ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында фашистік жаңа соғыс ошақтарының пайда болуы

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

1.тарау. ХХ ғасырдың 20.30 жылдарында фашистік жаңа соғыс ошақтарының пайда болуы
1.1 Фашизм идеологиясы және оның ерекшелік сипаттары ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Еуропада фашистердің саяси билік басына келуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.3 Жаппай қарулану және Еуропа орталығындағы милитаризм ... ... ... ... ... .16

2.тарау 30.жылдарда Еуропадағы Халық майданы және соғысқа қарсы күрес
2.1 Франция мен Испаниядағы Халық майданының жеңісі ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.2 Испаниядағы азамат соғысы және оның халықаралық саясаттағы салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

3.тарау Соғыс қарсаңындағы саяси дағдарыстардың сипаты мен салдары
3.1 Аншлюс және Орталық Еуропадағы герман агрессиясының басталуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
3.2 «Чехословак мәселесі» немесе Мюнхен келісімінің мәні мен салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
3.3 1939 жылғы кеңес.герман келісімінің сипаты, оның тарихи маңызы ... ... .55

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. ХХ ғасыр адамзаттың ғылыми, әлеуметтік және ұлттық прогресс жолында ғаламат табыстарға жетуімен есте қалды. Сонымен қатар, бұрын белгісіз болған фашизм және әлемдік соғыстар сияқты жойқын құбылыстарды да атап өтпеске болмайды. Бұл құбылыстардың экономикалық, саяси және идеологиялық түп-тамыры әлі толық зерттеліп болған жоқ.
Капиталистік дамудың біртекті болмауы мемлекетаралық қатынастарға да әсер етті. ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында ұлттық монополистік топтардың капитал салу аймағы, шикізат көздері мен
жұмыс күші үшін бәсекелестік күресі қарқынды жүре бастады. Осындай жағдайда аса белсенділік көрсеткендер әлемді бөлісуден құр қалған мемлекеттер болды. «Күн шуағы астындағы жер» үшін ірі державалардың бәсекелестігі тек экономикалық және дипломатиялық жолмен ғана емес, таза әскери тәсілдер арқылы жүрді.Осыған байланысты ол мемлекеттердің экономикасы мен қоғамдық өмірінің милитаризациялануы қарқынды жүрді,соғыс пен зорлықты ақтайтын түрлі идеялар мен теориялардың таралуы басталды.
1914-1918 жылдары болған Бірінші дүние жүзілік соғыс және ол аяқталған соң әділетсіз жасалған Версаль-Вашингтон жүйесі әлемді реттеудің орнына, халықаралық қатынастарды одан ары шиеленістіре түсті және Екінші дүние жүзілік соғысқа себеп боларлық тарихи алғышарттарды қалыптастырып берді.
Бірінші дүние жүзілік соғыстан кейін, оның аяқталмағандығы салдарынын, Еуропаны ұлтшылдықтың жаңа бір толқындары торлай бастады. Шекараның осы заманғы бейнелері, бейтарап алап, ұлттық диаспора, виза, кеден дегендер тұңғыш рет пайда болды. Еуропа мен Америка экономикасының үйлестірілмеген, келісімсіз өсуі салдарынан болған экономикалық торығу, нарықтың сыртқы экономика үшін жабықтығы, экономикалық томаға-тұйықтық, елдердің өздерін өздері қамтамасыз ету үрдістерінің етек алуы – осының барлығы жиналып, өмірге ұлтшылдықтың жаңа бір түрлерін алып келді. Германиядағы экономикалық құлдырау, Бірінші дүние жүзілік соғыстың нәтижелеріне наразы болған герман басшылығының кекшілдік кеудемсоқтығы жағдайында билік басына Гитлердің фашистік режимі келді де, Екінші дүние жүзілік соғысты бастады /1. 262/.
Бірінші дүние жүзілік соғыс пен Екінші дүние жүзілік аралығында тыныштықты сақтау жөніндегі келісімдердің көп жасалғандығы соншалық олардың санынан жаңылысасың. Алайда бір қарағанда бітімгершілік туралы салиқалы оңды қорытынды шығаруға жетелейтіндей көрінетін осы бір «келісім-шарттар торы» өрмекшінің торынан да әлсіз, үлбіреп тұрган бір нәрседей еді. Осындай келісімдер 115-ке жеткеннен кейін де Еуропа бейбітшіліктің камтамасыз етілгенін сезіне алмады. Ол — ол ма, ешқашан үмітсіздікке душар болып кермеген Еуропа тығырықтан шығудың жаңа жолдарын іздеп аласұрды. Бұдан кейін де талай келісімдер жасалынды. Бірақ онымен Еуропа бейбітшілігі нығайды ма?
«Бітімгершілік келісімдері» санының артуымен бірге соғыс туу қаупі де артып барады деп пайымдаушылардың жорамалы дұрысқа шықты.
Бейбітшілікті сақтайды деген Ұлттар Лигасы өз дәрменсіздігін танытып алды. Онымен ешбір ел санаспайтын халге жетті. Қарусыздану турасында өткен конференциялар да ештеңе өндіре алмады. Мемлекет басшылары сөз жүзінде қарусыздануды жақтаған болып көрінгендерімен, іс жүзінде жанталаса қаруланумен шұғылданды. Бір жағынан бітімгершілікті жақтап, екінші жағынан қаруланудың екі түрлі себебі болды. Біріншісі: Версаль келісіміне келген мемлекеттер бір-біріне ешқашан сенбеді. Олар бітімге қол қойғанымен: өзара көз алартуларынан ешқашан бас тартпады. Бір топ мемлекеттер Версаль келісімі арқылы өзінің қүқығынан айырылғанына наразы болып, оны бұзуға ұмтылғвн болса, екінші жақ оны сақтап қалуға мүдделі болды.
Тағы бір жағьшан жер жүзінің едәуір бөлігін басып алып, дүние жүзілік төңкеріс ұранын тастап, миллиондаған орыс емес халықтарды құлдық бұғауында ұстап келген кеңестік Ресейдің арандатушылығы болды. Еуропа мемлекеттері тіпті өзара татуласып алды деген күннің өзінде де, кеңестік Ресейдің өмір сүріп тұруының және күш ала бастауының өзі оларды да еріксіз қарулануға мәжбүр етті /2. 145/.
Соңғы жылдары Екінші дүние жүзілік соғыс тарихының кейбір мәселелерін қайта қарауға ниеттенушілер көбірек бой көрсетуде.
КСРО мемлекеті тарих сахнасынан түскен соң Екінші дүние жүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық қатынастар тарихынан мағлұмат беретін дәлелдер мен дәйектер жұртшылыққа белгілі бола бастады. Магистрлік диссертацияның тарихи өзектілігі талас тудырмайды деп білеміз.
Бұл тақырыптың өзектілігі сонда адамзат тарихындағы аса жойқын, адам шығыны 60 миллионнан асқан Екінші дүние жүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық саяси дағдарысты бейбіт жолмен шешудің тығырыққа тіреліп, еуропалық дипломатияның амалсыздан фашистік диктаторлармен келісімге баруы, бүкіл әлемге социализм кемесін аттандырмақ болған Сталиннің Гитлермен ауыз жаласу арқылы Еуропаны бөліске салуы сияқты мәселелердің қарстырылуы біздің диплом жұмысының өзектілігін арттыра түседі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Екінші дүние жүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық қатынастар тарихы Қазақстандық тарихнаманың кенже қалған саласы болып табылады. Кеңес үкіметі кезінде ресми идеология негізінде және ұлы орыстық көзқарас тұрғысынан түсіндірілген Екінші дүние жүзілік соғыс тарихы баламасыз тарихқа айналды. Қазақ тарихшыларының бұл тақырыпқа қалам тартып, ұлттық көзқарас тұрғысынан зерттей бастауы енді ғана жүзеге асып келеді. Бірақ, қазақ ұлты мен қазақстандықтардың Екінші дүние жүзілік соғыс тарихына қатысты ортақ көзқарасын білдіретін тарихи баға әлі күнге беріле қойған жоқ.
Екінші дүние жүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық қатынастар тарихы мен соғыстың тарихи алғышарттарын сол кездің өзінде жан-жақты талдауға алған алғашқы қазақ – Мұстафа Шоқай болатын. Сондықтан да біз осы жұмысымызда Мұстафа Шоқай еңбектеріндегі деректер мен тұжырымдарды және соңғы жылдары ғылыми айналымға енген тарихи құжаттар мен зерттеу жұмыстарының нәтижелерін кеңінен пайдалана отырып Екінші дүние жүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық қатынастар негізінде соғыстың себептерін обьективті көрсетуге тырысамыз.
Екінші дүние жүзілік соғыстың тарихи алғышарттарына қалам тартқан ғалымдардың көбісі өз мемлекеттерінің мүддесі тұрғысынан сөйледі.
50-70 жылдары шыққан кітаптарда орыс авторлары Қызыл әскердің фашизмді жеңудегі рөлін тым әсірелеп жіберсе, 80-90 жылғы авторлар бұл тақырыпқа шын нақты фактілер арқылы келген. Г.Н.Реутов «Правда и вымысел о второй мировой войне» (1970) еңбегінде Черчилль, Иден және тағы басқа ағылшын авторларының жазған соғыс қарсаңындағы дағдарыстар сипаты жөнінде аңыздардың ақиқатқа қайшы келетінін келтірген. Сондай-ақ, бұл еңбекте КСРО-ның рөлі тым көтеріліп әсіреленген. Волков пен Емельяновтың «До и после секретных протоколов» (1990) еңбегінде 1939 жылғы Кеңес-герман келісімінің мәні ашып көрсетілгенімен, Польшаны бөлшектеуде КСРО-ның герман фашизмімен ауыз жаласқаны туралы айтылмайды да. Волковтың «1939 год: Уроки истории» еңбегінде 1939 жылғы Молотов-Риббентроп келісімінің құпия хаттамасы жария етілген. Мұнда бұрынғы авторларға қарағанда оқиғаға тәуелсіз көзқарас тұрғысынан қарау байқалады.
Сондай-ақ, ағылшын халқының атақты мемлекет қайраткері Уинстон Спенсер Черчилльдің «Екінші дүние жүзілік соғыс» атты мемуарларында да 1919-1940 жылдар аралығындағы маңызды оқиғалар, көпшілікке белгісіз болып келген тарихи дерек-дәйектер, белгілі мемлекеттік және әскери тұлғалардың мінездемелері барынша ашық берілген.
Магистрлік диссертацияның мақсаты мен міндеттері. Адамзат тарихында елеулі орны бар ғаламдық соғыстар мен фашизм сияқты бұрын байқалмаған құбылыстың, Екінші дүние жүзілік соғыс қарсаңындағы Еуропада орын алған саяси дағдарыстың алғышарттары мен себептерін ашып көрсету– магистрлік диссертациямның басты мақсаты болып табылады.
Алға қойған мақсатқа жету үшін бірнеше мәселелерді анықтау талабы қойылды. Біріншіден, Екінші дүние жүзілік соғысқа алғышарт болған фашизмнің туындауына сипаттама жасау, екіншіден, соғыс қарсаңындағы халықаралық қатынастардың ушығуы мен ірі державалардың соғысқа алып келген басқыншыны «қолпаштау» саясатының тиімсіз болғанын ашып көрсету, үшіншіден, жаттанды қағида болып қалған Кеңес үкіметінің «азат етуші» ретіндегі рөлін нақты айқындау және КСРО саясатын ұлттық мүдде көзқарасы тұрғысынан қарастыру.
Бірінші тарауда ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында фашистік жаңа соғыс ошақтарының пайда болуы, фашизм идеологиясы және фашистердің билік басына келуі туралы жазып, оған алғышарт болған мәселелерді анықтауды мақсат еттім.
Екінші тарауда Кеңес үкіметінің Еуропа елдеріне ұсынған «ұжымдық қауіпсіздік» жобасының жай-жапсарын, бірқатар елдерде антифашистік бағыт ұстанған Халықтық майданның жеңіске жетуі мен Испаниядағы азамат соғысының халықаралық саясаттағы салдарын қарастырдым.
Үшінші тарауда гитлерлік Германияның Орталық Еуропадағы алғашқы құрбандары болған Австрия мен Чехословакияның басқыншылыққа ұшырау мәселелері мен Молотов-Риббентроп пактісі атына ие болған 1939 жылғы кеңес-герман келісімінің мәні мен тарихи маңызына тоқталдым.
Магистрлік диссертацияның ғылыми жаңалығы. Бұл жұмыстың ғылыми жаңалығы – ұлттық мүдде тұрғысынан жазылған Мұстафа Шоқайдың 30-40 жылдары Еуропадағы саяси халықаралық қатынастар турасында жазған естеліктері мен «Яш Түркістан» журналында жазылған мақалалары пайдаланылған. Сондай-ақ, соңғы кездері жарық көрген тың деректер мен дәйектер жарияланған еңбектер де магистрлік диссертация жазу барысында қолданылды.
Магистрлік диссертацияның құрылымы. Магистрлік диссертация кіріспеден, үш тараудан тұратын негізгі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен құралған.
ПАЙДАЛАНЫЛАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Назарбаев Н. Тарих толқынында. Алматы, «Атамұра», 1999.-296 б.
2. Шоқай М. Таңдамалы. I том, Алматы, «Қайнар», 1998. -512 б.
3. Шоқай М. Таңдамалы. IІ том, Алматы, «Қайнар», 1999. -520 б.
4. Реутов Г.Н. Правда и вымысел о второй мировой войне. Москва, «Международные отношения», 1970. -303 с.
5. Черчилль У. Вторая мировая война. Москва, Воениздат, 1991. -592 с.
6. Волков С.В., Емельянов Ю.В. До и после секретных протоколов. Москва, Воениздат, 1990. -222 с.
7. Волков Ф.Д. Взлет и падение Сталина. Москва, «Спектр», 1992. -336 с.
8. Волков В.К. 1939 год. Уроки истории. Москва, «Мысль», 1990. -508 с.
9. Безыменский Л.А. Разгаданные загадки третьего рейха. Москва, 1981.
-278 с.
10. Самсонов А.М. Крах фашистской агрессии. Москва, «Наука», 1975. - 325 с.
11. Сергеев Ф. Тайные операции нацистской разведки, 1933-1945. Москва, Политиздат, 1991.-415 с.
12. The Encyclopedia Americana. USA, 1982.- p 620.
13. Encyclopedia Ana Britannica. Chicago, 1992. - p 123.
14. Всемирная история: Вторая мировая война. Москва, АСТ, 2001
15. Великая Отечественная война, 1941-1945. Москва, «Советская энциклопедия», 1985.-321 c.
16. Дж. Греквилл. История ХХ века. Аквариум, 1999. -365 с.
17. Хью Т. Гражданская война в Испании. 1936-1939 гг. Москва, Олма-Пресс, 2005, -479 с.
18. Данилов С. Гражданская война в Испании. Москва, Вече, -352 с.
19. Красиков А.А. Испания и мировая политика. Москва, 1989, -236 с.
20. Прицкер Д.П. Подвиг Испанской республики. 1936-1939 гг. Москва, 1962, -369 с.
21. Сориа Ж. Война и революция в Испании. 1936-1939 гг. Москва, 1987, -421 с.
22. Волкогонов Д.А. Трмумф и трагедия. Политический портрет И. В. Сталина. Москва, 1989. -308 с.
23. Дашичев В.И. Банкротство стратегии германского фашизма. Москва, 1973, -289 с.
24. Волков В.К. Мюнхенский сговор и Балканские страны. Москва, 1978, 196 с.
25. Колкер В.М. Румынское правительство и Мюнхенский сговор. Кишинев, 1968, -248 с.
        
        Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті
Түркістан гуманитарлық ... және ... ... ... магистратурасы
Жалпы тарих кафедрасы
Магистрлік диссертация
Тақырыбы:
ІІ дүниежүзілік және Ұлы Отан соғысы қарсаңындағы Батыс Еуропадағы саяси
ахуал
Орындаған:
А.Молдадосова.
Ғылыми ... ... ... меңгерушісі т.ғ.к.,доцент
Э.Зулпыхарова
«_______»________2007
Түркістан–2007
Жоспар
Кіріспе.....................................................................
..................................................... 3
1-тарау. ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында фашистік жаңа ... ... ... ... ... және оның ... ... фашистердің саяси ... ... ... ... және ... ... 30-жылдарда Еуропадағы Халық майданы және соғысқа қарсы күрес
2.1 ... мен ... ... майданының
жеңісі...............................20
2.2 Испаниядағы азамат соғысы және оның ... ... ... ... ... дағдарыстардың сипаты мен салдары
3.1 Аншлюс және ... ... ... ... ... ... ... Мюнхен келісімінің мәні мен
салдары.....................................................................
..................................................41
3.3 1939 ... ... ... ... оның ... ... ... ХХ ... ... ... әлеуметтік
және ұлттық прогресс жолында ... ... ... ... ... қатар, бұрын белгісіз ... ... және ... ... ... ... да атап өтпеске болмайды. Бұл
құбылыстардың ... ... және ... ... ... ... ... жоқ.
Капиталистік дамудың біртекті ... ... да әсер ... ХІХ ... соңы мен ХХ ғасырдың
басында ... ... ... капитал салу аймағы, шикізат
көздері мен
жұмыс күші үшін бәсекелестік ... ... жүре ... ... аса ... көрсеткендер әлемді бөлісуден құр қалған
мемлекеттер болды. «Күн шуағы ... жер» үшін ірі ... тек ... және ... ... ғана ... әскери тәсілдер арқылы ... ... ... ... мен қоғамдық өмірінің милитаризациялануы
қарқынды жүрді,соғыс пен ... ... ... идеялар мен
теориялардың таралуы басталды.
1914-1918 жылдары болған Бірінші дүние ... ... және ... соң ... ... Версаль-Вашингтон жүйесі әлемді
реттеудің ... ... ... одан ары ... ... Екінші дүние жүзілік соғысқа ... ... ... ... берді.
Бірінші дүние жүзілік соғыстан ... оның ... ... ... жаңа бір ... ... бастады.
Шекараның осы заманғы бейнелері, бейтарап алап, ұлттық диаспора, виза,
кеден дегендер тұңғыш рет ... ... ... мен ... ... ... өсуі ... болған экономикалық торығу,
нарықтың сыртқы ... үшін ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үрдістерінің етек алуы – ... ... ... ... жаңа бір ... алып келді.
Германиядағы ... ... ... ... ... ... наразы болған герман басшылығының кекшілдік ... ... ... ... ... режимі келді де, Екінші дүние
жүзілік соғысты бастады /1. 262/.
Бірінші дүние жүзілік ... пен ... ... жүзілік аралығында
тыныштықты сақтау жөніндегі келісімдердің көп жасалғандығы соншалық олардың
санынан жаңылысасың. Алайда бір ... ... ... ... ... ... ... көрінетін осы бір ... ... ... да ... ... ... бір ... еді. Осындай
келісімдер 115-ке жеткеннен кейін де Еуропа ... ... ... ... Ол — ол ма, ... ... ... болып
кермеген Еуропа тығырықтан шығудың жаңа жолдарын іздеп аласұрды. Бұдан
кейін де ... ... ... ... ... Еуропа бейбітшілігі
нығайды ма?
«Бітімгершілік келісімдері» санының артуымен бірге соғыс туу қаупі ... ... деп ... ... дұрысқа шықты.
Бейбітшілікті сақтайды деген Ұлттар Лигасы өз дәрменсіздігін танытып
алды. Онымен ешбір ел санаспайтын халге жетті. Қарусыздану ... ... да ... өндіре алмады. Мемлекет басшылары сөз жүзінде
қарусыздануды ... ... ... іс ... ... ... Бір ... бітімгершілікті жақтап, екінші жағынан
қаруланудың екі ... ... ... ... ... келісіміне келген
мемлекеттер бір-біріне ешқашан сенбеді. Олар бітімге қол қойғанымен: өзара
көз алартуларынан ешқашан бас ... Бір топ ... ... арқылы өзінің қүқығынан айырылғанына наразы болып, оны ... ... ... жақ оны сақтап қалуға мүдделі болды.
Тағы бір жағьшан жер жүзінің едәуір бөлігін басып алып, дүние жүзілік
төңкеріс ұранын тастап, миллиондаған орыс емес ... ... ... келген кеңестік Ресейдің арандатушылығы болды. Еуропа ... ... ... алды ... ... ... де, ... Ресейдің өмір
сүріп тұруының және күш ала ... өзі ... да ... ... етті /2. ... ... ... дүние жүзілік соғыс ... ... ... ... ... ... бой ... мемлекеті тарих сахнасынан түскен соң Екінші ... ... ... ... ... ... мағлұмат
беретін дәлелдер мен дәйектер жұртшылыққа белгілі бола ... ... ... ... ... ... деп ... тақырыптың өзектілігі сонда адамзат тарихындағы аса жойқын,
адам ... 60 ... ... ... дүние жүзілік ... ... ... дағдарысты бейбіт жолмен шешудің
тығырыққа ... ... ... ... ... ... ... бүкіл әлемге социализм кемесін
аттандырмақ болған ... ... ауыз ... ... Еуропаны
бөліске салуы сияқты мәселелердің қарстырылуы біздің диплом ... ... ... ... ... ... дүние жүзілік соғыс қарсаңындағы
халықаралық қатынастар тарихы Қазақстандық ... ... ... саласы
болып табылады. Кеңес үкіметі кезінде ресми ... ... және ... ... ... ... Екінші дүние жүзілік соғыс тарихы
баламасыз тарихқа айналды. Қазақ тарихшыларының бұл тақырыпқа ... ... ... ... ... ... енді ғана ... асып келеді.
Бірақ, қазақ ұлты мен қазақстандықтардың Екінші дүние жүзілік ... ... ... ... ... ... баға әлі ... беріле
қойған жоқ.
Екінші дүние жүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық қатынастар ... ... ... ... сол ... ... жан-жақты талдауға
алған алғашқы қазақ – Мұстафа Шоқай ... ... да біз ... Мұстафа Шоқай еңбектеріндегі деректер мен тұжырымдарды және
соңғы жылдары ғылыми айналымға ... ... ... мен ... ... кеңінен пайдалана отырып Екінші дүние жүзілік
соғыс қарсаңындағы халықаралық қатынастар негізінде ... ... ... ... дүние жүзілік соғыстың тарихи алғышарттарына ... ... ... өз ... ... ... ... жылдары шыққан кітаптарда орыс авторлары Қызыл әскердің фашизмді
жеңудегі рөлін тым әсірелеп жіберсе, 80-90 жылғы авторлар бұл тақырыпқа ... ... ... ... ... ... и вымысел о второй мировой
войне» (1970) еңбегінде Черчилль, Иден және тағы ... ... ... ... ... ... ... жөнінде аңыздардың ақиқатқа
қайшы келетінін келтірген. Сондай-ақ, бұл ... ... рөлі ... ... Волков пен Емельяновтың «До и после секретных
протоколов» (1990) еңбегінде 1939 жылғы Кеңес-герман келісімінің мәні ... ... ... ... ... фашизмімен ауыз
жаласқаны туралы ... да. ... «1939 год: ... ... 1939 ... Молотов-Риббентроп келісімінің құпия хаттамасы жария
етілген. Мұнда бұрынғы ... ... ... ... көзқарас
тұрғысынан қарау байқалады.
Сондай-ақ, ағылшын халқының атақты мемлекет ... ... ... ... ... ... ... атты мемуарларында да 1919-1940
жылдар аралығындағы маңызды оқиғалар, көпшілікке белгісіз болып ... ... ... мемлекеттік және әскери ... ... ашық ... ... ... мен ... Адамзат тарихында
елеулі орны бар ғаламдық соғыстар мен фашизм сияқты ... ... ... ... ... ... ... Еуропада орын алған
саяси дағдарыстың ... мен ... ашып ... ... ... ... ... табылады.
Алға қойған мақсатқа жету үшін бірнеше мәселелерді анықтау талабы
қойылды. Біріншіден, Екінші дүние жүзілік соғысқа ... ... ... ... ... екіншіден, соғыс қарсаңындағы халықаралық
қатынастардың ушығуы мен ірі державалардың соғысқа алып келген басқыншыны
«қолпаштау» ... ... ... ашып көрсету, үшіншіден, жаттанды
қағида болып қалған Кеңес үкіметінің «азат етуші» ретіндегі ... ... және КСРО ... ... ... көзқарасы тұрғысынан қарастыру.
Бірінші тарауда ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында фашистік жаңа ... ... ... ... идеологиясы және фашистердің билік басына
келуі туралы жазып, оған алғышарт ... ... ... ... ... ... ... Еуропа елдеріне ұсынған «ұжымдық
қауіпсіздік» жобасының жай-жапсарын, бірқатар ... ... ... ... ... ... ... мен Испаниядағы азамат соғысының
халықаралық саясаттағы салдарын қарастырдым.
Үшінші тарауда ... ... ... ... алғашқы
құрбандары болған Австрия мен Чехословакияның басқыншылыққа ... мен ... ... ... ие болған 1939 жылғы кеңес-
герман келісімінің мәні мен тарихи маңызына тоқталдым.
Магистрлік диссертацияның ... ... Бұл ... ...... ... тұрғысынан жазылған Мұстафа Шоқайдың 30-40 жылдары
Еуропадағы саяси халықаралық қатынастар турасында ... ... ... Түркістан» журналында жазылған мақалалары пайдаланылған. Сондай-ақ,
соңғы кездері жарық ... тың ... мен ... ... еңбектер
де магистрлік диссертация жазу барысында қолданылды.
Магистрлік ... ... ... ... үш тараудан тұратын негізгі бөлімнен, ... ... ... ... ... ХХ ... 20-30 ... фашистік жаңа соғыс ошақтарының
пайда болуы
1. Фашизм идеологиясы және оның ерекшелік сипаттары
Фашизм идеологиясы адамдардың санасынан демократиялық ... ... ... ... рухани құндылықтарға талпыныс
сезімдерімен байланысты нәрсенің бәрін сызып тастауға әсер еткен ерекше
жүйе ... ... ақын және ... ... тыйым салынды.
Тәрбие және үгіт-насихат құралдарының бәрі «нәсілдік теория», «геосаясат»,
антисемитизм және антикоммунизм сияқты ұлтшылдық концепцияларды тарату ... ... ... ... ... «үшінші рейх»
идеологиясында маңызды рөл алды. Фашистік теоретиктер Розенберг, Штрейхер,
Геббельс неміс халқын соғысқа шақырып ... ... ... «теориялары» Гитлердің «Менің күресім»
(«Майн кампф») кітабында жазылған.
«Менің күресім» кітабында геосаясат «нәсілдік ... ... ... ... ... ... ... ретінде
қарастырылды.
Ұлтшылдықтың негізгі идеяларының бірі – фюрерлік идеясы фюрерді бүкіл
неміс халқын билеу-басқару құқығын ... Бұл ... ... тығыз байланысты болды.
Нәсілдік теория Гитлердің қолындағы нақты қару болды. Әсіресе
антисемитизм. ... ... ... ... ... ... ... табу керек болар еді», анисемитизм – бұл ... ... ... ең күштісі» деген екен.
Гитлер өз идеологиясының негізіне «арийлік нәсіл бәрінен де жоғары!»
деген тезисті қойды. Нәсілдің мүддесі үшін ... де ... ... ... бүгінгі күні қан мен нәсілдің түсіністігі жеңіп
отыр … Бұл ... ... ... келе ... ірі ... ... идея »,- деген еді ол Зонтхофенде сөйлеген сөзінде /9. 56/.
Ұлтшылдар ... ... ... ... пен идеологияның
негіздерінің негізі деп жариялады. Нәсіл мәселесі, ... ... ... және ... мәселелерін шешуде үлкен маңызға ие.
Герман нәсілі (арийлік-нордикалық) ар мен ... ... ... ... ... пен ... ... сияқты адамзаттың барлық
жақсы қасиеттерінің иегері деп жарияланды.
Халық нәсілдік жағынан неғұрлым таза ... ... ... ... ... ... ... нәсілі сияқты жер шарында бірде-бір
халық мұндай қасиеттерге ие емес. Басқа нәсілдер төмен сатыда, өйткені ... ... ... ... ... ... ... сатыда
–скандинавтар мен ағылшындар, тағы да ...... мен ...... мен ... ең төменгісі– славяндар.
Азия халықтарының ішінде таңдаулы нәсіл– жапондар, одан кейін– үнділер,
сосын– корейлер, одан төменгілер – қытайлар. Азиялықтардан төменгі ...... ... ... ... ...... соң – сығандар, ал ең астында, гитлерлік терминология ... ... ... нәсілдер қатарында бүлінген және де онымен қоймай ... ... ... де ... келе жатқан нәсіл–еврейлер тұрды
/10. 58/.
Ұлтшылдық ілім бойынша жоғарғы нәсілдің ... өз ... ... ... элементтерді шеттету үшін, бүкіл жер бетінде ұшар басында
германдық ядросы бар арийлік-нордикалық нәсіл тұратын нәсілдік-иерархиялық
құрылымды құру үшін ... ... ... емес нәсілдер бұл құрылымда бағыныштылықта болуы керек-тін.
Мысалы, славяндардың көп бөлігінің жойылып, ... пен ... ... азайтылуы керек болды. Тірі қалғандарын құлақкесті, тілалғыш құлдарға
айналдыру көзделді. Еврейлерге келер болсақ, олар үшін жоғарыда көрсетілген
нәсілдік-иерархиялық құрылымда ... орын ... ... қырып-жоюдан
басқа еврей мәселесін «шешудің» басқа жолдарын ... ... ... бөлінбес бір бөлшегі болды.
Нәсілдік тазалық ұраны жылдар өте геноцидпен дамытылып, 12 ... ... ... ... ... дүниетанымның маңызды бір бөлігі– нағыз гитлершіл немістің
жеке өмірінің принциптерін анықтап берген фашистік этика болды. Ар, ... ұят ... ... этикалық категориялары фашистік идеологияның
негізгі қағидалары ... ... ... ... ... – нәсілдік рух, нәсіл мүддесі болды. Этикалық категориялар тек
«нәсілдің ішінде» ғана жүрді. Мысалы, ... ... ... ... болған «арийлік» неміс басқа нәсіл мен халық өкілдерімен
қатынаста бұл ... ... ... ... ... ең ... ... бірі әлемдік үстемдік
үшін болатын соғысты ақтау еді.
Гитлер билікке келе салысымен насихат аппаратын өз қолына алды. ... 13 ... ... ... Насихат және халық ағарту министрлігі
құрылды.
Гитлершілдер 1933 жылы ... 60 ... және 5 ... ... ... ... Геббельстің одан арғы ... ... ... ... ... жылы 10 мамырда Берлинде университет ... ... ... ... ... Гейне, Цвейг, Эйнштейн, ... ... ... ... ... өртке жағылды.
Насихаттың негізгі міндеті Гитлерді мадақтау болатын. ... ... ... мүшесіне фюрердің суретін жанында алып жүру
міндеттелді. Мемлекеттік ... жаңа ... ... түрі – ... ... ... Бұған қоса «Хайль Гитлер!» деу керек болды.
Әрбір ... ... ту ... ... болды. Мейлінше
свастиканы үй иесінің әйелі ... ... ... ... Геббельстің әйелі
Магда Геббельс үйдегі туын өзі ... ... ... ... ... ... радио
арқылы жариялауды ұсынған Липпе қаласы радиосының редакторы қатаң жазаға
ілікті.
Фашизмге, милитаризмге және ... ... ... ... ... Осецкий концлагерьге жабылды.
1936 жылы Осецкийге Нобель сыйлығы берілді. Бүкіл әлем ... ... ... ... ... ... ... алудан бас
тартуға көндірмекші болып, әбден қинады. Осецкий әрқалай да келіспей, 1938
жылы Берлин - ... ... ... ... өзін ірі ... ... ... әдебиетші, өнертанушы
санаған. «Егер соғыс болмағанда мен Германиядағы ең ... ... ... – деп 1942 жылы өзі ... екен /4. 69/. «Мамандығы» деген жолға
кейбір анкеталарда Гитлер ... ... ... ... деп ... Гитлер өзінше сүйген: жастарды ұлтшылдық көзқарастарда
тәрбиелеуде үлкен қызмет атқарған.
Осылайша, мәдениет фашистер үшін ... ... ... жазушылар мен
суретшілер – «әскер» немесе идеологиялық «мергендер» ... ... ... ... ... ... фигурасы
тұратын. Көптеген кештерде, ... ... ... ... ... ... ... тұратын.
Екінші «мәдени» акция Геббельстің ойынан туындап, Гитлерге ұнады.
1937 жылы фашистік министр ... ... ... ие ... айтқанда Ренуар, Гоген, Ван Гог, Либерман және т.б. 736 картинасын
көрмеге қойды. Картиналарға Геббельс ... мұны ... ... ... «Неміс шаруасы еврейлер көзімен» деген сияқты табличкалар ... ала ... ... ... ... ... ... күліп,
суретшілерді мазақтай бастады. Алайда қызығушылардың көптігіне байланысты
көрме жабылды /11. 356/.
1937 жылы ... ... өнер ... ... ... шығарды.
Мұражайлардан 13 мың картина мен скульптура ... ... шет ... ... өртеп жіберуге бұйрық берілді.
1939 жылы 20 наурызда Берлинде фашистер 5 мыңдай картина мен суретті
өртеп жіберді.
Репресиялық органдарсыз фашистік режим өмір сүре ... еді. ... ... ... ... ... жылы 10 ... Пруссияның премьер-министрі ретінде Геринг
кейіннен гестапоның негізгі заңы деп аталған заңға қол қойды. Ол ... ел ... ... жау күштердің әрекетін тексеру
тапсырылды; гестапоның бұйрықтары мен істері әкімшілік соттарда қаралмайтын
болды. Оның ... ... ... ... ... қауіпті
жауларды әшкерелеу және оларға қарсы күресу, ... ... ... ... ... хабар беруге құқық берілді» делінген /12. 159/.
Бұл бап гестапоның шын мәніндегі рөлін айқындап ... еді. ... ұлы ... рөлін ойнап, мемлекетке жауларды табуға және
оларды мемлекетке хабарлау арқылы әшкерелеуге міндетті болды.
Заңның бір параграфы ... ... ... Онда ... ... ... еді. Гейдрих бұдан пайда тапқысы келді.
Бірақ Гиммлер бұл міндтті СС-ке жүктеп ... ... ... ... ... билеушісіне айналды.
17 маусымнан бастап гестапо Рейхтің ішкі министрлігіне берілді.
Бірақ, сол ... ... ... полиция министрі болып, тек фюрерге ғана
бағынатын болды.
Гиммлер рейх кабинетінің ... ... ... ... ... ... ... бас қожайыны Гиммлер барлық қызметті біріктіріп,
екі тармаққа бөлді: орпо – ... ... сипо – ... полициясы.
Бұл полицияның басына Гиммлер ең ... ... ... басшылығына СС обергруппенфюрері Далюгені қойды. Бұл тармақ
қалалық полиция – ... ... ... су полицияларын
біріктірді.
Сипо басшылығына Гейдрих қойылды. Бұл ... ... ... криминалдық полиция – крипоны біріктірді.
Гестапо басшылығына Гейдрих 1935жылдан бері жетекшісі болған, өзінің
орынбасары Генрих ... ... ... ... ... ... және СД шефы» болып қала берді.
Фашистік партия мен репресиялық аппарат бір-бірімен тығыз байланысты болды.
Гестапо тек ... ... ... фашистік диктатураны нығайтуға
қызмет етті.
Фашистік режимнің негізгі ... ... ... ... съезінде мына үш мәселе негізгі деп ... ... әр ... ... ... ұлтшылдық идеяда тәрбиелеу,
мемлекеттегі партияның абсолюттік билігін нығайту.
НСДАП 1933 жылы ... ... ... ... ... 824 мың қызметкер болды. НСДАП партиялық съезд өткізіп тұрды.
Гитлер билікке келгенге дейін төрт, фашистік ... ... соң ... ... ... соңғы съезі 1938 жылы өтті.
Партияның «қосалқы» бөлімшелері – шабуылдаушы ... –СА ... ... ... ... моторлы
корпус (1931-1945жж.).
Гитлершілдер жастарды тәрбиелеуге көп көңіл бөлді: «Германдық
жас халық» («Юнгфольк») ... ... 15 ... ... ... ... 14-тен 18 жасқа ... ... ... 8,7 млн. адам болды). «Неміс қыздарының одағына» 15-тен 21 жасқа
дейінгі қыздар енді.
Әрбір неміс партия бақылауында болып, рейх пен фюрердің ... ... ... ... ... ... фашизмнің нығаюына жағдай жасады.
Фашистер әлеуметтік жағдайға ... бөле ... Олар ... ... ... ... ... ашыққандарға тамақ,
баспанасыздарға киім-кешек беріп, халық көңілін аулады. Қарапайым немістер
үшін «Фольксваген» ... ... ... диктатура антисемистік саясат ұстанып, 1933 жылы
наурызда еврейлерге тиесілі дүкендер, кәсіпорындар, дәріханалар тәркіленіп,
еврейлер ... ... ... ... ... ... неміс
азаматтығынан айрылды. СС әскерінің 1938 жылғы 9-10 қарашада он ... ... ... ... фашизмнің ең сұрқия ісі болды.
Еврейлерден тәркіленген ... « ... ... Фашистер осылайша ұлтты «біріктіріп», өз артынан ерткісі келді.
1.2 Еуропада фашистердің саяси билік басына келуі
1919 жылы ... ... ... ... ұйым құрылды. Әскери
одақтар («фаши ди ... қара ... ... ... ... ... сыртқы саясаттың жаулаушы ұлтшылдық сипатын тұтандыру;
2) жұмысшы қозғалысы мен партиясына қарсы күрес;
3) монополистік орта мен әскер басшыларын іздеу.
Фашистердің ... ... ... ... Ол итальян монополистерінің,
банкирлердің, әскердің, Ватиканның қолдауына ие болды.
1920 жылы 200 ... одақ ... бір жыл ... 10 ... 1921 жылы ... Римде «Ұлттық фашистік партия» құрылды.
Компартия мен Социалистік партия олардың жолында кедергі ... ... ... ... митингілері үзілді, басшылары
соққыға жығылды.
1922 жылы 27 қазанда Муссолини ... ... ... 25 мың ... ... бет ... 30 ... “мәңгі қалаға” жетті. Бұл «қансыз
революция» болды. Король Муссолиниді үкімет басшысы ... жылы ... ... ... ... көп орын ... 1926
жылға дейін фашистер заң шығарушы және атқарушы билікті иелене бастады.
1924 жылы сайлау террорлық жағдайда өтті. ... ... ... ... ... сол үшін өлтірілді. «Оппозициялық
партиялардың комитеті» корольден Муссолинидің отставкасын талап ... ... ... ... ... жылы үкімет толық фашистік болды. Муссолини парламент алдында
жауап бермеді. Оны король ғана сайлайтын ... жылы ... ... сәтсіз қастандықтан соң үкімет бар
билікті алды, фашистік емес ұйымдар ... ... ... ... ... ... жылы ... мен ереуілдер қылмыс деп табылды.
1929 жылы Муссолини Ватикан мен Италияны өзара тәуелсіз деп тану ... ... ... ... қол қойды. Шіркеу мектеп білім беруі
мен ... ... ... ... ... ... ... басталды. Коммунистер мен ... ... ... ... ... мен ... ... коммунист Антонио Грамши тұтқындалып, 10 жылдан кейін өледі.
Өндіріс пен қаржыға қатаң бақылау орнады. ... ... ... ... ... ... жылы ... заңдар шығып, 1939 жылы депутаттарды таратып, Фаши
палатасын құрды.
Фашистер «Қасиетті Рим ... құру ... ... Гитлерлік
Германия ықпалымен нәсілшілдік идеялары енді. ... ... ... ... ... ... қабылданған Веймар
конституциясының демократиялық баптары бойынша рейхстагқа сайлау екі ... рет өтіп ... ... ... Бұл бап герман халқына өз ... та ... ... орнатуға мүмкіндік береді деп күтілген еді. Ал ... ... ... ... мен ... сайлау кампаниялары
атмосферасы жағдайында өмір сүрді. Гитлердің ұлтшыл-социалистік партиясының
да танымалдылығы арта бастады; еврейлерді ұрып-соғу, ... және ... ... кең ... бастады.
Республикалық үкімет пен демократиялық ... ... ... ... күш әрі ... ... мемлекеттің тұрақты
элементі болған рейхсвердің бас штабы еді. ... мен ... ... ... ... осы бас штаб ... Олардың еркін
орындайтын президент Гинденбург 1930 жылы 83 ... ... еді. ... ... басқа адам іздеу керектігін баяғыда-ақ ... Осы ... ... ... өсіп ... бастады. Оның СА және СС
отрядтарының күші мен санының өскені соншалық рейхсвердің алаңдаушылығын
тудырды.
Елдегі ... ... ... ... ... ... лажы
қалмады. Гитлер де өзінің билікке жетуі жолында рейхсвердің басшылығымен
одақтасу ... ... ... ... әскер басшылары Гинденбургті
рейхтің канцлері қызметіне Гитлерді үміткер ретінде қарастыруға ... ... ... ... ең ықпалды күштердің қолдауына ие болды
/5. 44/.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан әлсіреген ... ... ... шетелдерден 26 миллиард марка көлемінде инвестиция ала ... ... ... ... орасан зор қарқынмен дамыды. Осы
жылдары кек алу идеясына негізделіп, ... ... ... ... бастады. 1929-1933 жылдардағы дүниежүзілік ауыр экономикалық дағдарыс
жылдарында немістің монополистік ... ... ... ... құрылған Неміс ұлтшыл-социалистік жұмысшы партиясын барынша
қаржыландырып, «таза қанды арийліктер» үстемдігі орнатылатын «жаңа ... ... ... ... Гитлерге билік беруді өкіметтен ашық талап ете
бастады. Нәтижесінде, 1933 жылы 30-қаңтарда президент ... ... етіп ... ... ... ... отырып 1933 жылдың жазында толық фашистік
диктатура орнатты. Диктатура жағдайында ... өзі ... ... құқық
алды. Экономиканы мемлекеттік ... ... қол ... ... ... салды. Гитлер өзі күш алғанға ... ... ... ... ... ... қаупінен» құтқарамын деген жалған
ұранмен ... ... ... ... ... бас ... Ал ірі ... болғанына қарамастан АҚШ, Кеңес одағы ... ... ... ... ... оған ... ... туғызды.
Италия бүкіл Жерорта теңізіне билік құруды жоспарлап, Ежелгі Рим
дәуірінен ... ... ... алға ... ... ... қоймай, басқа елдердің жеріне шүйліге бастады. ... ... ... ... ... мен ... өз ... келді. 1934 жылы Гитлердің Австрияны Германияға күштеп ... ... ... ... осыған дәлел бола алады. Алайда
бұл аймақта Италия көп кедергілерге тап болды. Англия мен Франция бұған жол
бермеді, ... ... ... ... және Түркия құрамына кірген
Балқандық ... ... ... араласты. Бұл блок мақсаты шекараларды
ревизиялау (қайта қарау) ісіне қарсы, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... Жерорта теңізі мен Балқанға
қатысты жоспарына қолдау білдіргенімен, Дунай алабына келгенде итальян ... ... ... жарылды.
Еуропадағы экспансияның болашағы шектеулі болғанына көз ... ... ... ... бел шеше кірісті. Ілгеріде жауланған
Ливия, Сомали, Эритрея метрополияға ... ... ... Қатал отарлық
режим жергілікті халықты титықтатып жіберді. Ауыл ... аз ... ... Өнеркәсіп деген тіпті болмады. Италияның үлесіне ливиялық
экспорттың үштен ... және ... ... үші ... ... нарық
аймағы және шикізат көзі ретінде Ливия Италияны қызықтырмады. Бұл үш отар
Тунис, ... және ... ... ... ... ... еді. ... мен
Англияға тиесілі Тунис пен Египетті басып алу арман еді. Алайда ... ... 1896 ... Адуа ... жеңілістің есесін қайтару мүмкіндігін
Итальян фашистері қолдан жібергісі келмеді.
Францияның саяси өміріндегі негізгі орынды фашизммен күрес ... ... ... ... әскерінің бұрынғы капитаны
М.Бюкар бастаған «франсистер» болды. 20-жылдардың соңында ол фашистердің
қамқоршысы, мультимиллионер Ф.Котидің ... ... 1932 ... қарай
олардың арасы суығанымен, Коти оған саясатқа енуі үшін 2 миллион франк
берген.
«Франсистер» ... ... ... алып отырған.
Негізгі қаржы көзі ... ... ... Франсистер саны 30 мыңға,
белсенділері 8 мың адамға жетті. Олардан ... ... ... құрылады. Тағы бір фашистік ұйым «Француз ынтымағы» болды.
Құрушысы ... ал ... Ж. Рено ... ... ... ... ... болмады.
1934 жылы профашистік ұйымдар парламенттік құрылымға қарсы
күрес бастады. Олар радикал Эдуард Даладье ... ... ... ... ... жылы 6 ақпанда 20 мың ... ... ... ... ... ... ... полицияға бұйрық беріп , олар
фашистерді қуып тастады. Үкімет отставкаға кетіп , ... ... ... ұлттық бірігу » үкіметі келді. Оның құрамына ... мен ... да ... ... ... ... О. ... «күшті мемлекет құруға»
тырысқан , бұрынғы лейбористік партияның басты ... жылы ... ... ... лорд ... пен ... қаржы магнаттарының қолдауына сүйенді.
Британдық фашистердің насихаты корпоративизм мәселесіне
тоқталды. Корпоративті мемлекет ... ... тән ... ... ... Ағылшындардың санасында бекіген конституциялық-парламенттік
нормаларға деген құрметін ескерген Мосли 1933 ... ... «Біз ... ... және ... ... іске асырамыз» деген еді /13.
45/.
Мосли шетелден де, атап айтқанда ... ... ... ... . Ішкі және сыртқы көмекке қарамастан Фашистік британдық одағы
бұқаралық ... ... ... ... саны 40 ... ... ... де байланысқа түсіп, неміс ұлтшылдарын « қандас ... ... 1936 жылы ... аты өзгеріп, ол фашистермен национал-
социалистердің ... ... деп ... ... мемлекет насихаты тоқтап , бірінші кезекке саяси
антисемитизм шыға бастады. Ағылшын фашистерінің ... ... ... ... жылы 4 ... ... ... деген лозунгпен компартия
мен тәуелсіз жұмысшы партиясы 100 мыңдық ереуіл ... ... ... ... ... ... ... шектелді және дайындалып
жатқан маршқа тоқтау салды.
3. Жаппай қарулану және Еуропа орталығындағы милитаризм
Милитаризация ... ... ... ... ... ... ... экономика, саясат және
идеологияда да көрініс тапты.
1919 жылы Версаль бейбіт келісіміне сай ... танк ... ... ... ... ... ... жылы 3 ақпандағы Гитлердің ... ... ... өз ... «саяси үстемдікті жаулап алуға» бағытталғанын
айтты. Осы ... ол өз ... ... ... Ел ... ... мен марксизмді түбірімен жою. Жастарды
күресу ғана ... ... ... ... ... сатқындық жасағандарға өлім жазасы ... ... ... Демократияны жою.
2. Сыртқы саяси қатынаста. Версаль ... ... ... ... ... табу.
3. Экономика! Шаруаны құтқару керек! Отарлық саясат!
4. Жалпыға бірдей әскери ... ... ... ... ... ... «ауруларды» жұқтырмауын қадағалау
қажет. Шығыста өмір ... ... ... оны ... ... /10. ... диктатура орнаған соң Германия ... ... ... Фашистік Германия соғысқа дайындала бастады.
Германия қару-жараққа үлкен қаражат жұмсай бастады. ... ... ... жылы Гитлер «Германия большевиктер шабуылын тойтаратын
Батыстың негізгі орталығы ... ... және ... ... тұратын екі-ақ мемлекет–Германия мен Италия ... мен ... ... ... әлемдік қатерге қарсы тұра
алады деп есептеуге болады» деп ... ... ... рейхсвердің (1919-1935 жылдары Германияның
қарулы күштері) құрамы мен санын шектеді. 1935 жылы ... ... ... ... заңдарын мойындамай, вермахт құра бастады.
1934 жылы гитлершілдер әскери министр Бломберг дайындаған әскерді
300 мыңға дейін жеткізу жөніндегі құпия жоспарды іске ... ... ... ... ... 240 мың ... ... Ал СС бөлімшелерін қосқанда
әскер саны 480 мыңға жетті.
1935 жылы 13 наурызда Геринг герман авиациясын құру туралы ... ... 16 ... ... ... бірдей әскери міндеткерлікті енгізу
және 500 мыңдық әскер құру жөніндегі ... қол ... жылы ... ... әскери-теңіз күштерінің көбеюі жөнінде
ағылшын-американ келісімі жасалды.
1936 жылы көктемде Гитлер үкіметі демилитаризацияланған Рейн
зонасына ... ... ... Эфиопияға әскер кіргізуіне Англияның,
Франция және АҚШ-тың көз жұма ... ... ... көз ... жылы 7 ... ... Рейн зонасына немістердің кіруі туралы
бұйрық беріп, Локарн келісімінің жойылғанын жария етті.
1936 жылы ... ... осі» ... ... ... ... 25
қарашада Германия мен Жапонияның «Антикоминтерндік пакті» деп ... ... ... ... келісімі жасалды.
1937 жылы 6 қарашада «Антикоминтерндік пактіге» фашистік Италия
қосылды. Германия Орталық Еуропа мен ... ... ... ... ... ... ... бассейнінде өз жоспарын іске ... ... ... ие ... болды.
Гитлер әскери басшылар Бломберг, Фрич, Редер, Геринг және сыртқы
істер министрі Нейратты қабылдап, ... мен ... ... алу
жөнінде нақты директивалар талқыланды.
Гитлерлік Германия ашық әскери ... ... ... тыңшылық жүйесі мықты болды. 1934 жылы 25 ... ... ... бүлік шығаруға тырысты. ... ... ... австриялық канцлердің өмірі ... ... ... ... медициналық көмек көрсетілмей, ол өліп кетті. Бұл іске
Гитлердің ... бар ... ... еді. ... ... қай ... кез ... немістен сөзсіз бағынуды талап етті. ... ... ... ... ... мәдениеті белгілерін сақтады. Берлин үкіметі
оларды «volksdeutsche» деп ... ... ... ... шекаралас аудандарда национал-
социализм кең таралды. 1935 жылы Саар аймағында национал-социалистер «Кері,
Германияға» лозунгімен өз жағына сайлаушыларды тартты.
1933 жылы Чехословакия үкіметі ел ... ... ... ... ... ... Венгрия, Румыния, Югославия үкіметтері
национал-социалистердің өсіп бара жатқан ықпалын байқады.
Оңтүстік-Батыс Африкадағы бұрынғы неміс отарларындағы, Австралия
мен Жаңа Зеландиядағы ... ... ... мойындады.
Национал-социализм мен фашизм басқа халықтарда да болды. Швеция,
Голландия, Франция, Англия, ... ... ... ... де ... ... ... Антон Муссерт, Бельгияда Леон Дегрель,
Англияда Освалдь Мосли, Францияда де ля Рок ... ... ... ... Африка Одағының мандаттық территориясы болып табылатын
Оңтүстік-Батыс ... ... ... ... ... мақсат етіп, национал-социализм үлгісінде ұйымдасқаны
анықталды. 1934 жылы ... ... ... тыйым салынды. Төрт айдан
кейін Оңтүстік-Батыс Африка территориясында ... ... ... ... деп ... да ... алдын сезе бастады. 1923 жылы негізінен
немістер мекендеген Мемель ... ... ... ... 1933
жылы мұнда бір-бірімен бәсекелескен екі ұйым ... Бірі ... ... ... ... ... ... (Sovog) деп
аталды. Екіншісі неғұрлым күштірек болды. ... СА ... ... ... ... ... өтті.
1934 жылы Литва үкіметі Каунастағы сот процесінде Sovog-тың
әрекеті әшкереленді. Екі ... ... ... қару ... ... бұл іс үлкен наразылық туғызды. Шет ел территориясындағы Неміс
арнайы қызметінің және национал-социалистік ұйымдардың әрекеттері ... ... ... бір ... ... Бұл ... мақсаты әлемдік үстемдік үшін соғысқа дайындық еді.
Фашистік Италияның соғысқа қарқынды түрде дайындала ... ... ... ... ... ... әскери-теңіз және әскери-әуе
базалары күшейтілді. Пантеллерия, Сицилия аралардарында, Триполиде,
Тобрукта, Родос пен ... ... ірі ... ... ... -1934 ... ... шығында мемлекеттік бюджеттің 18,7 процентін
құрады.
1934 жылы Итальян ... ... заңы ... ... ... азаматтар әскери қызметтен ... ... ... Орта ... алу үшін ... шенге емтихан тапсыру керек болды. Жастарға
шовинизм, басқа халықтарды жек көру, күштеу көрсетуді үйрете бастады.
Экономиканың милитаризациялануы ... ... ... ... Ол ... капиталды қажет етті және халық шаруашылығына кесірін
тигізді. Мемлекет ірі ... өз ... ... ... ... ... жаңа ... құрды. Маңызды мемлекеттік-
монополиялық ұйым 1933 жылы ... ... ... ... ... мақсатында фашистік Италия шикізат қорын жинай
бастады. Милитаризациялануға 1934 жылы ... ... ... ... заң да ... ... қоймады. Фашистік
режимнің алғашқы жылдарында айтылған корпоративтік құрылым идеясы ... ... ... 30-жылдары қайта көтерілді. Әрбір корпорацияға
кәсіпкерлер федерациясының өкілдері мен фашистік партия ... ... ... Корпорация министрлігін қолына алған Муссолини басқарды. Ірі
монополиялар корпорациялар арқылы мемлекеттік ... ... ... ... ... үшін осы корпоративтік жүйені ... ... ... ... жасауға, тылды нығайтуға ықпалы
етуі керек болған еді.
1935 жылы 3 ... ... ... ... ... ... өзенін кесіп өтіп, Эфиопияға басып кірді. Басты соққыны олар Эритрея
арқылы Адиграт-Адуа-Аксун-Маркале-Дессие-Аддис Абеба қалаларына ... ... де Боно ... ... әскері шоғырланды. Оңтүсіктен,
Сомали арқылы генерал Грациани әскері шабуылға ... ... ... ... жалпыға бірдей мобилизация жариялады.
Эфиоп әскерінің саны 350 мың адамға жететін. Әскерді ... Олар ... ... ... тек ... ... ғана
қорғап қалғысы келді. Рас Сеиум бастаған Эфиоп әскерінің негізгі күштері
Адуа ... ... Оған ... рас ... ... провинциясының бас
қаласы Макалла қорғанысына жауап берді. Тигренің солтүстік-батысында,
Эритреяға басып кіруге тиіс ... рас ... ... ... ... оңтүстік аймағында рас Несибу мен Деста әскері орналасты.
Соғыс басталған соң рас ... ... ... ... ал Гукса
итальяндардың жағына шығып кетті. Қарашаның басында ... ... ... ... рас ... Адуаға рас Касс әскерлері келді. Бұл
қолбасшылар ... ... ... ... біріне-бірі қолдау
көрсетпеді. Алайда эфиоптар жаулаушыларға үлкен қарсылық көрсетті.
Соғыс тым ұзаққа созылып кетті. 1936 жылы ... ... ... ... әскері шекарадан ішкері қарай небары 100 километр ғана кіре
алды.
2-тарау 30-жылдарда Еуропадағы Халық майданы және соғысқа ... ... ... мен ... ... ... ... халықаралық қатынастардың дамуы қиын жағдайда өтті.
Капиталистік әлем ... ... ... дағдарыстан тұралап
қалды. Дағдарыс ішкі қайшылықтардың ушығуына ... ірі ... ... ... және ... ... ... басына ұлтшылдардың келуі Еуропа құрлығының саяси климатының
өзгеруіне ... ... ... ... ... агрессивті
милитаристік бағыты, олардың антибольшевиктік және антикеңестік ... ... ... саяси бағдарын жасауға ықпал ... ... ... ... ... де ... ... Лондон
мен Париждің ұлтшылдық ... ... ... ... ... ... да беки түсті.
Еуропада халықаралық жағдай соңғы кезде қатты шиеленісіп кетті. Еуропа
өз ... ... ой, тар ... ... осы ... шығар
жол іздеп жанталасуда. Бұл күнде күллі Еуропа «Соғысты болдырмауға ... ... ... алдында тұр /3. 285/
7 қаңтарда Румыния, Италия және Франция үкіметтері өкілдері арасында, 3
ақпанда Лондонда Англия мен Франция үкіметтері ... ... ... ... ... ... тіл ... тығырықтан шығу жолдарын бірге
қарастыруға ниет еткендей еді. ... ... ... ... ... ... етудің бірден-бір жолы деп ... ... ... ... ... ... ... де жою туралы
айтуда. Аталған Шығыс шарты женінде Германия ... ... ... ... маглұматтар жинап қайту үшін ... екі ... ... мен Иден ... сапар шекпек. Осы сапардың қарсаңында
Англия үкімегі қарулануды ... түсу ... ... қабылдағанын да
білдіріп қойды. Ол өзінің ... ... ... бару ... ... ... жатқанына жауап ретінде түсіндірді. Сол себепті енді
Англия мен Германия арасында өтуге тиіс ... ... ... ... ... сапары, міне, осындай қажеттіліктерден туды.
Наурыз айының бас шенінде жасалуға тиіс сапар айдың соңына ... ... 16 ... ... ... ... шарты бойынша тиым салынган
жалпы әскери қызметке шақыру мәселесін ... ... ... ... ... ... /3. 89/.
Германия үкіметі өзінің Версаль шартына қарсы осы қаулысын бетке ұстап,
басқалар ... ... ... ... ... ... ... жаппай
қаруланып жатқан елдердің арасында алаңсыз отыра алмайтынын, әсіресе, Ресей
тарапынан болыпевиктік қауіп төніп отырғанын көре тұра ... ... ... Германияның Версаль шарты бойынша өз мойнына алған
міндеттемелерден бас тартуына ... бір ... ... ... оған
былайғы мүдделі елдер, бәлкім, жол берме-ген де болар еді. Ал ... олай ете ... ... Олай етуі ... де емес ... ... «келісті», «бірлесті» делініп жүрген мемлекеттер
арасында да шын ... ішкі ... жоқ. Кез ... ... алсаңыз,
оған әр топ, әр одақ (мәселен, Үлкен Антанта, кіші Антанта, ... ... ... өз мүдделері тұрғысынан қарап баға береді. Рас, бұл одақтар мен
елдер сөз ... ... ... ... ол үшін өз тараптарынан
болатын барлық мүмкіндіктерді жұмсайтынын кеп ... Ал ... ... істерін атқаруға келгенде әрқайсысы тек өздерінің
мүдделерін алға ... сол ... ... ... Мұндай жарамсыз
қылықтар «халықаралық татулық саясаты» сахнасына «Шығыс шартының» ең басты
жақтаушысы кеңестік Ресей келген соң тіпті ... /2. ... ... ... Полыпа, екіншіден, Германия үшін қабылдауға
болмайтыны анық. Соғыс бола ... ... ... ... кеңестік
Ресейге, кірісінше, кеңестік Ресей әскерлерінің Еуропаға жөңкілуі Польша
аумағы арқылы жүргізілетіні себепті, ... ... бұл ... ... ... ... ... национал-социалист үкіметі большевиктік
Ресей мен Кеңес үкіметінің өмір сүріп отыруы өзін алаңсыз ... ... деп ... Сол ... де ... ... мойын сұққысы келмейді.
Польша мен Германия кірмеген соң, Шығыс ... ... өзі ... ... ие бола ... Ол ... ... болудың орнына, осы екі елге
қарсы әскери одаққа айналып қалады. Міне, осындай ауыр жағдайдан жол тауып
шығу ... ... Осы ... нәтижелері қандай болды? Ең ... ... ... және ... «Шығыс шарты» жөніндегі
көзқарастарын ымыраластыру мүмкін еместігі көзге анық ... ... ... ... ... яғни ... ... соғысқұмарлығынан туып отырмағаны өз өзінен түсінікті болса
керек.
Кеңес үкіметі мен ... ... ... ... қарсы
16 жыл бойы күресіп, ақыры енді міне «Версаль ... ең ... ... ... ... олар үстанган өмірлік принциптерінің
өзгергендігінен, енді бүгін ымырашыл, ... ... ... ... ... ... өзі үшін ... екенін
анық көріп отырғавдығынан. Бұл күнде большевиктер сөз жүзінде, «халықаралық
империалистер» қоғамының бір ... ... ... мәз. ... ... Мәскеу каласында бұл елдің Сыртқы істер министрі Англия құрметіне
тост көтерді. Мұның өзі ішкі, мәнді ... ... ... тек әдіс-
амалдардың сыртқы көрінісі болуы себепті, Литвиновтың ағылшын қаруы үшін
көтерген тостьн газеттердің жазуына тиым салынды.
Буржуазиялық Еуропаны аман ... ... ... жолы ... ... ... иландыру үшін Кеңес үкіметі барын салып бағуда. Ал шын
мәнінде мұндай шарт ... ... ... ... ... отырғаны
ешкімге құпия емес. Болыпевиктер Шығыс шартын Польшасыз және Германиясыз
жасауға да үмітгі. 16 ... ... ... ... ... ... жүрген
сөздерге мүқият қүлақ асып көрсеңіз, Кеңес үкіметінің Версаль ... ... ... ... ... отырғанын аңғармауыңыз мүмкін емес. Бұл
соғысты кеңестік Ресей бастамайды (өйткені оның ... ... ... жоқ), ... шартынын бұзылуынан зардап шегіп отырған
елдер бастайды. Осындай соғыс бастала қалса, Кеңес үкіметі өзінің ... ... ... ... көрсете ме? Бүл өзі айтуға қиын мәселе.
Өзінің Германиямен тікелей шекарасы жоқтығын сылтауратып өз ... ... бас ... да ... ... Бір ... жері, Еуропа Шығыс
шарты дейтіннің қандай мақсатты көздейтінін түсіне бастаған ... ... ... ... үшін ... ... қызметі көп-ақ.
Егер осы бір қарғыс атқыр Шығыс ... ... ... ... ... болса, оған еңбек сіңірген бірден-бір ел Польша ... ... Ал өз ... ... Польша тағдырын ойына да алмайтын Еуропа
мемлекеттері осы еңбектің жемісін жейтін болады /3. ... ... Иден ... ... қайтып оралған соң, Лондонда
және Парижде Шығыс Еуропа шартын Польша, бәлкім, Германия үшін ... ... ... ... келісімге айналдыру ықтималы туралы айта
бастады. Кеңес баспасөзі осы ... ... ... ... ... ... ... Францияны «жігер», «күш» көрсетуге үндейді,
татулықты жақтаушылар ... ... ... ... көрсетілмеген
жағдайда до-старынан айрылып қалатынын да ескертеді. Күні кешеге дейін
Францияны өзінің әлсіз ... және ... ... отыр деп айыптап
келген большевиктер енді бүгін Францияны «күш», «жігер» керсетуге ... ... ... ... ... айтып қорқытпақ болады.
Большевиктер Ұлыбританияны да ... ... ... отыр ... ... ... үкіметі әлсіздіктің тақсіретін тартты. Енді
бүгін ол Германиямен үстасып қалудан қорқып, өзі үшін ... ... ... ете ... Англия, Франция тіпті фашистік Италия
қатарлы империалистердіп қойнына келіп ... ... ... ... ... ... қалу ... өздерінің қавдайлық масқара
күйге түскендерін де аңгара алмай қалған. Кеңестік Ресейдің ... оның ... ... ... ... шартын жасау, жасамау
жөнінде бір түйінге келе алмай уақыт оздыруда. Большевиктердің аяқ астынан
ымырашыл болып кеткені ешкімді ... ... Егер ... ... ... ел ... онда Шығыс Еуропа шартын Польшасыз да, ... ... ... әлдеқашан тапқан болар еді. Айталық, 170 миллион тұрғыны бар
кеңестік Ресей мен ... бай ел ... ... бұл ... ... күш ... тұра алар еді? ... Ресеймен татулықты жақтаушылары
көп Францияда оған қарсы ... де аз ... ... ... ... ... ... Польшаның қарсы болуы көп әсер етті. ... ... енді ... ... ... ... шартына қарсылар
басымдылық ала бастағаны көрінеді. Мұның өзі Иден Мәскеуге барып келген соң
күшейе бастағаны ... Иден ... ... ... тәрізді. Өйткені ол большевиктердін, Еуропа проблемаларын шешуге
дәрменсіз және ... ... көз ... болса керек. Міне,
сондықтан да Иден және ол өкілдік етіп отырған Англия үкіметі аса ірі ... ... ... ... кіші және ... ... салауатты
дамып келе жатқан Полыпамен қатынасына бұзбай ... ... ... мән
беретін сияқты.
Көкектің 11-інде Италияның Штреза деген қаласында Англия, Франция және
Италия министрлерінің бас қосуы болмақ. Осы бас ... олар ... тіл ... ма? ... ... ... ... немен тынбақ? Осы бір маңызды
мәселердің ... ... таяу ... ... болуға тиіс. Кейбір
ақпараттарға қарағанда, Англия Германия мен басқа мемлекеттер ... табу ... ... көрінеді. Тағы сол ақпарат хабарларына
қарағанда, ... ... ... ... соған жақын келетін бір
формада батыл ... ... ... ... ... болса өзінің
нағыз бітімгершілігін керсетудің сәтін ... ... ... Ұлттар Ұйымы Кеңесінің төтенше жиналысы шақырылмақ. ... ... ... шартын бұзғандығы женінде мәселе қаралатын
болады.
Қорыта келе ... біз ... ... ... ... келіп
отырмыз. Олардың арасывда біздің назар-ларымызды ең кеп аударатыны Шығыс
Еуропа шарты мәселесі екені шүбәсіз /2. ... ... ... КСРО-ның қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және
соғыстың бетін қайтаруға бағытталды. КСРО-ның мемлекеттік және партиялық
басшылығы ... ... ... елдер Кеңес Одағына қарсы әскери
шара жасайды деген ... ... ... ... ... ... ... соғыста қарсылас болу мүмкіндігі анықталды. Кеңес Одағы
өнеркәсіптің әскери саласын ... және ... ... ... бағыт алды. Кеңес Қарулы күштерінің саны 1928жылы 617 мың адамнан
1935жылы 930 мыңға көбейді. Кеңестік ... ... ... ... ... үлкен көлемде шығарып отырды. Қайта ... ... ... ... құрылымы өзгеріп, онда авиация, әскери-теңіз флоты, әуе
қорғанысы әскері үлкен салмаққа ие болды.
Кеңес ... ... ... қатынасы сенімсіздік және
күдікшілдікпен қатар жүрді. ... ... ... ... ... ... ... болды. Немістердің «Дранг нах
Остен» ұранын фашистік мемлекеттердің агрессиясы КСРО-ға ... ... ... ... бен ... билеуші топтарының жақсы қабылдағаны
кеңес басшыларына құпия болмаған /7. 125/.
КСРО-ның саясатына да ... ... ... ... БКП- ... ... және социалистік революцияның әлемдік масштабта
жеңіске жетуінің жақын арада іске асатыны ... ... ... ... бағдарламасы ретінде қарастырылды. КСРО-ның революциялық
қозғалыстарды қолдауын ... ... ... ... деп ... 1936 жылы ... мен ... Халық майданының
жеңіске жетуі Батыс Еуропа буржуазиясын үрейлендірді. Кеңестік басшылықтың
КСРО-ның ... ... ... ... ... ... «кеңестік әскери қауіп» туралы аңызды таратуына жол ... ... ... ... «большевизмге қарсы бекініс» деп
қарастырып, агрессорды «қолпаштау» саясатын негіздеді /8.273/.
30-жылдары ... ... ... саясаткерлер тарапынан Кеңес
мемлекетінің әлсіздігінен деп ... ... ... ... жазалануы КСРО Қарулы Күштерінің әскери қабілеттілігінің
төмендеуі туралы тұжырым жасауға ... ... ... ... ... пікірінше, КСРО халықаралық қатынастарда сенімді серіктес
қасиетіне ие ... ... ... ... ... да, ... ... идеологиялық конфронтация шеңберінен шығып, ортақ мүдде үшін саяси қарым-
қатынас орнату жолын ... ... ... ... КСРО ... 36 елімен, соның ішінде ... ... ... қатынас орнатқан болатын. Кеңес
үкіметі Түркия және Йеменмен достық туралы келісім, ... ... ... ... ... Латвия, Эстония, Польша, Франция, Италия және
Ауғанстан елдерімен шабуыл жасаспау туралы ... ... 1936 ... мен ... ... Республикасы арасында өзара көмек туралы хаттамаға
қол қойылды. Кеңес ... ... ... ... ... ... халықаралық қатынастардың дамуына белсенді ықпал ету мүмкіндігін
арттырады.
Кеңес ... ... ... қайшылықтарды, сондай-ақ
агрессияға қарсы тұра алған ... ... ... Еуропада
коммунистік партиялар белсенді ... ... ... ... қарсы
демократиялық қозғалыстар пісіп жетілді. Бұның бәрі ... ... ... ... ... ... берді.
Сонымен бірге, кеңестік басшылық КСРО-ның халықаралық жағдайын нығайту
мақсатында белгілі бір державамен нақты мәселелер бойынша екі жақты ... ... ғана ... ... ... сақтау,
ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құру және агрессияның жолын кесу мәселелерін де
көтеруді ұмытпады.
1934 жылы ... ... ... ... ... болып француз- кеңес
ымырластығының және ұжымдық қауіпсіздіктің жақтасы Луи ... ... ... «Шығыс пактісі» жөніндегі келіссөздер жылдам ... ... ... ... Финляндия, Латвия, Литва, Польша және
Чехословакия арасында аймақтық келісім жасауды жоспарлады. Франция «Шығыс
пактісі» тізімінде ... ... ... ... ... ... екі жақты
келісім жасауға міндетті болды.
КСРО басшылығы «Шығыс пактісіне» Германияның қатысуы Еуропада ұжымдық
қауіпсіздік құру ... ... ... түсінді, бірақ француз
ұсынысын қабылдауды жөн көрді. 1934 жылдың шілдесінде КСРО үкіметі ... ... ... ... пактісін» жасауға келісім берді.
Алайда Германия мен Польшаның ... ... ... ... қол ... ... біріне агрессия жасалған жағдайда көмек
көрсету міндетінен бас ... ... ... ... ... талап етті.
1934 жылы қаңтарда Германиямен ... ... ... келісімге қол
қойған Польша да ««Шығыс пактісі» жобасынан бас тартты. ... ... ету ... ... ... ... болса «Шығыс пактісіне» жақсы
көзқараста болмады.
1935 жылы 17 ақпанда КСРО үкіметі өзінің ... ... ... Форин
офиске кеңес елінің Англияны Германияның Еуропадағы қауіпсіздік жүйесіне
қарсыластығының жауапкері деп санайтынын айтуды тапсырды.
1934 жылы 9 ... ... Луи ... өлтірілді. Оның орнына ұжымдық
қауіпсіздіктің қарсыласы Пьер ... ... ... ... ... ... 1934 жылы 5 желтоқсанда «Шығыс пактісі» жөніндегі
келіссөздерге қатысты кеңес-француз хаттамасына қол қойылды. ... ... ... ... ... іске ... ниеті көрініс тапты. 1934
жылы 7 ... ... ... ... ... ресми
түрде қосылды.
Алайда Германия мен Польша тарапынан қарсыласуды кездестірген француз
үкіметі «Шығыс пактісіне» қатысты үш ... ... ... ... барды. Париж шабуыл жасаспау туралы аймақтық келісімнің ... ... ... құрбанына көмек беру жайында ештеңе де
айтпады.
Кеңес үкіметі француз жобасымен келіспейтінін білдіріп, ... ... бас ... жағдайда олардың қатысуынсыз, КСРО, Франция,
Чехословакия мен Балтық бойы елдері арасында ... ... ... ... ... ... кеңестік ұсыныс қолдау таппады. Сонымен қатар
француз жобасы да ... ... 1935 жылы ... ... ... ... өкіл ... «Шығыс пактісі» жайлы мәселенің
құрдымға кеткенін ... ... ... ... жылдарында француз халқын сатып, Гитлердің
құлы ... ... ... ... қарсыласы болды. «Мен
француз-орыс келісіміне Берлинмен келіссөз жүргізгенде көп ... болу үшін қол ... » – , ... еді ол /16. ... ... ... қарамастан Мәскеу өзара көмек жөніндегі
кеңес-француз ... ... ... ... етеді және
Еуропа құрлығындағы ... ... ... ... жол ... деп
есептеді.
1935 жылы 2 мамырда Парижде өзара көмек ... ... ... ... КСРО ... ... ... да бір еуропалық
мемлекеттің соғыс ашу қаупі туған жағдайда ... ... ... өзара кеңес-сұхбат жүргізу қажет деп табылды.
Тараптар КСРО немесе Францияға қарсы қандай да бір ... ... ... ... ... ... міндеттелді.
1935 жылғы кеңес-француз келісімі кемшіліктерге толы ... ... ... ... ... ... ... мәтініне қосу туралы кеңестік
ұсынысты қабылдамады. Бұл оның маңыздылығын жоғалтты. ... тағы ... ... конвенциямен толықтырылмауында еді.
Кемшіліктеріне қарамастан кеңес-француз келісімі ... ... ие ... ... ... рет ... қарсы өзара көмек туралы
пакт социалистік мемлекет пен ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті нығайту мақсатында түрлі әлеуметтік саяси
құрылыстағы мемлекеттердің ынтымақтасу ... ... ... ... ... кеңес-француз келісімінен кейін дәл осындай пакт КСРО ... ... ... мен ... ... қатынастар 1935 жылы сәуірде басталған-тын.
Бірақ чехословак үкіметінің кеңес-француз келісімінің ... ... ... ... ... кейінге қалған еді.
Мамырдың басында өзара көмек ... ... ... ... жасалып, 1935 жылы 16 мамырда Прагада КСРО ... ... ... қол ... ... және Чехословакия арасында жасалған өзара көмек жөніндегі
келісімдер Еуропадағы қауіпсіздікті нығайтуда үлкен маңызға ие ... ... ... ... ... Румыния, Югославия және Түркия) Кеңесі
Австрияның тәуелсіздігіне кепілдік беретін Дунай ... ... ... ... Оған ... ... ... Австрия, Чехословакия және
Балқандық Антанта елдері қатысады деп ... бұл ... ... қоса ... ... берді. Алайда Дунай
пактісінің жобасы жүзеге асырылмай қалды.
1935 жылы КСРО мен ... ... және ... ... ... жүргенімен күтілген нәтижелер іске аспады. Еуропаның кішігірім
мемлекеттері ұжымдық қауіпсіздік ... ... ... қарсы тұрған
империалистік державалар – Германия, Италия және ... ... ... ... жоспарына кедергі болатыны түсінген Германия ұжымдық
қауіпсіздік идеясына ... ... ... ... рейх ... ... ... келісіміне қарсы бағыттады. Муссолинимен әңгімесінде
Геринг ... деп еді: ... ... ... ... бен ... жіпті үзе алса, бұл үлкен жетістік болары сөзсіз еді» ... ... ... ... алған Британдық үкімет
кейіннен «басқыншыны қолпаштау» деп аталған саясатының ... ... ... ... ... Форин офиске ұнамады, сондықтан Лондон
өзара ... ... ... ... ... ... екі ... саясат жүргізді. Көптеген француз саясаткерлері
француз-кеңес пактісінің қажеттілігі мен ... ... ... ... тоқтап қалуы (1935-тің мамырынан ... ... ... ... де КСРО-мен ынтымақтасуға қарсылардың
бар екенін дәлелдеді.
1934 жылы 9 және 12 ... ... ... ... ... құрылуына әсер етті.
Блюм , Жуо, Фор бастаған социалистік партия басшылары ... ... ... ... келісім берді. 1934 жылы 27 шілдеде екі партияның
өкілдері фашизм мен соғыс қаупіне қарсы әрекетінің ... ... қол ... 1935 жылы 30 мамырда парламенттегі солшыл топтар мәжіліс
жасап, Халықтық майдан құруды ұсынады.
1935 жылы 14 ... ... ... ... 500 мың ... мен «Интернационалды» шырқады. Осында фашизмді айыптаған
сөздер айтылып, ... ... ... қозғалды.
1936 жылы Халықтық Майданның бағдарламасы ... ... ... ... мен ... ... ... кешірім
жасау , жұмыссыздықпен күрес , банкіге бақылау қою талаптарын қойды.
1936 жылы 26 ... ... ... ... ... ... ... жеңіске жетті. Оның үміткерлері 618 ... 375- ... 4 ... ... ... партияның лидері Леон Блюм
бастаған социалистер келді. Үкімет жалақыны көтеру келісіміне қол ... ... ... ... ұйымдарды тарату құжаты дайындалды.
Франк девальвацияланып, баға өсіп кетті. Салықтар өсіп, ... жол ... 1937 жылы 21 ... Блюм ... ... ... ... билікке
келді. Оның кабинетіндегі қаржы министрі Жорж Бонне Лазар банкі арқылы
гитлершілдермен байланыста ... ... ... ... келгенде
Шотан еш әрекет етпеді. Ол отставкаға кетті. Орнына ... Блюм ... мен ... ... ... үкіметке кірмей қалды.
Өйткені оңшыл социалистер коммунистермен бірге ... де ... ... ... Блюм ... де ұзаққа бармады /17. 21/.
1938 жылы 10 сәуірде Даладье жаңа үкімет құрды. ... және ... 8 % - ға ... Елдегі қымбатшылық 45 %-ға өсіп ... ... ... ... екінші жартысында Испанияда демократия мен фашизм
арасында қарулы күрес ... ... ішкі ... қайшылықтарынан туған
азамат соғысы ретінде басталған бұл ... ... мен ... ... үлкен халықаралық маңызы бар ұлттық-революциялық
соғысқа айналып кетті.
1933 жылы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік аппараттағы маңызды орындар ... ... ... ... ... ... ... шықты. Әсіресе
Мадрид, Каталония, Бискайя, Астурия және т.б. ... ... ... ... көтерілісшілер мемлекеттік органдарды басып алып, барлық
билік шаруалар мен жұмысшылар қолына көшті.
Үкімет көтерілісті басу үшін Астурияға азаматтық ... мен ... ... ... бас ... ... кескілескен ұрыстар жүрді.
Алайда күштер тең болмағандықтан көтерілісшілер жеңілді.
Қазан айындағы оқиғалар антифашистік Халықтық майданның ... ... ... 1935 жылы желтоқсанда коммунистер басқарған ... ... мен ... ... ... ... ... асты.
1936 жылдың қаңтарында Коммунистік партияның Халықтық майдан құру ... ... ... мен буржуазиялық республикашылар
келіссөздер жүргізуге келісім берді. 15 ... ... ... ... ... ... Оған Коммунистік партия, Социалистік
партия, Коммунистік және Социалистік жастар одағы, Республикалық ... ... ... ... ... Жалпы еңбекшілер одағы
мен басқа да солшыл партиялар енді.
Халықтық ... ... ... ... рақымшылық жасауды,
Астурияда жасаған қылмыстары үшін реакционерлерді жазаға тартуды, әскерді
демократизациялауды, ... мен ... ... ... әрекеттері үшін қуылғандарды жұмысына қайта ... ... ... ... ... ... жалақысын көтеруді талап етті.
Социалистік басшылық пен буржуазиялық республикашылар Халықтық
майданды демократиялық ... ... ... деп ... оны ... қарсы тірекке айналдыруға тырысты. Бүкіл ... ... ... ... ... мен ... ... кең өріс алғаны сонша үкімет кортесті таратып, сайлау өткізуге
міжбүр болды.
Сайлау кампаниясы кезінде үкімет ... ... ... ... ... мен Урибе сынды коммунистерді тұтқындады.
Фашистер Халықтық майдан кандидаттарына ... ... ... ... ... болды /18. ... ... ... күш ... және ... ... үшін жеңіс әкеледі деп күткенімен, 1936 ... 16 ... ... Халықтық майдан жеңіске жетті. Кортеске 268 антифашист-депутат
( 158 республикашыл, 88 ... және 17 ... ... ... ... 205 орын ... ... майданның екі партиясы– Республикалық солшыл
партия мен ... ... ... ... ... министрлер
кеңесінің төрағасы Асанья болатын. Ол республика президенті болып сайланған
соң, үкіметті Кирога басқарды. Асаньяның ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі туған еді. ... ... ... іске ... ... ... бостандық
берді, әлеуметтік заңдар шығарды, жұмыссыздарға еңбек демалысын тағайындау,
қарттарға зейнетақы беру ... ... ... ... ... барлық
халықтарының автономия алуға құқығын жариялады, аграрлық ... ... ... ... барлығы демократиялық лагерьді нығайтып, еңбекшілердің
жағдайын жақсартуға ... ... ... республикалық үкімет
реакциялық күштерге қарсы ешқандай шара қолданбады. ... ... ... ... ... ... ... сақтады, фашистік ұйымдар
әскерде өз әрекеттерін жалғастыра берді.
1936 жылы наурызда Коммунистік партия Социалистік партия басшылығына
фашизмге қарсы және ... ... ... ... ... майданның кең ауқымды бағдарламасын жасауды ұсынды.
Халықтық майданның бұл ... ... ірі жер ... ... ... ... және кедейлерге жер беруді, ірі
кәсіпорындар, банкілер мен темір жолдарды национализациялауды, мемлекеттік
аппарат пен ... ... ... ... ... ... жетекшілер Коммунистік партияның ұсынысын қабылдамай
тастады. Соған ... ... ... ... ... Коммунистік
партияның да күші мен беделі арта түсті. 1936 жылдың ақпанынан ... оның ... 30 ... 50 мыңға өсті, сәуірде 60 мың, ал маусымда 84
мыңға жетті. ... күні ... ... және ... ... ... Біріккен социалистік жастар одағына бірігуі де үлкен мәнге
ие болды.
Макдональдтың ұлттық үкіметі ... ... ... болып,
консерваторлар үстем болды. Кабинет құрамындағы төрт орын ... ... ... ... лейбористерге берілді. Консерваторлар ... ие ... ... ... ... және ... ... Невилл Чемберлен – денсаулық ... ... Хор ... ... ... ... ал Канлиф Листер – сауда министрі болды.
Екі либерал – Герберт Самуэль мен лорд ... – ішкі ... және ... ... басқарды.
« Ұлттық үкімет » Германия және Жапониямен жақындасуға тырысты.
Консервативтік партия басшылары Германияны қаруландыру мәселесін
көтеріп, Гитлерді большевизмге ... ... ... ... ... ... мыс, алюминий, никельмен қамтамасыз етті. Ағылшын
банкі 1934 жылы желтоқсанда немістің Рейхсбанкіне 750 мың фунт ... ... ... ... 1935 жылы ... ... ... әскери міндеткерлікті енгізуге де қарсы сөз айтпады.
Пацифистік ұйымдар ағылшын халқының ... ... ... ... ... үшін ... таратуға кірісті. Осы ... ... ... ... берген 11,5 миллион адамның 11
миллионы Ұлттар Лигасын нығайтуды, 10 миллионы агрессор мемлекеттерге қарсы
экономикалық ... ... 6 ... ... агрессорларды жою үшін
әскери әрекеттер жасауды жақтады.
«Бейбітшілік плебисцитінің» қорытындысы ... ... ... ... ... ... 1935 жылы Макдональдтың ... ... ... Жаңа ... ... партия лидері Стэнли Болдуин басқарды.
1935 жылы 14 қарашадағы парламент сайлауы Италияның Эфиопияға ... ... ... ... ... ... ... уәде беріп,
сайлауда жеңді. Консерваторлар -387 , ал лейбористер – 154 орын иеленді.
Жаңа үкімет ... ... мен ... тырысты. Риббентроп
Лондонда ағылшын министрлерімен кездескен ... ... ... ... жасамайтынын айтты. Гитлершілдер әскердің тек Кеңес Одағына қарсы
дайындалып жатқанын ... жылы ... ... ... Франция және Италия
үкіметтерінің конференциясында ... ... ... ... ... көтерілгенде ағылшын дипломатиясы Германияға қарсы
санкция қолдану идеясын да қолдамай қойды. Англия ... ... ... өсуіне келісім берді. Англия Италияның Эфиопия территориясының
көп бөлігін алуына келісім беріп, елде ағылшын қоғамы ... ... ... ... ... Хор ... ... , Антони Иден келді. ... мен Леди ... , ... ... ... ... , ... Ренсимен, Галифакс, Саймон және Хор құрамында болған «клайвдендік
топ» ... ... ... қала ... ... еді) ... көзқарастарын 1936 жылы Георг V-нің өлімінен кейін таққа отырған
король Эдуард VIII бөлісті. Корольдың саясатқа ... ету ... ... VIII екі рет ажырасқан американдық әйелге ... ... ... мен ... ... ... ... , король тақтан бас
тартты. Оның кіші інісі Георг VI ... ... ... ... жылы 12 мамырда Георг VI-ның тәж кию салтанаты болды. Болдуинді де
құрметті ... ... ... ... ... кетуді жөн
деп тауып, жаңа премьер Невилл Чемберлен болды. ... ... ... ... ... саясатын іске асыруда екінші деңгейдегі ... Ол ... ... өзі ... ... деп есептеді.
Үкімет ішінде барлық сыртқы істер мәселесін ... ... ... ... ... Одан ... құрамында Джон Саймон, лорд
Галифакс және Сэмюэль Хор болды.
Чемберлен үкіметі ... ... ... ... ... жеңілдік беру
арқылы ағылшын-герман қайшылығын шешуге ниеттеніп, фашисттік ... ... ... ... ... «Версаль қателігін» Данциг,
Австрия және ... ... ... ... ... білдірді.
Италия фашистері Жерорта теңізін Итальян империясының ішкі ... ... ... ... Қытайдың маңызды провинцияларын басып
алып, британдық отаршылдықтың, Қиыр ... ... ... ... ... ... дайындықты күшейтуге мәжбүр болды.
Сингапурды империялық қорғаныс жүйесіндегі маңызды пункт ету ... мен Жаңа ... ... шараларын жүргізуді күшейту
қажеттілігі 1937 жылы империялық конференцияда негізгі назарда болды.
2.2 ... ... ... және оның ... ... ... шілде айындағы жиналысы Италия тек Эфиопияда ғана
емес, ... ... ... де, ... ... ... осы ұйымньщ көшін
бастап келе жатқан ... ... ... де ... жеткенін
әйгілеп тарасты. Бейшара Эфиоп императорының осы жиналыста отырғаны,
«ынсап», «ождан» жөне ... ... ... ... ... айтып және осы тәрізді уағыздар айтуды тек өздерінің ғана ... ... ақ ... Еуропа дипломаттарының көзіне шыққан сүйелдей бо-
лып көрінді. ... ... ... ... мінбесінен (қайта-кайта қаулы
шығарту арқылы) оны күші ... ... ... ... ... ... шетте
қалған елдерді өлтіре сынады» /3. 448/.
Егер саясатшылар мен дипломаттар ар-ұят пен намыс жауапкершілігінен де
ажал табатын болса, онда ... ... мен ... ... ... ... келе жатқан Еуропа, Эфиоп императорының мына сезінен соң,
саясатшылар мен ... ... ... ... ... жеңісі жалпы Еуропа жөне дүние жүзі саясатында жана кезеңнің
басталғанынан дерек береді. Дүние ... ... ... да күштердің
ара салмағы өзгеріске ұшырауда. Ірі елдер арасында екінші дәрежелі ... ... енді алға ... ... Италияның Ақ теңізде (Жерорта
теңізі) күшейіп кеткенін ерекше айтқан жөн. Күні кешеге дейін теңіз ... ... ... енді бүгін Италиямен есептесуге мәжбүр болды.
Ұлыбританияны Үндістан және Қиыр ... ... ... ... ... түсіп қалды. Соғыс бола қалса, Италия Ұлыбритания-ның
Үндістанмен байланысын көп ... кесе ... ... ... ... ... ... қарағанда, Англия
үкіметі Үндістан және Қиыр Шығыспен байланысын ... ... ... бұл ... ... ... ... шараларын карастырып жатқан
көрінеді. Африканын, оңтүстік жағын айналып жүретін бұл жол ... ... алыс және көп ... ... жеңісі Эфиопияны басып алып, аумақ кеңейтуде ғана ... ... ... және ... ... ... ... келген елдермен
иық теңестіріп, саяси беделін арттырғанында. Әлбетте, Италия Эфиопияны
отарлаумен ғана отырмайды, ... ... ... ... таңуға ықпал
етеді, сөйтіп жеңісін молайтуға тырысады.
Италияның сөз ... ... ... ... жол — ... Бұл екі елдің арасы енді-енді жақсарып келе жатқан уақытта
Австрия национал-социалистерінің ... ... ... ... ... салқындаған еді. Ол кезде Италия Австрияны Германияға қосылып ... ... ... Австрияның Германияға қосылуы «Версаль жүйесін»,
соның нәтижесінде қалыптасқан Францияға дос ... ... — Кіші ... ... ... ... одағын, Кеңес-
Румынияның жақсарып келе ... онды ... ... ... Орта
Еуропа мен Балқан-да Германия үстемдігін орнатып, осы аймақтағы ... ... ... ... ... ... саяси ауа райын түбегейлі әзгертіп
жіберді. Ұлттар Ұйымына мүше елдердің үшеуі, яғни Албания, ... ... ... ... ... ... шараларға қатысудан бас
тартты. Ұлттар Ұйымына мүше емес ... ... ... ... достық саясат үстана бастады. Экономика-лық қысым жасау аяқталған
соң да көне достары ... мен ... ... ... іргесін олардан аулақ салуға кірісті. Германияға қарай
жақын-дай берді. Осы аралықта (шілденің 11-інде) Италияның ара ағай-ындығы
арқасында Австрия мен ... ... бір ... ... Осы ... ... ... тәуелсіздігін мойындап, оны құрметтеуге уағда
берді. Сонымен Италияны ... ... ...... ... ... алу мәселесі біраз уақытқа болса да күн тәртібі-нен ... ... мен ... ... сүйенген Кіші Антанта және Балқан
одағына карсы Германия-Италия майданы құрылды. Бұл арада мына бір ... ... ... ... Балқан одағына және Кіші Антанта слдеріне қарсы
емес, ол негізінен кеңестік жүйеге, кеңестердің келісімпаздық саясат арқылы
Еуропаға ішкерілей ықпал ... ... ... ... ... отырған кеңес-
француз достастығына қарсы бағытталғанын баса көрсеткен абзал.
Көптеген адамдар Италия мен Германияның жақындасуынан Германия-Австрия-
Италия және Польша елдерін қамтыған Орта ... ... ... ... ... Егер ... сондай бір одақ құрылатын болса, онда ол сөзсіз
кеңестік Ресейге қарсы бағытталған болар еді. Біз бұл ... алда ... күні ... ... ... ... жасағымыз келмейді. Ол
қажетте емес. Біз ... ... ... ... бақыт пен бейбіт
өмір тілей отырып, сонымен қатар халқымызды езіп, ... ... ... ... жеңілуін қалайтынымызды жасыра алмаймыз.
Еуропаның казіргі жағдайын 22 ... ... ... ... «марқұм
Локарноға» адал Англия, Франция және Бельгия мемлекеттерінің жиналысындай
ашық көрсетіп, айқындап ... ... ... жоқ. Осы ... ... оған ... бас ... Италия оған қатысу үшін
Германия өкілінің де ... ... ... ... ... Ақ ... елдермен өзіне карсы жасасқан келісім-дердің күшін жоюды шарт
етіп қойды. Англия, Франция және ... ... ... ... ... Алма ния жөне ... елдері өкілдерімен кездесуге, одан соң
біраз уақыт өткізіп барып, Польша, Кіші Антанта және ... ... ... бір ... шақыру жайында бәтуаласып тарасты...
Данышпан Еуропаның қандай қиын жағдайда қалғаны саясаткер немесе дипломат
емес адамдар үшін де осы ... ... ... ... ... Еуропаның бір бөлігінде Алман гегемониясы пайда болғанын кәрген осы
аймақтағы кейбір елдер кеңестік ... ... ... ... мынадай
бір мәселенің басы ашық болып отыр: Германияны тең ... ... ... ... ... ... тағы бір жағынан
кеңестік Ресей өмір сүріп тұрғанда ұзақ уақыттық ... ... емес ... ... болса да барлық болмысымен мәлім /3. 456/.
Испанияда фашистік ... 1936 жылы 18 ... ... Оны ... ... ... еді. Бірақ, ол 20 шілдеде Португалиядан Испанияға
ұшуы барысында әуе апатынан қаза болды. Алайда оның ... ... ... ... жағында өз жауынгерлерін Республикаға қарсы көтерілуге
мәжбүр еткен ... ... ... бірнеше күнде табысқа жетуге үміттенді. Алайда оларға қарсы
бүкіл Испания көтерілді.
Франция, Англия және АҚШ ұстанған позиция бүлікшілер үшін ... ... мен ... ... 27 ... ел «Араласпау жөніндегі
комитетке» кірді. Бұлар сияқты АҚШ та Испанияға экспортқа эмбарго қойды.
Франкоға көмектесу үшін Испанияға германдық ... ... ... крейсерлер– «Кельн», «Лейпциг», «Нюрнберг», сондай-ақ көптеген
эсминецтер ... 1936 жылы 28 ... ... ... жөніндегі құпия келісім жасасты. Осындай келісім 1937 жылы 20
наурызда Германиямен де жасалды. Бұның қайтарымы ретінде Испания ... ... ... ... ... мен ... өз басқыншылық жоспарларында Испанияны маңызды
стратегиялық плацдарм ... ... ... ... ... ... ... фашизмнің таралуына ықпал етіп қоймай, Францияның
тылына әскерін қоюға, ағылшын және француз базаларына ... ... ... ... аралдары, Гибралтар бұғазы, Бискай шығанағы ауданында
шоғырландыруға мүмкіндік алды.
Германия мен Италияның бүлікшілерге берген ... өте көп ... 14 ... лир ... көмек жіберген. Бүлікшілер жағында 150 мың
итальян және 50 мың неміс жауынгері соғысты.
Германия мен ... ... ... сыртқы әлемнен үзгісі келді.
Олар тіпті басқа елдерден келетін азық-түлікті де өткізбей қойды. ... ... яғни ... Испанияның жағалауын блокадаға алуды
күшейтті. АҚШ, Англия, Франция ... ... ... ... ... ... көмектесіп отырды. Американдық, ағылшын және француз
компаниялары бүлікшілерге мұнай, автокөлік және тағы ... ... ... ... ... «Тексас Ойл», француздық «Рено» фирмалары өз
өнімдерін бүлікшілерге жеткізіп отырды.
«Араласпау» ... АҚШ, ... және ... ... ... ... ... рөлді ойнады. Бұл саясат Италия
және Германияға коммунизммен күрес жүргізу кезінде «Батыс ... ... ... ... жылы халықаралық қатынастарға баға берген Мұстафа Шоқай былай
деп естелік ... ... « ... ... ... бері Испанияда азамат
соғысы қызу жүріп жатыр. Испаниядағы оқиғалар ... ... ... ... ... ... ... мен социализм-коммунизм
бағыттары арасында күн санап өршіп бара жатқан тартыс салдарынан ... ... үрей ... ... ... ... соғысы
ақырында ұлтшылдардың жеңісімен аяқталуда. Осыншама уақыт созылып, ... ... бұл ... ... ... ... Мәскеудің
азғыруымен Испанияда большевиктік басқару жүйесін жүзеге асырмақ болған
Испания Республикалық өкіметінің мойнына артылады» /2. ... және ... ... ... ... басқа ешбір сүйеніш
таба алмаған Кеңес ... ... ... отын сөндірген фашизмге
қарсы саясатын жандандыру ... ... ... ... ... қол ... ... өкіметін Ресей тәжірибелерінен үлгі-өнеге
алуға азғыра бастады және оны соған көндірді де. ... ... ... жасалынды. Соғыс әлі басталмай тұрып-ақ, Ресейден Испания өкіметіне
соғысқа қажетті алуан түрлі ... ... ... ... ... көптігі сонша, тіпті оның мөлшерін дөп басып айту қиын болады.
Германия, ... және ... ... ... 6 ... Римде
қол қойылған Коммунизмге қарсы келісім соңғы кезде халықаралық жағдайдағы
ең маңызды оқиға екені шүбәсіз. ... мен ... ... осындай шарт
жасала қалса, оған Италияның да қосылатыны туралы айтыла бастаған еді.
Міне, енді сол сөз ... ... ... Рим ... батыс пен Шығыс мәдениеті
әлемінде бейбітшілік пен ... ... ... ... ... ... Германия, Италия және Жапония елдерінің күш
біріктіруге әзір екенін білдірді.
Берлин келісімі тәрізді, Рим келісімі де ... ... ... ... айта ... ... ... мен кеңестік Ресейге қарсы
күресу қажеттілігі туралы жұмған аузын ашпайды. Кеңестік ... мен ... ... ... ... айыруға болмайтын біртұтас
ұғымдар екені ешкімге ... ... Сол ... ... интернационалға
қарсы күрес, сонымен бір уақытта кеңестік Ресей мен Кеңес үкіметіне қарсы
күрес болып табылады. Коминтернге ... ... ... ... ... оны ... ... айыруға әрекет жасаулардың бәрі Қазан
төңкерісін, яғни орыс төңкерісін орыс пролетариат ... ... ... ... іс. ... ... күрес, сайып келгенде, кеңестік
Ресейге және жалпы орыс империализміне қарсы күрес болатыны ... ... ... жағдай мен қатынастарға баға берген Мұстафа
Шоқай былай деген еді: «Қорыта айтқанда, Коминтерн — Ресей үкіметі — ... бір ғана ... Сол ... ... ... жөне ... ... қарсы жасаған келісімдері іс жүзінде Кеңес
үкіметіне қарсы ... ... ... ... Біз Рим келісіміне осы
тұрғыдан қараймыз және оған осы ... ... ... /3. ... ... қарсаңындағы саяси дағдарыстардың сипаты мен салдары
1. Аншлюс және Орталық Еуропадағы герман агрессиясының басталуы
Австрия ... ... ... ... ... ... 1937 жылдың соңына қарай Германия соғысқа дайындығын аяқтады. Гитлер
КСРО-ға қарсы соғыс ашу әлі ерте ... ... ... Анг лия ... ... жасау керектігін мәлімдеді.
1938 жылы ақпанда Гитлер әскери министр Бломбергті қызметінен босатты.
Жаяу әскердің қолбасшысы Фричті алып, ... ... ... Вермахтты
басқаруды Гитлер өз қолына алды. Сыртқы істер министрі Риббентроп ... ... ... ... басты жауы – большевизм
екендігінде Гитлермен келісетінін айтты. Англия сыртқы ... ... ... ... кездескенде оған Австрияны, Чехословакияны және Гданьск
(Данциг) қаласын Англияның қауіпсіздігі үшін беруге дайын екенін айтты.
АҚШ та Австрияның ... ... ... АҚШ-тың Париждегі елшісі
Буллит Геринг пен Шахтпен әңгімелескеннен ... ... ... ... ... ... /5. ... жылы 11 ақпанда Гитлер Шушингтен Австрияның национал-
социалистерді ... ... ... ішкі ... министрі етуді
талап етеді. Шушнинг келесі ... ... ... 24 ақпанда Венада
бундестагта Шушнинг 13 наурызға Австрияның ... ... ... ... 11 ... Гитлер плебисцитті өткізбеуді,
үкіметтің отставкаға кетуін, Зейс-Инкварт бастаған үкіметті жасақтауды
талап ... Сол күні ... ... ... маңызды пунктерді басып
алды.
1938 жылы 12 наурызда таңертең 300 мыңдық неміс әскері Австрияға
басып ... ... ... ... ... ... жариялады.
Австрия фашистік рейхтің бір провинциясына айналды. Англия, Франция ... ... ... ... ... алынуын мойындап, Венадағы ... ... ... ... ... ... ... — Австрияның
Германияға қосылуы болғаны шүбәсіз. Соғыстан кейінгі Версаль шарты өмір
сүрген кезеңде Еуропа ... осы екі ... ... жол ... ... көп күш шығарған болатын. Германияның ... ... ... ... ... ... бұрынғы соғыс жеңістерінің саяси
гегемониясына қауіп төндір жаңа бір ... ... ... ... сөз. ... жол ... ... келе жатқан. Германияда Адольф Гитлер ... ... ... ... келген соң, Еуропадағы ірі елдер
Австрия тағдыры ... ... ... ... Орта Еуропа
мәселелеріне қатысты барлық жоспарлар ... ... ... ... ... елді қайткен күнде де біріктірмеу тұрғысынан жасалды. Осындай жағдайда
төрт жағын бірдей дос емес ... орап ... ... өмір ... ... ... халі шынында аянышты еді. Сондықтан ол
неміс ... ... күш ... ... болуды қалады. Тарих
дипломатия және саяси ойындар-мен есептеспеді: өмірдің табиғи ағысы — ... 13 ... күні ... ... ... — шындыққа айналды.
Тарихи маңызы мен бағасы жағынан айрықша бір жағдайда жүзеге ... ... бір тал оқ ... бір ... қан төгілмей бола салғаны да ерекше
көңіл аударуға тұрарлық жәйт /2. 83/.
1937-1938 жылдар кезеңі ... ... ... шарықтау
шегі болып табылады. Бұл жылдары Еуропадағы ... ... ... ... ... мен ... Антанта » мемлекеттері арасындағы
әскери одақ ... ... 1935 ... ... көмек туралы француз-кеңес
келісімі өз мәнін жоғалтты.
Ағылшын империализмі жетекші рөл ойнаған ... ... ... ... мен ... бөлшектенуі және КСРО-
ның оқшаулану саясаты Гитлерге Екінші дүние ... ... жол ... ... ... мына бір анық ... ... алмай түсінуге
болмайды – 1937-1938 жылдары неғұрлым анығырақ көрінген «татуластыру»
саясатының антикеңестік ... Бұл ... ... фактілерді келтіре
отырып, кеңестік тарихшылар әлденеше рет мәлімдеген.
1937-1938жылдардағы оқиғаларға, Н.Чемберленнің саясатына ағылшын
буржуазиялық тарихнамасы көп ... ... Оның ... жүздеген зерттеу
жұмыстарын жазған болатын.
Алайда, бұл барлық мәселенің шешілгенін ... ... ... ... жылдардағы сыртқы саяси бағытты ақтауға
күш салады. Шыны ... ... олар бұл ... ... қателік» болғанын
айтуға мәжбүр болады, бірақ оның ... ... ... ... келеді. Сондықтан прогрессивті тарихшылар мен сыни ... ... ... саясатының жақтастарын және олардың
концепциялары мен тұжырымдарын ... ... ... ... Даунинг стрит, 10-ға келуімен (1937жылы мамырда) ...... және С. ... ... қа ... ... айтарлықтай сипатқа ие бола бастады. Чемберленнің негізгі мақсаты
«батыстық қауіпсіздік» орнату есебімен фашистік диктаторларды ... деп еске ... И.М. ... және Италиямен келісім капиталистік Еуропаның «екі лагерге»
бөлінуін ... ... еді –, деп еске ... ... 1958 жылы
жарық көрген «Короь Георг VI» деген ... ... ... ... держава– Ұлыбританияның, Францияның, Германияның және Италияның өзара
келісімі нәтижесінде Еуропада ортақ шешімге келу болатын» -, дейді ... 83/. ... ... Чемберлен Италияның Абиссинияны жаулап
алуын қайшылықтарды жалпы реттеу нышаны ... ... ... ... ол ... бөліп беруге дайын болды» - деп атап өтеді
Черчилль /5. ... осы ... ... де. ... ол ... ... ... өтпек болды. С.Хордың мәлімдеуінше, премьер-министр дучемен ... ... ... тұрған туыс әпкесі арқылы байланыс орнатқан. ... ... ... лорд ... ... ... ... Осының барлығы ... мен ... ... ... ... ... әкеп ... Алайда
партиялық ынтымақтастық сезімін алға тартқан А.Иден ... ... ... ... ... ... 1962 жылы ... көрген
естеліктерінде ол былай деп жазды: «Мен Чемберленді ... ... ... ... және жаулық көзқараста деп есептеді және оның
әдістерін біздің уақытымыз үшін тым баяу деп ... Ол жеке ... ... ... жетуге үміттенді» /6. 46/.
Галифакстың аузымен Англия үкіметі шынында фашистік Германияның барлық
талаптарына келісім берді. Ағылшын үкіметі Австрияның, Чехословакияның бір
бөлігі мен ... ... ... ... ешқандай наразылық көрсетпеді де,
қайта отар мәселесінде көнгіштік көрсетіп, оны «жалпы реттеудің бір ... ... ... ... ... Ақысына Англия ештеңе де
алмады. Гитлер ... ... қол ... күш ... ... ... бас тартты. Кейіннен А. Иден ғана емес, С.Хор да
Галифакстың ... ... анық ... деп ... А.Тейлор да
солай бағалайды. Ол өзінің «Екінші дүниежүзілік соғыстың шығу ... ... деп ... еді: ... Гитлердің естігісі келгенінің
бәрін айтты. Ол фашистік Германияны «большевизмге қарсы ... ... ... /7. ... ... ... ... мұндай пікірмен келіспейді.
Чемберленнің биографы, «бітімгерлерді» ақтау ... ... ... Ал ... ... ... ... Галифакстың Гитлермен байланыс
орнатқанына дән риза болды» /8. 421/.
Чемберлен мен ... ... тізе ... Гитлердің Австрия мен
Чехословакияға қарсы агрессия жоспарларын жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... қарағандағы сәйкестікке назар
аудармасқа болмайды. 1937 жылы 5 ... ... ... ... ... аса құпия жиынында Германияның тек Австрия ... ғана ... ... ... державалар, атап айтқанда
Францияға қарсы бағытталуы мүмкін соққылар ... ... ... ... ... ... басқалар ойлағандағыдан ертерек болуы
мүмкін деп ... Ал екі ... ... ... ... ... барлық құпияны ашып берді.
1948 жылы бұл өзара байланысқа ... ... ... Ал 1952
жылы Нэмир 1937 жылдағы күзгі оқиғалар ... ... ... ... келе ... ... ... «Болашақ әрекеттер 1937 жылдың
қарашасында алдын ала анықталып қойған ... ... ... ... екі апта ... соң, ағылшын үкіметі оған Орталық Еуропадағы
территориялық статус-квоның өзгеруіне келісуге ... ... ... айда ... ... ... Францияның Орталық Еуропадағы өз
саясатын өзгертуге және «француз-герман қатынастарын реттеуге» ... ... ... ... мұны ... «Орталық Еуропадағы
өсіп келе жатқан қауіптен» үрейленетінінен деп түсінді»,- деп жазады Нэмир
/12. 159/.
1937 жылдың 29-30 ... ... ... ... ... ... Лондонда Галифакс, Иден, француз премьері Шотан және Франция
сыртқы істер ... ... ... ... өтті.
Француз үкіметінің өкілдері Галифакстың ... ... ... ести ... ... «бітімгерлерінің» пікіріне қосылды, ал 1937
жылдың 2 желтоқсанында Иден Риббентропқа ағылшын-француз келіссөздерінің
нәтижелерін ... ... өз ... ... ... жасайды.
Оқиғаның ары қарай қалай өрбитінін түсінуге Нэмир ... ... ... ... ... ... оған ... аударған жоқ. Тек
Тейлор ғана тоғыз жыл өткен соң, 1937 жылдың 5 қарашасындағы шешімнің ... сөз ... ал тағы екі жыл ... соң ... оны Гитлердің соғысқа
дейінгі саясатындағы «бетбұрыс кезең» деп атады. Яғни, ... ... ... соң ... Шығысқа емес, Батысқа жорық жасайтынынан
хабар берді дегенге келтіреді.
Колвин ... ... ... ... 1937 ... ... Гитлердің өз генералдарын Англия мен Францияның «құпия түрде
чехтарды есептен сызып ... ... ... ... назар
аударады. Генерал мен Нейраттың ... ... ... ... қақтығыстарға қатыспайтынына сенімділігімен жауап берді.
Гитлер неге мұнша сенімді болды? Оның сенімділігі аса ...... ... елшілігінің ақпараты мен ... ... ... ... негізделді. Бірнеше күннен кейін ... ... ... 1937 ... ... ... пен ... кездесуіне
көп назар аударады. Онда Муссолини Австрияға қатысты ... ... оны «№ 2 ... ... деп мойындайтынын білдірген болатын.
«Осылайша, 1937 жылдың ... ... ... тағдырына қатысты
алаңдамау «уәдесін» Италиядан да, Англиядан да алды» -, деп қорытады Колвин
/14. ... ... ... ... бұл ... ... ... бір уәжі мұның себебін түсінуге көмектеседі. Ол ... ... ... ... ... ретінде қабылдауы
фашистердің әрекетіне көз жұма қарауға себеп болды дейді.
1938 жылдың ... ... мен ... арасын суытқан оқиғалар
болды. 11 қаңтарда Ф.Рузвельт ағылшын ... ... ... ... ... да ... ұсынған хат жіберді. Вашингтон, негізінен
мемлекетаралық қатынастардың жаңа негіздерін жасау, қару-жарақты қысқарту
шараларын ... алу, ... ... ... және американдық
«тең мүмкіндіктер» принципі негізінде «барлық халықтардың» ... ... т.б. ... ... Бұл мюнхендік саясаттың ... ... ... ... американдық ұсыныстарды Германия және
Италиямен келіссөздердегі Англияның ... қол ... деп ... жылы ... Франциядағы Ривьерде демалып жүрген Иденнің
жоқтығын ... ... ... ... ... ... оралған Иден бұл позицияны өзгертуге тырысқан. ... ... ... ... ол ... дейді: «Мен Рузвельттің еуропалық
оқиғаларға ... ... ... және диктаторлармен пікірталастарға
қатысты қарсы пікірдемін дедім. Менің көзқарасым ... ... ... ... жақсарту және Германия мен Италия ... ... үшін екі ... ... көшуіміз керек. Менің бар
ниетім Абиссинияның басып алуын де-юре ретінде тануға қарсы болу еді» /22.
146/.
Иденнің ... оның ... ... алшақтығының себебін
білуге болады. Чемберлен «бас ... ... ... Муссолини мен
Гитлерді «тыныштандыруға» тырысты. Иден де бұған қарсы болмады, бірақ бұл
мақсатқа ұмтыла отырып, Англия үшін бір ... ... алу» ... Бұны үкімет Италиямен келісім ... ... ... ... ... ... болады.Онда ол Италия Испаниядан «еріктілер»
әскерінің бір бөлігін шығарса ғана, ... ... ... ... ... ... айтады.
1938 жылдың қаңтарында Лондонға Гитлердің Австрияны ... ... ... алу ... ... хабарлар түсе бастады. Бұл ... ... ... Н.Гендерсон айтты. Үкімет Гендорсонға Гитлермен кездесіп,
«ортақ ... келу ... ... ... ... ... Форин оффис Австрияны басып алуда
Муссолинидің Гитлерді қолдайтынын білді. «Сондықтан,- ... ... ... ... ... ... өткізбеуге бел будым. Гитлер Венаға кіргенде және
Муссолини Испаниядағы ... ... ... ... ... ... етіп ... біз үшін келіссөз жүргізу масқаралықтың
белгісі болар еді» /25. 137/. ... ... ... ... ... Лондондағы елшісі Грандимен құпия байланыс орнатып қана қоймай,
Иденге қарсы Грандиді 1938 жылы 18 ... ... ... ... ... 20 ... ... кабинеті Римдегі келіссөздерді екі рет
жақтап ... ... соң, Иден ... ... арыз ... мемуарларында ол Чемберленмен келіспеушіліктерінің сипатын
көрсетеді. Алайда бұған сену қиын. Істің мән-жайын ... ... ... ... Чемберлен арасындағы келіспеушілік Италиямен болатын ... ... ... ... Бұл пікірді Черчилль де жақтайды. ... ... ... ... түсіндіреді: «Иденнің отставка
сұрауына ... ... ... дәл осы ... және ... жүргізу шешімі себеп болды» /24. 97/.
Ағылшын тарихшыларының көбісі осы ... ... Иден ... ... ... ... қарағанда әдістерге көп
қатысты» екенін 1944 жылы ... ... еді. Осы ... ... ... ... былай дейді: «Чемберлен бұл келісмді Абиссинияның
басып алынуын Испаниядан итальян ... ... ... ... ... Иден ... болды...Оның тарапынан ешбір ұсыныс болмады: не ... ... ... ... ... не ... республикашыларына
көмектеспеді. Жеке формула қолданыла ма жоқ па, дау осыдан шықты» ... мен ... ... ... арасындағы қақтығыс себептерін
түсіндіруге тырысқан К.Зиллиакустың әрекеті үлкен ... ... ... 1939 жылы ... «Екі ... аралығында» памфлетінде «Бұл отставка
жайлы айтпай кетуге болмайтын екі жайт бар: ... Иден ... ... де, ... ... ... болып қала берді. Ол солшылдарға
қосылмады және қосылмайды да...Екіншісі, Иден мырза ... Лига ... ... ... ... ... ... жоқ.
Келіспеушіліктер билеуші топтың мүдделерінің түрлі салаларына байланысты
еді» ,- дейді /24. 56/.
Иден мен Чемберленнің бір ... ... ... ... ... ... Иден де өз ... Чемберлен жүрген «татуластыру» жолымен
жүрді. 1936 жылдың наурызындағы оқиғалар, Испания ісіне ... ... ... ... ... ... кезіндегі Англияның
әрекетсіздігі Иденнің жауапкершілігінде. Иденнің мемуарлары бұл ... рөлі ... ... қызық баға береді: «Антони Иден сыртқы
істер министрі қызметіне Болдуиннің ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... келуде ниетсіздігін көрсету
үшін тағайындалады. Бұл саясат жақсы нәтижелерге апармады. Бірақ ... ... қала ... бұл ... бас ... ... ... отставкасы Чемберлен саясатына әсер етпеді. 1938 жылы 21
ақпанда ол итальян елшісіне Австрияның ... ... ашық ... ... ... істер министрі – Э.Галифакс Риммен келіссөздерді бастап кетті.
Гитлердің 1938 жылы наурызда Австрияны ... ... ... де, ... мен ... оны тоқтату үшін ештеңе
де істемеді. ... ... 10 ... ... ... ... ... жағдайдың маңыздылығы жайлы «ешбір ескертпе
жасамапты». ... ... ... ... мен ... ... төрт ... арасында өзара бейбіт түсінікке ... - деп ... ... себебі бар еді /15. 176/.
Бұл сөздердің неміс әскерінің Австрияға кіруі қарсаңында айтылғанын
ескерсек, Галифакс пен ... ... ... ... жоқ ... қана ... Гитлерді ол үшін мадақтағандай әсер қалдырады. Алайда
бұл сөздерді келтірген ... оған ... баға ... ... да.
Көбіне өзара байланыста қарастырылатын Иденнің отставкасы мен Австрияның
аншлюсі ағылшын тарихнамасында түрліше бағаланады. Австрияның ... ... ... ... Л. Брод ... ... ... соққы»
деген еді. Ал Уилер-Беннет Иденнің отставкасы «ағылшын ... ... ... ... ... «бұған дейін Чемберлен көп пайдаланған
халық сеніміне алғашқы ірі соққы болып ... ... ... ... үкімет үшін шын мәнінде өз-өзіне келе алмаған ірі соққы болды», -
дейді А.Джонсон /14. 174/. ... ... ... ... ... ... ... алмады», Чемберленде басқа жол болмады дейді.
Басқаша тактиканы «татуластыруды» өмірге әкелгендер не оған қатысты
болғандар ұстанды. С. Хор ... ... ... ... ақтау мақсатында Австрия тәуелсіздігін қорғау үшін ағылшын
және француз халықтары «соғысқа түсуге дайын ... ... уәж ... ... қана 1938 ... ... Лондон позициясының әлеуметтік мәнін
дұрыс көрсетті. Ол Англия мен Франциядағы «оңшылдардың» ... ... ... татуластыру» керек деп есептегенін айтады.
Аншлюске қатысты А.Тейлордың пікірін айтпай өтуге болмайды. «Келе
-келе Австрияның басып ... ... ала ... ... ... ... ... етуге жасалған алғашқы қадам еді» /22. 34/, - деп ... ... ... дүниежүзілік соғыстың шығуы» кітабында. «Бұл пікір – аңыз
сияқты. 1938 жылғы наурыз ... ... ... ... жасады. Германия
оған не саяси жағынан, не әскери жағынан дайындалған емес», - дейді Тейлор
/21. 83/.
Иден мемуарлары мен ... ... ... ... ... ... тұр. Германияның аншлюске тыңғылықты дайындалғанын
дәлелдейтін ... ... ... ... ... және неміс құжаттары
жарияланған соң 10 жылдан кейін Тейлордың мұндай ... бой ... ... Оның ... білмесек те, ол Гитлерді және оның саясатын
ақтауға тырысатын батыс германдық реакция ... үшін ... ... ... ... Австрияның дамыған өнеркәсібі, алтын қорының,
сондай бай шикізат қорының өтуі неміс әскери экономикасына жаңа бір қуат ... ... 1938-45 ... ... 600 мың ... ... ... 35 жаңа дивизия құрады.
Австрияның аншлюс жасалуынан кейін бірде-бір ... ... ... сезінбеді. Чехословакия енді үш жақтан да қоршалды. Германия енді
Италиямен, Югославиямен және Венгриямен шекараласып, ... ... ... ... ... ... немесе Мюнхен келісімінің мәні мен салдары
«Соғыста жеңілген Германия аумағының 12 ... және 6 ... ... ... ... Азия мен Африкадағы 31 миллион тұрғыны
бар отарларынан да ... ... Оның ... ... ... 132 ... ... төлемек» /2. 204/, – деп жазды Мұстафа ... 1931 ... ... кек алу ... ... ... ... фашизм қанат
жая бастады. 1933 жылы ... ... ... ... ... ... ... шартын бұзып, Германия империясын жандандыру пікірін ашық
жариялады.
Гитлер ... ... ... бытыраңқы жағдайда қалған неміс
тілінде сөйлейтін халықты бір мемлекетке ... ... ... желеумен
Австрияға әскер кіргізіп, қысқа мерзімде оны Германияға қосты. Дабыл қағып,
жаулаушыға тоқтау салған ... ... Бұл ... ... ...... ... жүзілік соғысқа қарай тура жолға алып баратын Мюнхен
оқиғасына бастады.
Күшіне сеніп ... ... ... енді ... көз ... ... дамыған өнеркәсіп аудандарына қызығып, халқының көп бөлігін
немістер құрайтын Судет өлкесін беруді талап етті.
Чехословакия өзінің одақтастары – Франция мен ... ... ... олар ... бас тартып, өз қауіпсіздіктерін ойлады. ... мен ... ... ... көрсетіп, Судет өлкесін Германияға
қосу керек деп ... ... ... бұл ... ... ... шара
еді. Бірақ бәрі де керісінше болды.
Австрияға басып ... бір күн ... ... ... ... ... ... Чехословакияға қарсы құпия ойлары
жоқтығына» сендірген болатын. Бұны Геринг ағылшын ... ... ... ... бұдан екі ай өткен соң Германия мен Чехословакия арасы ... ... ... ... жазы мен ... ... дипломатиясы Лондон эмиссарларына
психологиялық қысым көрсетіп, Германияның ... күші ... ... ой
қалыптастыруға тырысты. 1938 жылдың 12 қыркүйегінде Нюрнбергте сөйлеген
сөзінде Гитлер «Жаратушы иеміз 7 миллион чехты 3,5 ... ... ... үшін ... жоқ қой» ... Сондай-ақ, ол 28 мамырда герман ... ... ... ... және ... ... «үлкен бекіністер»
салуға бұйрық бергенін мәлімдеді /2. 86/.
Гитлердің үрейлі ... ... ... әсер ... ... ... бастады. 1938 жылы 15 қыркүйекте Ұлыбритания премьер-
министрі ... ... ... ... Гитлердің Судет өлкесін алмай
қоймайтынына көзі жеткен Чемберлен Франция премьер-министрі Даладьемен
келіссөздерден ... ... ... ... бетін қайтару үшін
Судет өлкесін Германияға беру талабын қойды. 21 қыркүйекте ... ... ... ... мен ... ... ... президенті Бенешке барып, егер
оның үкіметі ағылшын-француз ... ... ... ... ... соғысқа кінәлі жалғыз ел деп танитынын ескертті.
Батыс державалары елшілерінің түнгі ... екі күн ... ... ... КСРО ... ... екі сұрақ қойған еді: «Егер Франция
келісімге адал болып, ... ... КСРО да ... ... ба?», ... ... Лигасының мүшесі ретінде Жарғысының 16-шы және ... сай ... ... ба?» КСРО ... 20 ... күні ... да «Иә, ... деген жауап келді. Алайда КСРО-ның
Чехословакияны қорғауға ... ... ... ... еді. ... ағылшын тарихшысы А.Тейлор: «Чехословак мәселесінде тағы да бір
держава болғанымен, оны ... да, ... да ... ... ... ... ... болды. Англия мен Франция үкіметтері КСРО турасында
тек оның әскери жағынан әлсіз екенін ғана ... Олар ... ... қалады, сондықтан да олар бұны объективті шындық ... /2. 93/. ... ... ... үшін ... ... ... берумен қоймай, гитлерлік агрессияға қосылуға дайын
болды.
«Егер ... ... ... ... ... қарсы крест
жорығы сипатында өрбуі мүмкін. Ондай жағдайда Англия мен Франция сырт ... – деп ... ... ... /2. 103/. ... ... ... дайындығы Англия мен ... ... ... еді. Бұл ... агрессия қарсаңында Гитлермен
бірігіп, «большевиктерге қарсы крест жорығына» ... ... ... ... ... ... болатын.
Мұндай қысымға шыдамаған Бенеш үкіметі тізе бүкті. Сол күні үгіт-
насихат ... ... ... ... ... былай деді: «Біздің
достарымыз бен одақтастарымыз, бізді, әдетте, ... ... ... ... ... ... Бұл шарттарды ерліктің жетіспеуінен
қабылдаған жоқпыз... Қиын ... ... ... ... ... бұл ... тарих өз жазасын береді» /2. 114/.
Чехословакияның Батыс қысымымен тізе бүгуге дайындығы ... ... ... ... ... ... 22 қыркүйекте мынадай хабар
жіберді: «Прагада ереуілшілер ұлттық ... ... ... ... ... ... керектігін, КСРО-ның көмегіне сүйенуді,
парламент шақыруды, үкіметті таратуды талап етуде. Премьер-министр Годжидің
ғана емес, Бенештің атын ... ... ... ... КСРО ... республикасын және оның еңбекшілерінің мүддесін
құрмет тұтады, сондықтан да шабуылдан қорғауға дайын» /3. ... ... 22 ... ... ... ... үшін ... келді. Англия мен Франция атынан Чемберлен ... ... ... ... ... жөнінде мәлімдеді. Сол сәтте
Гитлер жаңа талаптар қоя бастады. Бұл жолы ол Чехословакияға деген ... ... ... ... ... ... ... Судет
өлкесінің эвакуациялануының екі күнде бітуін талап ... Бұл ... ... қабылдамай, 24-іне Лондонға ұшып кетті.
Немістердің жаңа талаптары Еуропада үлкен шу туғызды. Тізе бүгушілік
саясатын Рейтер ... ... ... ... ... ... ... ағылшын-француз қысымымен бөлшектенуі фашистік ... ... ... ... күш ... ... демократияның
кері шегінуін білдіреді. Бұл тізе ... ... ... ... ... және ... мен ... қауіпсіздігін қамтамасыз
етуге еш әсерін тигізбейді. Керісінше, ол екі жақты қарсыласу мүмкіндігінен
айыратын халге ... /3. ... ... күні ... ... ... ... алған
Чехословакия үкіметі бұл жолы ... ... ... ... ... ... Масарик 25 қыркүйекте Чемберленге былай деген
болатын: «Шын мәнінде бұл ... елге ... ... ... ... ... ... Біз немістерге өзіміздің дайындалған
қорғанысымыздың көп бөлігін беруге және еліміздің түкпіріне ... ... ... ... ... және ... тәуелсіздігіміз Гитлер
мырзаның жоспарын қабылдағаннан кейін-ақ жоғалады» /4. 83/. ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері неміс әскер басшыларының арасында
вермахт тағдырына алаңдаушылық туғызды. Чехословакия, ... ... ... біріккен әскерлерімен қақтығысу қаупі Германияны ірі ... ... анық еді. ... ... ... Гитлер тым қатты
кетті. Нюрнберг процесінде ... фон ... «1938 ... ... ... ... қарсы шықпаған еді. ... ... ... ... соң, ... еш ... де жоқ еді» /5. 161/.
Генералдар Бек, фон Витцлебен, фон ... және ... ... ... ... ... қатысуымен 1938 жылы тамыздың соңында
Гитлерді Чехословакияға шабуыл жасау бұйрығына қол ... ... ... ... ... ... ... тырысқаны
үшін кінәлі, сондықтан да ел ... ... деп айып ... ... ағылшын үкіметін Гитлердің Чехословакияға қыркүйектің
соңында шабуыл жасау жоспарын хабарлап, ... мен ... ... ... ... ... ... жасауын өтінді.
Чехословакия алдындағы одақтастық ... КСРО ғана ... ... тізе ... ... де КСРО ... қорғаудан бас
тартпайтынын мәлімдеді. КСРО-ның бұл ниеті Батыс ... ... ... КСРО-ның ниеті жалған болды делік. Мұны Литвинов ұсынғандай ... ... ... ... ... ... болар еді. Бұл
ұсыныстан бас тартқан Бонне КСРО-ның ниетінің шындығына күмән келтірді» /6.
108/, – деп жазады Тейлор.
Франция да, ... да ... ... ... 27 ... ... хат ... Германияның жаңа талаптарын орындауға дайын
екенін білдірді. «Мен Судет өлкесінің Германияға ... ... ... Чехословакия үкіметімен, сондай-ақ Франция және ... ... үшін ... ... ... ... 123/ ,– деп жазды ол.
Сөз байласқан генералдардың әрекетке көшуіне бірнеше сағат қалғанда
олар Чемберлен мен Даладьенің Мюнхенге келу және ... ... ... ... жылы 20 шілдедегі қастандықты ұйымдастырушыларға қарсы
репрессиядан аман қалған ... ... ... ... ... ... ... жетекшілері кедергі келтіргенін айтқан еді.
1938 жылы 29-30 қыркүйекте Мюнхенде Гитлердің, ... ... ... ... ... ... ... келісімдеріне сай, Чехословакия 10 қазанға дейін Судет өлкесінен өз
әскері мен полициясын шығаруға және жылжымайтын, жылжитын мүліктің барлығын
тастап ... тиіс ... ... ... ... ... көп ... жоғалтты. Чехословакия өкілдерімен кеңеспей-ақ
Чемберлен мен Даладье елді апатқа әкелген құжатқа қол қойды.
Мюнхен келісіміне қол ... ... ... ... «бұл
жазаның ешбір өзгеріске түспейтіні» жарияланды. 30 қыркүйекте Чехословакия
үкіметі «Мюнхенде өздеріне қарсы және өздерінсіз ... ... ... /7. ... мен ... ... тізе ... Батыс державаларының
гитлерлік Германияға ұйымдасқан тойтарыс беру былай тұрсын, ең ... ... ... ... да ... ... Бұл туралы, тіпті, соғыс алдында «демократияның» әрекеттерін
ақтауға тырысқан еуропалық ... да ... ... ... ең ... ... ... кішкентай елдеріне
«демократиялық» ұлы державалардың көмегіне сүйенудің ... мәні жоқ ... ... ... ... әлеуеті жағынан алда тұрған еуропалық
«демократиялық» елдер саяси әлсіздікке бой ... ... ... 1938
жылғы дағдарыс «демократияның» Гитлермен бір майданда шығуға дайын екенін
білдірді.
Батыс Еуропа ... ... ... ... намысын
сатып, бір елдің тәуелсіздігін Германия танктерінің табанына таптатты.
Чехословакияны бөлшектеген Мюнхен келісімі ... ... ... деп
дәметкен Батыс Еуропа саяси басшылары өте қатты қателескендерін ... бұл ... ... жылы 70 жыл ... ... келісіміне
кеңінен тоқтала отырып, екі міндетке қол жеткізуді көздедік. Біріншіден,
ғылыми тұрғыдан ... ... ... тарихшы ретінде тарихтан
сабақ алу керектігін ескерткіміз келді.
Австрияны ... ... ... көз жұма қарағанын
байқаған Гитлер ... мен ... ... ... ... дамыған, тас көмірге бай, темір кені мен басқа шикізат қоры мол
Чехословакия немістердің назарына бірден ... еді. ... мен ... ... ... ал ... біз Сібірге жер аударамыз. Олар
Орталық Еуропадан кетуі керек»,-деді Гитлер.
Судеттегі национал-социалистік партияның басшысы Генлейн 1938 жылы ... ... ... сөзінде Чехословакиядағы немістерге
автономия беруді талап етті. Екі ел ... ... ... ... ... ... жылы ақпанда Чехословакия президенті Эдуард Бенеш Прагадағы
неміс елшісіне Германиямен келісімге ... ең ... ... ... ... ... халық биліктен қорғаныс шараларын ... ... ... ... ... ... шабуылын тойтаруға дайын болды.
Чехословакияға қарсы операцияда «Грюн» жоспарына сәйкес 30 дивизия қолдану
көзделді. Чехословакияда 45 ... 1,5 мың ... 469 ... ... қару ... жылы 28 наурызда Прагаға кеңестік әскери делегация келді. Оның
басшысы гитлерлік агрессия ... ... ... ... ... ... үкімет басшылары жиналыс жасап, Чехословакияға
көмектесу шешімі қабылданды. 21 мамырда Англия мен Франция ... ... ... ... ... ... ол елді қорғайтынын
мәлімдеді.
1938 жылы 15 қыркүйекте ... ... ... ... ... Алайда Гитлер Чехословак мәселесін 3 ... ... ... ... ... жолымен» шешуді талап етті.
Генлейн Судет халқын көтеріліске ... ... 19 ... ... ... ... ультиматум қойды: Чехословакия ... ... ... ... ... ... 21 ... Прага бұл
ультиматумды қабылдады.
КСРО үкіметі егер ... ... ... ... көмектесетін
болса, аянып қалмайтынын мәлімдеді. Бұл үшін Прага көмек ... ... 21 ... Киев, Беларусь, Калинин әскери округтері әскери
дайындыққа келтірілді. Чехословакия әуе күштерінің генералы Я.Файф ... ... ... 700 истребитель көмекке жіберілетін болды. Олар
Чехословакияға Румынияның әуе ... ... ... ... ол ... ... ... Чемберлен Гитлермен кездесіп, фюрер тағы да ... қоя ... мен ... ... ... ... Елде ... дабыл
қағылды.
Берхтесгадендегі кездесуінде Гитлер Судет үшін «өзін-өзі басқару
формуласын» ұсынып, Еуропадағы соңғы ... ... ... ... келісті.
1938 жылы 29 қыркүйек күні Мюнхендегі «Қоңыр үйде» (Фюрердің
резиденциясы) ... ... ... және ... ... ... түсті. Судет облысы Германияға берілді. 30 қыркүйекте
Англия мен Францияның ... ... не үшін ... ... болды. Гитлер Англия мен Францияға шабуыл жасамауға «уәде» берген
болып шықты. Кеңес ... бұл ... шет ... сатқындық Еуропадағы күштер арақатынасын фашистік Германия
пайдасына өзгертті. Англия мен Францияның өз одақтасын сатуы Чехословакия
халқы мен ... ... ауыр ... ... ... Чемберлен Лондондағы Хитроу әуежайында «Мәңгілік
бейбітшілік әкелгенін» жария етті. Бір ... ... ... ... ... ... шындыққа айналды: «Англия соғыс пен масқаралықтың бірін
таңдауы керек еді. Оның министрлері соғысқа ұласқан масқаралықты ... ... ... ... ... мен ... ... жоғалтты /13. 97/.
Мюнхен саясаты мәселесі жөнінде ағылшын тарихнамасында қалыптасқан
полемика ... ... ... шын ... да өз көлеңкесін түсірді.
Егер ... ... ... және ... ... ... ... қалмайтынын дәлелдегісі, Лондон мен Париж қабылдаған
шешімнің мәжбүрліктен болғанын нақтылағысы ... ... ... оны тіпті «бітімгерлердің» кейбір адвокаттарының да ... ... ... ... ... ... соғыс жылдары жазған естелік кітабында Мюнхен келісімін
«копромисс» ретінде қарастырады. С.Хор, ... ... Я. ... ... ... да бір баға ... ... тырысады. Мюнхенді оның
қарсыласы Д. Купер «жеңіліс» деп сипаттады. ... ... ... ... құрлығындағы позициясын тіптен күшейтті, бірақ оның ... ... ... деп ... 1938 жылы ... ... ... ... ... ... ретінде
отставкаға кеткен Д.Купер.
«Ресей тағы да шеттетілді»,-деп ... ... ... ... ағылшын тарихшысы Дж.Мариот /17. 123/. А.Роуздың айтуынша бұл
батыс державаларының ... ... ... ... ... бұған Кеңес
Одағына жиіркенішпен қараған Чемберлен және оның ... ... ... шынайы баға бергендер ағылшын сыртқы саясатының ... ... және ... ... ... 1939 жылы былай деп жазды
: «Мюнхен келісімі тек татуластыру саясатының жоғарғы нүктесі ғана болмай,
өлім соққысы да ... /19. 161/. ... ... ... ... ... еді оны 1952 жылы А.Тойнби. Сондай-ақ: «Мюнхен келісімі ... ... ғана ... ... ... ... Шығыс Еуропаға
ықпалының соңын білдірді... Ол ... ... ... ... ... мен Түркиядағы жартыаралдық форпостарды есептемегенде,
1939 жылы Польша мен Румынияға берілген кепілдемелермен құтқаруға болмайтын
және 1945 ... ... ... ... нәтижесінде жойылған ықпалдың
аяқталуының басы еді»- дейді Тойнби /17. 45/.
Мюнхенді «Ұлы трагедия» деп атаған ... ... ... ... «жаралмаған» еді дейді. Осындай ... ... ... еді. ... конференциясында тізе бүгу толық іске ... ... ... ... қандай да бір пікірталассыз өтті» ,- деген Уэбстер
Мюнхеннің Муссолиниді Абиссинияда, ал ... Рейн ... ... ... ... ... 1948 жылы Л.Нэмир: ... ... ... төрт ... ... /13. 78/ ,- деп ... «Мюнхен Чемберленнің Гитлермен бірге жасаған декларацияда өз мәні ... ... ... ... ... ... ... ,- деп
қосты екі жылдан кейін Нэмир. «Бітімгерлер – ... мен ... ... ... келмей, Гитлердің алдында тізе бүгіп қоймай, ... ... ... ,- дейді лейборист Г.Кол.
Сыртқы саясат пен халықаралық қатынастарды зерттеушілер Англия ... қол ... ... тым ... ... ... ... қандай болмасын, нәтиже қалатын. Өз өмірі үшін күресуге ... ... ... ... ,- деп ... 1943 жылы ... ХХ ғасырдағы Англияның ең ұлы моральдық жеңілісі болды және оның
әлі де әсері ... ,- ... еді 1954 жылы ... ... 24 ... де мен ... ел үшін Гитлердің алдында тізе бүгу масқара қорлық
болғаны жөніндегі ... ... ... ... /18. 41/,- деп ... ... 1962 ... өзінің жоспарланған келесі қадамына жол ашты – Чехословакия
мемлекетін толық жойды. Ол ... ... ... ... Ресейді
еуропалық реттеуден шеттетті және Польшаны оқшаулады. ... ... ... /14. 49/ ,- деп ... ... ... ... аз ғана тарихшылары Мюнхендік саясаттың антикеңестік
бағытын жасырмады. 1941-1945 жылдары, КСРО мен Англия гитлеризммен ... ... ... ... ... ... айыпталған болатын.
В.Голланц 1942 жылы «Ресей және біз» брошюрасында: «Шарықтау кезі Мюнхен
болған осы ... ... ... мен бітімгерлердің мақсаты ... ... ... оны Батыстан Шығысқа қарай бағыттау болды...»
/17. 135/ ,- ... жылы ... мен ... ... мен Францияның «Германияға
оның Шығыс Еуропаға Ресей есебінен ... ... ... емес ... ... ... ... Мюнхендік саясат негізінде таптық себептер,
қызыл әскер көмегімен гитлерлік Германияның ... ... ... әкеледі деген үрей ... деп ... ... саны ... «Ресей Англия мен Франция жағында
болар еді. ... ... ... ... оны ... тырысты.
Нәтижесінде бір жылдан кейін соғыс қаупі сезілді» ,- деп ... ... ... еді. Уилер-Беннет «Халықтың майданнан гөрі Гитлер жақсы»
-деп тұжырымдайтын реакционерлер Лондон мен Парижде ғана ... ... ... десе ... ... ... Чехословакияға қатысты ... ... ... ие болды» ,- дейді.
Чемберлен әрекеттерінің негізінде жатқан себептерге ... ... ... ... ... ... ... еді.
«Англия мен Франция КСРО-ны пролетариат ... ... ... ... ... ... ... деп есептеді» - деп Лондон мен
Париждің Кеңес одағына деген сенімсіздік ... ... ол. ... ... ... ... ... шығысқа, яғни кеңес еліне
қарсы бағыттауға «үмітті» ... ... ... аян бұл ... ... ... ... іске асыру жөніндегі фюрердің
жоспарларымен сәйкес келді. Л.Нэмир өзінің ... ... ... мен Франция позициясының таптық негізіне тоқталады. Нэмир «Батыс
державалары диктаторлармен жасалатын төрт ... ... мен ... жаңа үштік Антанта пакті арасында біреуін таңдауы керек еді» ... ... мен ... ... ... ... одақ фашизмнің күші
мен ресурсын арттыратын болса, ... одақ ... ... ... ... ... біріншісі «жарамсыз және қажетсіз» болса, екіншісі «одан ... ... ... ... аяқтамаса да, Мюнхенде жасалған таңдау
Англия мен Францияның билеуші ... ... ... ... ... тарихшылар ағылшын реакциясы қоғамнан ... ... ... ... антикеңестік саясатының себептерін
ашуға бел буды. 1939-1945 жылдардағы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Оларды әшкерелеуде буржуазиялық
позициядан таймаған және антикеңестік қағидаларға сыни ... ... мен ... ... рөл ... ... жақтаушылардың
уәжін жоққа шығару әрекеттері Дж.Уилер-Беннет және К.Зиллиакус, ... ... ... әр ... және ... ... ... мен
публицистердің жұмыстарында маңызды орын алды.
Мюнхенді жақтаушылар дәйегіне қарсы шыққандардың бірі ... 1945 жылы ... ... ол жиі кездесетін екі уәжді сынға
алады: 1) ... ... «жол ... ... Чемберлен оны Франция
тізе бүгуге мәжбүр еткенге дейін чехтарға «қолынан келгенінің бәрін» істеді
және 2) ол Мюнхен келісіміне қол ... ... ... ... Сондай-
ақ, Зиллиакус Чехословакияны жаулап алу «ертеден жоспарланған» дейді. Бұны
1933 жылы-ақ ... ... ... лорд ... ... ... Зиллиакус екінші уәжді де жоққа шығарды. Бірнеше бейбіт
айларды «ұту» Чехословакияның, ... мен ... ... ... ... ... ... орнын толтыра алмайтын еді. 1938 жылы
Чехословакия әскерінде 1,5 мың ұшақ пен 500 танк болған. ... ұту» ... ... Х.Тревор-Рупер Англия әлемдік қақтығысты кейінге қалдыру
арқылы ... көрі көп ... ... ... «Бір жыл ұту» туралы
тезисте У. Черчилль де жоққа шығарды. 1939 ... ... ара ... мен ... ... ... жоқ. Оның үстіне 21 дивизиядан
тұратын Чехословак әскері өмір ... ... ... ... ала отырып, Мюнхенде Англия мен Франция ұтып алған бір ... ... ... ... ... дағдарысы кезеңіндегі
жағдайларына қарағанда тым нашар жағдайда қалдырды» ,– ... ... ... құндылығы сонда, Черчилль ағылшын әскерінің жағдайын
жақсы білетін. Осындай шешімге лейбористік қайраткер ... да ... жылы ... ... болды, бірақ Германиямен салыстырғанда әлсіз еді ,–
дейді ол. Сондай-ақ былай деп ... ... ... ... ... бір жылды жоғалтқанымызға күмәнданбаймын». Ал М.Гильберт пен Р.Готт
болса былай дейді: «Осы ... бір ... ... көзқарас тұрғысынан
қарағанда Англия емес, Германия ұтты. Чемберлен мен оның ... ... ... ... бір жыл үшін ... ... ... бірлікке жетуде емес соғыстың бетін қайтаруда болды.
Мюнхен шарттары Гитлердің ... ... ... ... деп санаған «бітімгерлердің» тезисі де тойтарыс алды. Ағылшын
тарихшысы және публицисі Дж. ... 1940 ... оны ... ... ... ... ... атты кітабында ол былай деп жазды: «шын мәнінде,
Гитлер Годесбергте талап еткенінен де көп нәрсеге ие ... Осы ... ... ... ... Стрэнгтің естеліктерінде қызық
жазылған. Форин оффистің Орталық Еуропалық бөлімінің ... ... ... ... ... ... Мюнхен келісімінің тиімді жақтарынының пунктерінің тізімін
жасауды тапсырғанын айтады. Сртэнгтің еске алуы бойнша олар ... ... ... ... іске ... Судет өлкесін Германияға беруді
бір неше күнге кейінгі қалдырғанды есепке алмағанда, «түкке ... ... ... ... де ... ... үлкен көнгіштігінің» мәні 10 күнге ... ... ... ... саяси қайраткері С.Кинг-Холл . Осы
дәлелдер Мюнхенді жақтаушылар қолындағы маңызды дәйекті жоққа шығарды.
Робертсон мәселені басқа ... ... ... ... ... ... ... Гитлердің ультиматумы қалайша ... деп ... ол. Осы ... жауап берген ол кейбір Мюнхенді
жақтаушылар «ұмыта ... ... еске ... ... ... алғашқы кездесуінен кейін-ақ олардың арасындағы келіспеушілік
толық ... ... ... ... ... ... ... талапты формальды түрде қабыл алмаған Англия мен Франция бұрынғы
шартқа сүйенген жаңа жоспар жасады. ... ... ... ... және оған ... бәрінің шешілгенін көбінесе Уилер-Беннет,
Тревор-Рупер, Колвин атап ... еді. ... ... 1938 жылы 15
қыркүйектегі алғашқы кездесуінде-ақ тізе ... еді. ... ... - дейді Г.Макмиллан мемуарларының бірінші томында.
Мюнхенді жақтаушылардың ең «сенімді» ... ... ... ... ... ... «қоғамдық пікіріне» сілтеме жасау да ... ... Оның еш ... ... ... ... 1938 ... күндері ресми насихат фашистік диктаторлармен, әрине, «бейбітшілік
үшін» жасалған келісімнің қажеттілігін дәлелдегісі ... ... ... мен халқының көпшілігі» ... ... ... ... ... «Ағылшын халқының көп бөлігі немістердің
талапқа тойымсыздығына наразы болып, үкіметтің оны ... ... адам ... ... ... ... және одан ... жоқ»,-
дейді Уилер-Беннет. Кейін осындай бағалауға қосылған ... ... ... ... ... ... болды ... Соғыс болатыны
белгілі болғанда ешқандай дүрбелең болмады» ,- дейді.
П.Рейнольдс маңызды бір факторға ... ... ... қоғамы Мюнхен
қарсаңында шын жағдайды, билеуші топтардың ... ... ... ... «Қоғамдық пікір Мюнхенді келісім жасалғаннан кейін қолдады, бірақ
бұл егер қажеттілігі ... ... ... ... ... дегенді
білдірмейді».
Өкінішке орай, мюнхеншілерді ақтау мақсатында «қоғамдақ пікірге»
дәстүрлі сілтеме қолданушылардың сыны кең ... ... ... ... ... ... және оған ресми насихаттың ықпалы
мәселелері әлі өз шешімін күтуде.
Кейбір ағылшын ... ... ... ... ... ... ... рөлі жөніндегі мәселе қаралады.
Олардың әрекеттерімен ағылшын үкіметіне берілген ... ... және ... ... ... ... қарсы дәйектің бірі
ретінде бағаланды. «Генералдар қастандығы» туралы еске ... ... еді. ... ... ... оның ... яғни қастандықшылардың қолындағы «қаруларын» тастауға мәжбүр етті,
өйткені, олар ... ... ... ... «мықты позициясын»
ұстанбағанын көрді. Осымен қатар Гальдердің көрсетуі негізінде Черчилль ... ... ... ... ... ... соғыс» кітабының бірінші томында ол
Германияның жоғары офицерлері мен бас ... ... ... ... және оны ... ... ... бірақ
Чемберленнің ұшып келгені белгілі болып, қастандықтың кейінге қалдырылғанын
жазады.
1938 жылдың қыркүйегінің бас кезінде неміс ... ... ... ... ... ... ... зерттеген Дж.Уилер-
Беннет айтты. Қастандықшылар Англияны Гитлер қойған талаптарға көнбейді деп
ойлады. 1938 жылы 5 ... ... ... ... ... ... кездесіп, оған Гитлердің жалпы мобилизация туралы ... ал ... ... 1 ... кеш ... ... жарияланған күні генералдар бүлік бастап, ... ... ... болған. «Бұл ,– дейді ... ... ... - ... ... ... болған нәрсе емес еді...
Бұл кезде Лондондағылар премьер-министр мен Гитлердің кездесуін ұйымдастыру
шешімін шығарып қойған болатын» /6. ... мен ... ... ... ... ... Колвин
береді. Ол Э.Клейст-Шменциннің әскери оппозицияның жетекшілерінің бірі ... ... ... ... келтіреді. «Мен Лондоннан соғыстың
басталуына келіп ... ... ... қызыққан ешкімді таба
алмадым. Ағылшындар қандай жолмен болса да соғыстан осы жылы қашып құтылуға
тырысатындай ...»,-дейді ... ... ... ... ... ... Галифакс өтініші бойынша неміс бас штабының бастығы генерал
Бекке хат ... оны ... ... ... ... Онда
Англияның Чехословакия үшін соғысқа түсетіні жазылған-мыс.
«Ванситтарт министрлікте» кітабында Колвин Чемберленнің құпия ... тізе ... ... ... ... Оның ... ... 1938
жылдың 29-30 тамызында аз адамдар арасында ... ... ... Х» деп атау ... арнайы код та келісілген еді. «Гитлерге «мистер
Х-тің» сапарының мақсаты туралы тіпті 30 ... ... ... ... министрлер кабинетінің отырысында да айтылмады... Одан ... ... ... ... қабылдағанға дейін 14 күн жасырылды...
Оны бағытты өзгертуге тым кеш болған кезде ғана жария етті»,-дейді ... ... 14 ... ... Бек Германия бас штабы бастығы
қызметінен екі майданда соғыс жүргізу ... ... ала ... ... кетті. Ал оның орынбасары Гальдер, кейін айтқанындай,
генералдармен ... ... ... ... және ... болған екен. Бірақ күндізгі сағат 4-те Берлиндік гарнизон
қолбасшысы ... ... ... ... туралы хабар алып,
бүлікшілер кері шегінеді.
Осы дәлелдерді жария еткен ... ... ... ... шектеледі. Сонымен қатар, олар Мюнхен келісімінің аяқ астынан ... ... ... және тек ... ... ғана ... сондай-ақ,
кабинеттің көптеген мүшелері де үкіметтің іс-әрекетінен хабардар болмағанын
көрсетеді.
Чемберленшілер 1938 жылдың тамыз-қыркүйегінде тек ... ... ... ... ... ... социалистік мемлекетке қарсы әрекет
етті. 1935 ... ... ... бұза ... ... ... келісімін дайындаған Чемберлен КСРО-ны толықтай оқшаулауға
тырысты. Колвин айтқандай ... ... ... ... ... бойынша келісімдік мүддесі бола тұра Ресейдің бұл мәселені
талқылаудан шеттетілгені» ... ... де, ... көбі ... ... да, сондай-ақ ағылшын буржуазиясының билеуші тобына да
түседі десек ... ... ... ... «қырғи-қабақ соғыстың» басталуымен
жағдай шұғыл өзгерді. 50-60 жылдары Англияның ... мен ... ... ... ... келмейтін. Оқиғаны таптық
көзқараспен бағалау көптеген ... ... ... мәнді көру мүмкіндігінен айырды.
Батыстық державалардың Гитлермен ... ... ... ХХ ғасырдағы ең үлкен қателігі ... ... ... ... соның ішінде Англия мен ... ... ... ... ... ... топтардың қауіпсіздік жүйесіне үлкен
соққы болып тиді.
Мюнхенде батыстық державалар фашистік агрессорлар ... ... ... ... Бұл ... әлем ... ... ауыр
салдарлар әкелді. Мюнхеннен кейін ... ... ... ... ... ... процесс басталды да кетті.
1939 жылы 14 ... ... ... ... талабымен
Чехословакияның президенті мен сыртқы істер министрі Берлинге келді. Оларға
Гитлер бірнеше сағаттан кейін Чехословакияның оккупацияланатынын мәлімдеп,
ешбір ... ... ... етті. Гитлер оларға: «Лондон мен Париж
Чехословакияны ойламайды да, оларға бәрібір»,-деді.
15 наурызда неміс әскерлері Чехословакияға жылжыды.
Гитлер «Чехословакия өмір ... ... деп ... жолдау
шығарды. Рейх құрамына бұл ел «Богемия және Моравия протектораты» деген
атпен енді.
Словакияда ... ... ... мемлекет құрылды.
Чехословакияның біраз жері Гитлердің ... ... мен ... ... парламентте сөйлеген сөзінде Чемберлен «Чехословакияның
құлауына байланысты» ол елдің Мюнхен келісімінен ... ... ... ... өз ... ... айтты.
Чехословакияны басып алу Гитлерге Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Еуропа
елдеріне экспансия жасауға жол ашты.
Мюнхен келісімінен соң, Еуропаның ірі және ... ... ... пен ... шарты нөтижесінде пайда болған халықаралық қатынастарын
қайта қарай бастады. Версаль ... ... ... ... ең ... ұйым — ... ... беделі мен қадір-қасиетінің қандайлық
деңгейде түскенін білу ... ... ... ... және күллі
Еуропа соғысқа дайындалып жатқан тұста, оның атын тек кеңестік ... ... ... ... де ... алмағанын еске түсіру жеткілікті
болса керек. Алмания мен Чехословакия арасындагы жанжалды Ұлттар Ұйымында
қарау жөнінде Литвинов ... ... ... ... мүше ... ... ... өзі оларға «арандатушылықтай» болып көрінді.
Алманияның Орта және Оңтүстік ... ... ... ... тосқауыл кою
тұрғысынан күрылган Чехословакия-Югославия жөне Румыния одағы — ... ... ... ... тағы сол ... қатеріне» қарсы
құрылған Франция-кеңестік Ресей одағы да ырықсыз күйге түсіп қалды. ... ... ... қираған жұртында жана қатынастар жасау
өре-кеті байқалады. Мұндай әрекеттердің бағыт-бағдарын бір жағы-нан Алмания
мен Италия, ... ... ... мен ... ... ... Олар енді
араларындағы қырқысты доғарып, тіл ... ... ... ... ... ... осы жаңа саясаттың ең маңызды түйіні — ... ... ... ... ... ... келісімі кезінде ол елеп-
ескерусіз қалған еді. Бұл ... ... де ... ... ... ... жағдайда ғана Франция мен Алманияның ара қатынасын жақсартуға
мүмкіндік туылады. Ал ... осы екі ... ара ... ... құрлыққа бейбітшілік орнауы қиын. Олай болса Еуропаға іріткі ... ... ... ... ... ... ... күнде де, Франция мен
Алманияның арасын жақындатпау үшін барын салып бағары сөзсіз.
Мажарстан мен ... ... ... ... мен ... араға түсіп шешкендей болды. Ма-жарстан ... ... ... ... ... ... алды. Сонымен көптеген жылдар бойы
Еуропаның са-яси ауасына ауық-ауық бұлт ... ... ... ... Бұрынғы Чехословакия енді жоқ. Оның орнын-да Чех, Словак
және ... ... ... ... ... ... көтерді
/3. 489/.
3. 1939 жылғы кеңес-герман келісімінің сипаты, оның тарихи маңызы
Соғысқа әзірлігін толық аяқтап, 1939 жылы 3-сәуірде ... ... 1 - ... Польшаға шабуыл жасауды көздеген Гитлер тамыз
күндері мазасыз күй ... еді. ... екі ... бірдей соғысудың
зардабын алдын ала болжай білген Гитлер КСРО-мен келісімге келуге барынша
ынтық еді. Бірақ, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... КСРО ... ... ... ыңғай бере қоймады. Кеңес мемлекетінің
басшысы Сталиннің Батыспен келісімге келуді барынша ... ұлты ... ... ... ... ... алмастыруы Гитлерге
берілген «белгі» болды. Әріптесі Сталиннің «белгісін» қапысыз ұғынған
Гитлер шұғыл ... ... жылы ... ... ... істер министрі Иоахим фон
Риббентроп КСРО-дағы Германияның өкілетті ... ... ... ... ... ... үшін ... ұйымдастыруға
қол жеткізу туралы нұсқау берді. Нұсқауда екі мемлекеттің өзара ... және ... ... ... ... ... дәлелдер философиялық
тұрғыдан атап көрсетілді. Германия Кеңес Одағына қарсы ... ... ... ... Қара теңізге дейінгі ұлан-ғайыр аймақта екі жақтың да
геосаяси мүддесін қанағаттандыратын ... ... ... ... ... ... ... мүдделер де естен ... ... ... Англияға сенбеуі қажеттігін: «Батыстың
демократиялық-капиталистік елдері ұлттық-социалистік ... ... ... Одағының жауы болып табылады. Олар Германияны ылғи да
Кеңес Одағына қарсы ... ... /6, 149/,- деп ... атап ... ... ары қарай: «герман-поляк қатынасы дағдарысқа ... ... ... ... ... Осы жағдай кеңес-герман қатынасын реттеуді талап
етеді», - деп ... ашық ... ... ... Шығыс Еуропадағы
территориялық мәселені бірігіп шешу мүмкіншілігі барлығын мәлімдей келе,
Сталиннің Гитлерге қатысты ... ... үшін тез ... ... ... министрін қабылдауды сұрады.
Елші Шуленбург 15-тамызда бұл хабарды Молотовқа жеткізді. Молотов бұл
хабарға жылы шырай танынып, хабарды тез арада өз ... ... ... ... ... ... министрін қабылдау үшін дайындыққа
уақыттың қажет екенін ескертті.
18-тамыз күні Молотов ... ... ... ... тапсыр-ды.
Онда кеңес-герман қатынасын жақсарту, сауда-несие шартын жасау, шабуыл
жасаспау туралы шарт жасасу немесе 1926 ... ... ... ... ұзарту жөнінде келісімге келу мүмкіндігі айтылды. Дәл осы күні
Шуленбург қайтадан кездесуді тездету туралы Риббентроптан нұсқау ... ... ... ... аймағы туралы ерекше хаттамаға қол ... бар ... атап ... өз ... ... ... тездетілуін
сұрады.
19 тамыз күні Шуленбург Молотовпен екі рет кездесті. Әңгіме Риббентроп
ұсынысы туралы болды. «Екі мемлекеттің қатынасын ... үшін ... ... ... ... мүмкін. Алдымен экономикалық келісімге
қол қою керек, содан соң ... ... ... шарт пен ... да
хаттамалар кезегі келеді» /6. 74/, – дейді бірінші кездесуде Молотов.
Риббентроптың тез ... ... ... үшін ... алу ... ... ... арада жарты сағат өткенде ол Кремльге
шақырылды. Бұл ... ... ... ... ... туралы шарттың
жобасын көрсетіп, Риббентроптың Мәскеуге сауда шарты аяқталған соң бір
аптадан кейін ... ... ... ... ... қол қою ... ... іссапары шамамен 26-шы немесе 27-ші ... еді. ... ... ... 18-тамыз күні кеңес-герман
қатынасын реттеуге, ал 19-тамыз күні Риббентроптың Мәскеуге іссапары үшін
келісім берді.
1939 ... ... ... ... Ресейдің империялық амбициялары
мен Сталиннің «дүниежүзілік төңкеріс» идеясын жақсы білетін ... ... келе ... ... ... ... Сондықтан да ол
өзінің әрекет ету жоспарын осыған тірейтіндей етіп жасады. Кеңес-гермен
келісімшартының соңғы ... ... ... ең ... ... Батыс
дипломатаясын жер соқтыру пиғылынан туындаса керек деп топшылаймыз. Бірақ,
келісімге қол қою ... 26-сы ... 27-не ... ... үшін ... еді. ... шабуыл жасауға санаулы күндер қалғандықтан, Берлин
келісімді тездетуге бар күшін салды. Бұны шешуде, Гитлердің 20-тамыз күні
Сталинге ... жеке хаты зор рөл ... ... өз ... ... ... ... екенін мәлімдеп, шабуыл жасаспау туралы
шартқа қол қою үшін тез арада Германия Сыртқы істер ... ... ... ... ... герман-поляк қатынасының төтенше қатты
шиеленіскенін, кез-келген күні соғыстың басталып кету қаупі барлығын айта
келіп, екі ... ... ... ... ... ... ... бейсенбі күні немесе 23 тамыз сәрсенбі ... ... ... өз ... ... ... ... және
қосымша хаттамаға қол қоюға өкілеттігі болатынын білдірді.
21-тамыз күні сағат 15.00-де Шуленбург ... ... ... ... ... ... ... кейін Кеңес ... ... ... күні ... ... ... мәлімдеді.
22-тамыз күні Гитлер Оберзальцбергте Риббентроптың өкілеттілігі туралы
құжатқа қол қойды. Ертеңіне ... ... ... ұшағымен Мәскеуге
келді. Бұл жөнінде мерзімді баспасөз 24-тамыз күні қысқаша хабар берді.
23-тамыз күні кешке ... ... ... Сталин елші
Риббентроптың сөзін шыдамсыздықпен бөліп жіберіп: «Жетеді, хаттама туралы
айтайық» /22. 139/, - ... ... ... ... ... ... ... Финляндияны, Эстонияны және Латвияның шығыс бөлігін (Батыс
Двина ... ... ... ... Ал ... Латвия және Литва
Германияның ықпал ету аймағына қалады. Бірақ, Шығыс Польша толығымен ... ету ... ... /8. 77/. ... мұның барлығына келіспеді.
Ол Кеңес Одағына Двинаның Батыс шекара аймағын, Латвияның қатпайтын
порттары ... мен ... ... ... ... ... өкілеттілігі
болмаған соң Гитлерден сұрау ... ... ... ... ... ... тез ... Гитлердің резиденциясы «Бергхофқа»
телеграмма жіберді. Ол жақтан Москваға «Иә, келісемін» деген хабар ... 22.00 - де ... ... жалғасып, «шабуыл жасаспау туралы
келісімшартқа» және ... ... ... мен ... ... хаттамаға»
түсініктемеге» қол қоюмен аяқталды. Бұл құжаттарда қол қою 23-тамыз деп
көрсетілгенімен, шын мәнінде қол қоюдың ... күні ... ... 1 мен ... ... ... ... айғақтайды.
Келісім мазмұны мынадай еді:
1. Екі келісуші тарап бір-біріне қарсы жекелей және ... ... ... ... ... бас тартады;
2. Егер келісуші тараптардың бірі басқа бір державаның шабуылына ... ... ... бұл ... ... Келісуші тараптардың үкіметтері ортақ мүдделері туралы болашақта сұхбат
жүргізіп тұруға құқылы;
4. Келісуші тараптардың ешқайсысы да басқа бір ... ... ... қосылмайды;
5. Келісуші тараптар арасында даулар мен қақтығыстар туған жағдайда екі
тарап та дауларды ... ... ... ... 23 ... 24 ... ... түні Мәскеуде құпия
қосымша хаттамаға қол қойылды. Хаттаманың түпнұсқасы ... ... ... ... мәтінінің нақтылығы дәлелденген.
Хаттамаға Риббентроп әкелген жоба негіз болды. Литва, Латвия, Эстония,
Финляндияның тәуелсіздіктеріне екі ... ... ... ... ... ... ... “мүдделер аймағының” шекарасы деп ... ... көз ... бас тартуы поляк мемлекетінің ... ... ... мен КСРО арасында бөліске түсетінін білдірді.
Оңтүстік-Шығыс ... ... ... КСРО 1918 жылы ... ... ... ... жауап берді. Германия үкіметі
КСРО-ға қатысты ... ... ... ол ... ... ықпал
етуге міндеттелді.
Қосымша хаттаманың мазмұны төмендегідей еді:
Германия мен Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы арасында шабуыл
жасаспау жөніндегі келісімге қол қойған екі ... ... ... түрде
Шығыс Еуропадағы ықпал ету аймақтарының ... ... ... ... ... ... Балтық бойы елдерінің (Финляндия,Эстония,Латвия,Литва) құрамына
кіретін ... ... ... ... ... солтүстік шекарасы Германия мен КСРО-ның да ... ... ... ... ... ... ... Литваның Вильно
облысына қатысты мүддесін екі тарап та мойындайды.
2. ... ... ... кіретін өлкелердің территориялық-саяси
қайта құрылуы жағдайында Германия мен КСРО-ның ықпал ету ... ... және Сан ... ... жүреді. Тәуелсіз Поляк
мемлекетін сақтау және оның шекарасының қандай болатыны туралы мәселе
тек ... ... ... өрбуіне байланысты шешіледі.Қайткен
жағдайда да екі үкімет те бұл ... ... ... ... ... елінің Еуропаның оңтүстік-шығысына ... ... ... ... ... мүдделілігі мойындалады. Германия
тарпынан бұл өлкеге ешқандай саяси мүдделіліктің жоқтығы ... Бұл ... екі ... та ... сақтауға міндеттенеді.
Германиямен жасалған шабуыл жасаспау жөніндегі келісім сол ... ... де ... ... ... ... жоқ. ... ондай келісімдер соғыс
қарсаңында кең таралған құбылыс ... ... ... ... ... ... Көп ... КСРО басқалар
тарапынан жасалған «қастандықтың» құрбаны болды. ... бұл жолы ... ... ... Сталин кеңестік сыртқы саясат принциптері мен
КСРО-ның үшінші әлем елдері алдындағы халықаралық-құқықтық міндеттемелерін
бұзды.
Сталин мен ... ... қол ... ... ... ... ... өкілеттілік алмаған да еді. Құпия хаттаманың бар-
жоғын не үкімет, не жоғары кеңес, не БКП ОК ... ... қол ... ... дәстүр бойынша екі
мемлекет басшыларының және халқының денсаулығы үшін шарап құйылып, бокалдар
көтерілді. «Мен, ... ... өз ... қалай сүйетінін білемін,
соңдықтан да оның денсаулығы үшін ішкім келеді» /22. 153/ , - дейді ... ары ... ... ... жаңа ... өте байсалды қарайды. Сондықтан
да Кеңес Одағы ешқашан да өз сыбайласын сатпайды», - деп ... ... осы ... ... бастап кеңес баспасөзі антифашистік науқанды кілт
тоқтатып, Ұлыбритания мен Францияны «соғыс ... ... деп ... ... ... шарты Батыстың масқара дипломатиялық
жеңілісі болды. Ағылшын және француз саясаткерлерінің жоспары быт-шыт ... АҚШ ... ... ... ... ... елшісі Кеннедиде Англия Польшаны қорғағысы келмейді ... ... ... да, ... ... ... тек поляктарда, поляк-
герман қатынасын бейбіт реттеуде», - деп көрсетті Кеннеди /7. 98/.
1939 жылғы кеңес-герман құпия ... ... ... ... 50 ... тек 1989 жылы ғана ... ... Оған дейін, Берлинді одақтастар
әскері басып ... ... ... ... жоғарыда аталған келісімшарттың
көшірмесін және басқа да құжаттарды 1948 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті
«1939-1941 жылдардағы нацистік– ... ... ... ... ... архивінен құжаттар» деген құжаттар жинағында басып шығарған
болатын. Ал КСРО бұл ... ... ... деп ... ... ... Себебі, басқа құжаттардың түпнұсқасын Батыс
қолға түсіргенімен, ... ... ... ... табылмаған
еді.
Екінші дүние жүзілік соғысты бірінші болып Германия 1 қыркүйек
күні Польшаға ... кіру ... ... КСРО ... күні ... шабуыл жасау арқылы қоштады. Молотов соғыс басталғаннан кейін
бар апта ... ... ... ... 18-қыркүйек күні
бірлескен кеңес-герман әскерлері алдын - ала ... ... ... ... аяқтады. Осы жеңістің кұрметіне 22-қыркүйекте Брест қамалында -
біріккен кеңес- герман әскери парады ... Екі ... ... ... орақ пен ... және неміс свастикасы қатар көтерілді. 23 -
қыркүйек күні ... ... ... мәлімдемесін жариялап, екі елдің
әскері «бұрынғы Польша мемлекеті ыдыраған соң осы территорияда бейбітшілік
пен тәртіпті қалпына ... және сол ... ... ... ... ... орай ... өмірді қамтамасыз етуді айрықша
өздерінің міндеті деп ... - деп ... ... күні екі ... ... пен шекара туралы кеңес-герман ... ... ... жаңа ... бекітті. Батыс Украина және ... ... ... ... ... ... КСРО құрамына енгізілді.
Бұл анық басқыншылық еді.
КСРО 1939 жылғы кеңес-герман келісімшартына дейін-ақ ... ... ... еді. ... айынан бастап Кеңес Одағы әлденеше ... ... ... ... ... ... Кеңес үкіметі
Ленинградтың қауіпсіздігін нығайту үшін ... ... Фин ... аралды 30 жылдық мерзімге арендаға беруді, Ханко ауданының бір бөлігін
сатуды немесе ... ... ... алмастыруды өтінді.
Алайда Финляндия үкіметі бұған келіспеді. ... ... ... ... туралы
келісімшарт жасау туралы ұсынысыда қабылданбады. 1917 ... ... ... отары болған елдің мұнысы түсінікті де еді. Ақыры, 23-тамыз
шартының ... ... ... ... ... ... ету ... өзара
беліскен Кеңес Одағы 29 - ... ... фин ... ... ... ... ... туралы нота тапсырды. 30-
қарашада кеңес әскерлері ... ... ... Сол күні ... Финляңдияны соғыс жағдайында деп жариялады. Ұлттар Лигасындағы
Финляндияның тұрақты өкілі Лигаға Кеңес Одағының Финляндияға кенеттен басып
кіргенін айыптаған хат ... ... ... ... ... 1939 жылы 1 - ... ... кеңес әскері басып
алған бөлігіндегі Териоки қаласыңда Финляңдия Демократиялық Республикасының
Халықтық үкіметін ... оны фин ... ... ... ... Кеңес үкіметі осы үкіметпен 1939 жылы ... ... ... ... және ... көмек және достық
туралы келісімшарт» жасасты. Карел АКСР - і ... ... 000 ... километр жері осы үкіметке ... ... ... 11 - желтоқсанға белгіленген Ұлттар ... ... ... бармаған соң, 14 - желтоқсанда Ұлттар Лигасының Кеңесі ... осы ... ... туралы қаулы қабылдады. Сталин Финляндияны ... ... О. ... ... қосу үшін ... 1940 ... ... жалғастырды. Бірақ, жеті қабаттан тұратын Маннергейм қорғаныс шебін
кеңес әскері бұзып өте алмай дымы ... соң, 12- ... ... ... ... болды. Осыдан кейін жазда Карел-фин КСР-і құрылды.
1939 - 1940-жылдары Сталин 23-тамыз шартының қосымша құпия хаттамасына
сәйкес КСРО мүддесіне қарасты деп танылған ... ... ... ... жаулап алып, олардың барлығын «одақтас» республикаларға
айналдырды. Сталин Гитлерді Еуропадағы ... ... ... ... тарихында Екінші дүние жүзілік соғыс ... ... ... емес деуге болады. Миллиондаған адам ... ... ... ... ... кеппеген көз жасы мен жанға
түскен жаралар туралы әлі ұзақ жазылары сөзсіз.
Екінші дүние жүзілік соғыс ... ... ... ... ... ... те, сол соғысқа алып келген себеп пен сылтаулар, өткен күннің
қасіретті қателіктері бүгінгі ұрпақ үшін ... ... ... ... ... ... ... үнсіздік
салдары кейінгі процеске ... сала ... ... ... ... жағдайды реттеуге тиіс жүйе дәрменсіздігін танытты. Бірінші
дүние жүзілік соғыстан 20 жыл өтпей ... Рейн ... Саар ... ... ... неміс әскері енгізілді. Дабыл қағып, жаулаушыға тоқтау
салған ешкім ... Бұл ... ... жаңа ... ... ... қарай тура жолға апаратын Мюнхен оқиғасына бастады.
Екінші дүниежүзілік соғыстың қарсаңындағы ... ... мен ... ... ... ... екенін көрсетті. Жаңа қаруды жасау, қарулану жарысы өздігінен
соғысты тудыратын ... ... ... ... ... тұрғыдан соғысқа «бағыт ұстанғандарды» соғысқа итермелейтін
қабілетке ие милитаризацияланған сана-сезім соғыстың тууына ... ... ... ... ... көре ... қақтығыстардың бетін қайтару, түп-тамырымен жою ... ... ... шешу ... ... ... бір жағы ғана
болып табылады. «Кішігірім ... ... ... да жаһандық
масштабтағы қақтығысқа айналу қаупімен ерекшеленетін.
Екінші дүниежүзілік соғыстың ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды қайта құруға ықпал етті.
Дегенмен де адам баласы бейбітшілікті ... ету үшін ... ... Бұл ... ... ... ... қайтарып,
халықаралық қатынастар тәжірибесінде сенім, өзара ... ... ... қол ... ... үмітке жетелейді.
Еуропадағы мемлекеттік ұлтшылдықтың ... ... ... ... құрылуы және сонымен байланысты өзара ... ... ... Еуропада Германияға қарсы ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құруға
мүмкіндік бермеді.
Сонымен, 1914 ... 1945 ... ... ... ... ... ... соғыс деп өте орынды атайды. Ұлтшылдықтың қиратқыш
тетігінің бүкіл кесапатты күшін тарих ... ... ... ... ... ... ғана әлем ... фашизм және милитаризм сияқты
бұрын белгісіз болып, Бірінші дүние жүзілік соғыстан кейін және ... ... ... ... кең етек ... ... зәрезап
болды.
Соғыс қарсаңындағы халықаралық саяси дағдарыс бір ғана ел ... бір ... ... емес еді. ... ... ... ... үшін
күрес, Германия мен Иалияда билік басына фашистердің келуі, ... ... ... ... ... ... жариялауы, ірі державалардың милитаристердің басқыншылығына
көз жұма қарауының салдарынан әлемдегі ең алапат ... ...... ... соғыс басталды.
Екінші дүние жүзілік соғыста 60 миллион адам қаза болды. Адамзаттың
жаратылғалы бері көрген ... ... ... ең ... міне ... алып ... Алайда ортақ «ауру» фашизмді жеңе білген ... жүйе – ... мен ... ... азат ... ... өз
үстемдіктерін жүргізгісі келді.
ПАЙДАЛАНЫЛАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н. ... ... ... ... 1999.-296 б.
2. Шоқай М. Таңдамалы. I том, Алматы, «Қайнар», 1998. -512 ... ... М. ... IІ том, Алматы, «Қайнар», 1999. -520 б.
4. Реутов Г.Н. Правда и ... о ... ... ... ... ... 1970. -303 с.
5. Черчилль У. Вторая мировая война. Москва, Воениздат, 1991. -592 с.
6. Волков С.В., Емельянов Ю.В. До и ... ... ... ... 1990. -222 ... Волков Ф.Д. Взлет и падение Сталина. Москва, ... 1992. -336 ... ... В.К. 1939 год. Уроки истории. Москва, «Мысль», 1990. -508 ... ... Л.А. ... ... ... ... Москва, 1981.
-278 с.
10. Самсонов А.М. Крах фашистской агрессии. Москва, «Наука», 1975.
- 325 ... ... Ф. ... ... ... разведки, 1933-1945. Москва,
Политиздат, 1991.-415 с.
12. The Encyclopedia Americana. USA, 1982.- p 620.
13. Encyclopedia Ana ... Chicago, 1992. - p ... ... ... ... ... ... Москва, АСТ, 2001
15. Великая Отечественная война, 1941-1945. ... ... ... ... Дж. ... История ХХ века. Аквариум, 1999. -365 с.
17. Хью Т. Гражданская война в ... ... гг. ... ... -479 ... ... С. Гражданская война в Испании. Москва, Вече, -352 с.
19. Красиков А.А. Испания и мировая ... ... 1989, -236 ... ... Д.П. Подвиг Испанской республики. 1936-1939 гг. Москва, ... ... ... Ж. Война и революция в Испании. 1936-1939 гг. Москва, 1987,
-421 ... ... Д.А. ... и ... ... ... И. ... Москва, 1989. -308 с.
23. Дашичев В.И. Банкротство стратегии германского фашизма. ... ... ... ... В.К. ... ... и ... страны. Москва, 1978, 196
с.
25. Колкер В.М. Румынское правительство и Мюнхенский сговор. Кишинев,
1968, -248 с.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасырдағы елдерде ең алғаш фашизм ошағының пайда болуы31 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Бауыржан Момышұлы соғыс жылдарында4 бет
Кеңес өкіметінің көші-қон саясаты11 бет
Түрксіб - Ұлы Отан соғысы жылдарында4 бет
ХХ ғасырдың басы-1940 жылдардағы медицинаның дамуы13 бет
Қазақстан бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында7 бет
Қазақстан бірінші дүниежүзшк соғыс жылдарында22 бет
Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы майдандарына аттануы және олардың жанқиярлық ерліктері12 бет
Қазақстанға халықты депортациялау11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь