Үш жасар баланың мінез-құлқы

Мазмұны
І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.1 Мектеп алды кезеңіндегі дағдарыс мәселелерінің
теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
ІІ. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2.1. Дағдарыс мәселесі туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2.2. Мектеп алды кезеңіндегі балалардың дағдарыс мәселелері ... ... ... ..7
2.3. Баланың үш жастағы дағдарысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.4. Бала мінезіндегі ерекшеліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.5. Үш жасар баланың мінез.құлқы мен әрекеттерінде пайда
болып отыратын қылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.6. Неміс ғалымы К. Штумфтың 3 жасар баланың
мінез.құлқын байқау нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
І. Кіріспе
1.1. Мектеп алды кезеңіндегі дағдарыс мәселелерінің
теориялық негіздері
Үш жастағы кезең түрлі жастағы дағдарыстан бұрын зерттелген. Бірақ оның пайда болу себебі мен мәніне жете зейін аударылмаған. Осы орада сәбидің қаз-қаз басып жүруі туралы жоғары даму заңдлықтарының жеке кезеңдеріндегі сапалы өзгерістер жайын да сөз қозғап отырмыз. Сәби бірден тәй-тәй басып жүріп кете алмайды, дегенмен, бірен-сараң болса да ондай балалар бар. Бірден жүріп кететін сәбиді мұқият зерттеу нәтижелері оның бойында әлі де анықтала қоймаған жасырын ерекшеліктері бола-болатындығын көрсетеді. Алайда құпия сыр сәби жүре бастағаннан жоғалатынын байқаймыз. Сәби тым жас кезінде-ақ жүре алады, бірақ ол әлі нәзік қозғалып, кеңісікте өз бойын билей алмайды. Сәбидың бойындағы мұндай қасиет оның алғашқы дағдарысының мәнін анық байқатады.
Дағдарыстың екінші көрінісі бала тілінін шығуына байланысты. Сәбидің тілі шығып, бірден сөйлеп кету процесі ұзақ мерзімге созылады, дегенмен бірден сөйлеп кеткен сәбилер болғаны кейбір деректерден мәлім. Сәбидің үш айға дейін тілі шықпайды, бұл сол тілі шығудың жасырын кезеңі деп аталады, Ал үшінші жайт – бала бойындағы аффект пен ерік ерекшеліктерінін көрінісі. Э.Кречмер мұны гипобликалық қимыл-қозғалыс деп атады. Мұның мәні дағдарысқа байланысты сәбидің’ алғашқы қарсыласуы, от басындағы тәрбиенің өктемдігіне сәбидің қарсылық көрсетуі, Кречмердің бұл көріністерді гапобликлық деп атауының себебі ондай қимыл-қозғалыстар ерікті әрекеттер мен аффектінің бірігіп кету салдарынан оларды бірінен-бірін ажырату қиын.
Дағдарыс жасында сәбидің мұңдай қимыл-әрекеттер жасауына дұрыс тәрбие бермейтін семьяларда пайда болып, олар шиеленісе түседі. Ал оның соңы тәрбиесі қиын балаға әкеп соқтырады. Әдетте сәбиге бір нәрсені бермей қойса немесе оның тілегін түсінбесе, ол ашу-ызаға құрт ерік беріп, еденге жат қалып аунап үздіксіз жылайды. Егер жүретін болса, қозғалуда бас тартып, еденді аяғымен тепікілейді. Осы кезде ол ешқандай есінен танарлық, езуінен сілекей ағып, серейіп қаларлықтай белгілері байқалмайды. Бұл тек баланың бойындағы мен-мендік мінез көрінісі, кежірлік белгісі. Тілегінің орындалмай қалғанын көрсеткен қарсылығы мен наразылығы. Мұндай көрініс сөбидің нәрестелік шарындағы аяқ-қолын тарбаңдату бейнелерін ғана елестетеді.Бала тілінің шығуын мұқият бақылаған адам оқулықтарда бұл мәселе өте аз жарияланғандығын аңғарады. Бала тілінін дамуындағы бұл маңызда кезең. Біз бала тілінің дамуындағы осы кезеңді атадық. Тілі шықпаған нәресте әлеуметтік ортада үлкендермен «тіл табысу» сияқты аса қажеттіліктің мән-жайын ашып көрсетуді мақсат өттік. Нәресте өзінің нәзіктігіне сәйкес басқалардың көмегімен әрекет етуге мәжбүр. Өзге адамдардың көмегімен әрекет ету -сәби қызметінің негізгі түрі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. А.С.Макаренко. Тәрбие туралы лекциялары. - Алматы, 1968.
2. В.А. Сухомлинский. Балаға жүрек жылуы. - Алматы, 1976.
3. Караковский В.А. О подростках. - М.: Педагогика, 1970.
4. Божович Е.И. Личность и ее формирование в детском воз-расте.-М.,1968.
5. А.Г.Хрипкова, Д.В.Колесов. "Жаманнан жирен", "Зиянды әдебиеттер және одан алдын ала сақтандыру туралы". - Алматы: Мектеп, 1988.
6. Ильин Е.Н. Пугь к ученику. - Москва: Просвещение, 1988.
7. Дубровский А.А. Открытое письмо врача учителю. - М.: Просвещение, 1988.
8. Фридман Е.М. Изучение личности учащегося и учени-ческих коллективов. -М.: Просвещение, 1985.
9. Психология. Қайырғалиев Темірғали - Орал - 2002.
10. Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. - Алматы, 1977.
11. Ө.А.Уманов, В.А.Парфенов. Бала бақыты. - Алматы, 1979.
12. Никитин Б.А., Никитина А.П.. Мы и наши дети. - М.: Московский рабочий, 1988.
13. А.Г. Хрипкова. Үл есейсе, қыз өссе. - Алматы, 1988.
14. Хрипкова А.Г. Биологическое и социальное в развитии, формировании и воспитании человека. Библиотека "Актуальные проблемы педагогики и психологии". - М.: Знание, 1970. Вып.2.
15. ХарламовИ.П. Педагогика. - М.,1990.
16. Р. Қоянбаев. Тәрбиетеориясы. - Алматы, 1991.
17. Ж. Қоянбаев, Р. Қоянбаев. Педагогика. - Астана, 1998.
        
        Мазмұны
І. Кіріспе...........................................................................................................3
1.1 Мектеп алды кезеңіндегі дағдарыс мәселелерінің
теориялық негіздері.........................................................................................3
ІІ. Негізгі бөлім................................................................................................4
2.1. Дағдарыс ... ... ... ... алды ... ... дағдарыс мәселелері..............7
2.3. Баланың үш жастағы дағдарысы..........................................................14
2.4. Бала ... ... Үш ... ... ... мен әрекеттерінде пайда
болып отыратын қылықтары........................................................................22
2.6. Неміс ... К. ... 3 ... ... ... байқау нәтижелері.................................................................25
ІІІ. Қорытынды..............................................................................................26
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі................................................................27
І. Кіріспе
1.1. Мектеп алды ... ... ... ... ... ... кезең түрлі жастағы дағдарыстан бұрын зерттелген. ... оның ... болу ... мен ... жете ... ... Осы ... сәбидің қаз-қаз басып жүруі туралы ... даму ... жеке ... ... ... ... да сөз қозғап отырмыз. Сәби бірден тәй-тәй басып жүріп кете алмайды, ... ... ... да ... ... бар. ... ... кететін сәбиді мұқият зерттеу нәтижелері оның бойында әлі де анықтала қоймаған жасырын ... ... ... ... ... сыр сәби жүре бастағаннан жоғалатынын байқаймыз. Сәби тым жас кезінде-ақ жүре алады, бірақ ол әлі нәзік қозғалып, кеңісікте өз ... ... ... ... ... ... қасиет оның алғашқы дағдарысының мәнін анық байқатады.
Дағдарыстың екінші көрінісі бала тілінін шығуына байланысты. Сәбидің тілі ... ... ... кету ... ұзақ ... ... ... бірден сөйлеп кеткен сәбилер болғаны кейбір деректерден мәлім. Сәбидің үш айға дейін тілі ... бұл сол тілі ... ... ... деп ... Ал үшінші жайт - бала бойындағы аффект пен ерік ерекшеліктерінін көрінісі. Э.Кречмер мұны гипобликалық қимыл-қозғалыс деп ... ... мәні ... байланысты сәбидің' алғашқы қарсыласуы, от басындағы тәрбиенің өктемдігіне сәбидің қарсылық көрсетуі, Кречмердің бұл ... ... деп ... ... ... ... ... әрекеттер мен аффектінің бірігіп кету салдарынан оларды бірінен-бірін ... ... ... ... ... қимыл-әрекеттер жасауына дұрыс тәрбие бермейтін семьяларда пайда болып, олар ... ... Ал оның соңы ... қиын ... әкеп соқтырады. Әдетте сәбиге бір нәрсені бермей қойса немесе оның тілегін түсінбесе, ол ашу-ызаға құрт ерік ... ... жат ... ... ... ... Егер жүретін болса, қозғалуда бас тартып, еденді аяғымен тепікілейді. Осы кезде ол ешқандай ... ... ... ... ... серейіп қаларлықтай белгілері байқалмайды. Бұл тек баланың бойындағы мен-мендік мінез көрінісі, кежірлік ... ... ... қалғанын көрсеткен қарсылығы мен наразылығы. Мұндай көрініс сөбидің нәрестелік шарындағы ... ... ... ғана ... ... ... мұқият бақылаған адам оқулықтарда бұл мәселе өте аз ... ... Бала ... ... бұл ... кезең. Біз бала тілінің дамуындағы осы кезеңді атадық. Тілі шықпаған нәресте әлеуметтік ортада үлкендермен сияқты аса ... ... ашып ... ... ... ... ... нәзіктігіне сәйкес басқалардың көмегімен әрекет етуге мәжбүр. Өзге адамдардың көмегімен әрекет ету -сәби ... ... ... ... ... ... Дағдарыс мәселесі туралы түсінік
Дағдарыс кезіндегі қиын балалардың даму сипатын анықтау үшін ... ... ... әсерленуін мүмкіндігінше терең зерттгеп, олардан тиісті қорытындылар шығарып отыруды қажет етеді. ... ... ... ... ... баланың негізгі әсерлерінің ауыспалы болуы осы ... ... ... ... ең ... ... ... күрт өзгеріс екенін байқатады. Мұндай орта үш жастағы бала үшін ... ... ... ... бақылап жүрген зерттеушілер бұрын өзін жақсы ұстап тіл алғыш және ерке болған сәби аяқ астынан кінәмшіл, ашулы, ... ... шыға ... ... ішкі сипатын іздестірген шетелдік зерттеушілердің басым көпшілігі дағдарыстың ішкі сипатын ... ... ... ... ... авторлар баланың дағдарыска ұшырауын әлеуметтік ортаның ықпалы деп көрсеткісі келеді. Сол авторлар ... ... ... ... бастан кешіреді деп дұрыс атайды. Бірақ Буземан бала дағдарысының таза экзогендік себептерден туындайтын ... деп ... ... ... ортасынын өзгеріс көріністері деп санайды. Буржуазияшыл зертгеушілердің бала дағдарысы жайындағы ... ... сай келе ... ... ... ... аясы тар, олар ... тек буржуазиялық отбасы жағдайында зерттеп, тәрбиенің белгілі бір түрімен ғана шектеледі. ... ... ... ... орай ... жағдайда өтетінін тәжірибелер дәлелдеп отыр. Отбасыдандан бірден балабақшаға келетін балаға қарағанда яслиден балабақшаға келетін баланың дағдарысы мүлдем өзгеше ... ... ... ... ... ... ... болып отыратын құбылыс. 3 жас пен 7 жас ... ... ... ... ... кезеңдер. Осы кезеңде бала психикасының дамуында айтарлықтай жаңа сапалар пайда болып, олар келесі сатыға өту кезеңінде елеулі қиыншылықтарды басынан кешіреді. ... ... ... жас ... ... сапалық өзгерістерге ұшырап, алдағы жас кезеңіне тән қасиеттердің ... ... ... бала, барлық жас кезеңдері сияқты, психикалық дамуында дағдарысқа немесе күрт ... ... ... ... ... ... Мұндай өзгеріс баланың үш жастағы дағдарысы деп те ... Осы ... ... ... өсуіне орай қауырт өзгерістерге ұшырап, тәрбиесі жөнінен де бұрынғы уакытқа қарағанда неғұрлым қиындай түсетіні ... ... Бұл ... оны енді мектеп жасына дейінгі бала деп те, ... деп те атау ... ... ол ... ... басынан кешіреді. Соңғы уақытта бұл жасқа арналған бірқатар зерттеулер жарық көрді. Зерттеу нәтижелеріне қарағанда үш жастағы бала енді ... ... ... ... ... ... оның ... мен ішкі жан дүниесі сол балдырғандығын көрсетеді. Бұл кезенде бала алдына мақсат қойып, оны өздігінен аңғара білуі, тілегіне үшп, оны ... ... ... ... ... ... 3-6 ай ... адам танымастай жаңа өзгерістерге ұшырап, оның ішкі дүниесіндегі ... ... ... ... Ал, баланың дағдарысқа ұшырау белгілері елеусіз болып қала береді. Осы орайда оның психологиялық ... ... ... орта мен ... ... ... екендігін аңғартады. Осы орайда біздер сәби бойындағы елеулі өзгерістерді байқап көріп, сыртқы ортаның әсерінен гөрі оның ішкі жан ... ... ... неғұрлым шапшаң қарқынмен дамығанына көз жеткіземіз, Сондықтан баланың ішкі өзгерістері әрқашан да оның ... ... із ... ... ... ... ... сөз бен оның мағынасы арасындағы байланыс - екі мүше арасындағы байланыс. Сәби бір ... ... ... ... деген дыбыс жиынтығын естиді, осы екеуінің арасында балада тіл ... ... ... бұл байланыс баланың ген сөзді естіген соң, онда дыбыс пен зат арасындағы ... ... ... ... бір ... ... мәнін адам пальтоны көргенде оның иесін еске түсіргені сияқты, байланыстың ... ... деп ... ... Біз ... көргенде оның кімдікі екенін білеміз және қалпақ ... еске ... сөз ... мен сөз ... ... ... ... қарапайым және оңай ғана болып көрінеді. Екіншіден, баланың ... одан әрі ... ... үшін ... ... ... ... болатындығын аңғартып, оларды одан әрі қарай нақтылай түсіп өрістету қажет. Бұл тәуелділік бірнеше байланыста болуы ... Ал ... ... ... әлдебір жаңа- нәрсенің пайда болу процесін түсіндіретін болсақ, онда 4 құрамдық байланыс сөздің өзіндік :ынасын аша түседі. Осы ... ... бала ... ... оның ... қорының дамуына ықпал етіп, оның құрамдық байланысын да байытып, оны нақтылай түсуіне жетелеп отырады. Бұл ретте ... ... ... ... пікірін растап, бала сөзінің мағынасы біржола нақты қалыптасатынын көрсетеді. Бұл жайт сөз ... бала үшін үзақ ... бойы ... ... ... да ол ... ... салдарынан баланың сөзі өзгеріссіз қалуы мүмкін. Осы орайда бала тілінің шығуы туралы мәселе де өз шешімін тапқандай. ... бір ... ... ... атау ... ... арасында байланыс үнемі сақталады саналады.
Баланың мінезіндегі дағдарысқа ұшырау себептерін оның бойындағы ішкі және сыртқы сапалы өзгерістердің пайда бол- ... ... ... Өйткені баланың бойында жаңадан өзіндік мінез көріністері пайда болып, ... ... ... ... ... ... ... Осы орайда бала мінезіндегі өзгерістердің зандылық екендігін атақты ... ... ... ... ... көруге болады. Ол ересек адам-дардың ролін ... өзін ... ... ... балалық мінезбен көрсетеді. Оның күлдіргі әрекетгерінін сыры да, басты шарты да осында.
Бала бойындағы аңғалдық мінездік жоғалуы онын есі ... ... ... ... ... ... деген сөз. Мұндай мінез баланың бойына сыналай еніп, оның ... және ... ... ... ... тудырады. Сонымен үш жастағы дағдарыстың өзіндік сипатымен қатар, баланың әр алуан әрекеттерінің ықпалынан ақылы ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Қазіргі заманғы жеке адамның психологиясы мен психопатологиясындағы күрделі мәселелердің бірі - ... ... ... ... білу деп ... едік. Бұл мәселенін мазмұньш ашып көрсету үшін нәрселердің сыртқы әсерін қабылдаумен ұштастыра ... ... ... ... сияқты. Адамның сыртқы әсерлерді қабылдауындағы елеулі ерекшелік - оның түсінікті болуы, затты ... ... ... қабылдауын шахмат ойынымен салыстырып қарауға болады. Бала шахмат тақтасындағы түрлі фигуралардың түр -түсіне қарап, онымен ... ... де, ... ... ... ... ... бастайды, бірақ олардың жүріс ретін, құрылымын анықтай алмайды. Ал шахмат ойнауды үйренген бала өзгеше әрехет жасайды. Бала үшін қара ат пен ақ ... ... ... ... болады, ал заттың жүрісін білетін екінші бала аттың қолайсыз жүрісі оның пешкасына қауіп төндіретінін түсінеді. Ол үшін ат пен ... - ... ... ... ... ойын ... балаға қарағанда шахмат тақтасындағы фигураларға олардың орналасу жағдайына қарай тайымдауының өзгеше ... ... ... ... Қабылдаудың жеке бөлшектерінің біртұтас көрнекі тұлға ... ... ... ... ... орналасу жағдайына орай олардың ерекшеліктерін түрліше қабылдауы.Ж.Пиаженің, А.Валлонның және басқалардың зерттеулері көрсеткеңдей, балада кейде мектеп ... да ... ... ... алмау, заттың атын оның тұрақты қасиеті (атрибугі) ретінде түсіне аларлық бағыты болады. Мысалы, егер сіз 3 жастағы ... сиыр неге сиыр деп ... деп ... ол сізге: немесе деп жауап қайтарады, яғни бала атау себебі туралы ... бұл жай ғана ат, ... ... ... белгіні ойлап тапқан деп ешқашан айтпайды. Ол әрқашан атауды сол зат қасиетінен іздейді: қант тәтті, сондықтан қант деп аталады, ... ол ... ... соң қант деп ... сиыр сүт ... сиыр деп ... ... әлі кішкентай болғандықтан және сүт бермейтіндіктен бұзау деп аталады дейді.
2.2. Мектеп алды кезеңіндегі балалардың дағдарыс мәселелері
Мектеп ... ... ... ... ... жағдайы оның аңғырттығы мен бірбеткейлігінің күрт өзгеретіндігін қарапайым бақылау арқылы көзге түседі. ... оның ... мен ... ... ... ... анық ... қоймайды. Үш жастағы баланың бойы тез өсіп, едәуір өзгерістер болады. Бұл кезеңде баланың тісі түсіп, оның ... жаңа ... ... Үш жастағы баланың кезеңі үш жастағы кезеннен ... ... ... ... ... баланың басынан өтетін дағдарыстың негізінен екі түрлі ерекшелігін қарастырып көрейік. Бала ... ... ... ... өзгереді. Мінезінде ойланбай істейтін жасанды қылықтар пайда болады, ... ... ... ... ... ... ол өзін сайқымазақ ретінде көрсетеді, Мұндай қылықтар баланың үш жасқа дейінгі ... ... оның ... оған жете мен ... ... ... әрекетінің пайда болуы нендей себептерге байланысты? Бала мұндай келеңсіз қылжақбас бейнелерді әсіресе, өзінің сыртқы тұрпатына, өзгелердің жүріс-тұрысына қарап еліктеп ... ... ... дауысы дірілдеп шығатын болса, соның сөйлеу ырғағьша қарап, бала өз дауысын да дірілдетіп шығаратын ... ... ... ... сөз ... қалжыңдаса, оған ешкім де таңданбайды. Өйткені мұндай мінез көріністері үш жасар балаларға тән ерекшелік екендігі оның дамуындағы заңды ... тән ... және онын ... ... ... ... сыртқа шығару белгілері болып саналады.
Үш жастары баланың ... ең ... ... оның жеке ... ішкі және ... ... елеул; өзгерістерге ұшырау себептерімен байланысты. Баланың мінезіндегі ... ... ... оның ... ішкі және сыртқы сапалы өзгерістердің пайда болуымен ұштастыру қажет. Өйткені баланың бойында жаңадан өзіндік ... ... ... ... ... ... ... адамдарға күлкілі болып көрінеді. Осы орайда бала мінезіндегі өзгерістердің ... ... ... ... ... орындаған рольден айқын көруге болады. Ол ересек адамдардың ролін ойнағанда өзін ерекше балалық аңғыртгықпен, балалық мінезбен көрсетеді. Оның күлдіргі ... сыры да, ... ... да ... ... ... мінездің жоғалуы онын есі кіріп, ақыл-ойының сапалық деңгейге көтеріле ... ... сөз. ... мінез баланың бойына сыналай еніп, оның аңғырт және өзіндік іс-әрекетінде елеулі өзгерістер тудырады. Сонымен үш жастағы дағдарыстың өзіндік сипатымен ... ... әр ... ... ... ақылы кіріп, сыртқы болмыстың мән-жайын түсіне білуге бағдарлап отырады. Қазіргі заманғы жеке адамның психологиясы мен психопатологиясындағы күрделі мәселелердің бірі - ... ... ... ... білу деп санар едік. Бұл мәселенің мазмұнын ашып көрсету үшін нәрселердің сыртқы әсерін қабылдаумен ұштастыра отырып ... ... ... ... ... сыртқы әсерлерді қабылдауындағы елеулі ерекшелік - оның түсінікті болуы, затты тікелей қабылдауы.
Қабылдайтын әсерлер комплексті түрде ішкі әсерлермен бір ... ... ... ... мен бірден сағатты көремін. Адамның сыртқы әсерді қабылдауын миы зақымданған ауру қабылдауымен салыстыру ... ... ауру ... ... көрсетсеңіз, оны танығанымен не үшін қажет екенін білмейді. Ол сағатта көргенімен оның қандай зат екенін ... ... ... ... ... ... ... салыстырып қарауға болады. Бала шахмат тақтасындағы түрлі фигуралардың түр -түсіне қарап, онымен ойнай білмесе де, ... ... ... ... ... ... ... олардың жүріс ретін, құрылымын анықтай алмайды. Ал шахмат ойнауды үйренген бала өзгеше ... ... Бала үшін қара ат пен ақ ... ... ... ... ... ал заттың жүрісін білетін екінші бала аттың қолайсыз жүрісі оның ... ... ... түсінеді. Ол үшін ат пен пешка - біртұтас ұғым. Жақсы ... ойын ... ... ... ... ... ... олардың орналасу жағдайына қарай пайымдауының өзгеше құрылымда екендігін түсіне білуі. Қабылдаудың жеке бөлшектерінің біртұтас көрнекі тұлға ретінде ... ... ... ... орналасу жағдайына орай олардың ерекшеліктерін түрліше қабылдауы. Біз қоршаған әлемді шахматшының шахмат тақтасы ... ... ... ... Біз ... ... немесе бөлек-бөлек тұрған жағдайын ғана емес, сонымен бірге барлық түйсіктер ... ... ... ... деп ... тілде тек атаулар ғана емес, сонымен бірге заттарды мағынасы да бар. Сәби заттардың мағынасынан көрі өзі ме ... ... ішкі ... де (, , ) сөз ... өте ерте ... ... Тілдің қарым-қатынас құралы ретінде пайдаланьш, көңіл-күйін де сөздермен атауға, оларды өзара байланыстыра алуды үйренеді. Сөздермен байланыс ... ... ... ғана ... ол ... да жиынтық түсінікті білдіреді. Кез келген сөз заттың бірлігін білдіре бермейді. Егер қазір суық ... тұр ... ал бір ... ... тағы да ... десе ... жекелей сезінудің өзі жинақтау әрекеті болып шығады. Сөйтіп, ішкі көңіл-күйін білдіретін процесс жалпылық мағынаға ие болады.
Сәби бөлме ... ... ... ... ... қабылдай алмайды, оңың ересектерден айырмашылығы сол заттардың бәрін тұтас түрінде қабылдайды. Ал ересектер көз ... ... ... ... ... және солай қабылдайды. Жас сәби өзіне дағдылы өмір әсерін қалай қабылдайды? Ол ... ... ... өз ... ... ұғына алмайды. Қарны ашып тұрса да, оған түсіне алмайды Аштықты сезінуді және дегенді түсіну арасында үлкен айырмашылық бар. Жас сәби өз ... ... ... біле ... Үш жасар баланың өз көңіл-күйін біліп, , , , деген жайттардың мәнісін ... ... яғни ол ... ... бағдарлай алады. Ал үш жастағы сәбидің басқа адамдарға қатынасын аңғаруы сияқты, үш жастағы бала өзінің әсерлену сезімін ... ... ... ... жет ... ... бойындағы дағдарысын сипаттайтын кейбір ерекшеліктер көріне бастайды:
1. Өмір ... ... бала ... кешірген нәрселердің мәнін түсініп, оларды жинақтап түсіну мүмкіндігі қалыптасады. Әрбір жаңа жүріс сайын тастар арасындағы жаңа байланыстардың пайда болатыны ... ... ... әрекетінде белгілі пайым, тұтас ұғым жасалады. Осыдан келіп үш жастағы баланың танымдық әрекеті жаңа сипатқа ие болады.
2. Үш жастағы баланың ... ... ... ... ... ... ... кешірген сезім күйлерінің даму жағдайын түсінерлік дәрежеге жетеді. ... ... оған ... ... өзғе ... ... ... жақтырмай сырт айналады. Кемтарлардың жүріс-тұрысысына күледі. Өз басынан кешірген сәтсіздіктеріне реніш білдіреді. Ал арадан көп уақыт өтпей-ақ, ашық-жарқын бола ... ... ол ... ... қорытып, оған жалпы сипат беруге ойы жетпейді. Мектеп жасындағы бала өз ... мен ... ... ... ... бастайды. Басынан кешірген ашу-ызалары тұтасып, оның ренішті жағдайлар жайындағы түсінігі қалыптасады. ... ... ... күйлерінің бәрі дара уақиға сипатында болып қала береді. Мектеп жасына дейінгі балада өзін-өзі бақылау, намыстану сезімдері ... ... бәрі бала өсе келе өз ... ерекшеліктерін әр алуан жағдайларды басынан кешіру арқылы сезіне алатын болады. Үш жастағы баланың дағдарысы осы өз ... ... ... мен ... ... ... алмау себептерінен туындап отыратындығын атап көрсетуді қажет етеді.
Мектеп жасына дейінгілердің өзімшілдігі басым. Бірақ ол ... ... жеке ... ... ... ... ... жатады. Осыдан келіп үш жаска қарай баланың бойында бірқатар күрделі құрылымдар пайда болады. Алайда мұндай өзгерістер мектеп жасына ... ... ... түрде ерекше сипатта болады. Баланың бойында пайда болған жана ... ... оның ... ... ... ... ... жойыла бастайды. Үш жастағы дағдарыс кезіңде балада ішкі және сыртқы өзгерістердің пайда болуы арасында оның тұңғыш маңызды түсіну ерекшеліктері ... енді ... ... ... ... ішкі ... де пайда болады. Мектеп жасына дейінгі кезеңде кездесе қоймайтын ... қиын деп ... ... да ... Бұл ... бала өз ... бағалау маңындағыларымен қарым-қатынаста қандай орын алатынын ол әлі де пайымдай алмайды. Соның салдарынан ол ... ішкі ... ... түсіне алмайды. Ал үш жастағы баланың дағдарыс кезінде мектеп жасына дейінгі ерекшеліктерінен ажырап, дамудың жаңа ... ... аяқ ... ... ... ... ... енді баланың бойыңда жаңа сапалардың пайда болуына қолайлы жағдай тудырьш, оның дамуын жаңа күрделі сатыға көтереді.
Баланың даму ... ... ... енді ол ... ... ... ... енгізуге тура келеді. Мұндай талап баланың әлеуметтік ... ... ... жете ... оның ... ... ... аша тусуді қажет етеді. Бұл қажеттілік әсер ететін жайттарды ұштастыра отырып, зерттеу ... сөз. ... өмір ... бұл ... ... даралап қарастырып, содан кейін оларды бірінен соң бірін байланысты деп қарастыру етек жайып келгенді.
Балалық шақтың қиын ... ... ... түпкі мәнін құрайтын не? Басты рөл неде? Баланың бітімі ме, әлді ортаның жағдайы ма? Генетикалық сипатының психологиялық жағдайы ма, әлде ... ішкі ... ма ... ... ... ... алуды қажет етеді. Шынында баланың дағдарыс кезеңінің тіршілік ортасына деген ішкі қатынасын мынадай екі ... ... ашып ... ... ... Ортаны практикалық және теориялық жағынан зерттеген кездегі бірінші басты кемшілік - бұл біз ... оның ... ... ... ... Қиын ... іс жүзінде зерттеумен айналысатындар мұны жақсы біледі. Сізге баланың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын ... ... ... онда тұрған алаңның көлемі, төсек-орыны, суға неше рет шомылатыны, төсек-орнын ауыстырып отыруы, үй-ішіндегілердің білім дәрежесі, ... ... және т.б. ... ... ... ... болады да баланың өзіне, оның жас ерекшелігіне көңіл ... ... ... ... ... жайында абсолютті көрсеткіштерімен бағалап, бала дамуындағы оның әлеуметтік жағдайын білдік деп есептейміз. Кейбір совет ғалымдары мұндай абсолюттік ... ... ... ... А.Б.Залкинд редакциясымен шыққан оқулықта баланың әлеуметтік ортасы оның бүкіл даму ... ... ... ... деген тұжырымына кез боламыз. Егер ортаның абсолюттік көрсеткіштерін алатын болсақ, онда кейбір тұста мұндай пікірмен ... ... ... іс ... ... ... да, практикалық тұрғыдан да мұндай тұжырым мүлдем жалған болып шығады. Ал баланың тіршілік ортасы жануар тіршілігімен салыстырып қарағанда ... ... ... ... ... өмір ... ол сол ... бір бөлшегі. Бала үшін әлеуметтік орта сырт емес. Егер бала әлеуметгік тіршілік иесі ... және оның ... ... орта ... ... онда ... баланың өзі де осы әлеуметтік ортаның бір бөлшегі деген қорытынды шығады. Осыдан келіп ортаны зерттеген кезде ... ... ... тиіс - бұл ... оның ... ... салыстырмалы көрсеткіштеріне көшу керек - баланың тіршілік ортасын зерттеу ... ... сәби бір ... ... сөйлемейді дейік. Оның тілі шыққаннан кейін де оның жақын адамдарының тілдік ортасы өзгеріссіз қалады. Бір ... ... де, бір ... ... де ... адамдардың тіл мәдениеті абсолюттік көрсеткіштері бойынша ешқандай өзгерген жоқ. Алайда сәби ... ... ... ... ... оның ... ... тілдің қатынасы қалыптаса бастайды. Бала тілінің шығуы оның психикалық дамуына күшті ықпал етеді.
514358445500Сәбидің кез келген алға ұмтылу қадамы оған деген орта ... ... Даму ... ... орта ... бір ... екі жасқа өткен кезінен бастап сапалы сипатта ... ... ... ... ... ... сезінуі оның танымында елеулі өзгерістер тудырады. Әлеуметтік ортаның баланың даму деңгейіне күшті ықпал ететіндігі бір жаста, 3, 7 және 12 ... ... ... ... ... ... бала дамуына ықпалы үнемі өзгермелі болады. Ал бала мен орта арасындағы қатынасты жалаң түсініп, оларды даралап ... ... ... Осы ... ... маңызды мәселелердің бірі - зерттеу нәтижелерін нақтылы тәжірибелермен ұштасты түрде қарап, одан теориялық қорытынды жасау. Сондай-ақ ... ... ... мен ... сөйлеуі мен ойлауының ерекшеліктерін біртұтас мәселе ретінде іздестіріп, олардың бірлігі мен даралық ерекшеліктерінің сыр-сипатын айқындап отыруды ... ... ... ... жайттарды зерттегенде олардың даралық қасиеттері мен бірлік негізін ашып ... ... ... Мысалы, сөйлеу мен ойлаудың қатынасын зерттей отырып, олардың әрқайсысына тән мәнді белгілерін ашып беру керек болады. ... ... ... ... үшін ... сөз ... сипатта болып, ол баланың акыл-ойының жемісі екендігін білдіреді. Сонымен сөздің мәні ойлау мен сөйлеудің ... ... ... Олар ... ... ... ... бұл сипат баланық қайсарлығынан да өзгеше бағдарда қарастырылуға тиіс.
1. Баланың бойындағы жағымсыз ... оның ... ... ... ... орыңдамауынан басталады. Оның тиісті талаптарды орындаудан бас тарту ... оған ... ... ... ... баланың сол ересектерге көңіл-күйінің қатынасына байланысты.
2. Баланың жағымсыз қылығынын ... ... ... ... ... ... ... болатын оның өзіндік қылығы, өз ойындағы мақсатка жету ниеттілігі.
Қасарыс да дәл ... Тіл ... қиын ... ... аналардын шағымы олардың қасарысьш қалатындығын жиі айтады. Бірақ қайсарлық пен қасарысу екі түрлі нәрсе. Егер сәби бір ... ... ... ... ол ... ... Бұл қасарысу қылығына ешқандай ұқсамайды. Қасарысу кезіңде бала өзіне қажетсіз нәрсені талап етеді. Бала өз қаүшнің болмысы үшін ... сол ... ... ... етіп ... ... ... көрсетеді. Бұл орайда әлеуметгік жағдайдың себебі орын алады.
Егер үш жастағы баланың дағдарысын іс жүзіңдегі сипаттарымен ашып ... ... оның мәні ... ... ... деп ... ... деп атауға да болады.
Дағдарыс кезінде баланың бойында қайта құрылатын психикалық. өзгеріс не? Бұл бала маңындағы жақын адамдарына - ... мен ... және ... ... ... ... ... білдіреді. Сондай-ақ баланың деген өзіндік ерекшелігін танытқысы келіп, оның бойында бірсыпыра мінез-қьшыктары пайда болады. Ондай қылықтар ортадағы ... ... Бір ... ... дағдарыс баланың жеке түлғасы мен оның маңындағы ... ... ... қарым-қатынасын қайта құрып, оларды өзгертіп отыруға бағытталатын психикалық фактор деп санаумыз ... жеке басы мен ... ... ... ... мұндай жағдайда патопсихология мен психологияда тірщілік әсерінің бастапқы түсінігі (единицасы) деп атауға болады. Баланың іштей сыртқы ортаға қатынасын білдіруді біз оның ... деп ... онда бала өзі ... ... ... жайында оған қатынасын, басынан кешірген күй-жайын аңғарған болар едік. Мұны баланың белгілі бір нәрсеге іштей қатынасы деп түсіну ... ... Кез ... ... ... баланың танымын дамытады. Мұндай таным түйсіну, қабылдау, елес, қиял, зейін қою т.б. Кез ... ... ... ... оған ... өзі баланың танымдык әрекетін дамытады. Таным әрекеттері бала дамуындағы психолоиялық күрделі процестер екенін білеміз және мұндай, процестердің бәрі ... ... ... ... өзі биологиялық және әлеуметтік бағдардарды білдіретін адам мен ... ... ... ... ... ... ... әсерленудің атқаратын қызметі ерекше. Өйткені бала басынан кешірген оқиғаларға әсерленіп, олардың мазмұн-мәнісін ... ... ... ... қиындығымен балалық шақ үшін аса маңызды. Бір отбасында ... ... ... ... ... ... жиі кездестіреміз. Өйткені белгілі бір жағдаңда балалардың әсерленуі түрліше ... ... Әсер ... орта баланың дамуына күшті ықпал етеді. Сондықтан әсер етуші орта мен оған ... ... ... ... ... жан дүниесіне ықпал етіп, түрлі әрекеттер жасауға, көптеген нәрселердің сырын білуге жетелейді.
2.3. Баланың үш жастағы дағдарысы.
Үш жастағы дағдарысты қарастыруға себін ... үш ... ... бар. ... бұл ... баланың өтпелі кезеніне байланысты.
Өйткені бала психологиясында бұл кезеңде жаңа-құрылымдар мен саналы ерекшеліктер пайда ... Бала ... ... ... пайда болуын оның жақын арадағы даму аймяғына қатысгы қасиеттерді өзгеру заңдылығымен ұштасты түрде іздестіру керек ... ... ... тек ... ... ... болмайды. Біз іс жүзіндегі тиісті материалдарды талдаудан баста- уымыз керек, мұндай материалдарды ... ... ... сүйену қажет. Үш жастағы дағдарыстын мән-жайын ашып көрсету үшін балаңың дамуьшдағы сыртқы және ішкі жағдайларды қарастыру қажет. Бұл ... ... жері ... үш ... дағдарысқа ұшырау себептері нендей жағдайларға байланысты болады және оның қалыпты жағдайдан ауытқуына әсер етуші фактор қандай? деген мәселенің мәнін ... ... ... ... ... ... ашып ... біріншіден, дағдарыс баланың бойындағы мұндай жағымсыз қылықтарын оның тіл алмай, қасарысуынан айыра білу қажет. Баланың жағымсыз қылықтары ... ... ... мен айткандарының бәріне қарсы шығады. Алайда баланың бір нәрсені істеуге зауқы болмаса мұның бәрі жағымсыз қылықтары мен қарсылық керсетуін ... ол ... ... оған ... ... ... ол ... тесегіне жатып ұйықтамайды), мұның бәрін дағдарыс кезенінің көріністері деп ... ... Бала ... ... ойындағысын істегісі келеді. Бірақ оған тыйым салынады. Бұл жайттардың бәрін қисық-қынырлық қылық, жағымсыз ... ... ... ... ... баланың ересектер талабына қарсы әрекеті оның өзі ұнатқан іспен шғылданғысы келетінін көрсетеді.
Баланың үлкендердің талабына қарсылық ... ... ... ... ... оның ... ойы мен тілегін іске асыруға ұмтылуын көрсетеді. Мұндай қылық бала әрекетіндегі өзіңдік санасындағы өзғерісті, оның сапа жағынан жаңа сатыға ... ... ... ... ... ... осындай қылықтарынан айқын байқалады. Егер баладан басқа бір нәрсені істеуді ... ... оңца ол бұл ... ... ... ... ... қарсылықсыз орындайды.
Біз клиникада өзіміз байқаған мынадай мінез-құлықты мысал етіп келтірейін. Үш жастағы дағдарыс кезеңі ... ... 4 ... қыз бала өзін ... мәселесін талқылайтыи конференцияға ертіп баруды өтінеді. Қыз оған баруға жинала бастайды. Мен қызды жүре ғой деп ... ... оны мен ... ол тіпті барғысы келмей калды. Ол барынша қарсыласып бақты. , - деп едім, оған да келмеді. Оны өзімен өзін ... ол ... ... Оны ... өкпеледі. Бұл орайда оның қасарысып айтқанға көнбеуінен ызаланып булығып ренжу пайда болды. Ол өзінің ... ... оған жүр деп ... сөз ... ... ... ... ашу-ыза кернегенде әмірлі дауыспен айтқан сөз де оған әсер етпейтінін байқатты. Бірсыпыра авторлар мұндай жайттарды көркемдеп жазды. ... ... адам ... ... ... үнмен: десе, ол қарсылық' көрсетіп, дейді. Қасарысу оған айтылған сөздердің мәніне ... ... ... ... ... нақтылы көрінісі.
Жағымсыз әрекетгің тіл алмаудан екі түрлі айырмашылығы бар. Біріншіден, бұл ... өзге ... ... ... жасау манызды орын алады. Бұл ретте балара айтқанды ... оны ... ... ... маңызына емес, өзге адамдармен қатынас жасау ниеттілігіне байланысты. Жағымсыздык мінез-қылық әлеуметтік сипаттағы әрекет, бұл орайда балаға қойылған талап мазмұны емес, оның мәні ... ... ... ... - ... ... ... деген жаңаша қатынасы. Ол ашу-ыза әсерімен әрекет етпей, өзінің. көңіл-күйіне ... ... ... ... ... бой ... мен әрекетгену үш жастағы балаға тән мінез ... ... ... ... ... ... кезеңінде оның ашу-ызасы мен іс-әрекеті бірігіп кететінін көрсетеді. Мектепке дейінгі жаста басқа адамдарға қатысты әрекет те пайда ... ол өзге ... ... ашу-ызадан туындайды. Егер баланың қарсылығы белгілі бір жағдайға байланысты болса, онда оны баланың жағымсыз қылығы деп санауға болмайды. ... ... ... ... дәл сол ... ... ... жандайда көрініс табады.
Үш жастағы дағдарыстың екінші көрінісі - ... ... ... ... қылық. Қырсығудың өзін қасарысудан ажырата білу керек. Мысалы, бала бір нәрсенің орындалуын өзінше талап етіп қасарысып тұрып алады. Бұл қырсықтану ... бұл үш ... ... дейін де кездеседі. Мысалы, бала бір затты иемденгісі келеді, бірақ оны бірден ала алмайды. Ол бұл ... ... ... ... қол ... Қырсықтану дегеніміз, сәбиге бір зат оған аса қажет болғандықтан ... ... ол ... ... үшін ... ... Ол өз ... орындалуын тілейді. Айталык, сәбиді ауладан үйге шақырдық дейік; ол көнбейді, бірақ біз оның үйге кіру ... ... ... ол ... ... бәрібір үйге кірмейді. Сәбидің қырсықтану себебі өзінің бастапқы шешіміне ... ... Тек осы ... ғана қырсықтануға жатады. Қырсықтануды кәдімгі қасарысудан ерекшелейтін екі сәт бар. Оның бірі - жағымсыз қылыққа ... оның ... ... бар. Егер бала дәл ... ... етіп тұрған нәрсесін қасарысып сұраса, бұл қасарысу болмайды. Мысалы, ол шанамен сырғанауды ұнатады, сондықтан да күні бойы аулада ... ... сәт. Егер ... ... ... тән болса, яғни бала ересектердің айтқанына керісінше әрекет жасайтын болса, қасарысу ... ... ... ... ... ... деп айтуға болмайды. Баланың дағдарысқа ұшырау кезеңіне дейін оның өзіне деген ниет-қылығының себептерін қалайша болатындығына көз жеткізуіміз керек.
Үшінші сәт - ... ... ... ... ... ... өріс-еркіндік, батылдық, имандылық тәрбиелерін бала бойына сіңіріп, оларды жеке ... ... ... ... роль ... ... ... даярлықтан өткізу барысында оқыту мен тәрбиелеудің төрт міндеті қарастырылады.
Бірінші міндет: әлеуметтік дамуда баланың үлкендермен ... және өз ... ... ... ... мүмкіндіктері көзделеді, өз отанына, отбасына халқының салт-дәстүріне көңіл бөлу жолдары қарастырылады.
Екінші ... ... даму ... мына міндеттер ерекшеленеді: айнала қоршаған өмірмен таныстыру мәселелерін түйіндеу, оның тәсілдері мен ... ... ... әсемдік даму эстетикалық барысында өмірге деген құштарлық мен көркемдік танымды қалыптастырады.
Төртінші міндеті: дене тәрбиесі дамуында салауатты өмір ... ... дене ... ... ... мен дұрыс дамуы, өзін қоршаған ортамен байланысы, өз денсаулығына, ауру-сырқау т.б. қауіп қатерден сақтану қарастырылады.
Қазақастан Республикасының 2010 жылға дейінгі білім ... ... ... бағдарламасында үздіксіз білім берудің бастапқы деңгейі мектепке дейінгі тәрбие және оқытуда баланың бойында оқу ... ... ... жеке ... ... яғни ... ... ерекше көңіл бөлініп отыр.
Мектепалды даярлықтың негізгі мақсаты 5 6 ... ... дене ... психикалық саулығын қорғау және нығайту ақыл ойын жетілдіру, олардың ... ... ... ... іскерлікпен, дағдылардың алғышарттарын қарай отырып, бастауыш мектепте білім алуға бірдей бастапқы мүмкіндіктермен қамтамасыз ету. 5 - 6 ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың мектепалды даярлық топтарында немесе жалпы білім беретін мектептердің мектепалды сыныптарында, мектепке дейінгі шағын орталықтарда мектепалды даярлық бағдарламасы негізінде ... ... ... балалардың дамуы және тәрбиелеу ерекшелігі. Дене бітімінің дамуы. Күн тәртібі. Өздігімен әрекеті. Үш ... ... ... және балалармен қарым-қатынасы. Оқу әрекетін ұйымдастыру.
Дене тәрбиесінің теориясы мен ... ... ... ... ... ... ұғымдары. Мектеп жасыңа дейінгі балалардың дене тәрбиесінің теориялық негіздері. Дене тәрбиесінің мақсат міндеттері. Дене тәрбиесі ... ... ... ел ғалымдарының /В.Трейер, В.Етерн, К.Бюлер және т.б/ зерттеулерңідегі мектеп жасына дейінгі балаларға дене тәрбиесін беру мәселелері. ... ... ... балалардың дене тәрбиесі туралы педагогтар мен педиатрлардың ... ... ... ТМД ... дене ... ... мен тәжірибесінін қалыптасуы. ( Е.Г.Леви-Горниевская, П.Ф.Лесгафт, А.И.Бықова, Т.И.Осокина, ДВ.Хухлаева).
Қазақстандық ғалымдардың мектеп жасына дейінгі балалардың дене ... ... ... ... ... ... Т.Иманбеков және т.б/. Қазақ халқының тәжірибесіндегі дене тәрбиесіне байланысты салт- дәстүрі (кұрсақтағы тәрбие, ... ... ... ... ... ... ойындардың орны. Мәдени-гигиеналық дағдыларын тәрбиелеу.
Ақыл-ой тәрбиесі теориясы және әдістемесі
"Ақыл-ой тәрбиесі", ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың ақыл-ой тәрбиесі туралы Я.А.Коменский, ... ... ... және т.б ... ... жасына дейінгі балалардың ақыл-ойының оқыту процесінде дамуы /ДЖ.Брунер, Ж.Пиаже және т.б/.
Мектеп жасына дейінгі балалардың. ақыл-ой тәрбиесішн психологиялық негізі ( ... ... ... Ресейдегі мектеп жасына дейінгі балаларға ақыл-ой тәрбиесін беру теориясы (Е.И.Водовозова, П.Ф.Каптерев, Е.И.Тихеева, А.П.Усова).
Ақыл-ой тәрбиесінің мақсат, ... ... ... ... ... мен ... ... Мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық белсенділігі және қызығушылығын қалыптастыру. Мектепке дейінгі дидактика. Мектеп ... ... ... ... ... және ерекшеліктері. Оқыту әдіс-тәсілдері және оның жіктелуі. Оқыту формасы. Оқыту принциптері және ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың ақыл-ой тәрбиесінд білім жүйесінің орны. Балабакдіада берілетін білім мазмұны. Балаларды қоршаған ортамен таныстыру ... ... ... ... және ... ... жасына дейінгі балалардың интеллектуальдық дамуы және тәрбиесі. Мектеп жасына дейінгі дары иды балалармен жұмыс ерекшелігі.
Жеке тұлғаны ... тағы да бір ... ... бала ... ата - ... ... ... немесе біреуінің бала тәрбиесінен шет қалуы , яғни , ... ... емес ... ... ... болады. Отбасындағы орта қандай болса , бала сондай болып өседі. Отбасындағы жайсыз ахуал қандай болсын балаға ауыр әсер ... ... күші мен ... ... ... , осы ... дейінгі тәжірибесіне , мінезіне , тәрбиесіне ,тәрбиелілігіне ,сезімталдығына ... ... ... ... үшін ата - ана не ... ... мен шектеуді шектен тыс қолданбау.
:: Балаға жекелей ықпал жасау керектігін ... ... ... ... ... ... ... қатыстыру , бірақ жағдайды үнемі бақылауды ұмытпау.
-Әңгімелесу , түсіндіру , бірақ бірден үлгілі мінез - құлықты талап ... ... бала ... ... ... ... -құлқындағы кішкене болса да өзгерістерді бақылау.
:: Бала жетістікке өзі жету арқылы бақыт пен ... ... ... әдепті сөйлесу.
:: Балаға сену керек , әрине , бұл ең маңызды.
- деп В.А.Сухомлинский айтқандай , >
2.4. Бала ... ... ... ... ... ... ... Қыңырлык жекё бастын ерекшелігі емес. Жағымсыз қылықтар баланың қандай да ... ... ... ... ... ... Ал қыңырлық бала тәрбиесінің қалпына қарсы, өмір ... ... ... ол ... баланың өзіне тән риза болмауын білдіреді, сәби ... ... ... бәріне жауап береді. Бұл жерде қырсықтық белгі адамға қатысты ... 3 ... ... ... барлық өмір салтына қарсы. Бұрын ол қызыққан ... ... ... ... ... ... ... сол, ол қалайда өзінік қаүшн орындауға табандылық көрсетуі.
Буржуазиялық сипаттағы ... ... үш ... бала ... дағдарыстың негізгі белгісі болып саналады, Өйткені бұрын әулетте еркелетіп өсірілген бала енді айналасындағы адамдармен қатынасы ... ... ... ... енді ... білдіру пайда болып, оған бұрынғы жасалған әрекеттерге жасырын түрде қарсы шығып, ... риза ... ... ... ... - ... ерік ... өзімшілдік мінез деп аталады. Бұл баланың дербестік бағытын көрсетеді. Енді бала бәрін өзі істегісі келеді.
Талданып отырған дағдарыс ... ... ... үш түрі бар деп жұр, ... ... ... ғана ... бар. Оның біріншісі - қарсылық көрсету. Баланың мінез-құлқындағы бірқатар көріністердің бәрі қарсыласу сипатында болады. Оның мінез-құлқы ... ... ... ... беріп, өз маңыңдағылармен ұрысьш, таласып, үнемі ренжісу жағдайында болып көрінеді. Баланың ата-анасымен қақтығысы әдетке ... ... орай ... өзі ... ... Мысалы, бұрын тату болған семьяда бала өз анасына дейді. Бюлер осы тақырыпқа сәйкес семьяның ренішің суреттеп жазды.
Бала өз ... да ... ... ... ұстағысы келмейді, онын сөздерінде балағаттау мен кемсіту сөздері пайда болады. Мұңдай сөздер орынсыз айтылады. Бұлардан басқа тағы да екі ... ... ... атап айту ... ... ... бала ... оның талап-тілектерінің бәрі орындалып, ол нағыз өзінің өктемдігін жүргізуге тырысып бағады. Бұл ... әр ... ... ... ... ... байқалады. Жалғыз ғана баласы бар семьада өктемдік етуге ұмтылушьшық кездеседі. Оңдай бала маңындағы ... ... ... ... ... келеді. Ондай баланың шешесі үйден шықпауға тиіс, бала талабы бойынша шешесі ... ... ... Ол ... ... бәрін оған алып беру керек. Ол ұсынған тағамды жемейді, өзі сүйген тамақты ғана ішеді. Бала айналасындағы адамдарға билік жүргізу үшін неше ... ... ... Ол ... ... ... ... өзгелердің, бәріне әмірші болғысы келеді. Ал кейбір семьяда мұндай сипат қызғаншақтық деп те ... ... жасы кіші не ... ... ... ... үш жастағы баланың бойында жиі кездесетін мінез нышандары осындай. Бұл ерекшелікгердің бәрі бала ... ... ... ... отыратын қасиеттер. Бұл жайттар барлық зерттеушілердің назарына іліккен мәселелер.
Осы ерекшеліктер бала тәрбиесін қиын етіп көрсетеді. Бұғын тәрбиесі онша қиьш ... бала енді ... үшін ... ... ... Бала қысқа мерзім арасында күрт өзгереді деген ... ... ... ... жүрген енді қыңыр, тентек, қасарысқан, жексұрын, қызғаншақ әрі өзімшіл тіршілік ... ... ... оның семьядағы бүкіл болмыс-бітімі күрт өзгереді,
Біз атап көрсеткен ерекшеліктер бала бойында ... ... оған ... ... мен өзіне туыс адаңдарының да қарым-қатынасында елеулі өзгерістер болатынын аңғарамыз. Мұның бәрі, ең алдымен, семьялық тәрбиеде оның жеке дара ... ... ... ... ... мектепке дейінгі мекемелер бар. Ал жекелеген елдерде қайырымды тәрбиенің теріс формалары қолданылатын қоғамдык пана болу мекемелері де бар. ... ... ... жас ... ... кеңінен тараған түрі семьялық жеке тәрбие болып табылады. Семьялық тәрбиенің басты ерекшелігі - бала өздігінен ешнәрсеге ұрынып ... ... әрі ... ... ... деп ... ... сәбилік кезеңінде елеусіз нәрсеге ашу шақырып, маңындағы ... ... өз ... ... ... Соған орай ұш жастағы дағдарыста екі жақты құбылыс пайда болады: Бала қиқарлық көрсетіп, ашу-ызасын шешесіне, ойыншықтарына ... кею ... ... Баланың мұндай қьшықтарын екінші жағынан қарағанда оның өзімшілдік әрекеті мен дербестігін, белсенділігін көрсететін сияқты. Баланың бойында енді деген ... ... ... сол ... ... ... есу ... Мұндай ерекшеліктер баланын өзіне деген қатынасынын өзгергенін көрсетеді.
2.5. Үш жасар баланың мінез-құлқы мен әрекеттерінде пайда болып отыратын қылықтары
Жалпы ... ... ... мен ... ... болып отыратын қылықтарынын бәрі оньщ өзіндік өскендігі мен айналасындағыларға ... ... ... ... ... ... ... саналады. Мұндай. ерекшеліктердің бәрін кейбір зерттеушілер бала дағдарысьша тан касиет деп атайды. Мен Дарвиннін мынадай пікіріне көңіл ... бала ... ... ... ... ... дене мүшесі ғана бөлінеді, бірақ ол анасынсыз тамақтана да, ... да ... ... мұны сәбидін биологиялық тұрғыдан дербес өмір сүре алмайтындығы (қалталы жануарларда морфологиялық бейімділігі бар ... бар ... оған ... ... төлі ... ... ... отыр. Дарвин пікірін жалғастыра отырып, сәби жас ... ... ... бөлектенеді, бірақ психологиялық жағынан өзін қоршаған адамдардан әлі де бөліне алмайды деуге болады. ... 3 ... бала ... ... ... адамдардан бөліне алмайды және үш жастағы дағдарыс кезінде ол өзінше ешкімге тәуелсіз өздігінен тіршілік етуге бейімделу сатысына көтеріледі деп ойын ... ... ... ... мәселенің ерекшеліктеріне тоқталып өтейін. Бұл белдеуді екі топқа бөлуге болады. Оның бірі - сәбидің дербестікке ұмтылу ... ... ... ... ... ортасындағы әр алуан қарым-қатынастарға іштей назаланады, ашу-кекті болып қиналады, сырттай оларға реніш ... ... ... Осының бәрі баланың бойында ызакорлық өзгерістерге ұшыратады, нервтік науқасқа ұшырау салдарынан бала ... ... ... қуығын ұстай алмай, зөрін төсегіне жіберіп кою сияқты халге ұшырайды. Бұл үш ... ... ... ... жайт. Ұқыптылықка үйретілген бала дағдарыс кезінде өзінің дамуындағы бұрынғы сатыларында кездескен ерекшеліктерін қайталауға мәжбүр болады. ... ... ... ұйқы және ... ... ... салдарынан баланың сөйлеуі күрт өзгереді. Кекештік пен тұттықпалық пайда болады, қырсығып ... ішкі ... ... ... ... жата ... аунайды. Мұның бәрі ішкі дертті қозғағандай болып көрінеді. Іс жүзінде мұндай қьшықтарының бәрі баланың жағымсыз қылығын онымен санаспағаңдыққа қарсьшык ... ... ... ... ... болып табылады.
Үш жастағы дағдарысы өте қиын өткен дені сау сәби 4 жасқа қараған шағында (ол трамвай кондукторының ұлы еді) ... өз ... ... ... ... ... Оның ... бәрі орыңдалуға тиіс еді. Мысалы, ол көшеде шешісімен келе жатып оған ... қаүш жоқ ... да ... жатқан қағазды анасына алып бер деп талап етті. Сәбиді бізге дерті қозған деген шғыммен алып ... Оның ... ... ... ол ... жата қалып шыңғырады, қол-аяғын сермеп жер соғады. Бірақ бұл көрініс ауруға ұшырау әбігері емес-ті, мінез-құлық түрінің дерекі көрінісі еді. ... бұл ... ... ... оның сәбилік кезеңіндегі әрекеттеріне қайта орлауы деп ... Біз ... ... бұл ... ... ... ... басқаша қарсыласып жанжал шығаруға оның шамасы жеттпейді. Мен мұны үш жастағы дағдарыстын негізгі белгілеріне жатпайды. Мұндай көріністер семья тәрбиесін де ... ... ... оның қиқарлығы мен өзімшілдік ерекшеліктерін ашу-ызамен көрсетуі болып табылады.
Осы баяндалған мазмұндар баланын даму процесіңце нендей өзгерістер болатындығын және ондай ... ... ... ... ... теориялық тұжырымдар жасап көрейік. Үш жастағы баланың дағдарыстык кезеңі оның ... ... ... қылықтары арқылы көзге тұседі. Мұндай дөрекі қылықтарды анықтау мақсатымен тиісті бақылау жүргізіліп, оның себеп-салдары ... ... ... мақсаты бір жағынан дағдарысты кезеннін алдын ала болжап, оны дұрыс бағалауға арналса, ал екінші ... сол ... ... ... ... де ... алуы мүмкін. Біз үш жастағы дардарысты балаңың әлеумеутгік ортадағы қатынасын өзекті мәселе деп ... Үш ... ... ... ... жағымсыз әрекет тіл алмауын дағдарыстың негізгі көрінісі қасарысудан айыра бідмуіміз ... ... бұл ... ... ... да өзгеше бағдарда қарастырылуға тиіс.
1. Баланың бойындағы жағымсыз әрекет оның ересектер талап еткен тілектерді ... ... Оның ... талаптарды орындаудан бас тарту себебі оған қойылған талаптың мазмұнында ... ... сол ... ... ... ... Баланың жағымсыз қылығынын көрініс беруі қойылған талаптан тәуелсіз түрде пайда болатын оның өзіндік ... өз ... ... жету ... да дәл ... Тіл ... қиын балалары жайындағы аналардын шағымы олардың қасарысьш ... жиі ... ... ... пен ... екі түрлі нәрсе. Егер сәби бір мақсатқа қалайда жеткісі келсе, ол ... ... Бұл ... ... ешқандай ұқсамайды. Қасарысу кезіңде бала өзіне қажетсіз нәрсені талап етеді. Бала өз қаүшнің болмысы үшін емес, сол кажетгі ... ... етіп ... ... ... ... Бұл орайда әлеуметгік жағдайдың себебі орын алады.
Дардарыстың сан қилы ... Өзге ... ... ... себептермен ұштасты екенін білдіреді.
Егер үш жастағы баланың дағдарысын іс ... ... ашып ... ... оның мәні әлеуметтік қатынастар дағдарысы деп аталады, солай деп атауға да болады.
Дағдарыс кезінде баланың бойында қайта ... ... ... не? Бұл бала ... ... адамдарына - әкесі мен шешесіне және ... ... ... ... көзқарасын білдіреді. Сондай-ақ баланың деген өзіндік ерекшелігін танытқысы келіп, оның бойында бірсыпыра мінез-қьшыктары пайда ... ... ... ортадағы жағдайды өзгертеді. Бір сөзбен айтқанда, дағдарыс баланың жеке түлғасы мен оның маңындағы адамдардың ... ... ... қайта құрып, оларды өзгертіп отыруға бағытталатын психикалық фактор деп санаумыз керек
2.6. Неміс ғалымы К. Штумфтың 3 жасар баланың мінез-құлқын байқау ... ... ... К.Штумфтың байқау нәтижелері бойынша бұл мәселенін одан әрі зерттеу жандана түсті. Ол өзінік ерекше дамып келе жатқан баласын бақылаған. Оның ... ... ... (3- 4 ... осы тілдің көмегімен 1 және 2 сөйлегенімен әдеттегі өзге сәбилерге ұқсамайтын еді. Бала ... ... ... ... ... ол өзінің дербес тілінде жауап берді. Бұл кемелденен тіл ... ... ... сөйлеуге бірнеше жыл бойы машықтанады) ол жекелеген-сөздердің бірлігі мен құрылысының күрделі ... ... ... Өз тілін пайдаланып жүрген сәби бір күні ата-анасы кешке үйге келгенде ... ... оның ... ... тастап, кәдімгі неміс тілінде сөйлеп кеткенін хабарлады. Бұл оқиға әдет ... ... ... еді. ... өзі ... дербестік тілімен сөйлеу кезеңінің бірнеше жыл бойы ... ... бала ... ... болатын. Бірнеше жыл бойы кешеулдеп қалу себебінен дербестік тілі енді бұрк етіп дамып ... ... даму ... ... Бала ... ... өзгеріс табиғи заңдылық екені бәрімізге белгілі жайт.
Қорытынды
Қорыта келгенде, баланың үш жастағы дағдарыстары баланың ішкі өзгерістеріне байланысты ... ... ... Бұл бағытта ішкі және сыртқы сипаттар ... ... ... жоқ ... Сәби ... ұшарайды. Онда қандай елеулі өзгерістер болады? Бала не себептен қысқа мерзім ішінде осындай ... ... жасы ... ... ... ... болудың да қүш жоқ сияқты. Өйткені баланың даму процесін түйіні мол шырмаулы мәселе екен деп санау да ... Бұл ... ... тек ішкі табиғи процесс деп түсіну де дұрыс емес. ... ... ішкі ... ... даму деп ... онда бүл ішкі секреция бездерінің өзгеруі болып шығады. Міне осы заңдылыққа ... ... ... мен ішкі даму жасы деп ... ... ... ... мен ішкі даму процесін баланың жеке басы мен ортаның бірлігі нәтижесінде оның дамуына ықпал етуші жағдайлар деп ... ... ... Өйткені бала дамуындағы бұрынғы сапалар мен оның жасы өскен сайын жаңа қадамдар жасауына ... ... ... ... ... отыратындығын көрсетеді. Егер дамудың ішкі процесін дұрыс түсініп, оның себептерін ... ... ... онда ... дағдарысқа ұшырауы туралы теорияларға қарсы болудың да қаүш бола ... ... ... әсер етіп ... ... ... ... күш деп санайтын болсам, онда ортаның әр түрлі жас кезеңдерінде дағдарысқа ұшырау ... оның ішкі ... ... ... жаңа ... ... деп ... Өйткені баланың жасына қарай тіршілік ортасына әсерленуі түрлі сипатта болады. Бұл шындықты бекерлеуге ... ... ... жоқ. Бала ... жана сапаларды игеріп, сатымен жоғары өрлеген сияқты болып отырады.
Баланың дамуында дағдарысқа ұшырау үнемі болып отыратын ... 3 жас пен 7 жас ... ... ... ... ... ... Осы кезеңде бала психикасының дамуында айтарлықтай жаңа сапалар ... ... олар ... ... өту ... елеулі қиыншылықтарды басынан кешіреді. Соның салдарынан белгілі жас кезеңнің ерекшеліктері сапалык ... ... ... жас ... тән қасиеттердің жасалуына бейімделеді.
Баланың бойындағы ерекшеліктер 3-6 ай ішіндегі адам танымастай жаңа өзгерістерге ұшырап, оның ішкі ... ... ... ... болады. Ал, баланың дағдарысқа ұшырау белгілері елеусіз ... қала ... Осы ... оның ... ... ... ... орта мен маңындағы жағдайларға тәуелсіз екеңдігін аңғартады. ... ... ... ... қылығындағы өзгерістер бізді таңдандырады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. А.С.Макаренко. Тәрбие туралы лекциялары. - Алматы, 1968.
2. В.А. ... ... ... ... - Алматы, 1976.
3. Караковский В.А. О подростках. - М.: Педагогика, 1970.
4. Божович Е.И. ... и ее ... в ... воз-расте.-М.,1968.
5. А.Г.Хрипкова, Д.В.Колесов. "Жаманнан жирен", "Зиянды әдебиеттер және одан алдын ала ... ... - ... ... ... ... Е.Н. Пугь к ученику. - Москва: Просвещение, 1988.
7. Дубровский А.А. Открытое ... ... ... - М.: ... ... ... Е.М. Изучение личности учащегося и учени-ческих коллективов. -М.: Просвещение, 1985.
9. Психология. ... ... - Орал - ... Т.Сабыров. Балаларға ақыл-ой тәрбиесін берудің кейбір мәселелері. - Алматы, 1977.
11. Ө.А.Уманов, В.А.Парфенов. Бала бақыты. - Алматы, 1979.
12. ... Б.А., ... А.П.. Мы и наши ... - М.: Московский рабочий, 1988.
13. А.Г. Хрипкова. Үл ... қыз ... - ... ... ... А.Г. Биологическое и социальное в развитии, формировании и воспитании человека. Библиотека "Актуальные проблемы педагогики и ... - М.: ... 1970. ... ... ... - М.,1990.
16. Р. Қоянбаев. Тәрбиетеориясы. - Алматы, 1991.
17. Ж. ... Р. ... ... - Астана, 1998.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі баланың мінез-құлық мотивтерінің қалыптасуы5 бет
Сюжеттік – рольдік ойын туралы педагогикалық зерттеулер7 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы ақпарат6 бет
Аддиктивтіліктің түрлеріне психологиялық талдау жайлы4 бет
Жәбірленуши тұлғасының психологиялық анализі7 бет
Кәсіпорында персоналдың мінез-құлқын басқаруға талдау («эйр астана» ақ мысалында)33 бет
Тұтынушыларды зерттеу36 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет
"тірек-қимыл жүйесі,жас ерекшелігі.баланың жеке басына қойылан гигиеналық талаптар"9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь