПСІЗДІК..............................................................
..........33
ҚОРЫТЫНДЫ................................................................
.......................................35
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
.................................................................36
НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР
Бұл курстық ... мына ... ... құжаттарды қолдануға
сілтемелер жасалынған:
МЕМСТ 7.32-2001 Стандарт жүйесінің мәліметі, кітапханалық және баспалық
ғылыми-зерттеу ... ... ... және ... ... 16020-70 Сойыс мал. Атаулар мен анықтамалар.
МЕМСТ 5110-55 Союға арналған ірі қара мал.
МСТ 15467-79 «Ұрпақ ... ... ... түсініктер. Терминдер мен
анықтамалар.
МЕМСТ 9959-91. Ет өнімдері. Сезімдік бағалаудың жалпы шарттары–М., 1992.
-14 б.
МЕМСТ 3100-1-91 Сүт және ет ... ... ... ... әдістері.
Ауыл шаруашылығы малдарын азықтандырудың мөлшері және жем ... ... ... ... А.П., ... Н.И., ... және ... – М., Агропромиздат, 1985.
АНЫҚТАМАЛАР
Азық өлшемі- организімнің тіршілігі мен өнім ... ... ... ... және биологиялық әсерлі заттарға мұқтаждығын айқындайтын
жалпы нормалық көрсеткіштерге тәулігіне 1 басқа қажет азық.
Рацион құрылымы- рацион ... ... азық ... оның жалпы
қоректілігіне (а.ө. не АЭЗ ... ... ... айғақтайды.
Тетіктелген азықтандыру нормасы деп- толықтырылған ... 18-30 ... ... ... ... ... ... жемшөп пен азықтық қосындылар
мөлшерін, қоректілік көрсеткіштерін сәйкестендіру арқылы жүзеге ... ... ... құрылымындағы басым азық тобы немесе жекелеген
азық белгілейді.
Рацион – бір тәулікте жейтін азықтардың жиынтығы, ... ... бір ... ... ... ... ... мал организміндегі қоректік заттарға қажеттілікті
толықтыру.
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР МЕН ... ... ... шикі ... шикі ... ... экстративті заттар
ҚП- қорытылған протеин
АЭ-алмасу энергиясы
г – грам
мг – миллиграм
л – литр
а.ө. – азықтық өлшем
кДж – килоджоуль
МДж – мегаджоуль
% - ... ... - ел ... басты табыс көздерінің бірі.
Ауыл еңбеккерлерінің кәсібін жаңа деңгейге көтеру керек-ақ. ... ... ... ... ... тұр. Әсіресе егін және
мал шаруашылықтарын әртараптандыру қажет.
Агроөнеркәсіп ... ... ... ... келе, біз
төрт негізгі бағытты айқындадық. Бұлар ... ... ... ... ... ... ... АӨК субъектілерін қамтамасыз етудің
мемлекеттік жүйесін дамыту, мемлекеттік басқару ... ... - ... ... ... кешендеріне қарастырылатын мемлекеттік
субсидиялар 2020 жылға қарай 4,5 ... ... осы ... ... 300 ... теңге жұмсау жоспарланады.
Жалпы алғанда «Агробизнес-2020» бағдарламасы ауыл шаруашылық тауарларын
өндірушілерді қолдаудың 6 қаржылық тетігін ... ... ... ... беру және ... ... ... несие
мен лизингі бойынша сыйақылық мөлшерлемені субсидиялау, қаржылық ... ... ... ... ... ... ... және азық-түлік қауіпсіздігін
қамтамасыз етуге бағытталған кешенді шаралар әзірленеді. Бағдарламаны іске
асыру ауыл шаруашылығы ... 1,5 ... ... ауыл ... ... ... 3 есеге арттыруға септігін тигізбек.
Малды азықтандыру-олардың қоректенуін ғылыми түрде ұйымдастыру малды
дүрыс азықтандыру ... ... ... және ... бағыттап отыруға болады.
Мал шаруашылығы – кез келген мемлекеттің аграрлық секторының маңызды
салаларының бірі. Оның ... ...... ... ... ет, сүт, ... және т.б.; ал ... қажетті
шикізат: жүн, былғары, тері, қыл, қылшық, қауырсын, түбітпен және т.б;құнды
органикалық тыңайтқыш: көң құс саңғырығымен ... ету. ... ... ... ... бұғы ... ... механикалық құралдарға қоса,
ауыл шаруашылық және транспорттық жұмыстарға ... ... ... ... ... ... ... мұның үлкен
стратегиялық мәні бар. Мал шаруашылық өнімдері өндірісінің қанағатсыз
жағдайы – ... ... ... сездіретін аса сезімді фактор.
Мал шаруашылығының дамуы үш факторға негізделеді. Оның біріншісі – мал
басының тұқымдық қасиеттері, яғни ... ... – сол ... ... ең ... әсер ететін сыртқы орта, яғни фенотиптік
фактор болып табылатын қоректендіру мөлшері мен сапасы; үшіншісі – бағып-
күту жағдайлары. ... ... ... жеке ... ... мен
дамуына, яғни онтогенезі мен өнімділігіне қоректендіру факторларының ықпалы
басым. Сондықтан мал басын сақтап, ... мол өнім ... ... яғни ... ... ... негізделген түрде
жүргізу қажеттілігі айқындалады.
Ірі қара мал өсіру – ... ... өз ... бастауға жақсы
мүмкіндік. ІҚМ өсірумен айналысу үшін бұл бизнестің ... ... ... алу керек.
Ауылшаруашылық бизнесте аталған саланың ... ... бар: ... ... сүт ... ... ет-сүт тұқымдастарын өсіру,
сатуға арналған жас төлдерді өсіру. Аталған бизнес түрін бастағанда ... ... ... ... ... мақсаты:Асыл тұқымды бұқаның тобының толықтыратын
таналарды азықтандырудың тиімділігі.
Курстық жұмыстың міндеті:
1. Асыл ... бұқа ... ... ... күтіп-бағу
технологиясы.
2. Асыл тұқымды бұқаның тобының ... ... ... ... өнім ... ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ
1.1 Ірі қара табынын құру
Ірі қара санын көбейту және оның ... ... ауыл ... іс. Ол үшін әр ... ... мен ... ... қашыр,
әр аналық малдан жылына бұзау алу ... қара ... ... ауыл ... ... ... ... бар, оған жыныс ... ... ... ... мерзімі т.б себептер жатады.
Жыныс органдарының жетілуіне ірі қараның ... ... ... және төл ... ерекшеліктері себеп болады. Етті ірі қараның сүтті ірі
қараға қарағанда, жыныс органдары 2-3 ай ерте жетіледі. Сонымен қатар ... ... ... ... ... дұрыс өсірудің де әсері бар,
тағы ауа райының да ... ... ... Оңтүстік аймақтарда
өсірілетін малдардың жыныс органдары, солтүстік аймақтарда өсірілетін малға
қарағанда тезірек жетіледі.
Еркек ... ... ... 7-8 айлығында, ал ұрғашы бұзаулардікі
6-9 ай аралықтарында жетіледі, бірақ бұл ... ... ... ... ... ... өсіп ... керісінше әсер
етеді.Сондықтан 6 айлығынан бастап еркек бұзауларды ұрғашы бұзаулардан
бөлек, жеке ... ... рет ... 17-18 айлығында, ал тана бұқаларды 14-
16 айлығында қашыру науқанына пайдалануға болады. Әрине тайыншалар мен ... ... ... ... ... көрсеткішінен кем болмауы
қажет. Аналық малдардың қашуына, оның күйлеуі көп әсер ... ... ... күйлеген уақытында, оның жыныс органынан сұйық зат ... ... ... ... 21-28 ... ... басталып, әрбір
19-21 күннен кейін қайталанып ... ... ... ... органдарынан
сұйық заты күйлеуінен 10-15 сағат бұрын басталып, 30 сағатқа ... ... ... 2 рет ... жөн. ... қашыру өте жауапты
іс, сондықтан оны мезгілінде азықтандыру, бағып-күту негізгі міндет.
Негізгі сиырлар бұзаулағаннан кейін 2 ай уақытында қашырған жөн, ... ... 285 ... ... ... ... 270 ... 305 күнге
дейін созылады. Сиыр қысыр қалмау үшін оны мезгілді уақытында ... ... Оны ... және сүттегі прогестерон арқылы да анықтауға
болады [3].
1.2 Ірі қара табынының құрамы
Ірі қара табынының құрамы деп ... ... ... ... ... және жас топтарының пайыздық қатынасын айтады. Табынның
құрылымы мал басының көбеюіне, әрі сүт және ет өнімдерінің ... ... ... қара мал табынының құрылымына мынандай ... ... ... ... тайыншалар, тан бұқалар, ұрғашы бұзау, еркек бұзау.
Сонымен қатар ірі қара мал ... ... және етке ... ... ... ... Ірі қара мал табынының құрылымы
шаруашылықтық бағытына ... ... ... ... қанша уақыт
пайдалануға да байланысты болады.
Асыл тұқымды сүтті ірі қара мал ... 10-15% ... ... ал ... ... 25%-ға ... ... шығарып, етке өткізуге дайындайды. Сүтті сиыр табынының өнімін
өсіру үшін, оның табыннан шығару пайызы жоғары ... ... ... әсіресе сүтті аймақтарға сауын сиырлардың, табындағы
үлесі орташа 60-65%-ға жетеді. Ал мамандырылған сүтті сиыр табындарда, осы
шаруашылықтардың төлдерін ... ... ... онда ... ... ... 80-85% ... жетеді (оның ішінде 15-20% қашар), бұл
шара сүт ... ... және әр сиыр ... ... сүт өнімінің
молаюына әсер етеді.
Көптеген шаруашылықтар төлдерін 10-15 күндіктерінде арнайы тайынша жәнет
қашар өсіретін шаруашылықтарға береді, одан ... ... ... ... ... ... ... осы шаруашылықтар еңбек бұзауларын 15 күндігінен ... ... ... ... оны етке өткізуге дайындайды.
Тауарлары шаруашылықтардағы сиыр табындарында сиырдың ... ... ал ... шаруашылықтарда төлдерді 15-18 айлығына дейін өсіріп, әрі
бордақылап етке өткізеді.
Асыл тұқымды шаруашылықтарда ірі қара мал ... ... ... мерзіміне де байланысты. Егерде төлдерін ерте сатса, онда ... ... ... ... асыл ... ... өз ... өзінің
төлдерімен толықтыратын болса, онда ірі қара мал ... ... ... ... ... мал ... құрылымы төмендегідей: бұқалары-2-3%, сауын
сиырлары 50-52%, қашарлары 15-18%, тайыншалары 18-20%, ... ... ... ал сатуға арналған асыл тұқымды төлдер, бұл табынның құрылымына
кірмеген.
Етті сиыр табынында төлдердің ... ... ... ... ... етке ... ... Мал азығымен жақсы қаматамасыз етілген
шаруашылықтар төлдері 15-18 айлығына ... ... әрі осы ... ... ... ... ... ірі қара мал табындарында сиырлардың үлесі 35-40%, ал қашарлардың
үлесі 20%-ға жетеді.
Асыл ... етті ірі қара мал ... ... ... бір
жылдығында басқа шаруашылықтарға сатылса, онда табындағы сиырдың үлесі 40-
50%-ға ... ... Ірі қара ... ... қара ... ... деп ... немесе фермадағы табын
малдарының жыныстық және жас топтарының ... ... ... ... мал ... ... әрі сүт және ... молаюына ерекше
әсер етеді. Ірі қара мал ... ... ... топтар кіреді:
бұқалар, сиырлар, қашарлар, тайыншалар, тан ... ... ... еркек
бұзау. Сонымен қатар ірі қара мал табынында бордақылауға және етке өткізуге
дайындалған малдар ... ... Ірі қара мал ... ... ... ... байланысты болса, сиырды қанша уақыт
пайдалануға да ... ... ... сүтті ірі қара мал шаруашылықтарында 10-15% сиырды табыннан
шығарса, ал тауарлы шаруашылықтарда 25%-ға ... ... ... етке ... ... ... сиыр табынының өнімін өсіру үшін
оны табыннан шығару пайызы жоғары болуы мүмкін.
Тауарлы шаруашылықтардағы сиыр ... ... ... ... ал мұндай шаруашылықтарда төлдерді 15-18 айлығына дейін өсіріп, әрі
бордақылап етке өткізеді.
Асыл ... мал ... ... ... ... – 2-3%, сауын
сиырлары – 50-52%, қашарлары – 15-18%, тайыншаларды – 18-20% ...... сиыр ... ... ... көбірек болады, себебі, төлдердің
біразы етке өткізілуге ... Мал ... ... ... ... ... 15-18 айлығына дейін өсіріп, әрі осы мерзім ішінде
жазғы жайылымды ... ... ірі қара мал ... үлесі 35-40%, ал қашарлардың үлесі 20%-ға дейін жетеді.
Асыл тұқымды етті ірі қара мал ... ... ... ... ... ... сатылса, онда табындағы сиырдың үлесі 40-
50%-ға дейін жетеді [5].
1.4 Ірі қара ... ... ... ... ... өнімділігін жылдан-жылға арттыру және
малдың конституциялық – ... ... ... ... ... ... Әсіресе, аса сүтті ірі қара малымен бұқалардан алынған
бұзауларға ата тектерінің қасиеттілігін дамыту үшін ... ... ... ... ... тиіс. Мал жастайынан азықпен толық қамтамасыз
етілсе, олардың тұқым қуалаушылық заңдылықтары толық айқындал алады.
Мал төлден өседі. Сондықтан мал ... ... ... ... қамын оның ана құрсағында жатқан кезінен бастап ойлайды.
Бұзау туғаннан кейін оларды көлемді, шырынды ... көп, ал ... ... ... Етті ірі қара мал ... ... ... көбірек
береді. Бірінші тәсілді қолданғанда өсіп келе жатған малдардың организмінде
зат ... ... әрі ас ... ... ... ... ... мұның
барлығы сүттің көп болуына әсер етеді. Екіншісішде, етті шаруашылықта
бұзауларға жемді көп ... аз ... ... көп ... қосады.
Сүтті мал шаруашылықтарында бұзауларға қолдан сүт беру тәсілін қолданып,
бірнеше бұзауда бір ірі ... ... сол ірі ... ... ... өзі екі ... шаруашылықтардың бұзау өсіру тәсілдерініңәр
түрлі екендігін көрсетеді [6].
1.5 Төл өсірудің теориялық негізі
Ірі қара малының сүттілік және ... ... ... ... даму үшін,оларға қолайлы орта жағдай болуы керек.Оның бастысы-
малды дұрыс ... және ... ... организмі мен сыртқы ортада тығыз байланыс бар,сыртқы ортаның
өзгеруіне байланысты жас ... де ... онда әр ... ... ... жас ... өсіп-дамуына және өнімділігінің қалыптасуына тұқым
қуалау заңдылығымен қатар азықтандыру көп әсер ... Мал ... ... мал ... жетпесе, оның тұұқым қуалаушылық қасиеті
жүзеге аспай қалуы сөзсіз. Азықтандырудың бірінші тәсілін қолданып, оның
өнімдік ... де ... ... ... төл ... ірі ... өнімді көп алудың негізгі бір жолы.
Малдың өнімдік және тұқымдық қасиетінің қалыптасуы дұрыс азықтандырумен
қатар ... ... және ... өсіп даму ... Төлдің эмбрионалдық даму уақытын үш кезеңге: ұрықтық, эмбрионға
дейінгі және эмбриондық деп ... ... ... 34 ... ... ... дамып, дене мүшелері түзеле бастайды. Ұрықтық даму кезеңінде ... ... оның ... 600 есе өседі. Эмбрионға дейінгі кезеңде тканьдар
мен дене мүшелері одан әрі ... өсе ... бұл ... ... ... болуымен бітеді. Эмбрион өзінің анатомиялық құрылысы
бойынша жаңа тіған бұзауларға ұқсас. Эмбрионның даму ... оның ... г ... ал даму уақыты 26 күнге созылады. Жалпы төлдің эмбриондық
кезеңінің уақыты 61 күннен бұзау туғанға ... ... Бұл ... ... ... өсе бастайды, әрі дененің абсолюттік салмағы да өседі.
Эмбриондық кезеңінің аяғында, оның ... 25-40 ... ... ... ... ... екі ай қалғанда эмбрион өте күшті, әр тәулігіне 300-
400 г салмақ қосады. Эмбрионның ... 5 ... 2-4 кг, ал 7 ... кг және ... ... 9,5 айлығында 25-40 кг-ға жетеді. Әрине,
эмбрионның салмағы ірі қараның тұқымына ... ... ... тууына
2-2,5 ай қалғанда эмбрионның салмағы 12 кг-нан 26 ... ... ... қара ... постэмбрионалдық өсіп, даму уақытын 5кезеңге бөледі:
уыз сүтті, сүтті, қарқынды өсу және ... ... ... және ... мол беру және ... кезеңі.
Өнімділігінің қалыптасу кезеңі – ... ... ... бірінші бұзаулағанына дейін, ал тана бұқаларды ... ... ... созылады.
Бұл уақыт ішінде жас малдардың жыныс мүшелері жақсы ... әрі ... ... толық қалыптасады. Тайыншалардың сүт бездері дами
бастайды. Осы ... жас ... сүт және ет ... ... және ... ... ... әсер етуге болады [7].
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУ
2.1 Малды азықтандыру нормасы мен рацион туралы ... ... азық ... ... ... ас ... кальций,
фосфор, каротин бойынша 6 ... ... ... ... ал ... және мүмкіншілік болған жағдайда бұл көрсеткіштерге
қосымша шикі протеин мен ауыспайтын ... ... ... мен маңызды витаминдер мұқтаждығымен толықтырылған.
Азықтандыру нормасына ... ... ... яғни әр ... жем – шөп көлемін құрастырады. Рациондағы азықтар мөлшері ... асы ... ... ... ... қоректік заттарға
мұқтаждығы азықтандыру нормасының көрсеткіштерін қамтамасыз ету ... ... яғни оған ... жем – шөп ... ... ... арақатынасы, қорытуға оңтайлы, ... ... ... құрастырды.
Күйісті малдың ас қорыту жолын ... ... ... ... ... мен ішек ... ... үшін 20 – 25
кг шырынды азық берілген. Салмағы 400 – 500 кг сиырға кемінде 4 – 5 ... ... әр 100 кг – на 1 кг аса ірі азық ... ... ... қиын ... ... басқа қоректік заттар қорытылуына да
кері ықпал ететін шикі клечатканың шамадан тыс ... ... ... 14 ... құс құрама жемінде 4 - 6 % (балапан мен тауық жемінде), 6 - 10% ... ... пен қаз ... ... қадағалайды.
Мал тіршілігінің ас қорыту ерекшелігіне, өнімдік және жастық жыныстың
тобына сәйкестендіре құрастырылатын рацион құрылымын, яғни ... ... ... ... яғни азық өлшеміне ... ... ... ... ... малдың жоғары өнімділігін және оның ... ... ... ... ... ... азықтағы қоректік
заттардың мөлшері. Мысалы, белгіленген норма бойынша(малдың жасы, оның
өнімі, физиологиялық күйі) ... азық ... ас ... ... 7-8 ... бұл ... біз өз ... 20-30 грамға жеткізсек, онда ... ... ... қысымның артуына байланысты) кеуіп
немесе жарылып кетулері мүмкін, ондай организм өлімге ұшырайды.
Ауыл шаруашылығы малдарының кез ... ... ... ... (олардың
түріне, жасына, алмағына, жынысына, тұқымына, физиологиялық күйіне, өзіндік
ерекшеліктеріне т.б. факторларға байланысты) азық ... ... ас ... ... ... ... т. б. организмге қажетті
заттардың мөлшерімен көрсетіледі(әдістемелік нұсқаудың соңында ... ... ... ... ... ... нормаға – төлдің тез жетілуіне, өсіп келе
жатқан құнажынның (бірінші және екінші сауымдағы) тез өсуі үшін, сондай-ақ
арық сиырдың ... ... ... 1-2 азық өлшемін қосымша қосады.
Қазіргі нормалар бойынша, сауын сиырлары өз денесінің тіршілігін
қамтамасыз ету ... ... ... 100 кг ... ... бір ... ал өндірілетін әрбір кг бүтіне 0,5 (0,48) азық өлшемін қажет етді.
Демек, 500 килограмдық ... ... ... сүт ... өз ... ... ететін 5 азық өлшеміне (500:100), ... ... ... ... азық ... ... да, сиырдың
қоректік заттарға тәуліктік мұқтаждығы, сүттілігіне сәйкес, 5+6=11, 5+7=12,
5+8=13, 5+9=14, 5+10=15, ... 5+15=20, азық ... ... ... әр ... сіңімді протеиннің, қанттың, крахмалдың, майдың, ас
тұзының тағы да басқа ... мен ... ... осы ... қажетті барлық қоректік заттардың мөлшері оңай есептеліп
шығарылады (тәуліктік нормасы). Тәуліктік азықтың ... ... ... ... ... ... рациондары жасалынады.
Рацион деп – ғылыми нормаға негізделіп ... сол ... ... заттардың мал организміне толық жеткізілуін
қамтамасыз ететін азықтардың түрлерін айтамыз.
Рациондағы әр азықтың ... де, ... ... ... ... жынысына, тұқымына, физиологиялық күйіне, олардың өнім ... ... ... ... Мысалы, ірі қара шаруашылығында, оның
ішінде сүт бағытындағы сиырларда рациондардың жартысынан көбі (60-70%)
сүтің ... ... әсер ... ... азықтардан тұратын болса,
шошқалар рационының басым ... (70-90%) ... ... алдымен рационға малдың сүйсініп жейтін, үйреншікті
азықтары енуі шарт. ... яғни ... ... ... ... ... үйретіп немесе тіпті алдын ала арнайы өткізуден өткізіп барып
береді. Екіншіден, рациондарды ... ... ... ... ... азықтандыру рациондары шаруашылық
экономикасының басты ... ... мал ... ... 100% деп ... ... 60%-і мал ... 8%-і олардың тұқымын
асылдандыруға, 12%-і жаңа технологияларды енгізуге, ал қалған проценттері
(20%) еңбек ақы мен ... ... ... ... ... ... Ірі қара төлін азықтандыру
Ірі қара төлін өсірудегі ... ... – тез өсіп ... ... дене
тұлғасы мықты сиырлар өсіру. Оны іске асыру үшін әр ... ... ... ... ... ... ескере отырып ғылыми негізделген
төл өсіріп жетілдіру жүйесі ... ... 6 айда ол ... ... ... Ірі қара ... өсуі 2-3, ал жетілуі 4-5
жасында аяқталады. Осы уақытта олардың жетілунің ... ... ... ... жоғары өнімді сиыр өсіру керек. Оны іске ... ... ... ерекшеліктері өсіру бағыты мен сақайғандағы тірілей
салмағына жеткізетін өсу жоспарына сәйкестендіреді. Сақайғандағы тірілей
салмағы 500-550 кг ... ... ... үшін ... ... , айдағы
орташа тәуліктік ... 650-700 г, 7-12 ... ... ... ... жетуін қадағалайды. Тұқымдық еркек бұзаулардың
бұдан да жоғары (850-950 г) орташа тәуліктік ... ... ... ... ... салмағын 450-500 кг-ға жеткізеді.
Жоспарланған көрсеткіштерге жету үшін азықтандыру жан-жақты толықтырып,
өсіп: дамып келе жатқан төл ... ... ... ... төл ... ... ... шаруашылықта жаңа туылған
бұзауларды ... ... ... Ол ... үш ... бөлінеді.
Біріншісі – бір кезде туылған 2-3 бұзауды осы мақсатқа арнайы ... ... ... Ол ... ... ... ... емізілетін
бұзаулар санын белгілейді.
Бұзаулар қай тәсілмен азықтандырылып өсірілетін болса да, оларды
туылғаннан ... ... ... өз ... ... қандыру шарт. Жаңа
туылған бұзаудың кіндігін кесіп, кесілген жерін өңдеп, танауын ... ... ... ... ас қорытуды дұрысталып, шуы тез
бөлініп, ийді.
Алғашқы екі тәулікте уызды бұзауға 1-2 л, 5-6 рет ... ... ... күні ... ... үш рет ... емізіп, бесінші-алтыншы күнінен
оның құрамы біртіндеп сүтке айналғанда 6 айға дейін азықтандыруға таңдалған
тәсіл бойынша өсіре бастайды. ... ... ... ... ... оны біртіндеп, мөлшерін азайтып, майсыздандырылған көк ... ... ... ... төл ... тез ... үшін алғашқы
күндерден бастап сүтке кальций-фосфорлық минералды
қосындылар мен ас тұзын қосып береді. Жемнен ... ... ... ... ... айдан бастап оны арнайы шығарылған
құрама ... ... ... ... жем болмаған жағдайда
тазартылған сұлы, жүгері ұны, бидай ... ... пен ... ... жек ... пайдаланады.
Жазда бұзауларды бірінші айдан бастап көк балаусаға үйретеді. Көк азық
желінуін екінші айда 75-145, үшінші айда 180-200 кг, ... ... ... ... айда 430-460 кг, ... айда – 530-560 ... ... Ас
қорыту барысы бұзылмас үшін бұзауларға берілетін көк балаусаның бір бөлігін
солдырып не кептіріп жегізеді.
Тұқымдық еркек ... ... азық ... ... ... ... 740-1000 г қосымша салмақ қосатындай етіп жоспарлайды. Ол
үшін алты айдың ішінде әр басқа 320-450 кг сүт, 600-1000 кг көк сүт, ... кг ... 200 кг ... 100-120 кг ... 200-220 кг ... ... Жазда ірі және шырынды азықтар орнына 800-900 кг көк ... ... ... үнемдеу үшін бұзауларды сиыр ... ... ... ... Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік
институтының ұсынған үлгі бойынша сиыр сүтін келесі азықтар қосындысымен
алмастыруға болады. 21-60 күндік ... үшін 25-35% ... көк сүт, ... ... ... 4-5% ... ... ет-сүйек ұны, 13-15% тазартылған
сұлы ұны, 4-5% арпа не ... ұны, 0,5% ас ... 60-90 ... ... ... құрғақ көк сүт, 15-20% ашытқы, 5% балық не ет-сүйек ұны, 10-19% сұлы
ұны, 6-15% шөп ұны, 1% ... ... 20% ... 0,5% ... 0,5% ас тұзы. Алты айдан кейінгі танаөторпақты ... ... ... ... ... ... бойынша азықтандырады.
Тұқымдық еркек таналар рационында ауқымды азықтар біршама кемітіліп
орнына құнарлы азықтар 10-15% ... ... ... ... өсіп-жетілуі салмақ
қосуы,тәбеті,сыртқы түрі, көңіл күйіне қарап бақылайды [8].
3.2 Тұқымдық бұқаларды азықтандыру ерекшеліктері
Тұқымдық бұқаларды ... ... ... жоғары сапалы
ұрық алынуына және жыныстық белсенділігінің ұзақ уақыт бойы сақталып
қалуына басты ... ... ... ... деңгейі тұқымдық бұқаның тірілей салмағының 100 кг-
ына шаққанда: шағылысқа түспейтін кезеңде – 0,8-1,0 азық ... ... ... ... ... ... кезеңде – 0,9-1,2, күш-қуатын
барынша жұмсап ... ... ... – 1-1,4 азық ... және ... жұмсалуына қарай 1 азық өлшеміне, тиісінше: 100-104, 120-125, ... г ... ... ... ... келе ... тұқымдық жас бұқалардың жоспарланған салмақ өсіміне
қарай, азықтандыру мөлшерлері де ... 0,5-1,0 азық ... ... ... ... ... зат пен ... алмасатын қуаттың
шоғырлану деңгейі бойынша бақылап отыру керек.
Тірілей салмағының 100 ... ... ... ... ... – 1
кг-ында 4,7-8,7 МДж алмасатын қуат бар 0,9-1,3 кг ... зат, ... ... шағылысқа түсетін кезеңде тиісінше: 8,9-9,15 МДж және 1,1-1,5
кг күш қуатын барынша жұмсап шағылысқа түсетін ... 9,3-9,4 МДж ... ... зат беру ... ... және микроэлементтерге, витаминдерге және басқа ... ... ... ... ... енгізу мөлшері шағылысқа
түспейтін кезеңінде – 10%, күш-қуатын орташа ... ... ... – 12% және күш-қуатын барынша жұмсап шағылысқа ... ... ... ... ... ... тиімді.
Шаруашылықта болмаған жағдайда, негізгі мерзімдік азық үлесіне (бұршақ-
астық ... ... ... ... сүрлем құнарлы азықтар) кебек
емес, фосфаттар, араластырып дайындаған күнжара, май ... ... ... ... және ... минералдар мен байытылған
қоспалар қосу қажет.
Қоспалардың мұндай үлгі мөлшеріне арқылы тарсырыс беруге болады.
Жазғы кезеңде тұқымдық ... көк ... ... ... ... Екпе ... болған жағдайда жайып баққан тиімді, бірақ бұл
жағдайда да ... және ... ... ... ... ... мерзімдік азық үлестері құрамындағы жемшөптердің жұғымдылығы
бойынша мынадай арақатынасы ұсынылады: ірі азық – 25-27%, ... ... – 10-12, ... немесе астық пішендемесі – 18-20, ... – 45-47 ... ... 10-15% БВМҚ ... ... және мал
өнімдерінен дайындалған азықтар – 3,5-5%.
Егер бұқа ... ... ... ... онда оның ... ... ... салыстырғанда 200%артық болуы тиіс, ал сүтінің
майлылығы тұқым стандартынан 0,2% ... ... ... ... ... ... ... ету мөлшері олардың тірілей
салмақтары мен жергілікті жемшөп ... ... ... жыл ... ... да, ... да ... сондай-ақ
демалыста болуы да мүмкін ... ... ... орташа күш-қуатпен
шағылысқа түсетін кезеңге арналып жасалған ... ... ... ... ... ... ... сапасын ескереді.
Жазғы кезеңде мерзімдік азық үлесінің құрамының 38-40%-ы көк балауса, 25-
28%–ы пішен және ... ... ... оның ... ... ... ... азықтар (жоғары сапалы ет-сүйек немесе сүйек
ұндары) болуы тиіс. Тұқымдық бұқаларды азықтандыруды бақылау ... ... ... ... өзгеруі, жыныстық тұрғыдан бабына келуі,
шәуетінің сапасы, қанының морфологиялық құрамы мен ... ... ... мәліметтері және физиологиялық көрсеткіштері ... ... ... де, протеинмен, минералдармен ... ... ... де ... болады [9].
3.3 Бұқаны ата-тегі бойынша сынау
Ұрпағының сапасы бойынша ... ... ... кеңінен өсіру
мақсатында жақсы атадан өрбіген, қорытынды класс элта-рекорд, сырт пішіні
мен дене бітімінің сынақ балы 25-27 кем ... ... зор ... ... ... алады.
Сыналатын бұқаның енесі белгілі аналық ұя малынан шыққан және тұқымы ... кем ... екі және үш одан да көп ... ... сүтті және
сүт майы стандарттан 150% сүтінің майлылығы стандарттан 0,2% жоғары ... I ... ... ... емес сиыр ... ... дене бітімінің мықтылығымен, сырт пішінінің сымбаттылығымен, жақсы
жетілген астау, ... ... ... ... ... ... мен желіннің бөліктерінің бірдейлілігі 45%-дан кем емес, желіннің
сынақ балы 2,5 кем емес, сүт беру ... 5 ... ... ... ... ... ... және элита-рекорд болуы тиіс.
Бұқаны ата-тегі бойынша А асыл тұқымдық ... бар, дене ... сырт ... ... және 27 балл ... ... машинамен саууға
бейімделген болуы тиіс.
Егер бұқа ұрпағының сапасы ... ... онда оның ... ... ... салыстырғанда 200%артық болуы тиіс, ал сүтінің
майлылығы тұқым стандартынан 0,2% жоғары болуы шарт.
Ұрпағы жедел өсетін бұқаны пайдаланудың ... ... ... ... ... сапасы бойынша сынақтан өткәзу қажет деп
саналады.
Ұрпағының сапасы бойынша сынау үшін сынаққа қойылған әр ... ... бас ... ... тұқымдық типі айқындалған еркек ұрпақтарын
азықтандыруы мен бағып күтуі оңтайлы және бірдей жағдайға қояды.
Ұрпақтарына 8 айдан 15 ... ... ... өсіру жағдайын жасайды. Жас
малды азықтандыру ... ... ... ... ... ... элита-рекорд өлшемі талабына сай болуын қамтамасыз ету керек.
Еркек бұзауларды таңдағанда, олардың шешелерінің сапасын, тірі салмағы
мен жасын және дене ... де ... ... ... және ... өз ... бойынша сынау
асыл тұқым мал өсіретін шаруашылықтарды, сынақ станцияларында, асыл тұқымды
мал фермаларында ... ... ... ... бойынша сынау 8айынан 15 айына дейінгі өсіру
кезеңінде: өсіп-жетілуі ... мен ... өтеу ... бұқаның сырт
пішіні мен оның ұрпағының көрсеткіштері арасында корреляктивтік байланысты
анықтау арқылы жүзеге асады.
8айынан кейінгі кезеңде ... және ... ... 8 ... ... ... ... 1 кг қосымша салмаққа шыққан азық, 15 айындағы тірі
салмағы және еттілік тұлғасы анықталады. Ғалымдар Легошин Л.С. ... ... ірі ... ... ... ... ... ал
көрсеткіштеріне мән берген. Оған: жалпы белок, азот амині, йодтың белокпен
байланысы, альбумендер, глобулиндер, азот ... ... ... Осылардың 4-6 көрсеткіштерін ескеріп сұрыптағанда үлкен нәтижеге
жеткен. Сонымен селекцияның болжау ... сүт ... 3-4 рет ... ... ... ... бұл ... шұғыл тегі бойынша сұрыптаудан
көбінесе дәлірек, әрі зор сенім ... 9715 атты ... 18 ... Ленин атты асыл тұқымды мал
зауытында (Тамбов ... ... ... ... ... ... сүті
3625 кг, ал сүтінің майлылығы ... оның ... ... 478 кг ... болған.
Ғалымдар Л.К. Эрнст және Ф.Ф. Эйснерлердің ілімі бойынша 385 бұқаның
ұрпақтарының орташа сүт ... ... ... кг ... ... 180-і сүт ... бойынша жоғарғы сапалы, ал сүтінің
майлылығы жағынан 154 бұқа ... ... ... ... көрсеткіштерді
басқада ғалымдар дәлелдеді. Көптеген зерттеулер ... ... ... ... ене тегі жағынан алынған ұрпақтарының 40-
50%-ы сүт өнімі көрсеткіштерінен жоғары сапалы болған.
Академик Н.Г. ... ... ... ... ... осіп ... бағалайтын арнайы станция бар. Бұл станциядағы
бұқашықтардың тәулік қосатын салмағы 1100 г, сондықтан оның ... ... ... 420 кг ... ... кейбір бұқашықтардың тірідей салмағы
475 кг жеткен. Бұқаларды ... ... ... қатар, олардың сырт
пішіні мен дене бітімінде бағалаған жөн.
Ғалым А.С. ... ... ... ... ұрпақ аралық
корреляцияның төмендеуі бұқалардың ... ... ... көрсетеді. Әрі
ондай бұқаның препотенттік қасиеті жоғары болып саналады.
Ірі қара шаруашылығында препотенті бұқалар мен сиырлар жиі ... мен ... ... ... ... ... болуына
байланысты шортгорн атты асыл тұқымды ірі қара шығуына ... ... ... ... ... 197 атты бұқа осы ... жоғары болуына байланысты
голланд асыл тұқымды ірі қарасын асылдандыруда, оның ... осы ірі ... ... ... ... ... ... көп рөл
атқарған.
Д.Н. Пак деректері бойынша сүтті ... ... ... ... тек ... қабілетін есептеп қоймай, енесінің де тұқым
қуалаушылық қасиетін ескеріп, олардың сүтін және сүтінің малылығын, осы ... ... ... ... қасиеттерін еске алады. 13-15 айлығында
дене пішіні және өсіп ... ... ... және ... ... ... Ең жақсылары ұрпағының сапасы бойынша бағалануға
қалдырылады. Бұқаның тұқым ... ... екі ... ... ... жалпы өнімділігі және бақылау қорасындағы олардан тараған
ұрпақтардың сапасы мен өнімі бойынша [10]. ... ... ... ... болса, тана басына тәулігіне бір жасқа толғанша – 0,2-0,5 ... ... ... ... төмен болса, 1-1,5 кг жем жегізеді.
3.4 Тана-құнажынды азықтандыру
Сүт кезеңінен кейін жыныстық топқа ... ... ... яғни болашақ өніміне сәйкес бағыттандырылып азықтандырылады.
Тұқымға қалдырылмаған еркек тана-торпақ жеделдетіп ... ... ... ... сүтті сиыр өсіру бағытында азықтандырылады. Олардың
қоректік мұқтаждығы жасы мен тәуліктік салмақ қосымына байланысты өзгереді.
Әр өсу ... ... ... ... мен ... тірілей салмағына жеткізіп, ас қорыту жүйесінің аумағының
сыйымдылығын мейлінше кеңейтіп, көп көлемде ... ... жеп, ... ... ... ... жағдайда нәтижелі ұрықтанған құнажынның тірілей
салмағы сақа сиыр ... ... 70%-на ... керек.
Сақаланғандағы тірілей салмағы 500-550кг тартатын сиырларды өсіру ... ... ... ... ... алғашқы 6 айда – 650-700 кг-ға жетуін
қадағалайды. Тұқымдық еркек бұзаулардың бұдан да жоғары ... ... ... (850-950 г) ... 16айлығындағы тірілей салмағын 400-500
кг-ға жеткізеді. Жоспарланған көрсеткіштерге жету үшін ... ... ... ... дамып келе жатқан организм
мұқтаждығын толық ... ... ... ... ... азықтандыру нәтижесін олардың өсіп-жетілуі, салмақ қосуы,
тәбеті, сыртқы түрі, көңіл-күйіне қарап бақылап, өсу ... мен ... ... ай ... азықтандыру нормасын анықтап, рационын толықтырып
отырады. Қыста тана мен құнажын рационының негізін аумақты ірі және ... ал ... ... оты құрастырады. Олардың әр 100 кг тірілей
салмағына шаққанда рационына қыста – 2-3 кг ... 5-6 кг ... ... тәулігіне әр басқа берілетін пішен мен сүрлем көлемін 6-12 айлық
танаға – 9-14 кг, одан ересектеріне 15-20 кг ... ... ... ... ... ... ірі азығының 1/3 жаздық дақыл
сабанымен, ал ... ... 1,5-2 ... ... ... ... пішендемемен ауыстыруға болады. Көкшөпті тәулігіне 7-9
айлық ... – 18-22 кг, 10-12 ... – 22-26 кг, 13-15 ... ... ... жемді мүмкіндігінше үнемдеп жұмсайды. ... ... ... ... ... тана ... тәулігіне бір жасқа
толғанша – 0,2-0,5 кг, ал аумақты жемшөп сапасы төмен болса, 1-1,5 кг ... ... ... ... тананың тірілей салмағының 600-650 г
тәуліктік салмақ қосымын қаматамасыз ететіндей күніне басына 2-2,5 кг ... ... ... тана 12 ... ... ... ... есе, 18 айлығында 11-12есе ұлғайтады [11]. Мал азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... және құрылымдық қоректік заттар толығымен қамтамасыз ... ... ... ... ... жүйесінің принциптері мен элементтері
Малды нормалап азықтандырудың басты шарты шаруашылықтағы мал ... ... ... ... ... ... ... тірілей салмағы мен
өнімділік деңгейіне ... ... ... мұқтаждығын, яғни
азықтандыру нормасын дәл анықтау ... ... ... ... ... өнім ... ... туындайтын ол мұқтаждық
көлемі дене тірілей салмағы мен тәуліктік салмақ ... сиыр ... ... ... ... секілді өнімділік көрсеткіштеріне
байланысты өзгереді.
Организм тіршілігін қамтамасыз етуге қажет энергия мен қоректік заттар
мұқтаждығы абсолюттік тынығудағы (абсолютный покой) ... ... ... Өнімділігі орта деңгейлі еш ... ... ... ... мал ... ас ... қан айналымын, тыныстануын, т. б.
тіршілік қызметін қалыпты деңгейде ... ... ... ... жалпы энергия шығынының 40-60% жұмсалады. ... ... ... кеміген сайын өнім өндіруге жұмсалатын энергия көлемі
өседі. Былайша айтқанда, мал денесі ірі ... ... ... ... тіршілігін қамтамасыз етуге жұмсалатын қоректік затгар үлесі
өседі де, өнімділігі ... ... оған ... ... ... артады.
Организмдегі таза өнім өндіруге (түзуге) жұмсалған ... ... ... продукции) тікелей калориметриялық жағып немесе есептеп
шығарады. Бірақ өнім өндіру үшін бүкіл ... ... ... ... болғандықтан, организм мұқтаждығы өнім энергиясы (қоректік заттары)
мен оны өндіруге ... ... ... ... ... ... ... кормления). Организмнің өнімдік мұқтаждығы
оның ішкі физиологиясына, ал оны қамтамасыз ету мұқтаждығы ... ... ... ... олар осы ... ... ... азықтандыруды қоректік құндылығы малдың физиологиялық ... ... ... нормасының (мөлшерінің) көрсеткіштеріне
сәйкестендіріп құрастырылған азықтандыру рациондары, яғни жегізілетін
азықтары мен ... ... ... іске ... Мал ... мақсаты малдың қоректік ... ... ... энергетикалық және құрылымдық қоректік заттар және барлық минералды,
биологиялық әсерлі қосындылармен жан-жақты және ... ... ... ... қоректік қажеттігі арнайы нормалық көрсеткіштермен белгіленіп,
өтелетіндіктен мұндай азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... мөлшер, яғни нормасыз,
еркінше азықтандыру ... ... өнім ... ... азық
шығынын күрт өсіріп, жемшөп ... ... ... ... ... ... өндірудегі жұмсалатын тікелей шығындарда ... ... ... ... бұл ... өзіндік құнын
қымбаттатып, сала рентабельдігін төмендететін экономикалық фактор болып
табылады.
Осы тұрғыдан алғанда мал ... ... ... аз да
немесе одан көп те мөлшерде азық жұмсау зиянды. Организм қажеттілігінен ... ... ... ... зат пен ... ... толық
қамтамасыз ете алмай, төл өсімі мен жетілімін тежесе, сақа ... ... өзін ... ... ... көп ... қоректік
заттар да ас қорыту барысында толық қорытылып, игерілмей, көбі ... ... Бұл, бір ... ... ... құнын қымбаттатса,
екінші жағынан, зат алмасуын да бұзып, оған кедергі келтіреді.
Организм тіршілігінің ... ... мал ... мен құс түріне,
жасына, жынысына, ... ... және ... ... ... ... ... мұқтаждық көрсеткіштері, яғни
азықтандыру нормасы мен оны қамтамасыз ету үшін малға жегізілетін ... ... ... ... яғни ... ... (рационы
кормления) қоректілік көрсеткіштерін сөйкестендіру арқылы жүзеге асырады.
3.6 Мал азығының қоректілігіне әсер ететін факторлар
Азық ... ... және ... ... заттарға тек шартты
түрде бөлуге болады. Мысалы, ... ... ... ... ... темір-гемоглобин, кобальт-цианкобаламин,
йод-тироксин құрамына кіріп, бір жағы- нан, ... ... ... жағынан, организмдегі буферлік жүйе, осмостық қысым, қышқыл-сілтілік
қатынас, иондық теңдікті қалыптастыруға, ферменттерді белсендіруші ... ... ... ... ... ... ... жағдайда жемшөп қоректік заттарының, оның ішінде, жасунықтың
ыдырауын өсіретін ... және ... ... ыдыратушылық қасиеттері боынша глюк- авоморин,
авоморин секілді амилолитикалық, яғни көмірсуларды ыдыратушы, ... ... ... яғни ... ... ... ... яғни жасунықты ыдыратушы топтарға
бөледі.
Мал азығының қоректілігін жан-жақты сипаттау үшін оның ... ... ... ... әсерін де біліп ескеру
қажет. Мысалы, тиаминаза ферменті тиамин, яғни B1 ... ... соя ... ... ... ... мен гемоглютенин,
соланин, трипсин ингибиторы, т.б. бірқатар антиқоректік қосындылары оның
желінуін шектеп, мал денсаулығына зиянын ... Олар ... ... ... тіпті жем жеуден бас тарттырады. Алкалоидтардың түрлі
өсімдіктерде кездесетін редин, папаверин, ... ... ... ... қосындылардың бәрі жоғары температурада
заласыздандырады. Сондықтан да мал азығына, айталық, сояны жұмсар ... ... 105 С ... ыстық өңдеуден өткізеді. Жоғары
температурада соя протеинінің ерігіштігі ... ... ... де, ... ... мен ... өседі.
Антиқоректік заттарға өсімдіктерде түзілетін азоттық негіздер
алкалоидтар да жатады. Олар ... ... ... қышқылдар мен тұздар
құрамында ас қорыту ... тез ... ... ... ... ... кездесетін редин, папаверин, хелидонин,
аконитин, бұршақ тұқымдастар дәнінде жиналатын гемаглютиннен ... мал ... ... қажет. Ол үшін жайылымдарды улы алкалоидтар
жиналатын өсімдіктерден арылтып немесе алкалоидтар көп ... ... ... жаймай, ол кезеңі өтіп не кептірілген жемшөптің уландыру
күші тарағанда ... сол ... уына ... мал ... ... ... күшті өсімдіктері көп кездесетін жердің ... ... ... ... ... ... ... және де бірқатар басқа
қосындыларға (аглюкон) ыдырайтын эфир тәріздес глюкозидтер болады. Олардың
көбі малға заласыз, тек кейбіреулерінің ғана ... ... ... ... улы глюкозидтерден қант қызылшасы мен картоп ... ... ... кұнжарасындағы госсиполды атауға болады.
Олардың шамадан тыс мөлшері мал қарынында ... ... ... ... ... ... ... қандағы көп көлемі қан ... ... ... ... ... Малдың
тыныстануын бұзып, тұншықтырады. Кейбір ... ... улы ... ... болады. Әдетте олар өсімдікті кептіргенде ұшып кетеді.
Қысқа мерзімде молынан пайда болған іш ... ... ... ... ... Бұл жағдайда, әсіресе, сапониндер,
пектиндер, гемицеллюлозалар, ұшпайтын май ... ... ... қосындылар ықпалынан көбігі жарылмайтын газдар түйіршігінің
көптеп ... ... аса ... ... көбігінің пайда болуына сілекей
құрамы мен мөлшері, қарын кілегей қабатының ... олар ... ... pH, т.б. ... ... ... ... Осыны
ескеріп малды қауіпті мезгілде, жаңа көктеген жайылымдарда жайғанда
қаіпсіздік шараларын ... ... ... ... мен құнарлығын физиологиялық-биохимиялық
тұрғыдан жан-жақты сипаттай ... ... ... ... керек. Азықтың
қоректену барысында тиімді пайдаланылуы биологиялық тұрғыдан ... ... ... оның ... ... ... минералдық, витаминдік және биологиялық құнарлылығымен
пайымдалады. Малға жегізілген азық қосындыларын ... өнім ... ... ... яғни ... үшін ... жалпы, яғни
энергетикалық қоректілігімен ... ... ... жете ... зат ... барысындағы қорытылған қоректік
заттардың қажетті бағытта тимді игерілуіне ықпал етуге болады.
Мал организміндегі зат алмасуына ең ... ... ... сыртқы орта
факторы болғандықтан қоректену деңгейі мен сапасы, яғни қоректілігі ... ... ... жемшөп қорының ұқсата пайдаланылуын төмендетіп,
азықтандыру тиімділігін кемітеді. Сапасыз азықтандыру малдың ас қорытуын
нашарлатып, зат ... ... ... мен көбеюшілігін тежеп,
өнімділігін кемітіп, денсаулығын бұзып, түрлі ауруларға шалдықтырады.
Азықтың энергетикалық, протеиндік, көмірсулық, липидтік, ... ... ... кемістігінен мал зат алмасуы бұзылып, түрлі ауруға
ұшырайды. Ол ... ... ... ... ауру ... ұшқынып,
дамып, мүше не жүйенің қызметі мен құрылымы әбден, қайта орнына келместей
бұзылғанда ғана айқындалатынын ескеріп, күнделікті ... ... ... құндылығы мен сапасын мұқият қадағалау қажет. Қоректік
заттар мен минералдық элементтердің мал ... ... ... ... болады.
Мал азығының қоректілігі мен құнарлығын бұл көрсеткіштермен қатар
азықтандырудың малға ... ... мен ... ... ... де бақылайды. Мұны, әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... байқауға
болады.Өсімдіктің (эпифитотия), малдың (эпизоотия) және адамның (эпидемия)
эндемикалық аурулары жергілікті биогеоценоздардағы ... ... ... ... ... ... ... жегізілген азық қоректілігінің объективті көрсеткіші
оның ... ... ас ... ... ... өнім заттарына
конверциялану (айналдыру) ... ... ... Оны жұмсалған
(шығындалған) азық бірлігіне өндірілген өнім(сүт,ет,жүн,жұмыртқа,жұмыс
секілді) бірлігімен ... ... аз азық ... мол да ... ... ... ... өнім бірлігіне жұмсалған тікелей шығын
(прямые затраты) көлемі кемуінен оның өзіндік құны ... ... ... ... ... (рентабельдігі) жоғарылайды. Бұл
тұрғыдан алғанда, азық қоректілігін дұрыс бағалап, шаруашылықта ... ... ... ... мал ... ... ... жолға
қоюды нарықтық қатынастарда мал ... ... ... ... ... ... керек.
Қажетті жағдайда жемшөп қоректік заттарының, оның ішінде, жасунықтың
ыдырауын ... ... және ... ... ыдыратушылық қасиеттері боынша ... ... ... ... яғни ... ... ... секілді протеолитикалық, яғни протеинді ыдыратушы,
целловиридин, секілді целлюлозлитикалық, яғни ... ... ... ... ... яғни нормасыз, еркінше азықтандыру олардан
өндірілген өнім бірлігіне ... азық ... күрт ... ... ... ... ... Мал шаруашылығы өнімін өндірудегі
жұмсалатын ... ... азық ... ... басым болады.
Кесте 1 - Азықтар мен қосындылар қоректілігі
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... |Сәбіз |Жүг |сұл |
| ... | ... | |сүр ... ... шөп ... ... к |751 |249 |21 |6 |55 |151 |16 ... көгі |765 |235 |39 |8 |61 |108 |19 ... к |750 |250 |50 |7 |68 |100 |25 ... ш к |621 |379 |31 |10 |128 |185 |25 ... ш к |800 |200 |28 |6 |55 |91 |20 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ж |689 |311 |39 |10 |86 |150 |26 ... ж |610 |390 |40 |13 |135 |164 |38 ... ж |680 |320 |45 |13 |108 |126 |28 ... ж |693 |307 |42 |9 |95 |147 |14 ... ж |560 |440 |43 |17 |140 |205 |35 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |880 |120 |12 |2 |11 |87 |8 ... |550 |450 |103 |17 |127 |148 |35 ... сүр |750 |250 |23 |13 |83 |115 |16 ... сүр |750 |250 |25 |10 |75 |119 |21 ... піш |550 |450 |54 |13 |148 |192 |43 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... дән |150 |850 |108 |40 |97 |573 |32 ... дән |150 |850 |108 |32 |92 |587 |31 ... д |150 |850 |133 |20 |17 |658 |12 ... дәні |150 |850 |319 |146 |70 |265 |50 ... дән |150 |850 |113 |22 |49 |638 |28 ... | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ұны |100 |900 |171 |31 |207 |932 |441 ... ұн |100 |900 |51 |49 |306 |474 |20 ... ұны |100 |900 |189 |29 |211 |362 |253 ... ұны |100 |900 |865 |33 |244 |407 |649 ... шөп |100 |900 |99 |18 |280 |409 |94 ... | | | | | | | ... ... ... ... бұл жерде жүгері көгі, беде көгі,
жоңышқа көгі, дала жоңышқасы, тау жоңышқасы, ... ... ... ... сұлы дәні, бидай дәні, соя ... арпа ... беде ... Көк шөп азықтар құрғақ жайылым ... ... ... ... ... азықтар, витаминді қоспалар кездеседі (кесте 2)
Кесте 3 – Асыл тұқымды таналарды азықтандыру нормасы
|№ |Көрсеткіштер ... ай, 17-18 |
|1 ... зат, кг |8,2 |
|2 ... ... |7 |
|3 ... қуат, МДж |74 |
|4 ... ... г |965 |
|5 ... ... г |632 |
|6 ... г |430 |
|7 |Ас ... г |- |
|8 ... г |50 |
|9 ... |35 ... ... г |26 ... ... мг |172 ... талдап жасалған нормасында азықтық қоректілік көрсеткіші
ретінде алмасу энергиясы Мдж немесе азық өлшемін ... ... ... үшін ... азықтық құрғақ заттардың мөлшерін
де есептеу қажет
Норма бойынша құрғақ зат, – 8,2кг, азық өлшемдері – 7, ... ... ... шикі ... – 965г, ... ... – 632г, қант – 430г,
кальций – 50г, ... – 35г, ... – 26г, ...... нормаларын ала отырып малдың қоректік заттарға деген
күндік қажеттілігін ... оны мына ... ... еркек бұзаулардың бұдан да жоғары орташа тәуліктік салмақ
қосуын (850-950 г) ... 16 ... ... ... ... ... Жоспарланған көрсеткіштерге жету үшін тана-құнажын азықтандыруды
жан-жақты толықтырып, өсіп, дамып келе ... ... ... ... ететін азықтандыру нормасы бойынша ұйымдастырады.
Көрсеткіштер деген бағанада ... ... мал ... ... ... мал ... ... мүмкін: рационның құрамындағы қоректіліктің 70-75
проценті көлемді азықтың, 20-25 проценті жемнің үлесіне тиуге тиіс. Бұдан
келіп, ... бар азық ... ... тәулігіне қарай ненің, қанша
берілетіндігін ... Одан соң ... әр бір ... және ... ... энергия, құрғақ зат протеин, қант, клечатка, май бар екенін
анықтап оны ... ... ... (кесте 3).
Кесте 4 - Асыл тұқымды таналарды азықтандыру рационы
| ... ... жане азык ... кг ... ... |
| | ... ... ... |4 ... ... |52 ... |3 ... |20 ... |2,5 | |22 ... ... |2 ... |6 ... тұзы |- | |- ... кестеде азықтың түрлері жүгері, пішен, сабан, ас тұзы, ... - ... ... пішен мен сабан – аумақты, қант қызылшасы ... азық ... ... ... ... үлесі – 52, пішен – 20,
сабан – 22, қант ... – 6 ... ... 6 - ... ... коэффициенті
|Мал азығы ... ... ... |Қк = ... = 83,4% |
| |339,2 ... |Қк = ... = 54,3% |
| |377,6 ... |Қк = ... = 63,8% |
| |192 ... ... |Қк = 26*100 = 50% |
| |52 ... коэффициенті. Азықтың химиялық құрамы олардың толық қоректік
құндылығын дәлелдей алмайды. Бұл көрсеткіш азықтарда ... және ... ... ... ... ... азық құрамында химиялық
заттар бірдей болғанымен олардың қорытылу дәрежесі және ... ... ... ... ... ... қоректік заттары толығырақ
сіңіріліп организмге кқбірек пайда алып келеді. Осының ... ... өнім ... түседі. Сондықтан қажетті азықтардың химиялық құрамын
ондағы ... ... ... ... ... ... қорытылғыш
дәрежесінде есте ұстаған жөн. Протеиннің қорытылу коэффиценті жүгері ... ... – 54,3%, ... – 63,8%, қант ... – 50% ... ... сапасы бойынша сыналатын бұқаларды келешекте кеңінен өсіру
мақсатында жақсы атадан өрбіген, ... ... ... сырт ... дене ... сынақ балы 25-27 кем емес, келешегі зор аталып малының
ішінен іріктеп алады.
Тұқымдық бұқалардың жыл ... ... да, ... да ... демалыста болуы да мүмкін екенін ескере отыр.
Кесте 7 - Таналарды азықтандырудың тәуліктік және жылдық мал азықтандыру
қоры
|Азық түрі ... |1 ... ... |4 |1460 ... |3 |1095 ... |2,5 |912,5 ... ... |2 |730 ... ... тәуліктік азық мөлшері жүгері – 4, ...... – 2,5, қант ...... азықтандырудың жылдық азық мөлшері жүгері – 1460, пішен –
1095, сабан – 912,5, қант қызылшасы – 730 ... 7)
4 ... ... ... ... ... ... кауіптен сақтар шаралары жиынтығы
яғни, ол өндірістік процессте қалыптасқан адам ... ... ... өндрістік қауіптің төнуі, енбек қызметінің жағдайы.
Әсіресе адамның қауіпсіздігі жөніндегі мәселе өнеркәсіп ... бұл ... ... ... ... әртүрлі қауіпті
зиянды әсерлер өндірістің барлық ортасын ластайды.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ортаны қорғау шараларын сактауды міндеттейді. Қазақстан
Республикасда 2004 ... 28 ... 528 -110) ... ... ... ... ... туралы заңы қабылданды, осы Заң Қазақстан
Республикасындағы еңбекті ... ... ... ... қарым -
қатынастарын реттейді және еңбек ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың өмірі мен
денсаулығын сақтауға бағытталған, сондай - ақ ... ... ... ... саласындағы мемлекеттің саясатының ең негізгі принциптері
мен бағыттарын белгілейді және бекітеді.
Малшылар еңбек қорғау ережелерімен танысу үшін әкімшілік ... ... ... ... ... ... тиіс.
Алғашқы нұсқаулармен барлық жұмыстарға жаңадан келген адамдар ... ... ... ... ... ... ... ережелері және де
кәсіпорындардың ішкі тәртібімен таныстыру.
Жұмыс ... ... топ ... жүргізеді. Бұл нұсқау
жұмыстың қауыпсыз ... ... ... ... ... ... тікелей жұмыс істейтін яғни малдармен жұмыс жасайтын ... ... ... ... шаруашылықтарындағы жұмысшылар арнайы және санитарлық киімдермен
қамтамасыз етіледі. Арнайы киім – бұл ... ... ... де ... ... ... қорғайтын құрал.
Ауру малдармен, өлекселермен, қилармен жанасу нәтижесінде жұмысшыларға
кейбір антропозоонозды аурулардың жұғу қауіпі ... Аса ... ... ... ... бруцеллез, құтыру, бұзаутас және тағы басқа
аурулар жатады.
Ауру малды қабылдағаннан кейін ... ...... 15 ... Егер ... ... ... болса, байлауға қолданылған
жүген – ноқта тағы басқа ... ...... ... ... алдында, малдардың тұяғы жуылып, тазаланады. Ауруға
қойылған ... ... ... ... ... сабынмен жуылып,
дезинфекцияланады. Ауру малдарды қабылдаған ветеринарлар мамандары қолын
жуып, алшалғышты, қолғапты, піскек және де тағы ... ... ... отыруы тиіс, мүмкіншілік болмаған жағдайда дезинфекцияланылып
отырылуы қажет.
Химиялық дәрілермен жұмыс ... ... ... ... ... және ... жеке басының денсаулығын ... үшін ... және ... ... және ... жол бермеуге бағытталған
аса маңызды шара.
Улы химикаттармен жұмыс істеуге ең кемі 18 ... ... ... химиялық дәрілермен жұмыс істеу ережелері жөнінде нақтылы нұсқаулар
алған және де патогенез микроорганизмдерді ... ... ... ғана ... беріледі.
Жасөспірімдер, жүкті және баласын емізіп жүрген әйелдер кейбір аурумен
ауырып жүрген адамдар ... ... ... ... ... ... ... химикаттармен жұмыс жасау
барысында тамақ, су ішуге, темекі ... ... яғни ... ... рұқсат жоқ. Тамақты жұмыс аяқталғаннан кейін немесе үзіліс кезінде
ғана ішуге болады, бірақ міндетті түрде арнайы киімді шешіп, беті – ... ... жуу ... ... ... ... қоректену сапасын арттырудағы ветеринарлық
маңыздармен қоса медициналық маңыздарының зор екенін ескере отырып малдарды
азықтандыруды зоогигиеналық талаптарға сәйкес ұйымдастыру ... ... ... ... яғни ... мен адамдарға ортақ және де
бірінен – біріне жұқпалы болып ... ... « ... ... ветеринария адамзатты емдейді » деген сөзді ескеріп, малдарға да
адамдар секілді шын ... ... ... оларға зен қою ... ... жөн, яғни сол ... ... ... ... керек. Мал
шаруашылығында өнім алған кезде, өнімдері таза да ... ... ... ... таза ... адамдардың денсаулығын еш сақтау мүмкін емес.
Мұны әсіресе сыртқы орта ... тыс ... ... жүйелердің
табиғи теңдігі бұзылып, табиғи және агроөндірістік биогеоценоздардағы
биохимиялық қоректік тізбектер бүтіндігінің сақталуы қиын ... ... ... ... ... ... ... азықты үнемді жұмсап,
жануарлардың өнімділігін ... ... ... ... ... ... оның ... өсіп жетілуін қамтамасыз ететін негізгі талаптарды:малдың
түріне, жасына, жынысына, және олардан ... ... ... ... ... қоректік заттарға деген мұқтаждығын, азықтандыру типін;
рационды, оның құрылуы және қоректі затармен байланысын ескерген жөн.
Азықтандыру нормасы ...... ... ... ... сақтау, бірқалыпты өсіп отыруы және азықты
үнемдеп жұмсай ... ... өнім ... ... ... қоректі
заттар мөлшері. Мал организіміне ... ... ... заттарға
протеин, аминқышқылдары, көмірсу, май, макро және ... ... ... ... ... ... жақсы жағдайда ұстап күту және
тиімді пайдалану оның ұзақ уақыт жоғары жыныс ... ... және ... ... ұрығының кепілі. Бұқаларды жеткіліксіз
және сапасыз азықтандыру ... ... ... ... ... мен ... және пайдалану мерзімін кемітеді.
Бұқаларға азық беру нормасы олардың салмағы мен ... ... ... байланысты жасалады.
Бұқаларды тиімді азықтандырудың негізгі жағдайлардың бірі оларды қажетті
энергетикалық деңгейде қамтамасыз ету. ... ... ... ... деңгейін жиілетуге болады. Ал ... ... ... ... сондай-ақ шағылыстан тыс маусымдарда бұқаларды
азықтандыру бірқалыпты болады.
Тұқымдық бұқалардың ... ... ... ... ... ... және
бұршақ тұымдас жақсы пішен, сүрлем, шөп ұны, тамыр ... ... ... және бұршақ тұқымдас дәнді азықтар, кебек, күнжара кіруге
тиіс.
Бұқалар тәулігіне үш рет азықтандырылады. Таңертең, бір ... ... жем мен ... ... ... сәбіз) жартысын, 2-3кг пішен
береді. Түсте – сүрлем мен шырынды азықтың қалған бөлігі ... ... ... жем мен ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ірі қара шаруашылығы / Төреханов А.Ә., ... Ж.К., ... ... Д.Қ., ... Н.Ә. Оқулық. – А.: Триумф «Т», 2006. -183б.
2. Нұрғазы Қ.Ш. Мал шаруашылығы: оқулық жоғарғы оқу ... үшін ...... ... 2012. ... ... ... Ю.С. Практикум по скотоводству: ... ... для ... – М.: изд-во Агропромиздат, 1988. -143с.
5. www.kk.wikipedia.org/wiki/ірі_қара_шаруашылығы
6. Искакбаев Б.Б. Ірі қара шаруашылығы: оқулық жоғарғы оқу орындары үшін ... ...... Қайнар 2006. -114б.
7. Төреханов А. Ә. Қазақстанда мал мен құс ... және ... ... оқулық жоғары оқу орындары үшін / А. ... Н. Ә. ... М. А. ... - Алматы, 1998. -167б.
8. Боярский Л.Г. ... ... и ... ... животных: учебник / Л.Г.Боярский. - М.: ... 2001. ... ... Ж.К., ... Ш.Д., ... Д.Қ. Ірі қара ... ... – Қостанай, 1996. -76б.
10. Мустафин О., Баракбаев Б. Мал ... ... ... ... оқу ... ...... 2002, 74б.
11. Барабанщиков Н.Б. Молочное дело: учебное пособие / Н.Б. Брабанщиков. –
Москва. Колос 1991. ... ... Ж.К. ... ... сиыры: оқулық / Ж.К. Каримов. – Алматы.
Қайнар 1979. -82б.
13. Богданов Г.А. Кормление ... ... ... ... - М.: ... Колос, 1981. -89с
14. Баканов В.Н. Кормление ... ... ... /
В.Н.Баканов, В.К.Менькин - М.: Изд-во Агропромиздат, 1989. -125с.
15. Бегімбеков Қ. Мал ... және ... ... жоғары оқу орындары үшін
/ Қ.Бегімбеков, А. Төреханов, Ә. Байжұманов. - Алматы, Нұр – ... ... Н. ... Б. ... Мал ... оқулық жоғары оқу
орындары үшін / Н. Омарқожаұлы, Б. Әкімбеков. - Алматы, 2001. - ... ... Е.А., ... ... ... ... / ... Холеноева Л.Д. - М: Изд-во Агропромиздат, 1989. -36с.
18. Викторов П.И. Методика и ... ... ... ... для ... / ... В.К.Менькин. - М.: Изд-во
Агропромиздат, 1991. -121с.
19. Лобанов В.Т. Практикум по ... ... – М.: ... ... ... Л.К. ... дело в животноводстве: учеб. пособие для вузов /
Л.К. Эрнст, Н.А. Кравченко, А.П. ... и др. ... ... – М,: ... 1987. -114с.
21. Құрбанов С. Ауыл шаруашылық ... ... және ... оқу құралы / С. Құрбанов, Ш. Қаратаев, М. Жоланов. ... ... ... ОҚМУ, 2009. -204б.
22. Фролов А.В., Безопасность жизнедеятельности. Охрана труда: учебное
пособие / А.В.Фролов, Бакаева Т.Н. - М: ... ... 2008. ... ... К.С. /Қой шаруашылығының тиімділігін арттыру жөніндегі
ұсыныстар. Астана, 2008. - 237 б.
24. Иванов М. Ф. ... ... ... 1947. - 143 ... ... Е. Ф. /,, ... 2008. - 24 ... Ә. Байжұманұлы, К. Бекболатұлы. /Мал ... ... ... ... – 124 б.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Симментал тұқымына жататын сиырлардың асыл тұқымы және өнімдік көрсеткіштері67 бет
Сүтті бағыттағы ірі қараны асылдандыру33 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
«Мәдени Мұра» және «Асыл Мұра» бағдарламалары: аудиовизуалды құжаттар мәселелері37 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет
«Суалған буаз сиырды азықтандыру»20 бет
«Қошқарды тұқымына қарай азықтандыру»21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь