Биелерді физиологиялық мезгіліне қарай азықтандыру

Мазмұны

Аннотация
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқартылған сөздер
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..,, ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.1 Жылқыны азықтандыру нормасы мен рацион туралы түсінік ... ... ... ...7
1.2 Малды нормалап азықтандыру жүйесінің принциптері мен элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 Жылқы рационындағы азық мөлшеріне әсер ететін факторлар ... ... ... 10
1.4 Жылқы малының ас қорыту ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.5 Биені нормалап азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.6 Құлын.тайды нормалап азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
1.7 Тұқымдық айғырды нормалап азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
1.8 Жылқыны бордақылап азықтандыру және рацион құру ... ... ... ... ... ... 19
1.9 Жылқы малынының бір жылға қажет азық қоры (бір басқа) ... ... ... ... 20
2.Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
3.Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
Кіріспе

Айғырды азықтандыру кезінде азықтарды көп немесе аз мөлшерде беру зиянды болып келеді. Айғыр азықтандырған кезде белгілі азық мөлшерін есептеп, қажетті азық рационын құру маңызды болып табылады. Рацион құрылымы және құрамы малдың және оның түлігінің ас қорытуына, өнімдік бағытына байланысты, сонымен бірге зат алмасу ерекшеліктеріне байланысты құрылады.
Азық рационы – жалпы жұғымдылығы, қорытылатын протеині, минерал заттары мен каротиннің мөлшері жағынан азық нормасына сәйкес келетін әртүрлі азықтардың қосындысы болып табылады. Азықтандыру нормасының көрсеткіштері малдың түріне, тұқымына, өнімдік бағытына, жасына, жынысына, тірілей салмағына және өнімділігіне байланысты болады, және организмнің азыққа энергиялық, протеиндік, минералдық және витаминдік мұқтаждығы бойынша анықталады. Азықтандыру нормасының дұрыс қамтамасыз етілуі аз азық жұмсау арқылы, мол өнім алумен анықталады.
Желінген азық қоректік заттары малдың дене температурасын сақтауға, ас қорытуы, ішкі ағзалары мен мүшелерінің қызметін қамтамасыз етуге, бір жағынан, энергиялық заттар жеткізсе, екінші жағынан, зат алмасу барысында өсіп–өнуге,өнім өндіруге қажетті құрылымдық қосындылар жеткізеді. Жылқы малының ас қорытуы ерекше болып келеді. Сондықтан оларға бұрыннан жеп үйренген жем - шөпке қосымша басқа азықтарды беріп үйретеді.Тұқымдық айғырларды, құлын–тайларды, биелерді азықтандыру ерекшеліктерін ескере отырып, оларға берілетін азық нормасын, азық рационын құрастырады. Жылқыны бордақылау кезінде берілетін азықтары, оларға рацион құру да өзгеше болады. Жайылымда бағу әдістері, жайылым түрлері де түрліше болып келеді. Жайылымда баққан кезде қысқы, жазғы жайылымдардың талаптарға сай келуін ескеруіміз керек.
Жылқының желінген азық энергиясын өз тіршілігінің дене жылыту, қимылдау, жұмыс атқару, өнім өндіру секілді пайдалы энергиясына айналдыру деңгейі онша жоғары емес,өнім өндіруге азықпен енген энергияның не бары 20-30% пайдаланады. Азықтың жалпы энергиясының 30-35%, қорытылмаған тезек қалдықтарымен шығарылса, 35-50 % пайдасыз болып қалады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Негізгі әдебиеттер
1. Н.Омарқожаұлы «Мал азығын бағалау және малды азықтандыру»
Алматы 2005ж
2. Н.Омарқожаұлы, Б.Әкімбеков «Мал шаруашылығы»
Астана 2007ж
3. А.Ә.Төреханов, Н.Ә.Жазылбеков,М.А.Кинеев
«Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы»
Алматы 2006ж
Қосымша әдебиеттер
4. Б.Р.Әкімбеков,Б.М.Мүслімов,А.Р.Әкімбеков,А.Р.Әкімбеков, Ш.Д.Дәленов
«Жылқы шаруашылығы» Қостанай 2007ж
        
        Аннотация
Малды азықтандыру пәнінен «Биелерді физиологиялық ... ... ... ... ... ... 32 ... тұрады. Кіріспе,
негізгі бөлім, (10 теориялық азықтандыру 6 кесте) ... ... ... қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімі қарастырылған.
Hормативтік сілтемелер
Бұл курстық жұмыста мына төмендегі нормативтік ... ... СТ 2, 104 – 68 ЕСКД ... ... СТ 2. 601 – 95 ЕСКД ... ... СТ 2. 6304 – 81 Сызба шрифтері.
МЖБМС 2. 321 – 84 КҚБЖ (ЕСКД). Әріптік ... (ГК) ҚР 04 – 2003. ... ... ... ... ... ... ОҚМУ 4.02 – 2008. Университет стандарты. Сапа менеджменті жүйесі,
құжаттарын түзу, мазмұндау мен ... ... ... ... ... 7. 11 – 2009. Университет стандарттары. Оқу – ... ... 2. 701 – 84 КҚБЖ ... Схемалар. Түрлері мен типтері орынға
қойылатын жалпы талаптар.
Анықтамалар
Азық өлшемі- организімнің тіршілігі мен өнім ... ... ... ... және ... ... заттарға мұқтаждығын айқындайтын
жалпы нормалық ... ... 1 ... ... ... ... рацион құрамына кіретін азық топтарының оның жалпы
қоректілігіне (а.ө. не АЭЗ бойынша) пайыздық ... ... ... ... деп- ... ... ... көрсеткішін қамтитын деректер.
Азықтандыру рационы- малға жегізілетін жемшөп пен азықтық қосындылар
мөлшерін, ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Азықтандыру типі- рацион құрылымындағы басым азық тобы немесе жекелеген
азық белгілейді.
Рацион – бір ... ... ... жиынтығы, олардың қоректік
заттары бір ... ... ... азығын нормалау- мал ... ... ... ... сөздер
ҚЗ- құрғақ зат
ШП- шикі протеин
ШМ- шикі май
АЭЗ- азотсыз экстративті заттар
ҚП- қорытылған протеин
АЭ-алмасу энергиясы
г – грам
мг – ......... өлшем
кДж – килоджоуль
МДж – мегаджоуль
% - пайыз
Мазмұны
Аннотация
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқартылған сөздер
Кіріспе.....................................................................
.........,,.................................6
1.Негізгі
бөлім.......................................................................
.............................7
1.1 Жылқыны азықтандыру нормасы мен ... ... ... ... ... азықтандыру жүйесінің принциптері мен элементтері
............................................................................
.................................................8
1.3 Жылқы рационындағы азық мөлшеріне әсер ететін факторлар............10
1.4 Жылқы малының ас ... ... ... ... ... ... ... нормалап
азықтандыру...................................................17
1.8 Жылқыны бордақылап азықтандыру және рацион
құру........................19
1.9 Жылқы малынының бір жылға қажет азық қоры (бір
басқа)................20
2.Өзіндік
зерттеу....................................................................
...........................22
3.Техникалық қауіпсіздік
..........................................................................
......30
Қорытынды...................................................................
.....................................31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
...................................................................32
Кіріспе
Айғырды ... ... ... көп немесе аз мөлшерде беру
зиянды болып келеді. Айғыр азықтандырған кезде белгілі азық ... ... азық ... құру ... болып табылады. Рацион құрылымы
және құрамы малдың және оның түлігінің ас қорытуына, өнімдік бағытына
байланысты, ... ... зат ... ... ... ... рационы – жалпы жұғымдылығы, қорытылатын протеині, минерал
заттары мен каротиннің мөлшері ... азық ... ... ... азықтардың қосындысы болып табылады. Азықтандыру ... ... ... ... ... ... жасына, жынысына,
тірілей салмағына және өнімділігіне байланысты болады, және ... ... ... ... және витаминдік мұқтаждығы
бойынша анықталады. Азықтандыру нормасының ... ... ... аз
азық жұмсау арқылы, мол өнім алумен анықталады.
Желінген азық қоректік ... ... дене ... ... ... ішкі ағзалары мен мүшелерінің қызметін қамтамасыз етуге, бір
жағынан, энергиялық заттар ... ... ... зат ... ... ... ... құрылымдық қосындылар жеткізеді. Жылқы
малының ас ... ... ... ... ... ... ... жеп
үйренген жем - шөпке қосымша ... ... ... ... ... ... азықтандыру ерекшеліктерін ескере
отырып, оларға берілетін азық нормасын, азық рационын ... ... ... ... азықтары, оларға рацион құру да өзгеше
болады. ... бағу ... ... ... де ... ... ... баққан кезде қысқы, жазғы жайылымдардың ... сай ... ... ... азық ... өз тіршілігінің дене ... ... ... өнім ... ... ... энергиясына айналдыру
деңгейі онша жоғары емес,өнім өндіруге азықпен енген энергияның не бары 20-
30% пайдаланады. ... ... ... 30-35%, ... тезек
қалдықтарымен шығарылса, 35-50 % пайдасыз болып ... ... ... ... нормасы мен рацион туралы түсінік
Мал азықтандыруда организм қажеттігінен аз да немесе одан көп ... азық ... ... ... ... Организм қажеттілігінен аз
мөлшерде жеткізілген қоректік ... зат пен ... ... толық
қамтамасыз ете алмай, төл өсімі мен жетілімін тежесе, сақа ... ... өзін ... ... ... көп ... қоректік
заттар да ас қорыту барысында толық қорытылмайды. Бұл бір жағынан өнімнің
өзіндік құнын қымбаттатса, екінші жағынан, зат ... да ... ... ... ...... қарынды мал. Денесінің ірілігіне
қарамай қарнының сыйымдылығы ... 14-16 л ... ... ... бос
уақытының бәрін дерлік азықтануға жұмсайды. Бұл әсіресе қара ... ... ... ... ... ... ... малдікіндей жеген
азығын түпкілікті өңдеуден өткізетін месқарыны болмағандықтан, жылқы жем
шөпті ауыз қуысында ... ... мол ... ... барып
жұтатындықтан, азықтануға ұзағырақ уақыт жұмсайды.
Жылқының, әсіресе, қара жұмыс атқаратын ... ... ... ... ... отырып ұйымдастырамыз. Сауылатын
немесе соғымға сойылатын жылқы ... ... ... ... ... жоғарылатуға бағытталса, көлікке мініліп, жегілетін, түрлі
шаруашылық қара жұмысына пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... қоректендіреміз. Көлікке жегілген немесе мінілген ... ... өз ... алып жүруге, содан кейін барып үстіне артылған
(мінілген) жүкті тасуға немесе жегілген жүкті тартуға жұмсалады.
Жылқының, әсіресе, қара жұмыс атқарып ... ... жиі ... ... мен ... реті мен тәртібін қатаң сақтау қажет.
Терлеген атты ... ... ... ... ... суарады. Уақытты тиімді
пайдалану үшін, алдымен ірі жемшөптің бір ... ... ... ... ... ... азықты, артынан жем жегізеді де, қалған
уақытта ірі жемшөптің қалған бөлігін ... ... бие мен етке ... ... азықтандыруын жасы, жынысы,
тірілей салмағы мен ... ... мен ... қосуы) сәйкес
азықтандырады. Сонымен қатар жылқы тұқымдарының зат ... ... ... ... ... де ... Мысалы: жеңіл жүрісті мініс
тұқымдарына жататын шабыс ... мен ... ... ... ... зат алмасуы жедел жүреді де, аяң жүрісті ауыр салмақты тұқым
аттарының зат алмасуы баяу ... ... ... 100 кг
тірілей салмағына шаққандағы энергетикалық мұқтаждығы 8-10% ... ... зат ... ... жұмысы да ықпал етеді. Ауыр ... ... ... мен жылдам қимылдайтын мініс және спорт аттары
энергетикалық мұқтаждығын алғашқы 3 ... ... ... ... ... көмірсуларымен қанағаттандыратынын ескеріп, осы мерзімде
оларды толықтыруды ойластыру ... Ол үшін ... ... ... қуаттылығы жоғары жемшөп ретінде шырынды қызылша, сәбіз,
картоп секілді тамыртүйнек жемістілерді береді. ... бұл ... ... ... ... ашу ... өрістетіп, атқарылатын жұмысына (жедел
қимылына) кедергі ... ... ... және ... аттарына
берілетін мөлшерін шектейді.
Азықтындыру нормасының негізінде азықтандыру ... ... ... ... ... мал басына жегізілетін азықтар мен
азықтық қосындыларын құрастырады. Рацион құрылымы мен құрамы мал ... ... ... ас ... ... ... ... байланысты зат
алмасу ерекшеліктеріне сәйкестендіріледі.
Азық рационы деп – малға бір күн ішінде беруге ... ... азық ... мен ... айтады. Азық рационы – ғылыми негізде
үйлестіріліп алынған, жалпы жұғымдылығы, қорытылатын ... ... мен ... ... ... азық ... ... келетін
әртүрлі азықтардың қосындысы. Малды азықтандыру процесінде, ... ... ... ... ... мен өнімділігіне қарай
тексеріліп,анықталады. Азық рационын 15 ... 1рет ... ... ... ... азықтардан сәбіз, қызылша, тунепс, ... ... ... ... ... ... ... тәулігіне жуып, тазартып қызылшаны 10-
12 кг, атқаратын жұмысына қарай сүрлемді 8-12 кг ... ... ... ... ... ... аттарына 100 кг тірілей салмағына шаққанда 3-4
кг ... мен ... ... ... ... 1,5-2 кг ... жем
беріледі. Күніне бір басқа 10-12 кг картоп, 8-12 кг сәбіз, 10-15 кг сүрлем
беруге болады.
1.2. Жылқыны нормалап азықтандыру ... ... ... ... қоректік құндылығы малдың қоректік мұқтаждығын
белгілейтін азықтандыру нормасының ... ... ... ... яғни жегізілетін азықтары ... ... ... іске ... ... нормасының
көрсеткіштерін түріне, тұқымына, өнімдік бағытына, жасына, ... ... және ... ... ... энергиялық,
протеиндік, минералдық және витаминдік мұқтаждығы бойынша ... ... мен өнім ... қажетті энергия мен құрылымдық және
биологиялық әсерлі заттарға ... ... ... ... тәулігіне 1 басқа қажет азық ... ... ... (г), ... (г), ... (г), ... (мг) жатады. Мұндағы азық
өлшемі организмнің жалпы ... яғни ... ... ... ... ... ас ... кальций мен фосфор – минералдық, каротин –
витаминдік мұқтаждығын көрсетеді.
Желінген азық қоректік заттары малдың дене ... ... ... мен ішкі ... мен ... ... ... етуге, бір
жағынан, энергиялық заттар жеткізсе, екінші жағынан, зат алмасу барысында
өсіп–өнуге, өнім ... ... ... ... нормасының энергетикалық көрсеткішін ... оған ... ... ... азықпен жеткізілген бүкіл
энергиясының зат алмасу үрдісінде ... ... ... ... Бұл ... бір ... азықтың жалпы энергиясы мен алмасу
энергиясының пайдаланылымдығы және азықтың 1кг құрғақ затындағы қатынасымен
анықталатын жалпы ... ... ... ... ... азық құрғақ
затындағы алмасу энергиясының шоғырлану дәрежесі ықпал етеді. ... азық ... ... ... ... шығады.
Малдың өнім өндіруіне қажетті энергиялық мұқтаждығын оны өндіруге
және одан байланатын алмасу энергиясының көлемімен ... ... ... қажеттілігін айғақтайтын энергиялық мұқтаждығымен қатар
протеиндік, минералдық және витаминдік ... азық ... ... аминқышқылдарының үйлесімділігі, желінген азық
витаминдерінің ... ... ... ... қарынды күйісті
малдың мұқтаждығы орын алатын микробиологиялық үрдіске тәуелді өзгереді.
Малдың минералдық мұқтаждығына ... ... ... минералдық заттар
ерігіштігі мен сіңімділігі, олардың бір – бірімен және де басқа да ... ... және ... мұқтаждыққа күйісті және ... ... ас ... ... ықпал етеді.
Малдың қоректік қажеттігі арнайы нормалық көрсеткіштермен белгіленіп,
өтелетіндіктен мұндай азықтандыру жүйесін нормалап азықтандыру жүйесі деп
атайды. Азық ... ... ... ... мән ... ... ... құрудағы принциптер:
1.Азық нормасын анықтау. 2. Азықтың түрлері: а) ірі азықтар; б) ... в) ... ... г) ... ... д) биологиялық әсерлі
заттар. 3. Малдың өнімін анықтау. ... ... ... физиологиялық
жағдайын анықтау. 6. Малдың жынысын, жасын анықтау.
7.Малдың ас қорыту ерекшеліктері.
Азықтандыру нормасының дұрыс қамтамасыз етілуі аз азық шығынымен ... ... яғни ... ... ... ... аз ... қоректік заттар жеткіліксіздігінен ... ... көп ... қоректік заттар ас ... ... ... өнімділікті төмендетеді. Мүмкін ... ... ... арттыру үшін бұл негізгі азықтандыру нормасының
көрсеткіштерін ... ... ... май мен «шикі» жасунық, қант пен
крахмал, биогенді ... және ... мен ... ... ... Мұндай толықтырылған организм мұқтаждығының 18-
30 көрсеткішін қамтитын деректерді арнайы ... ... ... деп ... ... алынған азықтандыру нормасына малдың азық ... ... ... ... ... және ... ... метионин мен цистинге, қантқа, крахмалға, «шикі» жасуныққа,
«шикі» майға, ... ... ... ... ... ... каротинге, ретинолға, кальцийферолға, ... ... ... никотин қышқылына,
пиродиксинге, цианкобаламинге мұқтаждық көрсеткіштеріне кіреді.
Бұл көрсеткіштер организмнің ... мен ... ... ... және биологиялық әсерлі заттарға ... ... ... қарағанда жан-жақты да толық қамтитындықтан,
саланың мал мен ... ... ... қамтамасыз ететін жаңа
технологияларымен дамытқанда қолданылады.
Азықтандыру нормасының көрсеткіштерін ... өтеу үшін ... азық пен ... ... ... біртіндеп, аз мөлшерден ... ... ... ... жекелеген азық пен негізгі азықтық
топтардың көлемі мен арақатынасы ... ас ... ... ... ... ... ... келіп, қоректік заттар қорытылуы
мен игерілуін жоғары деңгейде қамтамасыз етулері керек. ... ас ... ... ... ... қарында араластырылып, ішекпен уақытылы
жылжытылуына көмектесетін ... ... мен ішек ... ... ету үшін ... азық жейтін, үйренген аумағы
болғаны дұрыс.
1.3 Жылқы рационындағы азық мөлшеріне әсер ететін факторлар
Азықтандыру ... ... ... ... яғни ... ... ... мен азықтық қосындыларын құрастырады. Рацион
құрылымы мен құрамы малдың ас қорытуына, өнімдік бағытына ... ... ... сәйкестендіріліп жасалады. Мал азығына алдымен
өзінің жеп ... ... ... ... ... ... азық ... оның жалпы қоректілігіне (а.ө
немесе АЭ бойынша) пайыздық қатынасы ... ... ... ... ... азық тобы не жекелеген азық мал ... ... типі ... қалыптасқан жемшөп қорына
байланысты болады.Табиғи ... кең, оты мол ... ... типі ... жері ... түрлі техникалық дақылдар
өсіретін шаруашылықтарда олардың азықтық қалдығымен ... ... ... орай ... ...... ... – жемді,
бардалы, жомды азықтандыру типтерін ажыратуымызға болады.
Рацион құрылымын құрғанда әр азық пен негізгі ... ... ... құнарлы) мөлшері мен арақатынасы мал түріне, жасына, жынысына,
өнімдік ... ... ... ... ... оның ... азықтардың құрғақ заты бойынша рацион азықтарының
малдың қарнына сыйып толық желіне алынатындығын ... ... ... аумағы, бір жағынан, желінуі, екінші жағынан, қорытылуы алдымен
ондағы «шикі» жасунық көлеміне байланысты ... Ерте ... ... ... ... жая ... ... көлемінің күрт кемуінен, олардың ас
қорыту барысы ... жиі ... ... ... жас ... ... жасунық көлемі басқа жаңа ... ... ... ертелі-кеш
бұрынғы азықтарын беріп барып үйретеді.
Азықтандыру рационының алдымен мал тіршілігін қамтамасыз етуге және
өнім түзуге қажет энергия мен ... ... ... ... ... пен ... негізінен 80-85 пайыз көмірсулармен жеткізілетіндіктен
және олардың құрамында майлар аз көлемде болатындықтан, малдың ... ... ... ... ... ... ... нормалаудың
қажеті шамалы болып келеді.Желінген азық қоректік затымен енген химиялық
байлаулы ... ... ... ... ... болған
аденозинүшфосфат (АҮФ) түрінде пайдаланылады. Көмірсулардан, яғни 1 моль
глюкозадан тотығу барысында 2821,9 кДж ... ... ... 38 ... пайда болады. Көмірсулардан 1 моль АҮФ пайда болу үшін 74,1 ... 1 моль АҮФ ... ... болу үшін 92,1 кДж ... ... бағалағанда мал азығындағы жеңіл
қорытылуын,яғни ас ... ... ... ... ... ... де ескереді. Оған, бір жағынан азықпен енген азоттық ... пен ... тыс ... ... ... ... ететін болса,
екінші жағынан азотты заттар мен басқа да қоректік заттар, алдымен ... ... ... ... ... ... ... қоректілігі
норма көрсеткіштеріне сәйкестендірілгеннен кейін рационның көмірсулық және
липидтік қоректілігі азықтандыру нормасының қант пен ... ... ... ... құрамының қоректілік көрсеткіштерін осылайша біртіндеп энергия,
құрғақ зат, шикі май, шикі ... қант пен ... ... соң, оның ... ... заттар мен
витаминдерін норма ... ... ... ... ... ... ... – азықтық бор, әк, ұлу ... ... ... мен ... жетіспесе – азықтық фосфаттар, преципитат
секілді кальций – фосфорлы, фосфор жетіспесе – қос натрий ... ... ... ... ... ... микроэлементтер
жетіспесе – рацион құрамына олардың тұздарын, каротин жетіспесе – көк ... ... ... пішен, пішендеме, азықтық сәбіз, асқабақ көлемін ұлғайтып,
витаминдер жетіспесе – В тобының ... ... ... ... ... витаминдік препараттарды қолданады.
Барлық қоректілік көрсеткіштері ... ... ... толық теңестірілген рационды толық бағалы ... деп ... ... ... олай болмаған жағдайда
организмнің ... ... ... зат ... ... бұзылып, малдың
өсіп – өнуі мен өнімділігі төмендейді де, өнім бірлігін өндіруге жұмсалған
азық ... ... ... ... ... көрсеткіштеріне
жетіспеуі өнім бірлігіне жұмсалатын шығынды 20-50% ұлғайтады. Қоректену
деңгейі мен сапасы ... мал ... ... ... ... шалдыққыш келеді. Мал шаруашылығының мамандары әрдайым малды
азықтандыру деңгейін қадағалап, ... ... ... ... ... ... зоогигиеналық, физиологиялық, биохимиялық,
ветеринарлық жолдармен жүргізеді.
Мал қоректенуінің протеиндік ... қан мен қан ... ... оның ... ... мен метгемоглобин, зәрлік, көмірсулық
деңгейін –глюкоза мен глюкоген, липидтік деңгейін – ... ... және ... ... ... ... ... мен
жекелеген витаминдердің қанмен қоса сүттегі, жұмыртқадағы, мүшелердегі,
ұлпа – ... ... ... ... Желінген азық қоректік
заттарының ас ... мен зат ... ... ... ... ... қуаттылығын және оның ... ... ... ... ... құнарлы протеиннің
жеткізілуімен сипаттау ... ... ... ас ... ... ас ... ... құрылысының өзіндік ерекшеліктері
бар.Олар ауыз қуысынан басталады. Айғырдың күрек тістері өткір, ... ірі қара ... ... қырқып жеп, түбелікті азу ... ... ... мол ... ... ... 10 ... тар
бір бөлімді қарынына (асқазанға) жұтады. Жұтылған азық қарынға сүйір
бұрыштанып жалғасқан өңеш ... ... ... ас ... ... ... өте жақсы дамыған. Аумағы 18 л қарын үлесіне жалпы ас қорыту
жолының – 9%, ... 16-24 м, ... 64 л аш ... – 30%, ... м, аумағы 34 л соқыр ішегіне 16% ... ... 6-9 м, ... 96 ... ішегінің үлесіне 45% келеді. Егерде қарынға енген азық қоректік
заттарының жедел түрде ... көп ... ... ... ... ... аумағын керіп жанай қосылған өңеш тесігін бекітеді де, өңеш ... ауыз ... ... шығуына жол бермейді. Кекіре алмаған
жылқының қарны кернеп, ... ... ол ... өліп ... ... ... ... әсерінен қорытыла бастаған азық қоректік заттары жылқы
ішегінің күшті дамыған, химусының реакциясы сәл сілтілі айналмалы тоқ ... ... 20-70 л) ... ... ... өңдеуден
өтеді. Соның нәтижесінде химус микробтық аминқышқылдары және ... ... ... ... ... 2- 2,5 есе ... одан
жылдамырақ өтетін химус қоректік заттары қысқа мерзімде қорытылып үлгеруі
керек. Сондықтан атқаратын жұмысы ... ... ... ... жылқы азығының энергиялық қуыттылығы арттырылады. Желінген ... ... ... ... жылдам қорытылатын қоректік заттардың
шоғырлануы жоғарылай түседі. Қарын сөлі ... ... азық ... ішек ... ферменттерімен түбегейлі протеині-аминқышқылдарына,
майы-май қышқылдарына, көмірсулары - ... ... ... аш ішек ... ... ... Сіңірілмеген, яғни қорытылып
үлгермеген қоректік заттар қорытылмаған тезек (қи, нәжіспен) қалдықтарымен
сыртқа шығарылады.Жылқы желінетін жемшөп пен ... ... ... ... аса ... ... ... Бойында дамыған иіс
сезгіштігінің арқасында жылқы бүлінген ... ... ... ... суды ішпейтін текті жануар болып келеді. Жылқы астық тұқымдастары
басым шалғын және дала ... мен ... ... ... пішенін
сүйсініп жегенмен, беде пішенін қажет ете бермейді. Жылқының сүйікті ... сұлы дәні ... ... Оны ... шектемей жегенінше беру керек.
Басқа дәндерден жүгері мен арпаны жақсы жейді. Оларды ... ... ... ... ... Ауыз ... ... шайналып, қарында
бөртіп, қарынды ұлғайтып, ішті кептіру қаупін тудыратын қара бидай дәнін
тек ұнтақтап, туралған сабанмен ... ... ... Жылқының ас
қорытуына бидай кебегі көмектеседі. 4-5 л жылы суға ... 1,5 ... ... ерітіндісімен туралған пішен мен сабан кесіндісін бүркіп,
жылқының ас қорытуының ... ... «өлі ... ... үшін
жегізеді. Жылқы жайылым отын, шалғын шөбін, көп жылдық екпе шөптерден ат
қонақ, еркекшөп, беде және ... ... жеп, ... ... ... қатар, сазды, томарлы жердің шөбін, өлең, қоға, қырықбуын, мия
сияқты ... онша ... ... ... ... тары ... мен ... жейді. Бірақ оларды алдын-ала булап, жұмсартып жеммен араластырып беру
керек. ... ... ... ... алдымен қоректік заттарының
қорытылымына, яғни ас қорыту жолында қарапайым ... ... ... ... ... ... ... азық
энергиясын өз тіршілігінің дене жылыту, қимылдау, жұмыс атқару, өнім өндіру
секілді ... ... ... деңгейі онша жоғары емес,өнім
өндіруге азықпен енген ... не бары 20-30% ... ... ... 30-35%, қорытылмаған тезек қалдықтарымен шығарылса,
35-50 % пайдасыз болып қалады.
1.5 Биені нормалап азықтандыру
Тұқымдық ... жыл ... ... ... болатындай деңгейде
азықтандырып, үйірге түсерге дайындау мен ... ... 1,5-2 ... ... ... ұрық ... ... азықтандыру
деңгейі мен құнарлылығын күшейтіп, ... ... ... айғырдың жыл бойы орташа қоңдылығын ұстау үшін отты жайылымда
жайып, үйірге ... ... ... ... ... ... минералдық және витаминдік құнарлылығын,
сапалы, ірі, шырынды және ... ... ... құрғақ затындағы
қоректік заттардың шоғырлану дәрежесін күшейтеді. ... ... ... күрт ... ... ... ... жыныстық потенциясы
мен ұрық сапасын қамтамасыз ету үшін сұлымен қоса, энергетикалық қуаты мол
және протеиндік ... ... ... және ... қоректілігі
жақсы, сапалы жемшөппен және ... жем ... ... ... бидай, бидай кебегі, бұршақ ұнтағы
ұрық сапасына оң әсер етеді. Айғыр, әсіресе ұнтақталған бұршақ дәнінің сәл
ылғалдандырылған бидай ... ... ... ... жейді.
Сұлыны мыжып, тары, жүгері, бұршақты ұнтақтап, арпаны ... ... ... оның ... ... ... мен ... шылап беруге болады.
Қыста сұлының бір бөлігін ... оның ... ... ... ... ... жегізуге болады. Соның арқасында үйірге түсер кезіндегі
айғыр ... 25-30% ... ... ... ... тыс ... мініс және жегіс тұқымдары айғырының 100 кг тірілей
салмағына 1кг-да 0,72 а.ө (7,53 МДж АЭ), 66 г ... ... 2,1 ... ... 4 г ... 3 г ... 8 г каротин бар. 2,2 кг азық ... ... ... ... жегізілетін 2,5 кг рацион құрғақ ... 0,8 а.ө ( 8,37 МДж АЭ), 94 г ... ... 2,4 г ас ... г ... 4 г ... 10 г ... шоғырланады. Яғни, асыл тұқымды айғыр
азығының әр 1 а.ө-де қорытылатын протеин деңгейінде 120 граммнан 140 г-ға
дейін ... ... 4 ... 6 г-ға, ... ... 3 г-нан 5 г-ға,
каротин деңгейі 10 мг-нан 15 мг-ға ... ... ... ... көзіндегі серуен мен жеңіл қорытылатын витаминді көк шалғын шөбі ... ... ... жаз ... шағылысқа түсетін желіс және мініс
тұқымды ... ... ... 20-25 кг көк балауса жегізіп, қыста 10-12 кг
жақсы ... яғни ... ... ... ... ... көзі ... 5-6 кг қызылша мен сәбіз береміз. Құнарлы
жеммен айғыр потенциясына ықпал ететіні – сұлы дәні ... ... ... ... сұлыны бидай кебегімен арпа, жүгері ... ... ... ... ... ... ... Жыныстық қабілетін
арттыру үшін шағылыстыру ... ... сүт, шикі ... ... керек. Тұқымдық айғыр рационындағы азық құрамын әр 3-4 жеті сайын
өзгертіп отыру ... ... мен ... ... ету үшін тұқымдық айғыр
басына тәулігіне 15-30 кг көк шөп, 4-6 кг ... ... 3-4 кг ... 3-
4 кг ... 6-12 кг шалғын немесе аралас пішен, жартысына жуығы
сұлыдан ... 4-6 кг жем ... ... ... азығының протеиндік
құндылығын арттыру үшін рацион жалпы қоректілігінің 5-10% ... ... сиыр ... көк сүт, сүт сары суы, ... қан ұны, ... ... ұны секілді жануар тектес азықтарды ... ... ... ... ... айғырдың жыныстық қабілеті мен қабілеттілігіне
бағып-күту тәртібі мен ... ... ... де ... ... ететінін естен шығармауымыз керек.
1.6 Құлын-тайды нормалап азықтандыру
Жылқыны жыл бойы жайылымда бағу жылқыны бағып ... ең ... ... ... ... ... жылқы қысы - жазы маусымдық
жайылымдарда бағылады. Оларды тек қардың ... шөп ... жей ... ... мерзімдерде және борандарда ғана қолдан ... ... әр ... 2 - 4 ... дән есебімен жем-шөп қоры жасалынады.
Жылқыны жайылымда ... ... ... арық ... мен ... ғана ... ... қора жайдың көп қажеті болмайды. Бұл
түр ет және сүт ... ... ... ... ... ... орташа өнімділігі гектарына 5,06 ц және
өсімдіктердің пайдаланылуы 65% болатынын ... ... ... 1 ... 1 ... ... ... 16 га жайылымдық жер
керектігін есептеп шығарған. И.Н.Нечаевтың ... ... ... жағдайында көп жылдар бойы жүргізген бақылаулары желтоқсаннан
сәуір айына дейінгі кезеңде тебіндегі бір құлынды ... ... ... 5,06 ц ... 18 гектардан 22 гектарға дейін жайылым қажет
екенін көрсеткен. Жайылым өнімділігі гектарына 4 ц ... бір бие ... ... 9,4 га ... ғана жей ... бие жайылу үшін 12 гектардай
өріс керек. Құлынымен бірге ... ... ... шөп
көлеміне тағы 3-4 га, сонда барлығы 15-16 га өріс ... ... Іс ... ... жайылым көлемі 18-20 га дейін көбейеді. Шөлейт аймақтарда
үйірдегі жылқылар үшін раңтәріздесті – ... ... ... ... ... өріс ... ... Көктемде раң
тәріздестер, бетеге мен боз көктей бастағаннан-ақ, үйір қары ерте ... ... ... ... ... шыға бастайтын дөңес жерлер
мен төбешіктердің күнгей беткейлеріне жайылады. Боз бен бетегенің биіктігі
7-10 см-ге ... ... ... ... ... апарып, шөптер
қурағанға дейін сол жерлерде жайып бағамыз.
Шөптер қурай бастағанда, үйірлер ... ... әлі ... ... жерлерге ауыстырылады. Жылқыларды жазда кешкі сағат 17-
18-ден келесі таңертеңгі 9-10-ға дейін жайып ... Жаз ... ... ... жылқыларды астықтұқымдас шөптер мен түрлі шөптесіндер өскен,
жер- асты ... ... ... ... ... жайылымдарға жаямыз.
Жайылымды тұрақты түрде қар ... ... ... ......
сортаңды жайылымдарға жайып бағамыз. Қаражусан (майқара) жеген кезде
семіріп, ... ... ... ... ... ... пайдаланылмайтын
жайылымдар қысқы өріске қалдырылады. Үйірдегі жылқыларға арналған қысқы
жайылым мынадай талаптарға сай болуы керек:
1. Көлемі, шөп ... мен ... ... қажетті түрлік құрамы
жеткілікті болуы тиіс. Шөптің өнімділігіне байланысты 1құлынды ... ... 15 ... 20 ... ... көлемде тебіндеу аумағы қажет.
2. Тебіндейтін жерлердің өнімділігі гектарына 3-3,5ц құрғақ шөптен кем
болмауы ... ... ... ... ... ... бөрте жусан, суық
жусан, шренка, астықтұқымдастардан: бетеге, боз, ши, ... ... ... ... мен ... ... жылқы паналайтын табиғи және қолдан
жасалынған палайтын қоралар болғаны ... Қар ... ... және ол ақпан-
наурыз айларындағыдай тығыз емес, қысқы ашық күндері (желтоқсан - ... ... ... ... ... жайылады. Сол
кездері мал тимеген қарағанды, шилі, ... ... көп ... ... ... боран, қарлы бұрқасындар кезінде үйірлер жайылымдық шөптерге
бай, қары жұмсақ, желдің күші ... ... ... ... ... бастап, қар қабатының қалыңдығы мен тығыздығынан
жайылымдардың мұндай телімдеріне бару және тебіндеу ... ... ... ... екінші жартысында үйірлерді бір жағында қары ... азық ... ... ... ... ... ... Аязды және боранды күндері жылқыны кеше ғана тебіндеп кеткен
қысқы жайылымының бағыты наурыз айының ... ... ... ... шыққан ерте көктемгі жайылымға жақын келетіндей есеппен құрылуы
керек. Бұл ... ... ... жақсы жейді және ол шөптер салыстырмалы
түрде алғанда, ... ... ... жылқы өсірілетін аймақтарда ... ... ... ... жем-шөп қоры жасалынады. Жасалынған сақтық пішен қорының
мөлшері ... ... ... белгіленеді. Биік сабақты және
аласа бұталы өсімдіктер өсетін шөл дала мол оңтүстіктегі аудандардың ... ... ... изен, көкпек тағы басқалары өскен)
қысқы жайылымдарда әрбір малға 1 ... ... ... - ... қуаң ... ... 8-15 ... пішеннің сақтық қорын
жасау қажет.
Далалы аймақтарда ... ... және ... ... ... күні жаю үшін ... ... бозды жерлерде, жаздыкүні әр түрлі
шөп өсетін далалық және ... ... ... дұрыс.
Жартылай далалы аймақтарда Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Қарағанды Шығыс
Қазақстан облыстары және ... ... ... оңтүстік
аудандарында жылқыны қыстыгүні жусанды және астық тұқымдас шөп өсетін
жерлерге, қырат ... ... ... шөп, жусан, бидайық өсетін
жайылымдарға ... ... ... ... Қызылорда облыстарында жылқы кермек жусанды
жайылымға, құмды төбелерге, жазда жусанды және ... ... ... ... ... бөктерлерінде (Оңтүстік Қазақстан, Алматы және ... ... ... ... ... ... қыста шөл және шөлейт
жайылымдарда бағу керек.
Тұйық ... ... ... ... ... ... бетіндегі
алқаптардағы жайылымда бағылады, ал жазда альпілік, субальпілік шалғындарға
жайылады.
Жылқыны жыл бойы ... бағу ... ... ... ең ... ... ... Мұндай жағдайда жылқы қысы - жазы ... ... ... тек ... ... шөп ... жей ... тайғақ мерзімдерде және борандарда ғана қолдан азықтандырамыз. Бұл
мақсатта әр жылқыға 2 - 4 ... дән ... ... қоры ... ... айғырды нормалап азықтандыру
Биені тұқымына, жасына, тірілей салмағына, буаздығы мен сүт түзуі
секілді зат алмасуына ... ... ... ... ... сәйкес
азықтандырады. Бие буаздығының 4-5–ші айлығынан бастап құлындағанша ... ... ұрық ... ... ... ... ... ету
үшін организміндегі жылулық өсімі өседі. Бие буаздығының 9-шы ... ... ... ... ... ... қажеттігін толық қамтамасыз ету үшін
буаз биені азықтандыру нормасы буаздығының соңғы ... ... ... 5 ... буаз бие ... ... бірдей деңгейде
азықтандырылады. 5 айлығынан бастап іштегі төлінің қалыпты ... ... ... әр 100 кг ... ... ... 1
азықтық өлшемде 100-105 г қорытылатын протеині бар 1,6-1,7 азықтық өлшем
үстемелеп өсіріледі. Жеңіл жұмысқа ... буаз ... ... ... ... яғни ... ... бойынша қосымша 30-35 %-ке
жоғарылатылады. Жаздыкүні бие азықтандыру ... ... ... ... ... болсақ,жайылым оты тарылған жылдың басқа ... ... ... ... ... ... Әсіресе,
буаз биені азықтандыру деңгейі мен сапасына жақсы көңіл бөліп, ... ... ... және ... ... ... қызылша мен сәбіз,
сұлы, арпа, жүгері дәні мен араластыра бидай жармасы мен ... ... ... Әр 100 кг ... ... ... ірі ... буаздығының алғашқы жартысында – 2 кг, ал екінші жартысында 1,5 кг-
нан асырмай,оның орнына құнарлы жем қоспасын ... ... ... ... биеге тек жеңіл қорытылатын жемшөп ... Ірі ... 4-6 ... ... ... ... ... пішенін мүлдем
бермейді. Сапасы нашар, ластанған жемшөп, көгерген не ... ... ... суық су ... ас ... ... ... іш тастатуы мүмкін. Жемді
ұнтақтап, быламық түрінде береміз. Құлындауға 2-3 ... ... азық ... 1/3 ... азайтып, құлындауын жеңілдету үшін жылы
суға араластырып бидай кебегі мен зығыр күнжарасының ұнтағын ішкізу ... ... ... 0,2-0,5 кг ... дәнінің қайнатпасын ішкізген
пайдалы. Физиологиялық жағдайына байланысты ... 100 кг ... ... ... ... кезінде 1,4-1,5 азық ... ... 3-6-шы ... 1,6-1,7 ... өлшем, буаздығының соңғы
7-11-ші айында 1,8-1,9 азықтық ... ... ... ... ... ... ал оған ... сауылатын болса, 2,12 - 2,15 азықтық өлшем
құрайды. Әр 1 азықтық өлшем мен қорытылатын ... 6-8 г Са, 4-5 г Р, ... мг ... ... ... Оны 100кг ... салмағына есептегенде
жегізілетін қысыр кезіндегі – 3,4 кг, буаз ... – 3,6 кг, ... ... - 3,75 кг, ... ... ... ... Буаз бие
рационына 35-45 кг көк шөп, 4-6 кг сүрлем, 4-5 кг ... 5-7 ... 10-15 кг ... 2-3 кг жем ... керек. Құлындаған биеге
алғашқы күндері ас қорытуына себептесетін бидай кебегі, сұлы ... ... ... ... ... біртіндеп сүттілігін арттыратын көкшөп, пішендеме
және тамыртүйнектер үлесін молайтады. Сөйтіп оны сүтейтіп, құлынын алғашқы
кездегі негізгі қорегі ене ... ... ... ... ... 2-
3 күн ... суға шыланған кебек пен аздаған майда, жұмсақ пішен беруден
бастап, 5-6 ... ... ... ... ... Құнарлы жемді 3-4
күннен беруге болады. Құлынды биенің әр 100 кг ... ... ... азығымен әр 1 азықтық өлшем 100-105 г қорытылатын, протеин болатын 2
азықтық өлшем жеткізілуі керек. Егер ... бие ... ... ... нормасы 30%- ке арттырылады. Құлынды бие отты
жайылымда бағылып, оның оты жеткіліксіз ... ... ... ... ... және ... толықтырамыз. Құлындаған бие сауылатын болса,
қоректік мұқтаждығының толық та жан-жақты сапалы ... ... ... ... азықтық қосындылармен рацион құрылымын арттырамыз.
Тірілей салмағы мен сүттілігіне сәйкес сауын ... ... ... 3-4 топқа бөлуге болады. Сүттілігі молайып, ал ... ... ... ... ... ... ал ... азайып,
өздері керісінше семіре бастаған биелерді азықтандыру деңгейі төмен
топтарға ... ... ... бие ... ... ету үшін табиғи және мәдени жайылымның 30-50 кг ... ... ... 2,5-4,5 кг ... 0,5-2,5 кг ... ... ... әсіресе сұлы-бұршақ тұқымдастар қосындысының көгіне жақсы жайылып
тойынады. ... ... көп ... ... ... осы ... тұқымдастар
салынған құрама сүрлем мен тамыр жемістілер ... ... ... ... ... 100 кг тірілей салмағына шаққанда 2- 2,5 кг сапалы
шалғын және аралас астық - бұршақ ... ... 5-10 кг ... ... жемістілер, пішендеме жегізіп, сүттілігіне қарай ... ... мен ... ... жем ... береміз. Пішенді
турап, дәнінің бір бөлігін өндіріп, көктетіп, ал сұлы дәнін мыжып, жаныштап
берген жақсы.Жазғы ... ... ... ... 30-40 кг табиғи және
мәдени жайылым көгін сүттілігіне сәйкес 2,5-4,5 кг сұлы мен жем ... кг ... ... ... ... ... ... жөн. Күзге қарай көп жылдық шөптер көгін ... ... мен ... қосып береді. Құлын емізетін және сауылатын биеге 45-50 кг көк
шөп, 8-10 кг сүрлем, 5-8 кг картоп, 5-10 кг ... 1- 15 кг ... кг жем ... ... ... биені жабық қорада ұстағанда жазда
көкшөпті турап, қыста олардың рационына ... ... мен ... ... қоса ... ... 5-10 кг ... мен сәбіз, 5-8 кг
картоп, 10-12 кг жақсы сақталған сапалы сүрлем мен пішендеме береді.
1.8 Жылқыны ... ... және ... ... ... өтуі ... ... байланысты, соның ішінде
ең бастылары: жылқының жасы, бордақылаудың басындағы тірілей салмағы ... ... ... мен ... ... және оның тәсілдері, жылқының тұқымы мен типі болып келеді.
Жылқыны бордақылаудағы ең басты ... ...... ... ... ... да ... жылқы етін өндіру үшін бордақылауға еті
жұмсақ құнан-дөнендерді қойған дұрыс.4-5 айдың ішінде олар ... ... ... ... де ... өнім ... ... ас қорыту
жүйелерінің ... ... ... ... ... тамақ
өнеркәсібінің қалдығы барда, ... жем және ... ... ... бордақылаудағы негізгі ерекшелік оларды биологиялық
құнарлы азықтармен, әсіресе құрамында протеині, витаминдері мен ... мол ... ... ету, майландырмай ет және сүт ткандерінің
тез өсіп-жетілуін ... ету ... ... ... ... ... барда өте пайдалы және арзан азық болып табылады.
Спирт – арақ ... ауыл ... ... ... ... қалдықтарды барда деп атайды. Қоректілігі жағынан ең құндысы жүгері,
қара бидай, астық бардалары. Бұдан гөрі ... ... көп ... – картоп бардасы.
Барданы зауыттан шыққын кезде жылыдай беру ... Жаңа ... ... оны ... ... орға ... ... сақтаймыз. Туралған
сабанға немесе кәдімгі топанға ... ... ... құрғақ
заттары мен қоректік құндылығы біршама артады. Жылқыны бордақылаған кезде
барданы ең арзан азық ... ... ... ... көбірек беруге тырысу керек. Тірілей салмағы 25-35 кг ... ... 10 ... ... ... отырып (алғаш 20л) береді.
Күніне 50 л ... ... ... ... ... барданы беруді
азайтып, күніне 25-30 л ... де, ... ... ... ... бере
бастайды. 1 кг астық бардасында 9-10кг қорытылатын ... ... ... ... ... жылқыға – 50 күн, тайларға – 65 күн) жем ... ... ... экономикалық тиімділігін арттыру үшін арзан азықтық
техникалық қалдықтарды ... ... ... ... ... тәулігіне берілетін барданы 30-40 кг, ... 20-30 кг ... оған ас ... ... ... ... ... сабанын,
пішен қосып, рацион құнарлылығын арттыру үшін кебек пен жем ... ... ... мал ... тәуліктік салмақ қосуы
төмендеп, етінің сапасы нашарламауы үшін бордақылаудың соңына ... ... ... ... ... ... негізгі азықтың көлемі біршама
азайтылып, сапалы пішен мен құрама жем ... ... ... ... жем ... барда, жом не ... ... ... ... салып қоямыз да, артынан шырынды жемшөп үлестіреіз. Кешқұрым
қайтадан ірі жемшөп турамасын таратамыз. Жазда жылқыны жақсы ... ... ... ... ... келеді. Жылқыға берілетін бардада кальций
жетіспейтіндіктен жылқыға бор түрінде минералдық зат ... ... әр ... 80 г-ға ... ... 60 г-ға дейін). Ас ... ... 30-50 г беру ... ... ... ретінде сойғанда мынадай
нәтиже алынады: бордақылау нәтижесінде барлық топтағы жылқының ... 175,2 кг ... I ... ... - 195,7 кг, II ... 199,7 кг ... ал бақылау тобының сойыс шығымы 54,9%, I
тәжірибе тобынікі 57,0%, II ... ... ... жетті. Бақылау
тобына қарағанда бірінші тәжірибе тобындағы жылқылардың сойыс шығымы
2,1%, ... – 2,2%, ... ... Тәжірибе тобындағы жылқылардан
алынған ет, бақылау тобынан артық болып, ал сүйегі 5,6% кем ... Ене ... ... өсуі ... 6-7 ... тірілей салмағы
200-230 кг құлындардың тәулігіне 500 г ... ... ... ету үшін ... 4,7-5 а.ө, 530-550 г қорытылатын протеинмен
қамтамасыз ... ... ... ... Жылқы малынының бір жылға қажет азық қоры (бір басқа)
Жылқыны жыл бойы жайылымда бағу жылқыны ... ... ең ... ... ... Мұндай жағдайда жылқы қысы - жазы ... ... ... тек ... ... шөп ... жей ... тайғақ мерзімдерде және борандарда ғана қолдан ... ... әр ... 2 - 4 ... дән ... ... қоры ... жайылымда жайып баққанда ауру, арық ... мен ... ғана ... ... қора ... көп қажеті болмайды. Бұл
түр ет және сүт бағытындағы жылқы шаруашылығы аудандарында қолданылады.
Қысқы жайылымдардың ... ... ... 5,06 ц ... пайдаланылуы 65% болатынын Л.П.Давыдова анықтаған. Тебіндегі
биеге 1 желтоқсаннан 1 ... ... ... 16 га ... ... есептеп шығарған. И.Н.Нечаевтың Орталық Қазақстанның шөлейт
аймақтары жағдайында көп жылдар бойы ... ... ... ... дейінгі кезеңде тебіндегі бір құлынды биеге орташа өнімділігі
гектарына 5,06 ц болатын 18 гектардан 22 ... ... ... қажет
екенін көрсеткен. Жайылым өнімділігі гектарына 4 ц болғанда, бір бие мұндай
шөп көлемін 9,4 га ... ғана жей ... бие ... үшін 12 ... керек. Құлынымен бірге тебіндейтінін ... ... ... тағы 3-4 га, ... ... 15-16 га өріс ... болады. Іс жүзінде
нақты қажетті жайылым ... 18-20 га ... ... ... ... ... үшін раңтәріздесті – астықтұқымдасты, бетегелі-бозды
(мамыр-маусым) жайылымдар көктемгі ... өріс ... ... Көктемде раң
тәріздестер, бетеге мен боз көктей бастағаннан-ақ, үйір қары ерте кетіп,
жайылымдағы өсімдіктер бәрінен бұрын ... шыға ... ... жерлер
мен төбешіктердің күнгей беткейлеріне жайылады. Боз бен бетегенің биіктігі
7-10 см-ге жеткенде, жылқыларды жаздық ... ... ... ... дейін сол жерлерде жайып бағамыз.
Шөптер қурай ... ... ... шөптері әлі өсуін
жалғастырып жатқан жерлерге ауыстырылады. Жылқыларды жазда кешкі ... ... ... ... 9-10-ға дейін жайып ... Жаз ... ... ... ... астықтұқымдас шөптер мен түрлі шөптесіндер өскен,
жер- асты сулары ... ... ... ... жайылымдарға жаямыз.
Жайылымды тұрақты түрде қар жапқан кезде, астық тұқымдасты – ... ... ... ... ... Қаражусан (майқара) жеген кезде
семіріп, майды жақсы жинайды. Жылдың басқа ... ... ... ... ... ... жылқыларға арналған ... ... ... сай ... керек:
1. Көлемі, шөп өнімділігі мен жайылымдық шөптердің қажетті түрлік ... ... ... ... өнімділігіне байланысты 1құлынды биеге қысқы
кезеңде 15 гектардан 20 га-ға дейінгі көлемде тебіндеу аумағы ... ... ... ... ... 3-3,5ц ... шөптен кем
болмауы тиіс. Жақсы жейтін тебіндік шөптері: қаражусан, бөрте ... ... ... ... ... боз, ши, ... ... Жайылымдарда боран мен қарлы күндері жылқы паналайтын табиғи және қолдан
жасалынған палайтын қоралар ... ... Қар ... ... және ол ... ... тығыз емес, қысқы ашық күндері (желтоқсан - қаңтар)
үйірлер астықтұқымдасты, жусанды, сораңды тегістіктерде ... ... мал ... ... ... ... ... көп қалады да,
желді күндері ... ... ... кезінде үйірлер жайылымдық шөптерге
бай, қары жұмсақ, желдің күші ... ... ... алқаптарға
ауыстырылады.
Ақпанның ортасынан бастап, қар қабатының қалыңдығы мен тығыздығынан
жайылымдардың ... ... бару және ... ... мүмкін болмай
қалады. Қыстың екінші ... ... бір ... қары ... азық ... ... ... төбешікті, адырлы жерлерге
ауыстырамыз. Аязды және боранды күндері жылқыны кеше ғана ... ... ... ... наурыз айының аяғында бірте-бірте ... ... ... ерте ... ... ... келетіндей есеппен құрылуы
керек. Бұл ... ... ... ... ... және ол ... ... алғанда, жоғары жұғымдылығымен ерекшеленеді.
Жайылымды жылқы өсірілетін аймақтарда қысқы жайылымға ... ... ... қоры жасалынады. Жасалынған сақтық пішен ... ... ... ... ... Биік ... ... бұталы өсімдіктер өсетін шөл дала мол оңтүстіктегі аудандардың тау
етектеріндегі аймақтардың (теріскен, изен, көкпек тағы ... ... ... ... ... 1 ... ... аймақтарда - 3
центнерден, қуаң далалы аймақтарда 8-15 ... ... ... ... қажет.
2.Өзіндік зерттеу
1. Азық қоректілігін бағалау тарауында азық турлерінің химиялык құрамы (1-
кесте) мен қоректілігі (2-кесте) ... ... ... оны ... ... азықтар және жайылым түрлері
2.Ірі азықтар
3.Шырынды азықтар
4.Құнарлы азықтар
5.Минералды және витаминді азықтар.
1кесте Азықтардың химиялық құрамы, %
|Азық- |Су ... ... ... ... |АЭЗ |«Шикі» ... | |зат ... |май ... | |күл |
| Көк шөп ... ... көгі |765 |235 |39 |8 |61 |108 |19 ... көгі |750 |250 |50 |7 |68 |100 |25 ... б. |800 |200 |31 |8 |58 |86 |17 ... | | | | | | | ... ш. |800 |200 |28 |6 |55 |91 |20 ... | | | | | | | ... ш |621 |329 |31 |10 |128 |185 |25 ... | | | | | | | |
| ... ... ... ... ... |680 |320 |45 |13 |108 |126 |28 ... ... |610 |390 |40 |13 |135 |164 |38 ... ... |307 |42 |9 |95 |48 |156 ... жайыл. |713 |287 |33 |11 |95 |127 |21 ... ... |311 |39 |10 |86 |150 |26 |
| ... ... ... |880 |120 |12 |2 |11 |87 |8 ... ... |230 |16 |2 |14 |188 |10 ... ... |120 |13 |11 |9 |87 |10 ... қ. |830 |170 |16 |1 |11 |130 |12 ... | | | | | | | ... |780 |220 |18 |1 |8 |782 |11 |
| ... ... ... дәні |150 |850 |108 |40 |97 |573 |32 ... дәні |150 |850 |113 |22 |49 |638 |28 ... б. |150 |850 |120 |19 |21 |672 |18 ... | | | | | | | ... дәні |150 |850 |133 |20 |17 |668 |12 ... дәні |150 |850 |108 |32 |92 |587 |31 |
| ... – |
|витаминді қоспалар ... ұны |100 |900 |178 |157 |- |53 |512 ... |961 |39 |- |- |- |- |39 ... | | | | | | | ... ... |41 |- |- |- |- |41 ... | | | | | | | ... натрий |976 |24 |- |- |- |- |24 ... | | | | | | | ... ... |100 |900 |401 |12 |- |38 |449 ... ... мен қосындылар қоректілігі
| | ... ... ... ... | |
| |
| ... ... (қыста) ... ... ... ... ... ... (қыста) ... дәні ... ... ... ... дәні ... шоп ... ... шөбі ... ... ұны ... ... ... (жазда, қыста) |
|Бидай кебегі ... ... ... шроты (қыста) ... ... лар ... ... ... Қысыр биені қыста азықтандыру
(Бір басқа, бір тәул., тіріл.сал.400 кг,жұмыссыз уақытта)
| ... ... және азық ... ... | | |ы ... | | ... | | | |
| | ... кг ... |
| | | |кг |
| | |көк шөп ... |
| | | |кг |
| | ... кг ... |
| | | |кг |
| | |көк шөп ... | | |кг |
| ... кг |сұлы, кг |арпа дәні, кг |б.кебегі, кг |піст күн ... кг ... ... кг |ас тұзы | | ... мөлшері,кг |- |7,5 |2,4
|2,0 |1,0 |1,2 |- | |0,1 |- |- | ... ... кг |10,0 |3,3 |2,4 ... |1,30 |- |- |- |- |10,05 | |Алм. ... МДЖ |104.6 |50,7 |24 ... |10,52 | | | | |105,1 | ... зат, кг |12,5 |6,225 |2,04 |1,7 ... | | | | |12,4 | |«Шикі» прот., г |1670 |1080 |259,2 |226 |15,1 ... | | | |1671 | ... ... г |1170 |750,5 |806 |170 |92 |188,8 | | |
| |1176 | ... клетч., г |2000 |1500 |212,8 |80 |83 |144,8 | | | ... | |Ас ... г |30 |- |- |- |- |- | | | | |- | ... г |62 |17,75
|24,6 |9 |2 |9,08 | | | | |62,4 | ... г |44 |18,75 |8,16 |7,6 ... | | | | |44,6 | ... мг |12,0 |2,25 |2,08 |2,2 |4,3 |3076 | | |
| |14,5 | ... мг |1000 |166,8 |198,4 |200 |178 |258 | | | | |1001 ... мг |106 |61,5 |10,76 |7,4 |6,3 |20,64 | | | | |106,6 | ... ... |54 |72,2 |81 |48 | | | | |400,4 | ... |6,25 |2,7 ... |2,8 |0,228 | | | | |6,24 | ... мг |500 |198 |133,6 |27 |107
|40,48 | | | | |506 | |Йод, мг |6,25 |12,5 |0,24 |0,49 |0,176 |4,04 | | | ... | ... |125 |36,79 |31,7 |1 |26,9 |29 | | | | |125,3 ... А ... |50 |- |- |- |- |- | | | | |- | |
Техника қауіпсіздігі
- ферма мен бөлімшелерде жылқыны тексеруге, ... ... ... ... ... болуға тиіс;
- жұмыс біткен соң барлық бөлмелерде жұмыс орындарын тазартып, жинап,
ертенгі күнге ... қою ... ... бір рет ... ... тазалық күнін өткізіп отыру керек;
- еденді, ... ... ... ... ... ... ... ерітіндісімен жуады;
- жылқы дәрігерінің, техниктің үстіндегі халаты мен басына киген ақ
қалпағы кіршіксіз таза ... ... ... ... ... ... резинадан жасалған алжапқыш, аяғына
резина етік киеді;
бұл ... ... ... тыс басқа жұмыстарға ... ... пен ... ... ... ... жөн, сонан соң үтікпен
басып кептіреді;
Қорытынды
Қорыта келгенде, жылқы шаруашылығында тұқымдық айғырларды, құлын ... ... ... ... ... ... кезінде
азықтандырылуына ерекше көңіл бөлу керек. ... ... ... ... ... ... мен ... аса сезімталдық, талғампаздықпен
қарайды. Бойында дамыған иіс сезгіштігінің арқасында жылқы бүлінген сапасыз
жемшөпті жемейтін ... ... суды ... ... ... ... ... астық тұқымдастары басым шалғын және дала пішені мен ... ... ... ... ... беде ... ... ете
бермейді. Жылқының сүйікті азығы – сұлы дәні болып табылады. Сондықтан оны
жылқыға шектемей жегенінше беру керек.
Азықтандыру нормасының ... ... өтеу үшін ... ... азық пен ... қосындыларға малды біртіндеп, аз мөлшерден бастап
үйретеді. Малға жегізілетін ондай ... азық пен ... ... көлемі мен арақатынасы малдың ас ... ... ... ... ... мен игерілуін жоғары деңгейде қамтамасыз етулері
керек.
Биелердің, ... ... ... азықтандыру
ерекшеліктеріне аса назар ... ... ... ... ... де
азықтандырылуына мейлінше көңіл бөледі. Жылқыны бордақылағанда ... ... әрі ... ... ... ... ... жылқыға таңертең жем қосылған ... жом не ... ... пішен, сабан салып қояды да, ... ... ... ... ... ірі жемшөп турамасын ... ... ... жайылым отына жайып бордақылау тиімді болып келеді.Сондықтан
жылқыларды жайылымда баққанда жаздық, қыстық жайылымдардың ерекшеліктерін
де ... ... ... тізімі
Негізгі әдебиеттер
1. Н.Омарқожаұлы «Мал азығын бағалау және малды азықтандыру»
Алматы 2005ж
2. Н.Омарқожаұлы, Б.Әкімбеков «Мал ... ... ... ... мал мен құс ... және азық ... технологиясы»
Алматы 2006ж
Қосымша әдебиеттер
4. Б.Р.Әкімбеков,Б.М.Мүслімов,А.Р.Әкімбеков,А.Р.Әкімбеков, Ш.Д.Дәленов
«Жылқы шаруашылығы» Қостанай 2007ж

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
Биені азықтандыру ерекшеліктері33 бет
Биені қымыз өндіру кезінде азықтандыру21 бет
Жылқыны ұдайы өcipy16 бет
Биелерге арналған қора-жайларға қойылатын ветеринариялық- санитариялық және гигиеналық талаптар, малдарды күтіп-бағу жағдайлары жәнеоларды жақсарту шаралары тақырыбында жазылған17 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет
«Суалған буаз сиырды азықтандыру»20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь