Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму

жағдайда алуға мүмкiндiк бередi. Мемлекет бюджет кемшiлiгiн толтыру мақсатында да ақша белгiлерiн эмиссияламай, мемлекеттiк бағалы қағаздар шығарумен шұғылданады.
Курстық жұмыстың өзектілігі. Қазақстанда бағалы қағаздарды толық қалыптастыру үшін ұлттық өндіріс пен ішкі ұлттық нарық жүйесін қалыптастырып тереңдету керек. Қазақстан экономикасының өндірістік құрылымын қайта құрып жетілдіру мәселесін қарастыру қажеттігін тудырады.
Курстық жұмыстың мақсаты мемлекеттік бағалы қағаздардың дамуын, оның экономикадағы ролін анықтау болып табылады. Ол қазіргі күннің ең басты мәселелері болып саналады, өйткені дамыған нарықтық экономикада мемлекеттік бағалы қағаздар және оның нарығы мемлекет пен ұйымдарға қажетті бос ақшалай қаражаттарын мобилизациялауда үлкен рөл атқарады.
Курстық жұмысының мақсатына байланысты, оның келесі міндеттері анықталып шешіледі: Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының пайда болуы мен дамуының теориялық негіздеріне негізделе отырып Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен қазіргі жағдайын талдау арқылы Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының даму болашағы.
Курстық жұмыс негізгі үш бөлімнен тұрады:
- Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының пайда болуы мен дамуының теориялық негіздері:
- Мемлекеттік бағалы қағаздар түсінігі, рөлі;
- Мемлекеттік бағалы қағаздардың жіктелуі;
- Шетелдік бағалы қағаздар нарығын талдау(АҚШ-тың мысалында);
- Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы және оның қазіргі жағдайын талдау:
- Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының заңнамалық реттеу негіздері;
- Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының қазіргі жағдайын талдау;
- Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының инвестициялық саладағы рөлі;
- Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының даму болашағы:
- Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының дамуын талдау;
- Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының даму.
Жоғарыда көрсетілгендер курстық жұмыстың құрлымы болып табылады.



1 Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының пайда болуы мен дамуының теориялық негіздері.


1.1. Мемлекеттік бағалы қағаздар түсінігі, рөлі.


Мемлекеттік бағалы қағаздар – бағалы қағаздардың бұл түрі Қазақсатан Республикасының заң актілеріне мемлекеттік сыртқы және ішкі қарыздарын қайтару мақсатында шығарылған. Сонымен қатар бағалы қағаздардың бұл түрі Қазақстан Республикасының Ұлттық банк мемлекетімен эмитенттелінетін бағалы қағаз болып табылады. Үкімет өз атынан бағағалы қағаздардың бұл түрін шығара отырып, Республикалық бюджеттің тапшылығын қарастыру мен инфляцияны болдырмау жағын қарастырады. Осыған сәйкес Ұлттық банк мекемесі айналымдағы ақша қаражаттарының қозғалысын реттеуді көздейді.
Мемлекеттік бағалы қағаздар– мемлекет шығарған ұзақ мерзімді бағалы қағаздар. ҚР қаржы министрлігі немесе ҚР Ұлттық банкі эмитенті болып табылады.
Мемлекеттік бағалы қағаздар шығару формасы – құжатсыз формада.
Мемлекеттік бағалы қағаздар әртүрлі әдістермен орналасуы мүмкін (акциондарда, саудада, ашық саудада және жабық таратылуда және т.б.)
Мемлекеттік бағалы қағаздар сатып алушылары кез келген жеке және заңды тұлғалар, сондай-ақ резиденттер еместер де болуы мүмкін.
Мемлекеттік бағалы қағаздар шығару мақсаты:
– Республикалық бюджет дефицитін инфляциясыз негізде қаржыландыру (қолданысқа қосымша ақша шығармай-ақ).
– Мемлекеттік бағдарлама мақсатында қаржыландыру (тұрғын үй құрылысы, әлеуметтік қамсыздандыру және т.б).
– Экономикалық белсенділікті реттеу (қолданыстағы ақшаны, бағаға және инфляцияға әсер етуін, экономикалық өсімді, инвестцияның бағытын және т.б.)
– Бағалы қағаздар нарығының барлық қатысушыларына қаржының сенімді және жоғары ликвидті жинақталуы ұсынылады. (МБҚ бойынша кіріс инфляция деңгейінен артады).
– Айналысқа қосымша ақша массасын шығармай ақ белгілі бір күнтізбелік күнге бюджеттік шығын кассадағы бар қаражаттан көп болғанда(кассалық тапшылық); бір айда немесе тоқсанда түскен табыс, осы мерзңмге бюджет шығындарын қаржыландыру үшін қажетті қаражаттан кем болғанда(маусымдық тапшылық); қорытындысында бюджетке түскен табыс бюджет шығындарын кем болып, ол тапшылық келесі жылы бюджеткетүсетін түсімнен өтелмегенде (жылдық тапшылық) мемлекеттік бюджеттің тапшылығын инфляцияға соқтырмай қаржыландыру;
– Тұрғын үй құрылысы, инфрақұрылымдар, әлеуметтік қамтасыз ету және с.с. мемлекеттік мақсатты бағдарламаларды қаржыландыру;
– Айналыстағы ақша массасын, инфляция мен бағаны, инвестиция бағытын, экономикалық даму, төлем балансын және т.б. экономикалық өрлеу процестерін реттеу.[1.373 б]
Мемлекеттік бағалы қағаздар кез-келген мемлекеттің бағалы қағаздар маңызды құрамдас бөлігі болып есептеледі.Бағалы қағаздардың бұл түрі мемлекеттің экономикалық қызметтің дамуына байланысты пайда болады. Оны атқару үшін мемлекеттің қаржы жүйесі құрылады.
Сондай-ақ, мемлекеттің бағалы қағаздар қор нарығында айналысқа түсу қабілетіне қарай бастапқы қалпына қайтымды және қайтарымсыз бағалы қағаздар болып та бөлінеді. Қайтымды қағаздар деген олармен сауда – саттық қор нарығының кез - келген бөлімінде жүргізілетін қағаздар. Олар- қазынашылық вексельдер (мерзімі 3айдан 12 айға дейінгі, қазынашылық ұзақ мерзімді облигациялар мерзімі 10-30 жылға дейінгі). Қайтымды бағалы қағаздар, әдетте, алдын –ала белгіленген мерзімде үнемі ашық аукциондарда сатылады.
Қайтымсыз қағаздар деген сатып алу- сатуға болмайтын мемлекеттік бағалы қағаздар. Олар бойынша тек алғашқы сатып алушы шығынының орны толтырылады. Оларды басқаға беруге және ссуданы қамтамасыз ету үшін қолдануға болмайды.
Мемлекеттік қағаздарды келесілерге қаражат тарту мақсатымен шығарады:
- Ағымдағы бюджеттік тапшылықты қаржыландыру;
- Бұрын орналастырылған қарыздарды жабуға;
- Мемлекеттік бюджеттің кассалық атқарылуын қамтамасыз ету;
- Салықтық төлемдердің түсімін әркелкі тегістеу;
- Өтімді активтермен коммерциялық банктерді қамтамасыз ету;
- Жергеілікті билік органдармен жүзеге асырылған мақсатты бағдарламаларды қаржыландыру;
- Әлеуметті маңызды мекемелер мен ұйымдарды қолдау.
Бюджеттік тапшылықты жабу бағыттарының бірі мемлекеттік бағалы қағаздарды сату жолымен жеке қаражаттарды тарту болып табылады. Бірақ айта кету керек, мемлекеттік бағалы қағаздар шығарылымы ақша эмиссиясынан тартылған табыстар мен орталық банктен қарызға алған қаражаттар тэжірибесімен бюджеттік тапшылықты қаржыландыруды салыстырғанда көбінесе мақсатқа сай әдіс болп табылады. Шынымен де, орталық банктің несилік ресурстарын пайдалану несие нарығын реттеу мүмкіндіктерін тежейді, сондықтан көбінесе нарықтық экономикасы бар барлық елдерде үкіметтің осы ресурстарға деген мүмкіндіктеріне шектеу орнатылған. Ақша эмиссиясы арқылы бюджет тапшылығын жабу- инфляциямен байланысты ақша айналымының
Пайданылған әдебиеттер:

1. Көшенова Б.А «Бағалы қағаздар нарығы және биржа ісі» Оқу құралы Алматы 2007 ж.
2. Бексұлтанова А.Ж. «Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығы» Алматы Атамұра баспасы, 2000 ж .
3. Адамбекова А.А. «Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығы» Алматы 2006 ж.
4. Кулекеев Ж.А., Жексебаев Л.Н. «Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік бағалы қағаздар» Алматы 2011 ж.
5. «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қазынашылық міндеттемелерін шығарудың орналастырудың, айналысқа қосудың, қызмет көрсетудің және өтеудің ережесін бекіту туралы» ҚР Үкіметінің 2009 жылғы 3 сәуірдегі №466 Қаулысы.
6. www. WIKIPEDIA.com.
7. Мусатов В.Т. Фондовый рынок: Инструменты и механизмы — Москва: Международные отношения, 2009ж .
8. Қазақстан Республикасының 1994, 1995,1997,1999, 2007 жылдардағы «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Заңдары.
9. Қазақстан Республикасының қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің 2013 жылғы жылдық есеп.
10. ҚР ҚМ «Мемлекеттік қарыз алу департаментінің мемлекеттік бағалы қағаздар, кепілдіктер және кепілгерліктер басқармасынан алынған мәліметтер.
11. Қазақстан Респуьликасының Ұлттық Банкі, 13.01.14.
12. «Ирбис» ақпарат агенттігі, 25.06.13.
13. Р.А.Мирзалимова. «Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының инвестициялық саладағы рөлі» Алматы, 2009ж.
14. А.Т. Батаева, И.И. Столяров «Рынок ценных бумаг» Учебное пособие, М.: изд. «Инфра – М»,2007ж.
15. В.А. Галанов «Рынок ценных бумаг», Учебник, М.: изд. «Инфра-М»2007 г.
16. В. И. Колесникова, B.C. Торкановского «Ценные бумаги», Учебник. М.: Финансы и статистика, 2012ж.
17. Миркин Я.М. Ценные бумаги и фондовый рынок — М.: Перспектива, 2007 ж.
18. Рынок ценных бумаг: Учебник. / Под ред. Е.Ф.Жукова — М: ЮНИТИ -ДАНА, 2013 ж.
19. Официальный сайт Regional financial Centre of Almaty City — www.rfca.kz
        
        жағдайда алуға мүмкiндiк бередi. Мемлекет бюджет кемшiлiгiн толтыру мақсатында да ақша белгiлерiн эмиссияламай, мемлекеттiк бағалы қағаздар шығарумен шұғылданады.
Курстық жұмыстың ... ... ... қағаздарды толық қалыптастыру үшін ұлттық өндіріс пен ішкі ұлттық нарық жүйесін қалыптастырып тереңдету керек. Қазақстан экономикасының өндірістік құрылымын ... ... ... ... ... ... тудырады.
Курстық жұмыстың мақсаты мемлекеттік бағалы қағаздардың дамуын, оның экономикадағы ролін анықтау болып табылады. Ол қазіргі күннің ең басты мәселелері болып ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар және оның нарығы мемлекет пен ұйымдарға қажетті бос ақшалай ... ... ... ... ... жұмысының мақсатына байланысты, оның келесі міндеттері анықталып шешіледі: Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының пайда болуы мен ... ... ... негізделе отырып Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен қазіргі жағдайын талдау арқылы ... ... ... қағаздар нарығының даму болашағы.
Курстық жұмыс негізгі үш бөлімнен тұрады:
* ... ... ... ... ... ... ... мен дамуының теориялық негіздері:
* Мемлекеттік бағалы қағаздар түсінігі, рөлі;
* Мемлекеттік бағалы қағаздардың жіктелуі;
* Шетелдік бағалы қағаздар нарығын талдау(АҚШ-тың мысалында);
* Қазақстандағы ... ... ... ... ... және оның қазіргі жағдайын талдау:
* Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының заңнамалық реттеу негіздері;
* Мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының инвестициялық саладағы рөлі;
* Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының даму ... ... ... ... ... ... дамуын талдау;
* Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының даму.
Жоғарыда көрсетілгендер курстық ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының пайда болуы мен дамуының теориялық негіздері.
+ Мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... қағаздар - бағалы қағаздардың бұл түрі ... ... заң ... мемлекеттік сыртқы және ішкі қарыздарын қайтару мақсатында шығарылған. Сонымен қатар бағалы қағаздардың бұл түрі Қазақстан Республикасының Ұлттық банк ... ... ... қағаз болып табылады. Үкімет өз атынан бағағалы қағаздардың бұл ... ... ... ... бюджеттің тапшылығын қарастыру мен инфляцияны болдырмау жағын қарастырады. Осыған сәйкес Ұлттық банк мекемесі айналымдағы ақша ... ... ... ... ... бағалы қағаздар - мемлекет шығарған ұзақ мерзімді бағалы қағаздар. ҚР қаржы министрлігі немесе ҚР Ұлттық банкі ... ... ... ... қағаздар шығару формасы - құжатсыз ... ... ... ... ... ... мүмкін (акциондарда, саудада, ашық саудада және жабық таратылуда және т.б.)
Мемлекеттік ... ... ... ... кез келген жеке және заңды тұлғалар, сондай-ақ резиденттер еместер де болуы ... ... ... ... ... ... бюджет дефицитін инфляциясыз негізде қаржыландыру (қолданысқа қосымша ақша шығармай-ақ).
* Мемлекеттік бағдарлама мақсатында қаржыландыру (тұрғын үй құрылысы, ... ... және ... ... ... ... ... ақшаны, бағаға және инфляцияға әсер етуін, экономикалық өсімді, ... ... және ... ... ... нарығының барлық қатысушыларына қаржының сенімді және жоғары ликвидті жинақталуы ... (МБҚ ... ... ... ... артады).
* Айналысқа қосымша ақша массасын шығармай ақ белгілі бір күнтізбелік күнге бюджеттік шығын кассадағы бар ... көп ... ... бір айда ... тоқсанда түскен табыс, осы мерзңмге бюджет шығындарын қаржыландыру үшін қажетті қаражаттан кем болғанда(маусымдық тапшылық); қорытындысында бюджетке ... ... ... шығындарын кем болып, ол тапшылық келесі жылы бюджеткетүсетін түсімнен өтелмегенде (жылдық тапшылық) мемлекеттік бюджеттің тапшылығын инфляцияға соқтырмай қаржыландыру;
* ... үй ... ... әлеуметтік қамтасыз ету және с.с. мемлекеттік мақсатты ... ... ... ақша ... ... мен ... инвестиция бағытын, экономикалық даму, төлем балансын және т.б. ... ... ... ... ... ... қағаздар кез-келген мемлекеттің бағалы қағаздар маңызды құрамдас ... ... ... ... бұл түрі ... экономикалық қызметтің дамуына байланысты пайда болады. Оны атқару үшін мемлекеттің қаржы жүйесі құрылады.
Сондай-ақ, мемлекеттің бағалы қағаздар қор нарығында ... түсу ... ... ... ... ... және ... бағалы қағаздар болып та бөлінеді. Қайтымды қағаздар деген олармен сауда - саттық қор нарығының кез - ... ... ... ... ... қазынашылық вексельдер (мерзімі 3айдан 12 айға дейінгі, қазынашылық ұзақ мерзімді облигациялар мерзімі 10-30 жылға дейінгі). Қайтымды бағалы қағаздар, ... ... - ала ... ... үнемі ашық аукциондарда сатылады.
Қайтымсыз қағаздар деген сатып алу- сатуға болмайтын мемлекеттік бағалы ... Олар ... тек ... ... ... ... орны ... Оларды басқаға беруге және ссуданы қамтамасыз ету үшін қолдануға болмайды.
Мемлекеттік қағаздарды келесілерге қаражат тарту мақсатымен шығарады:
* Ағымдағы бюджеттік тапшылықты ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің кассалық атқарылуын қамтамасыз ету;
* Салықтық төлемдердің түсімін әркелкі ... ... ... ... банктерді қамтамасыз ету;
* Жергеілікті билік органдармен жүзеге асырылған мақсатты бағдарламаларды қаржыландыру;
* Әлеуметті маңызды мекемелер мен ұйымдарды қолдау.
Бюджеттік тапшылықты жабу ... бірі ... ... қағаздарды сату жолымен жеке қаражаттарды тарту болып ... ... айта кету ... мемлекеттік бағалы қағаздар шығарылымы ақша эмиссиясынан тартылған табыстар мен орталық банктен қарызға алған қаражаттар тэжірибесімен бюджеттік тапшылықты қаржыландыруды ... ... ... сай әдіс болп ... ... де, орталық банктің несилік ресурстарын пайдалану несие нарығын реттеу мүмкіндіктерін тежейді, сондықтан көбінесе ... ... бар ... ... ... осы ... ... мүмкіндіктеріне шектеу орнатылған. Ақша эмиссиясы арқылы бюджет тапшылығын ... ... ... ақша ... бұзылуы, төлем құралдарымен қамтамасыз етілмеген нақты активтер айналысына түсуіне алып келеді.
Айта кету керек, қарыздық құралдарды шығару қажеттілігі ағымдағы жылда бюджетте ... ... да ... ... ... ... өтеу ... байланысты пайда болуы мүмкін. Берілген себептердің болуына қарамастан бір бюджеттік жыл ... ... ... пен ... арасында салыстырмалы қысқа құлдыраулар пайда болды.
Нарықтық экономикасы бар ... ... ... ... келесідей қызметтерді орындайды:
Біріншіден, оның көмегімен халықтың, әр түрлі ... ... және ... ... ... ... уақытша бос ақша қаражаттарын мемлекетпен орталықтандырылған қарыз алуға жүзеге асырылады. Осылай алыған ақша ресурстары дәстүрлі түрде ... ... ... ... емес ... үшін ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарды жүзеге асырудан алынған қаражаттар.
Екіншіден, әр түрлі мемлекеттік бағалы қағаздар орталық банкпен ақша- несиелік саясатты жүргізуде ... ... ... ... бағалы қағаздар, келешекте сенімді және өтімді активтер ретінде, қаржылық- ... ... ... ... ... үшін қолданылады.
Төртіншіден, бағалы қағаздар сол жердегі билік органдармен жүзеге асырылатын бағдарламаларды қаржыландыру үшін, сонымен қатар бюджеттен тыс қорларға қаражаттарды тарту үшін ... ... ... ... ... ... рөлі мен мәніне келіп тоқталсақ.
Қазіргі нарықтық экономикада бағалы қағаздардың ең басты эмитенттерінің бірі- ... ... ... бағалы қағаздардың орталықтандырылған шығарылымы кең мағынада экономиканы мемлекеттік реттеудегі ... ... ал тар ... ақша айналысы мен ақша массаның көлемін басқаруға әсер ету тетігі, жергілікті және ... ... ... ... емес жабу ... сол ... басқа белгілі мәселерді шешу үшін халық пен ұйымдардың ақшалай ... ... ... ... ... құжаттарда мемлекеттік бағалы қағаздар Үкіметпен шығарылатын немесе кепілдендірілетін деп түсіндірілген.
Экономикасы дамыған елдерде мемлекеттік ... ... ... ... келесі функционалды құрамалар жатыр:
* Халықтың, банктік емес ... ... ... ... ... ... ... бос ақша қаражаттарын мобилизациялау;
* мемлекеттік бағалы қағаздарды ақша- несиелік қатынастарды белсенді ... ... ... ( ... қатар, орталық банктің негізінде ақша- несиелік саясатты қалыптастырады, ақша айналысын үйлестіреді);
* мемлекеттік бағалы қағаздарға салынған потенциалды тиімді жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... ету.
Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының рационалды қызмет етуі оған қатысушылардың құқықтық негіздерін және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың айналым жіне қолданыс технологиясын, керекті есеп айырысуларды жүзеге асыру үшін ... ... ... жіне ... ... ... етеді.
Қазіргі уақытта экномикасы дамыған елдерде мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының қызмет етуінің нәтижесіне көбінесе мемлекеттік бюджетті қалыптастыру, ақша- ... ... ... ... ету; экономиканың сауда фирмалардың, халықтың мүдделерін көрсететін мемлекеттік қаржылық құралдарды өтеу ... ... ... ... және кеңінен қолданылады. [2.189 б]
+ Мемлекеттік бағалы қағаздардың жіктелуі.
Әлемдік қор нарығында мемлекеттік қарыздық міндеттемелердің әр түрлері айналымда жүр: ... ... ... ... және т.б. Бірақ бұл барлық міндеттемелер қарыздық бағалы қағаздарға тән, олар ... ... ... билік органдары олардың өкімінде тұрған активтерге жауап береді.
Мемлекеттік бағалы қағаздар эмиссияся мемлекеттік маңызды маңызы бар ... ... ... ... бюджеттегі тапшылықты үнемі жабу, үкіметтің мақсатты шығындарын жабу).
Мемлекеттік бағалы қағаздарды еркін нарықта ... ... ... ... ... ... және ... олардың жүзеге асыру мерзімі аяқталғаннан кейұін еркін ... ... ... және ... тыс деп бөлу ... ... ... қағаздардың негізгі бөлігін нарықтық алып жатыр.
Мемлекеттік қарыздық міндеметтемелерді әр түрлі белгілер ... ... ... алу ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар қысқа, орта және ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Қазынашылық ... - ... ... ... ... бір жыл ... ... және дисконтпен жүзеге асырылатын, яғни олар номинал құнынан төмен өтеледі(немесе номиналы бойынша сатылатын, бірақ номинал құнынан жоғары шығарылған).
Орта мерзімді қазынашылық ... ... ... бір ... бес ... өтеу ... бар, ... пайыз төлемдердің шарттарымен шығарылатын қазынашылық міндеттемелер.
Ұзақ мерзімді қазынашылық ... - өтеу ... он жыл және одан ... ол ... купондық пайыздар төленеді. Мемлекеттік бағалы қағаздарды ұстаушылар өтеу мерзімі өткеннен кейін ... ... ... қол ретінде алуға немесе басқа бағалы қағаздарға ... ... ... бар. ... ... ұзақ ... міндеттемелер алдын ала белгіленген күн келгенде өтелуі мүмкін, яғни ресми ... ... жыл ... алу ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар дисконттық және купондық болып бөлінеді:
Дисконттық- ... ... ... ... ... бағалы қағаздар.
Купондық - купонмен шығарылған бағалы қағаздар, олар бойынша купондық табыс ... ... ... ... жағдайларда орта мерзімді және ұзақ мерзімді бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... формасы бойынша құжатты бағалы қағаздар және құжатсыз бағалы қағаздар болып бөлінеді. ... ... ... ол құжатты нысанда шығарылған (қағаздағы немесе арнайы техникалық құралдарды пайланбай - ақ бағалы қағаздардың мазмұнын тікелей оқуға болатын өзге де ... ... ... бағалы қағаздар. Құжатсыз бағалы қағаздар- ол құжатсыз нысанда (электрондық ... ... ... ... ... ... өтеу ... бойынша: қысқа мерзімді - айналыс мерзімі 1 жылға дейінгі, орта мерзімді- ... ... 1 ... 5 ... дейін және ұзақ мерзімді - айналыс мерзімі 5 жылдан артық бағалы қағазадр болып бөлінеді;
* процент ... ... ... және төлеу бойынша пайыздық мөлшері белгіленген, сатылы және ауыспалы бағалы қағаздар болып үшке бөлінеді. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... онда ... құнынан кемітіп сатады;
* айналыс сипаты бойынша нарықтық және ... тыс ... ... болып бөлінеді. Нарықтық бағалы қағаздар биржада да, биржадан тыс ... да ... ... ... тыс ... ... тек алғашқы нарықта ғана сатылады, екінші нарықты қайта сатылмайды. Олар негізінен халыққа сату үшін шығарылады. Олар мемлекеттік әлеуметтік, ... және ... ... ету ... ... ... ... түрі бойынша бағалы қағаздар қазынашылық, муниципалдық болып бөлініп, оларды сәйкесінше Үкіметпен және жергілікті атқарушы органдар шығарады.
Әдетте, мемлекеттік ... ... ... ... мемлекеттің Ұлттық банкі немесе Қаржы министрлігі арқылы жүзеге асрылады. Шығарылған облиғацилардың ... ... ... ... ... болып халық, банктер, зейнетақы және сақтандыру компаниялары мен қорлары, инвестициялық компаниялар мен қорлар саналады.
* құжатты (бланктік)немесе құжатсыз формаларда (арнаулы ... жазу ... ... ... ... ... ... қағаздарды құжатсыз формада шығару өрістеуде.
* аукциондық сауда, бекітілген бағамен барлық сатып алуға тілек білдіргендерге ашық түрде ... ... ... ... бір ... ... ... сауда)жіне басқа да әр түрлі әдістерді қолдану арқылы айналысқа түсіріледі.
Мемлекеттік ... ... бір түрі - ... ... ... ... ... Олар муниципалдық бағалы қағаздар деп те аталады. Мунипицалдық бағалы қағаздар, ... ... ... формасында формасында шығарылады. Әлемде муниципалдық бағалы қағаздарды шығару жөнінен АҚШ елдердің көш басында келеді.Бұл елде соңғы екі жүз ... ел ... мен ... ... органдары бағалы қағаздар шығаруда. Муниципалды бағалы қағаздар нарығында олардың ойлап тапқан қаржы құралдарының түрлері кейіннен ... ... және ... елдерде шығарылып, зор табыспен қолдануда.
Муниципалды бағалы қағаздар ... ... ... ... ... бюджет тапшылығын жоюд және территориялық бағдарламаларды қаржыландыру мақсатында шығарылатын бағалы қағаздар.
Муниципалдық бағалы қағаздар жоғарғы ... ... тек ... ... ... ... орында деп саналады. Әдетте, муниципалды облигациялар жергілікті бюджеттің табысымен, муниципалды мүліктерімен немесе осы облигацияларды шығару арқылы инвестицилық жобаларды ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың инвесторлар үшін тартымды болуының екі түрі бар:
* салықтық жеңілдіктер есебінен банктік несиеден гөрі ... ... ... ... бос ақша ... акционерлік қоғамдардың бағалы қағаздарына немесе банктерге орналастырумен салыстырғанда олардың жоғарғы сенімділігі.
Муниципалдық бағалы қағаздарды шығару және айналысқа түсіру жөнінде жергілікті ... ... ... шешім қабылдайды. Қазақстанда алғаш рет бұндай бағалы қағаздарды шығарғанда Маңғыстау ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Заңының негізінде өз шешімдіерін қабылданады. Муниципалдық облигациялық займдарды орналастыру бір немесе бірнеше өкілетті коммерциялық банктердің немесе ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың мәні олар мемлкеттің қаржы- несиелік қатынастарының жиынтығы болып саналады. Бұл қатынастарда мемлекет қарыз ... ... ... ... ... бос ақша қаражаттарын қарызға алып, оны бағалы қағаздар шығаруға ... ... ... бағалы қағаздардың экономикалық мәні бірдей, яғни олар қарыздық бағалы қағазадар болғанымен, іс- тәжірибеде олардың ... өз ... ... ... ... ... ... әдетте, бюджеттің ағымдағы кемшілігін қаржыландыру; мемлекеттік қарызды жою, атап ... ... ... ... ... ... кассалық орындалуын қамтамасыз ету; коммерциялық банктерді өтімді резервтік активтермен қамтамасыз ету; ... ... ... атқаратын маөсатты бағдарламасын қаржыландыру және әлеуметтік мекемелер мен ... ... ... ету мақсатында шығарылады.
Мемлекеттік бағалы қағаздар шығару- Ұлттық банктен қарыз алу және ақша белгілерін эмиссиялаумен салыстырғанда- бюджет кемшілігін қаржыландырудың экономикалық ... ... ... ... ... жағдайында Ұлттық банктің несиелік қорын пайдалану оның капитал нарығын реттеу мүмкңндңгңн шектейді. Ал ... ... ақша ... жою ... ... ... ... етілмеген төлем құралдарын шығарумен бара - бар. Ол әрине, инфляцияны ... ... ... басқа қағаздармен салыстырғанда екі артыұшылығы бар. Біріншіден, оның жұмсаған қаражат үшін сенімдігі өте жоғары және ... ... ... ... ... және ... ... жоғалту тәуекелі төмен. Екіншіден, басқа бағалы қағаздарға немеес басқаға ... ... ... ... ... бқл ... қағаздарға жеңілдетілген салық салынады. Әдетте мемлекеттік бағалы қағазадармен жүргізілген операцияларға және олардан түсетін ... ... ... [4.562 ... ... ... ... түрлері бар:
* Ұлттық жинақ облигациялары;
* Мемлекеттік қысқа ... ... ... ... ... орта ... қазынашылық міндеттеме (МЕОКАМ)
* Қысқа мерзімді (МЕККАМ)
ҚР Қаржы министрлігі шығаратын 3, 6 және 12 айға ... ... ... ... ... ... ... - 100 теңгеМіндеттеме құжатсыз формада шығарылады және ҚР Орталық депозиттарийінде есептеледі.Міндеттеме дисконттық бағада, яғни ҚР Қаржы министрлігінің ... ҚР ... ... ... ... ... ... бағада орналастырылады. Аукционға қатысуға Алғашқы дилерлер ғана, яғни Қаржы министрлігінде тендерден өткен және келісімге отырған банктер мен ... ғана ... бар. ... ... болып саналмайтын барлық инвесторлар Алғашқы дилерлермен қызмет көрсету келісім-шартына отыру арқылы ғана операция жасай алады. Алғашқы дилерлер субдепозитарийлердің ... ... ... ... ... мен эмиссия көлемі аукцион шарттарында хабарланады.
* Орта мерзімді (МЕОКАМ)
* Қысқа мерзімді (МЕКАВМ)
ҚР Қаржы министрлігі шығаратын 3, 6, 9 және 12 айға ... ... ... қазыналық валюталық міндеттер.Міндеттеменің номиналды бағасы - 100 АҚШ доллары. Міндеттеу құжатсыз формада ... және ҚР ... ... ... ... және ... ... МЕККАМ-дың орналастыру және қолдану шарттарына сәйкес. Инвестор төлем жасалған күнгі Ұлттық банктің курс бағамына сәйкес төлейді. ... ... ... ... ... ... курс бағамына сәйкес төлейді. .
* Идекстелген (МЕЙКАМ)
Индекстелген қазыналық міндеттемелер қазына иесіне оның өтем ... оған ... ... ... және ... құнына пайызбен сыйақы алуға мүмкіндік береді. Инвесторлармен қазыналық ... ... ... құйылған ақшаның индексациясы индекстелген қазыналық міндеттемелерді ұсынудың үш ... ... ... уақытта инфляция қарқыны белгіленген ағымдағы мөлшерлеме бойынша сыйақы төлеу жолымен ... ... ... міндеттеменің номиналды құны - 1000 теңге. Индекстелген қазыналық ... оның ... ... ... ... орналастырылады. Индекстелген қазыналық міндеттемелердің алғашқы шығарылымы бойынша аукционда белгіленген ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерге құйылған инвесторлардың ақшасының инфляциясының шығын компенсациясын қосатын сыйақы мөлшерлемесімен белгіленеді. ... ... ... сатып алушылардың ұсынысы бойынша аукциондық негізде олардың кірісінің ең төменгі мөлшерлемесінен бастап белгіленген эмиссияға қол жеткізуге дейінгі өтініштерінің қабылдануы арқылы ... ... ... ... аукционға қатысушылардың қанағаттандырылған өтініштерінің ең жоғары дәрежесіне сәйкес ортақ шектеулі кіріс мөлшерімен жүзеге асырылады. Қазыналық ... ... ... ... сәйкес эмиссия шарттары хабарланған сәтте басқа күн қарастырылмаса әдетте айына бір рет ... ... ... бір күн ... жүргізіледі.
* ҚР Ұлттық банкінің ноталары
Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталары 7 күннен 91 ... ... ... ҚР Ұлттық Банкімен белігеленеді. ҚР ҰБ қысқа мерзімді ноталардың орналасуы мен ұсынылу ... ... ... мен ... ... ... Аукционнның өткізілу мерзімі және эмиссиялардың көлемі ҚР-ның Ұлттық Банкісімен реттеледі және аукцион ... ... ... ... жинақ облигациялары - 1 жылдық мерзіммен МЕККАМдардың 3 жылдық ұсыну мерзімінің кірісіне байланысты тоқсан сайынғы ... ... ... ҚР ... ... ... ... номиналды құны -1000 теңге. Облигациялар құжатсыз формада ... ҰЖО ... және ... ... ... ... тоқсанына бір рет енгізіліп, купонмен төленеді. Барлық иневесторлар облигацияларды сатып алуға ... ... ... ... ... ... қол жеткізеді. Қаржы агенттіктері (ҰЖО-ны тарату бойынша эмитентпен басты келісім-шартқа қол ... ... ... ... ... орындайды. Эмиссия көлемі және жазылу мерзімі ҚР Қаржы министрлігімен реттеледі және жазылу шарттарында хабарланады. Қазіргі таңда ҰЖО-ға жазылу тоқсанына бір рет ... ... ... ... өзге де ... ... ерекшелігі
Мемлекеттік бағалы қағаздар эмиссиясы және мемлекеттік бағалы қағаздардың кірісі салықпен белгіленбейді. Сенімділіктің жоғары деңгейі және капитал және оның кірісін ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын талдау(АҚШ-тың мысалында).
Капитал нарығы АҚШ-тағы капитализмнің өмір сүруін қамтамасыз етеді. ... ... ... және ... салуға, үшақтарды, поездарды және кемелерді сатып алуға, телефон желілерін орнатуға тағы басқа түрлі жобаларға қаржы алу үшін осы ... ... ... және де басқа маңызды іс-әрекеттер үшін, атап айтқанда, зер- ттеулер мен ... ... ... ... ... ... нарығынан алады. Қаржының көп бөлігі зейнетақы қорларынан, сақтандыру компанияларынан, банктерден, басқа қорлардан және колледждер мен университеттерден келеді. Сондай-ақ, жеке тұлғалардың да ... ... ... Төртінші тарауда атап өтілгендей 1990-шы жылдардың орта- ... АҚШ ... 40 ... ... ие ... Егер өзге ... қаржы керек болып қалған жағдайда өздерінің құнды қағаздарын сатып жіберуге ... ... ... ... ... ... саны аз ... еді. Құнды қағаз нарығы мен басқа да капитал нарығы инвесторлардың акцияларды үздіксіз сатып алу және сату бағытында жұмыс ... ... ... Америка экономикасында басқа да қызметтерді атқарды. Олар инвесторларға пайда әкеледі. Акциялардың немесе басқа да ... ... құны ... сайын инвесторлар бай түседі; қаражаттарының бір бөлігін саудайы қолдауға және экономикалық дамуды қамта- масыз етуге ... ... ... кәсіпорынның қаншалықты пайдалы болатынын ескере отырып, акцияларын күнделікті сауда-саттыққа салады; сонымен бірге, акциялардың ... ... ... ... қызығу- шылығы жайлы мәлімет береді. Акциялардың құны инвесторлардың үкімет саясатына қөзқарасын бейнелейді. Егер үкімет экономика және ... ... ... ... зиянын тигізетін саясатты қабылдаса, инвесторлардың ойынша нарық төмендейді; ал егер бұл эконо- микалық өрлеуіне көмектесетін саясат ... онда ... ... Бүл орайда кейбір сарапшылар американдық инвестор- лардың қысқа мерзімді пайданы ғана көздейтінін сынайды, олардың айтуынша, ... ... ... ұзақ мерзімді табыс әкелуге шара қолдануға ықыласты емес және құнды қағаздардың құнын тоқтататын қысқа мерзімді өзгерту- лерді ... ... ... ... миллиондаған инвестор- лардың миллиондаған шешімдерін көрсететін болғандықтан, бұл ... ... ... жоқ. ... болғанда да американдықтар өздерінің қор нарығы мен басқа да ұзақ мерзімді капитал ... ... ... ды, ... ... күн сайын көптеген сатушылар мен сатып алушылардың миллиондаған транзакцияларға қатысуы- на ... ... Бүл ... ... жұмыс істеуі бір жағынан компьютерлерге байланысты болғанымен, алайда олар дәстүрлер мен сенімге тәуелді - бір ... ... ... екеуінің де сатқаннан кейін түтынушыларға құнды қағаздарды ... ... ... ... ... кейін қаража- тын төлеп беруіне сенімі басты роль атқарады. Кейбір жағдай- да сенімнің ақталмай қалатын кездері де болады. Дегенмен, ... ... ... ... ... істі әділ және таза ... маңызды роль атқарады. Осы шаралардың арқасын- да нарықтық қатынастар экономиканың өркендеуін сақтайтын инвестициялық қорлардың бітпес ... ... және ... ген ... өз ... ... үлес қосу құра- лына айналды.
Нарықтардың толыққанды жұмыс істеуі үшін ақпаратпен еркін түрде ... ... ... Ойсыз инвесторлар ак- ңиялардың нақты бағасын дер кезінде бағдарлау мүмкіндігін- ен айырылар еді. ... ... ... ... ... ... нарықтық жәй күйін күнделікті түрде, сағат сайын, тіпті ... ... ... ... Заң талабы бойынша компаниялар әрбір үш айда және жыл- дың соңында акционерлерге ... ... ... есеп береді, онда негізінен компанияның осы уақыт ішінде қандай іс-шара жұмыс атқарғаны жайлы баяндалады. ... ... ... ... ... бір ... қандай бағаға сатылғандығын баспасөз бетіндегі қор биржаларының арнайы мәліметтерінен ала ... Олар ... ... іс-қимылды, әр қадамды өлшеп-екшеп отыратын бірқатар индекстерді қарастыра алады. Сол индекстердің ішіндегі ең көрнектісі - отыздай белгілі акңияларды қадағалан ... Доу ... ... ... көрсеткіші (ОПА). Инвесторлар, сондай-ақ, тауар журналдары мен арнайы нарықты және құнды қағаздарды сараптайтын ақпараттық бюллетеньдерге сүйене алады. ... ... ... ... ... ... рына қатысты өзгерістер жайлы хабарлан отырады. Ал, қазір инвесторлар интернеттің көмегімен жеке келісімдерге отырып, өз ... ... ... әр бір ... ... ... ... мүмкіндік алды.
Акция қорларының мыңдаған түрлері бар, бірақ ең таны- мал, таңдаулы, ... ... ... ... кор- ... тізімі әдетте Нью-Йорк қор биржасында (КҮЗЕ) сақталады. Мүнда акцияларды алмастыру 1792 жылы тіркел- ген болатын, сол ... бір топ ... ... ... да ... былқылдақ ағашының көлеңкесіне жина- лып, сауда-саттықты реттейтін бір қатар ... ... ... тырысқан еді. 1990-шы жылдарының аяғында КҮЗЕ өз тізіміне әр түрдегі 3600 ... ... ... 1366 мүше- лен немесе делдалдардың қымбатқа сатып алынған ... онда ... ... ... ... ... ... ақпарат делдалдық кеңсе мен бир- жаның арасында ... баға ... мен ... жа- сау үшін 200 ... (320 км) талшықты-оптикалық кабель мен 8000 байланыс телефоны тартылған. Акциялар қалай ... ... ... ... ... ... ел ... жер көруге шығайын деп шешті делік. Ол сапарға қажетті қаржыны дайындау үшін мұғалім өзіндегі Оепегаі Моіогз компаниясының 100 ... ... бел ... Ол ... делдалымен хабарласып, акция- ларды жақсы бағаға сату жөнінде тапсырыс береді. Дәл осы кезде ... ... ... жинаған ақшасына Оепегаі Моіогз компаниясының 100 акциясын сатып алуға шешім қабыл- дайды. Ол да ... ... ... акцияларды нарық құны бойынша сатып алу жөнінде тапсырыс береді. Екі ... да ... ... биржадағы олардың өкілдері келісімге келеді. Бұл келісім бір минутқа жетпейтін ... ... ... асуы мүмкін. Нәтижесінде мектеп мүғалімі ақшаға, ал инженер акцияларға ие болады. Екеуі де өз ... ... ... үшін ... ... төлейді. Келісім ашық түрде жүргізіліп, қорытындылары электронды түрде мемлекеттің әр делдалдық кеңсесіне жіберіледі. Қор ... ... ... алу мен сату ... ... ... ... нарықтық ұйымдастырушы^ болып табылады. Сатып алушылар немесе сатушылар аз бол- ған кезде олар акцияларды өздері сатып алады және ... ... ... қор ... ... энергетика саласының акцияларымен жұмыс істейді, оның ережелері Нью-Йорк биржасынан ... ал ... жері - ... ... АҚШ-тың басқа ірі қалаларында да ша- ғын аймақтық қор биржалары бар. Акциялар мен ... ... ең көп ... жері ... ... ... қағаз делдалдарының ұлттық қауымдас- тығының автоматтық бағалау жүйесі. Мұнда акциялар алмасу ... тыс ... ... саны 5240 ... оның на- ... ... жері жоқ, сауда негізінен радиоэлектронды байланыс жүйесі арқылы жүреді. Құнды қағаз делдалдарының ... ... тыс ... ... нарығын қадағалан, сауда-саттықты әділ жүргізбейтін және төлем қабілеті төмен компаниялар мен ... ... ... ... ... Нарықта сатылатын көптеген акциялар кіші және өзгермелі компаниялардың иелігінде болғандықтан, сауда-саттықты осы компаниялар жүргізеді, сондықтан да Кавсіад кез ... ... қор ... салыстырғанда тәуекелге толы болып келеді. Алайда бұл инвесторларға көп мүмкіндік ... ... ... жоғары технологиялармен айналысатын компания- лардың акциялары Шзсіад арқылы сатылғанын айта кеткен жөн.
Қор биржаларындағы бұрын соңды болмаған капиталдар- дың қорларға қүйылуы ... ... ... ... ... ... ... ішінде күрт өсіріп жіберді. Нъю- Йорк қор биржасындағы немесе бір жыл- дық сауда-саттық 1980 жылы 11.4 ... ... ... 1995 жылы ол 169 миллиардқа жетті. 1989 жыл мен 1995 жыл аралығында босалқы қорлары бар АҚШ-тағы бүкіл үй шаруашылығы ... ... ... ... зейнетақы қорларының арылар көмегімен 31 пайыздан 41 пайызға дейін ... Ашық ... ... нарыққа қоғамның арала- суына кең жол ашылды, олар жеке салушылардың атынан қаржыны әртүрлі құнды ... ... ... қорлар өздерін толық машықталған деп сезінбейтін немесе мыңдаған жеке акциялардың иігінен таңдап алуға уақыты жоқ, өз ... ... ... ... іске ... кіші ... ға ... қорлар жағдай жасайды. Қоғамдық қорлар ак- циялардың әртүрлі топтарын үстап түрғандықтан сол ... ие- ... жеке ... ... ... болатын қатты сілкіністерден қорғайды. Ашық қорлардың әртүрлі инвесторлар топтарының қа- ... ... ... түрлері бар. Кейбір инвесторлар қаржыларының тез арада пайда экелуін қаласа, екіншілері болса капиталдың ұзақ бағалануын күтеді. Кейбіреулер ... ... ... консервативті түрде салса, екіншілерінің мүмкіндіктері жоғары, сондықтан да тез арада пайда әкелетін салаларға жұмсайды. Кейбір іскерлер тек қана ... ... ... ... шет ел ... ... рын және нарық стратегиясын ғана қадағалан отырады. ... тай ... ... ... 1980 жылы ... 1998 жылы ... дейін өсті. Табыстар көп табылып, таңдау көп болғандықтан амери- кандықтар нақтылы сомаларды 1980 жыл мен 1990 жыл ара- ... ашық ... ... ... ... ... ... аяғында 5.4 триллион доллар қаржы ашық қор- ларда жинақталды, ал ашық қорлардың акцияларын ұстайтын отбасыларының саны 1979 жылы 6 ... ... 1997 жылы 37 ... ... баға ... ... ... немесе болжай алмайтын әр түрлі факторлар тіркесінен қүралады. Экономис- тер болса тек компанияның ұзақ мерзімді табыс алу потенциа- лын ғана ... ... ... ... татымды пайда таба алатын компанияларды көздейді; осындай компа- нияның құнды қағазын иемденгісі келетіндердің саны жоғары болғандықтан ... құны өсіп ... ... ... ... болашағы бұлыңғыр компаниялардың акцияла- рын сатып алудан бас тартады; себебі сол акцияларды сатып алушылардан ... көп ... ... ... ның құны күрт ... ... акцияларды сатып алу не болмаса сату жөнінде шешімге келгенде ең алдымен компанияның жалпы іскерлік ахуалына, болашағына, қаржылық жағдайына және ... ... ... тапқан пайдасына қарағанда нор- мадан жоғары немесе төмен ... ... ... ... дағы пайыздық ставкілері акция құнына өз әсерін тигізеді. Пайыздық ставкілерінің көтерілу! акция ... ... не ... ... бір жағынан алғанда, олар бәсеңсуін, жалпы пайданың азаюын алдынала білдіреді. Және де ол қор нарығынан ... ... ... ... ... жаңа ... бағыттарға қызығушылығын тудырады. Ал пайыздық мөлшерлемені төмендету, керісінше акция қүнының көтерілуіне ... ... ол оның ... компаниялар бекітілген өсімге және де қарызданудың қарапа- йым түріне қол жеткізеді, сонымен қатар пайда көлемінің төмен болуына байланысты инвесторлардың ... ... ... ... да ... жағдайлы қыйындата түсе- ді. Әдетте инвесторлар акцияларды сатып алғанда оларды қазіргі жағдайына емес, болжамды болашақ табысына қарай бағалайды. Күтіп отырған ... ... ... әсер етуі ... Олардың көбі ұтымды әрі тиянақталмаған. Нәти- жесінде баға мен ... ... ... ... байла- ныс өте берік болмайды. Акция бағасының өзгеруіне жылдымдықтың да ықпалы мол. Бағаның өсуі сатып алушылар қатарын көбейтеді, ал сүранымның ... өз ... ... ... ... Алыпса- тарлар осы арада іске араласып, акцияларды сатып ала қояды. Олардың ойы - бұл акцияларды кейінірек бұдан да ... ... ... ... ... ... ... өсуін деп сипаттайды. Мұндай алыпсатарлық аласапы- ран ұзаққа созылмайды, баға ... түсе ... Егер де ... ... бағаның төмендеуіне алаңдаушылық білдіре бастаса, олар өз акцияларын жылдамдатып сатып жіберуге тырысады, сөйтіп ... ... одан ... ... ... Мұны деп ... ... ден бөлігінде инвесторлар өз қаржыла- рын инвестиция жасаудың басқа түрлеріне қарағанда құнды ... салу ... көп ... ... олар ... мерзімді акцияларға ие болуды талап етті. Қысқа мерзімде ... құны ... ... ... ... ... ... байланысты өз акцияларын сатқан шы- дамсыз инвесторлар оңайлықпен шығынға батулары мүмкін. Мысалы, Американың ең ірі ашық қор ... ... ... ... Линч 1998 жылы ... соңғы 72 жылдың 20 жылында өз құнын жойғаны жайлы пікір біл- дірген ... ... ... 1929 жылы орын ... ... ... ... ыдырауынан кейін инвесторлар өздері- ндегі акциялардың құнын қайтару үшін 15 жыл күтуі тиіс еді. Ал 20 жыл бойы акцияларды сақтаған ... ... да ... емес. АҚШ Конгресіне арналған сараптамада феде- ралдық үкіметтің Орталық бухгалтерлік басқармасының мәл- іметтері келтірілген, онда 1926 жылдан бергі ең ауыр ... 20 ... ... ... 3 пайызға өскені, ал жақсы кезең- дерде ол 17 пайызды қүрағаны ... ... ... ... 20 жыл ... ... балама түрінде таратылған облигациялардың қайтарылымы 1 пайыздан 10 пайызға дейін өсті. ... ... ... ... мынандай қоры- тындыла келді: егер шағын инвестор өз ақшасын әр түрлі акцияларға салып, оларды үзақ мерзім бойы сақтаса, онда ол ... ... ... Бірақ инвесторлардың кейбіреулері тәуе- келдік етіп, қысқа мерзімде үлкенірек табыс алуға үміттенеді. Сол мақсатқа жету үшін олар әр ... ... ... ... ... алу. ... көп ... не- сиеге сатып алады, оның ішінде акциялар да бар. Инвесторлар да акцияны несиеге сатып ала ... олар ... ... ... ... ... ал ... 50 пайызын қарыз ретінде өз брокерлерімен рәсімдейді. Егер акция құны көтерілсе, инвес- торлар оны сатып, қарызын ... және де ... ... ... төлеп, оның үстіне пайда да көреді. Егер баға төмендесе ... ... ... ... ... кем ... үшін ... ақша төлеуге мәжбүр етеді. Егер акцияның иегері қолма-қол ақша таба алмаса, брокер қарызды өтету үшін ... бір ... ... ... салдарынан инвестор үлкен шығынға батады. Акцияларды несиеге сату алыпсатарлық сауданың бір ... Ол ... бел ... ... алыпсатарларға көп акциялар сатып алуға мүмкіндік береді. ... мен ... ... есебі дәл келсе, онда олар қомақты табысқа қол жеткізеді, ал егер керісінше ... ... олар ... шы- ... ... ... ... қор кеңесі (жиі ҒЕБ деп аталады), яғни АҚШ үкіметінің орталық банкі, несиелік талаптар қояды, ол бойынша ... ... ... сатып алғандағы қолма-қол ақшаның мөлшері анықталады. Федералды^, сақтық қор ... ... ... өзгертуге хақы бар. Егер ол алыпсатарлық ынта-ықыласты бәсеңдеткісі келсе, онда мөлшерлерге жоғары шек қояды, ал ... ... ... ... ... ... қор ... төлемді азайта- ды. Егер биржада алыпсатарлық көңіл-күй басым болып кетсе, онда оны өсіреді. Кейбір жылдары Федералды^ сақтық қор ... ... 100 ... ... ... етеді, алайда, ол 20-шы ғасырдың соңғы онжылдықтарында тек 50 пайызды төлеуді талап етті. Қысқа мерзімді сауда. Биржадағылардың бір ... деп ... Олар жеке ... ... акциялардың бағаларының төмендеуін күтеді. Он- дағы ниеті - өз брокерлерінің қолындағы акцияларды сатып, кейін арзан бағаға сатып алған ... ... ... Әдіс ... ... ... ... құн- ды қағаздар сатудың ең тәуекелшіл жолы болып табылады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... не- гізделген және де акцияларды саудалаудың бір түрі ... ... Егер ... ... ... ... өсіп ... онда инвестор үлкен шығынға батады. Опцион. Қолма-қол ақшаның ... ... бір жолы - ... ... ... нарықтық бағаға сатып алуға құқық беретін опциондарды ... алу. Егер ... баға ... ... ... ... ең жоғары бағамен сата отырып, үлкен табыс алуына болады. ... ... ... ... құны ... бағасы көтеретін өз бөлігін сатуына болады. деп аталатын пакетті сату мүмкіндігі кері бағытта қызмет ... Яғни ... ... белгілі бір пакетін кейінірек шынайы баға төңірегінде сатуға міндеттейді. Опцион- ды ... ... ... ... ... ... ... пайда табуға мүмкіндік береді. Әрине, егер акциялардың бағасы инвесторлар ойлағандай қозғалмаса, онда олар көп ... ... ... - бүл ... ... түрлеріне сатып алу немесе сату үшін алдын ала бағасы келісіліп алынатын контрактілер. Әдетте, бұл ... ... мыс, ... ... нысты жасалады, бірақ кейінгі жылдары фьючерстердің көптеген мөлшері валюта мен ... да ... ... ға да ... ... ... Фьючерлік саудамен АҚШ-та көптеген тауар биржалары айналысады, солардың ішінде ең ... - ... ... ... және ... ... ... сонымен бірге Нью-Йорктегі бірқатар биржалар болып табылады. ... ... ... ауыл шаруашылық өндірісінің тарихи орталығы болып табылады. Фьючерлік келісімдер 1991 жылы 261 ... ... ал 1997 жылы бұл ... 417 миллионға дейін өсті. Тұтыну заттарын саудалайтындар екі үлкен категорияға бөлінеді: хейджерлер мен саудагерлер. Фирмалар, фермерлер немесе жеке ... ... ... ... Олар ... ды ... ... сату мүмкіндігіне қолайлы жағдай жасайтын келісімдерге қол қоя алады. Фьючерс оларды күтпеген тауар бағасының өзгеруінен сақтайды. Саулагерлер сияқты мыңдаған ... көп ... ... үшін ... ... ... ... сауда-саттық жасайды. Оларды аздаған айырмашылықтармен тауар сату арқылы көп ... ... ... ... ... секілді, өте төмен бағаға, яғни контракт қүнының 10 пайыздан 20 пайызға ... ... ... ... ... ... ... көп бара бер- мейтін адамдарға қажет емес. Себебі сұраныс пен үсынысқа көптеген ауа-райының өзгеруі сияқты күтпеген апаттар әсер ... баға тез ... өсіп ... ... ... ... ... мал. Ал тауар нарығы жөнінде соңғы ақпараттарға ие ... ... көбі ... ... ... бірақ соңғы есептеулер бойынша фьючерлік саудагерлердің 90 пайызы осы ... ... ... ... ... ... деривативтің түрі болып табылады - ол қаржылық сауданың негізгі мазмұнымен тығыз байла- нысқан комплексті қүралдарының бірі. Деривативтер ... ... ... ... оның ... бүл ... мен ... ставкілерді де қамти отырып, кең таралды. Бүл сауда-саттықтағы өсім Конгрестің және реттеуші органдардың ... ... ... ... ... ... ... қағаз фирмалары және ауқатты жеке тұлғалар кей жағдайда АҚШ шекарасынан тыс жерде тіркелген реттеулерден қашқандық- тан, деривативтер иемденген ... ... ... ... дарға ұшырады, жоғары бағаланған құралдардың туындыла- рын сатып алып, соның салдарынан реттеушілік зерттеулерден сырт қалып ... ... ... ... ... ... ... реттейтін ең маңызды құрылым 1934 жылы қүрылып, ол Құнды қағаз бен алмасты- ру комиссиясы (8ЕС) ... ... ие ... 1929 ... ... дейін әр бір штат құнды қағаз нарығын өзінше реттеген. Алайда, 1929 жылы орын ... қор ... ... Улы ... ... экономиканың қүлдырауы- на әкеліп соқты. Бүл құлдырау басқарудың дұрыс болмаған- ... ... ... еді. 1933 жылы ... ... ... заңы мен 1934 жылы қабылданған Құнды қағаздарды алмастыру заңы федералдық үкіметке жеке ... ... ... ... және ... оларға арналған қар- жылық есептерін түсінікті етуге көмектесті. Бүл мақсатқа жету үшін ... ... ... ... Акцияларды, облигацияларды және басқа да құнды қағаздарды шығаратын компаниялар жұртшылыққа қолайлы нақтылы тіркелу куәлігін сақтай отырып, ... ... ... ... ... болу үшін бір ... жинады. 8ЕС бұл мәліметтердің толық және әділ болғанын қадағалан, со- ның негізінде инвесторлар әртүрлі құнды қағаздар жайлы ақпарат-пікірлерді ... ... ... қорытындыға келеді. 8ЕС сонымен бірге акция саудасын қадағалан, бағаны өз мақ- саты үшін пайдалануды сақтап қалу заңдарын қарастырады, ... ... ... ... ... ... тыс ... және қор биржаларындағы брокерлер мен диллер- лер, сондай-ақ, маклерлермен сауда агенттері 8ЕС-те тіркелуі тиіс. Бүдан басқа, компаниялар өз қызметкерлерінің ... ды ... ... ... ... ... ... себебі ішіндегі адамдар олардың компаниялары туралы жекеленген мәліметтерге қанық болатынына сенгендіктен комиссия мүшелері олардың ... ... ... ... болашағына деген сенім деңгейін көрсете алады, себебі олар соңғы ақпараттармен таныс. 8ЕС ақпараттарға ие қызметкерлерд^ жарияланбаған ... ... ... ... ... ... ты- рысады. 1980-ші жылдардың аяғында 8ЕС саудаға қызметкер- лер мен директорларды, сондай-ақ, ақпараттарға ие төменгі буын қызметкерлерд!, сол ... шет ... және ком- ... ... ... ... мәліметтерді біле ала- тын заңгерлерді араластырмай, алапатты. Комиссия бес өкіл- ден түрады; оларды президент ... ... ... ғана бір саяси партияға мүше бола алады, және де әр жыл са- йын бір өкілдің бес жылдық қызмет ... ... ... ... ... ... ... саудалау жөнінд- егі комиссия фьючерлік нарықтарды қадағалайды. Ол әдетте биржадан тыс жасалған ... ... ... ... ... Алайда, комиссия 8ЕС-ке қарағанда жұм-сақтау реттеуші ретінде қарастырылады. Аталмыш комиссия 8ЕС сияқты реттеулі белсенді түрде жүргізбейді. Мысалы, 1996 жылы ол ... пен ... ... 92 жаңа ... ... ... ... өткен сайын тынымсыз төраға осы комиссия үшін фьючерлік істі реттеудің батыл рөлін ... ... да 8ЕС ... ... рет- ... ... роль атқарады.
1987 жылы 19 қазанда, дүйсенбі күні, бүкіл әлемде ак- циялар қүны түсіп кетті. Доу Джонстың индустриалды орташа- сы 22 ... ... ... жабыларда 1738.42 дейін төмендеп, 1914 жылдан бергі ең төменгі ... ... Бүл ... ... 1929 ... нарықтық қүлдырауынан әлде қайда асып түсті. Құлдырау фактілерін анықтау үшін құрылған прези- денттік Брэйдли комиссиясы мен 8ЕС дағдарыстың 1987 жы- лы орын ... әр ... ... ... бар ... ... ... инвесторлар психологиясын^ жағымсыз өзгері- стер орын алғанын, ... ... ... пен сыртқы қарыздар инвесторлар мүдделеріне қайшы келгенін, Нью-Иорк биржасы мамандарының ... ... ... алу мін- деттерін орындамай қашқақтауы, компьютердегі бағдарлама- лар үлкен ... ... ... алу және сату үшін ... ... ... орын алған шешімі жоқ мәселелердің туындауы сияқты кемшіліктері дағдарыстың тереңдеуіне себепкер болғанын анықтады. Қор биржасы өз ... ... ... іздестіре бас- тады. Ол Дәу Джонстың индустриалды орташасы бір күнде 50 байнаға жоғарыласа не болмаса ... онда ... ... деп ... Сонымен қатар ол Доу Джонс көрсеткіші (БЛА) 250 байнаға төмендегенде, кез келген уақыт- та барлық саудайы уақытша ... ... ... ... ды. ... осы төтенше механизмдер БЛА деңгейін кейін көтеру үшін байсалды реттеліп жасалды. БЛА бір күн ... 2 ... өсіп ... төмендегенде 1998 жылы сауда бағдар- ламасы тоқтатылады деп шешім қабылданды, 1999 жылы бүл формула нарықтағы өзгеріс 210 байнаға жеткенде енгізілетін ... Жаңа ... ... саудайы тоқтатудың жаңа дең- гейін белгіледі, 1999 жылдың төртінші кварталында саудаға өзгеріс БЛА 1050 байнаға төмендегенінде енгізілетін болды. Осы реформалар ... ... ... ... ... зген ... бірақ ең алдымен экономиканың өз рөлін орын- дауы ең маңызды болып ... ... ... ... игеріп, өз әрекеттерін жалғастыруларына жағдай тудыру мақсатында Федералдық сақтық қоры, 1929 жылғы әрекеттерден өзгеше, несие ... ... жаңа ... ды ... ... 1987 жылы ... шаралар өзгеше болды. Ең алдымен талаптар орындалу ұшін несиелік шарттар- ды азайту қажет еді және инвесторлар ... ... ... өсіру күн тәртібіне қойылды. Бір жағынан алғанда, осының нәтижесінде 1987 жылғы дағдарыс ... ... ... жаңа ... ... бастады. 1990-шы жылдарының басында Дәу Джонстың индустриалды орташасы 3 000 белгіден тұрса, 1999 жылы ол ІІ 000 белгіні құрады. ... ... күрт ... ... 1960 жылы ... ... бір ... ішінде саудаға бес миллион акция түскенде, ол мазасыз күн ... ... ал 1997 және 1998 ... кей ... де мыңдаған-миллиондаған акциялар саудаланатын болды. Швсіад 1998 жылы осындай күндерді дағдылы жұмыс күндері деп есептеді. Көптеген өсімтал белсенділіктен біркүнділік саудагерлер ... ... Олар бір ... күніне бірнеше рет сатып алып, оны соншама рет сатады. Саудагерлер қысқа ... ... ... пайда табуға тырысады. Аталмыш саудагерлер интернет арқылы келісімдерге келіп отырып, интернетті пайдаланушылардың ... ... 1999 ... басында жеке түлғалардағы акциялардың ІЗ пайызы және ... ... ... 25 пайызы интернет арқылы сауда- ланды. Сауда көлемінің өсуімен бірге үлкен ауытқулар да жиі ... ... 100 ... ... ауытқу жиілей түсті. 1997 жылдың 27 қазанында Доу ... ... ор- ... 554.26 ... ... саудайы тежеу механизм! іске қосылды. 1998 жылдың 31 тамызында тағы да бір ... 512.61 ... ... ... [7. 115 ... мен ... мемлекеттік бағалы қағаздарынсалыстырмалы кестеден қарайға болады. (Қосымша А)
2 Қазақстандағы мемлекеттік бағалы ... ... ... және оның ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының заңнамалық реттеу негіздері.
Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1994 жылдың 03 қазанындағы № 1099 қаулысымен бекітілген, бағалы қағаздарды ... және ... ... және қор ... ... ... ... қабылдауға байланысты, қор биржасының қызметі Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігімен лицензиялануға ... ... ... ... 1991 жылдың 11 маусымындағы "Қазақ ССР бағалы қағаздардың айналыста болуы және қор биржасы туралы" Қазақ ССР заңы бойынша қор биржасы тек ... ... ... ... өтеуі тиіс болған). Сондай-ақ, қор биржасы ретінде қызметті жүзеге асыруға ... алу ... ... 1995 ... 21 ... ... ... және қор биржасы туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар ... де ... Бұл ... ... функциясы Қаржы Министрлігінен алынып, жаңадан құрылған Қазақстан Республикасы Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясына берілді. 1995 жылдың 02 ... ... ... ... ... биржалық қызметті жүзеге асыруға № 1 лицензиясын алды, бірақ осы лицензия тек мемлекеттік бағалы қағаздардың сауда-саттығын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... сауда-саттығы 1995 жылдың 14 қарашасында өткізілді. Сол кезде түрлі себептерге ... ... ... ... нарығындағы биржалық сегменттің үлесі шағын болатын, мемлекеттік облигациялардың сауда-саттығы эпизодтық, тұрақсыз ... ... бір ... соң - 1996 жылдың 20 қыркүйегінде биржа осы бағалы қағаздардың сауда-саттығын ... ... ... ... ... ... ... нарығы тек 1998 жылы Қазақтанда жинақтаушы зейнетақы жүйесі ... ... ғана ... ... ... Республикасы Президентінің аталмыш өкімінде қор биржасына тауарлық биржа қызметтерін ... ... ... ... биржа лицензиарының талабы бойынша биржаның атауы өзгертіліп, оның атауынан валюталық құраушысы алынды. 1996 жылдың 12 сәуірінде биржа "Қазақстан қор биржасы" ... ... ... тіркелді, ал сол жылдың 13 қарашасында Қазақстан Республикасы Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясы биржаға бағалы қағаздардың сауда-саттығын ұйымдастыруға шектелмеген ... ... ... ... ... нарығын дамыту бағытында жұмсалған күш-жігермен қатар, биржа мерзімдік нарықты дамыту бойынша жұмыстар өткізді. 1996 ... ... ... ... ... ... реттейтін нормативтік базасын құру жұмыстары жүзеге асырылды. Өкінішке орай, осы нарықты ашу бойынша алғашқы ұмтылыстар табысты ... ... 1998 ... ... ... ... ... сауда-саттығы тоқтатылды. Нарықтың осы секторын қайта жаңғырту тек 1999 жылдың наурыз айында ғана мүмкін ... 1997 ... 05 ... ... ... ... қағаздар нарығы туралы" жаңа заңы қор биржасының қызметін тек бағалы қағаздармен шектейтініне байланысты, биржа акционерлерінің жалпы жиналысы 1997 жылдың сәуірінде ... ... ... ... ЖАҚ (AFINEX) жеке ... ... бөліп шығару арқылы биржаны қайта ұйымдастыру туралы шешім қабылдап, осы ұйым 1997 жылдың 30 шілдесінде тіркелген. Сол ... 01 ... ... AFINEX ... ... шетел валюталарының және мерзімдік келісімшарттардың сауда-саттығы ауыстырылды. Ал ... қор ... 1997 ... 03 шілдесінде бұрыңғы атауымен қайта тіркеуден өтті де, сол жылдың 19 қыркүйегінде беймемлекеттік ... ... ... алғашқы сауда-саттығын өткізді. 1998 жыл мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... ... оған себеп - заңнама талаптарына сәйкес активтерді тек ұйымдастырылған қор нарығында ғана пайдалануға міндетті, бағалы ... ... ... ... жаңа тобы ... ... ... басқару жөніндегі компаниялардың пайда болуы. Сол жылы Қазақстан ... ... ... ... ... комиссиясының көмегімен елімізде Қазақстан Республикасының тәуелсіз еурооблигацияларының ұйымдастырылған қайталама нарығы құрылды. Осы еурооблигациялардың ... ... ... 1998 ... 19 ... өткізілді. Сол жылдың 15 шілдесінен бастап биржа баға белгілеу ... ... ... ... ... ... ... биржадан тыс баға белгілеу ұйымын құру мәселесі де ... 1999 ... ... ... облигациялардың биржалық нарығының дамуы басталды, осы облигациялардың алғашқылары биржаның ресми тізіміне 1999 жылдың 01 ... ... ... Сондай-ақ, 1999 жыл мемлекеттік бағалы қағаздарды репо операцияларының биржалық секторында алғашқы рет саудалануымен және муниципалдық ... ... ... ... ... ... қоғамдар жөніндегі мәселелер бойынша Қазақстан Республикасы заңнамалық актілеріне кейбір өзгертулер мен ... ... ... 1998 жылдың 10 маусымындағы заңы өз күшіне енуімен қоса, қор биржасының қызметіне шетел валюталарының және бағалы қағаздардан өзге ... ... ... ... ... ... ... AFINEX пен Қазақстан қор биржасы біріктіруге мүмкіндік берді. Осы туралы шешімді акционерлердің 1999 жылдың 06 ... ... ... жиналысы қабылдады, ал сол жылдың 16 наурызында біріктірілген биржаның тиісті мемлекеттік қайта тіркеуі жүзеге ... 2007 ... 07 ... ... Қазақстан Республикасы Алматы қаласы өңірлік қаржы оратылығының қызметін реттеу жөніндегі Агенттіктің (ҚҚА АӨҚО) 2006 жылдың 15 ... өз ... ... № 74 ... сәйкес биржа АӨҚО арнайы сауда-саттық алаңының операторы ретінде белгіленіп, алғашқы сауда-саттық 2007 жылдың 27 ақпанында өткізілді. 2007 ... 21 ... ... ... өңірлік қаржы орталығын дамыту мәселесі бойынша Қазақстан ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасы заңы 2007 жылдың 08 тамызынан бастап өз күшіне енген сәттен бастап биржа коммерциялық емес ұйым ... ... кез ... ... ... оның ... ... алу құқығына ие болды (осының алдында биржаның акционерлер тұлғаларының шеңбері заңмен тек бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары және, бағалы қағаздар ... ... ... ... табылмайтын, бірақ Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес бағалы қағаздардан өзге қаржы құралдарымен мәмілелерді ... ... ... ... да ... ... Осы күннен бастап биржа акционерлерінің жалпы жиналысында дауыс беру принципі ... ("бір ... - бір ... ... - "бір ... - бір дауыс") және бір акционерге, оның аффилиирленген тұлғараларымен қоса, тиесілі биржа ... ... ... ... ... Бұл ... ҚҚА АӨҚО ... (мемлекеттік акциялар пакетін иелену және пайдалану құқығы ҚҚА АӨҚО тиесілі) биржаның кез келген акционері үшін биржаның орналастырылған ... ... ... 20 % ... (осы ... ... ұйым ... орналастырылған акцияларының жалпы санынан 13,75 % иеленген). 2007 жылдың 23 тамызында өткен биржа акционерлерінің жалпы жиналысы биржа тарихындағы ... 2007 ... 26 ... ... Биржалық кеңеспен алдын ала мақұлданған, 2007 - 2010 жылдарға арналған биржаның даму стратегиясын бекітті. 2011 - 2013 ... ... ... даму ... ... кеңеспен 2011 жылдың 24 ақпанында мақұлданды. Осы күнде биржа әмбебап қаржы нарығы болып ... оны ... ... бес негізгі секторларға бөлуге болады: шетел валюталарының нарығы, мемлекеттік бағалы қағаздардың нарығы, акциялар мен корпоративтік ... ... репо ... нарығы, деривативтер нарығы. [8]
Мемлекеттік облигациялар - бұл мемлекет қайтарымды және ақылы негізде бюджет тапшылығын өтеу, әртүрлі ... ... ... ... және т.б. ... ... үшін ресурстарды тартқан жағдайдағы мемлекет борышының нысаны. Эмитент көзқарасымен корпоративтік облигациялар - ... ... және ... ... белгілі мерзімге, банктік кредиттің орташа нарықтық ставкасынан төмен болып саналатын белгілі ставка бойынша ақшаларды тарту арқылы банктік кредитк баламасы.
Шектеулер инвестордың ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығындағы инвесторлар қандай да бір шектеулерсіз жеке және ... ... ... мүмкін. Бірақ қор нарығында жұмыстарды орындау өзінің ... ... ... ... ... делдалдарсыз мүмкін емес. Қор нарығындағы кәсіби делдал - бұл өзінің штатында білікті мамандары бар және биржа мүшесі ... ... ... қызметпен айналысуға лицензиясы бар кәсіби қатысушы брокер немесе дилер. Брокер мен оның клиентінің өзара қарым қатынастары негізгі және бір ... ... ... ... ... тарапынан, бағалы қағаздар - банктік ... ... ... ... ала ... ... уақытша бос қорларды орналастырады немесе бағалы қағаздарды өтеу мерзіміне дейін (облигация жағдайларында, себебі ... өтеу ... ие ... ... инвестордың пікірі бойынша кез келген ыңғайлы мерзімде сатумен орналастырады.
Қаржы кеңесшілері қор нарығы капиталды көбейтудің ... ... деп ... ... ... қағаздарға қаржы бөлу туралы шешімді қабылдай отырып, оның пайдасымен ... ... алу ... бар ... ... ... Сіз ... сенімді басқармаға бергеніңізге, тіпті тәуекелін өзіңіз көтергеніңізге байланыссыз. Кез келген жағдайда, қор нарығындағы инвестициялардың жемістілігі ең алдымен, ... ... ... ... ... ... таңдап алғаныңызға байланысты. Ал, бұл әркімнің жеке қаржы сауаттылығының еншісінде.
Областырдың, Астана және Алматы қалаларының жергілікті орындаушы органдарының мемлекеттік қарызға ... ... ... ... ... алу ... бар. Жергілікті орындаушы органдарымен мемлекеттік қарызға алу, жергілікті орындаушы органдарының қарыздарын өтеуге бағытталған қарызға алу лимитімен бекітілген ... ... ... ... және ... бюджет құралдарының көлемімен шектеледі. Жергілікті орындаушы органдары бойынша тұтас қарызға алу лимитінің ... ... ... ... ... лау ... ... және қаржыландыру жылына сәйкес келетін жергілікті орындаушы ... ... ... ... ... ... ... Министрлігімен және жергілікті орындаушы органдарымен жүзеге асырылады. [9]
2.2. Мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының қазіргі жағдайын талдау.
2013 жылы Қазақстан Республикасының қаржы Министрлігі ... МҚҚ 1 761 528 млн. ... ... ол 20,1% ... ... ... ... едәуір көп болып келеді. Жалпы алғанда, қысқа мерзімді қағаздарды орнату 40,4% құрады, орта мерзімді қағаздарды орнату - 59,6% ... ҚРҚМ ... ... ... ... сыйақы төлемін қоса алғанда 2009 жылы 71,7 млрд теңгені құрады.
Нәтижесінде, 2013 жылдың желтоқсан айының аяғында айналымындағы ҚРҚМ құнды ... ... 2012 ... желтоқсан айымен салыстырғанда 51,1% 633 190 млн. теңгеге дейін көтерілді. 3 және 6 ... ... ... ... ... ... 2008 ... желтоқсанында бұлар толығымен өтелді. Нәтижесінде, 2013 жылдың соңында құнды қағаздар айналымы келесі бейнеде:
* қысқа ... ... (тек 12 ... ... ... 9,2% ... орта ... МЕОКАМ (2-10 жыл мерзім айналымындағы) - 89,6% құрады;
* орта мерзімді ... (3-7 жыл ... ... - 1,2% құрады.
2013 жылы 12 айлық бойынша МЕККАМ кірісі 6,91%-дан 4,5% дейін төмендеді, 5 жылдық бойынша МЕОКАМ 6,31%-дан 6,84% ... ... , 6 ... бойынша МЕОКАМ 6,19%-дан 5,68% дейін, 7 жылдық МЕОКАМ 6,19%-дан 5,78% дейін және 8 ... ... ... 6,19% ... ... ... ... төмендеді. Қалған құнды қағаздар түрлері бойынша кірістер бұрынғы деңгейінде сақталып қалды: 2 жылдық МЕОКАМ -- 5,88% және 10 ... ... -- 6,50% ... ... ... өсім ... ... 2010 жылы, 165%-ға 2011 жылы жоғарлануын және 2012 жылы 41,02% ... ... МБҚ ... ... ... ... ... қаржы саясатының мазмұнына, республикалық бюджеттің ағымдық жағдайы және институттардың өтімділігін ... үшін ... ... ... ... ең ... ... ҚР Қаржы министрлігі шығарған бағалы қағаздар алады. 2010 жылы және 2012 жылы олардың үлесі 38,73% және 31,8%-ы құраса, қалған екі ... МБҚ ... ... ... яғни 2011 және есепті кезеңде 67,33%-ы және 73,37%-ы ... ... ... ... ноттары мемлекеттің ақша-несие саясатының құралы бола отырып, ЕДБ-дің өтімді активтеріне жатқызылады. Сонымен қатар, қор ... ... ... ... ең қолайлы құралына жатқызады. Олардың үлесі 2011 жылы және 2012 жылы өскенін байқаймыз. ... ... ... 59,83%-ды және 67,82%-ды құрайды.
МҚҚ түрінде шығарылған Қазақстанның мемлекеттік қарыз соммасы 2014 жылдың 1 ... ... ... 758,7 млрд ... (5,8 млрд долл.) құрды. 2013 жылдың желтоқсан айы барысында қарыздың жалпы соммасы 18,2 млрд (+2,46%) немесе 140,8 млн доллар (+2,47%) ... 2013 ... ... ... ... ... ... +33,4 млрд теңгені (+4,72%) немесе +338,3 млн доллар (+6,32%) ... жылы ҰБ ... ... ... 561,8 млрд ... құрады (2008 жылы - 613,02 млн теңге). Эмитент 374,7 млрд ... ... (485,7 млрд ... ... жапты. МҚҚ нарығында ҰБ қарызға алу - нетто сальдосы талдау кезеңінде +187,1 млрд теңгені (2003 жылы +127,2 млрд ... ... 2013 жылы ... 126,2 млрд ... соммасына (2012 жылы - 105,1 млрд теңгеге) шықты. Купон төлемдерінің соммасы және облигациялардың атаулы құны өтеу барысында ... қоса ... 125,3 млрд ... (2011 жылы 79,1 млн ... ... ҚРҚМ ... алу нетто сальдосы 2009 жылы Қор нарығының ақпараттық агенттігі + 838,3 млн теңге ... ... (2011 жылы +25,9 млрд ... ... ... ... 2009 жылы ... эмиссиясын жүзеге асырған жоқ. Муниципалды МҚҚ өтеу және қамтамасыз ету көлемі 2013 жылы 2,6 млрд ... ... жоқ, бұл ... алу - ... ... да -- 2,6 млрд ... ... [10]
ҚРҚМ және ҰБ жалпы қарызға алу нетто сальдосы 2013 жылы Қор нарығының ақпараттық агенттігі +185,3 млрд ... ... ... бойынша, ҚРҚМ 2012 жылы МҚҚ нарығында ағымдағы қарыздың қайтақаржылану аясында жұмыс істеді, шағрылып кеткен қарызды өз ... ... және ... ... ... талаптарын өзгерту. Бұған қарсы, ішкі нарыққа шет ел валютасының қосылуының маңызды өсуі барысында ҰБ бір жылға дейінгі айналым мерзіммен өздерінің ... ... ... ... ... ... ... болды. Бұл мәселені ескере отырып, Мемлекеттік қарыздың жедел құрылымының қысқарылуы түсінікті болып келеді. ҰБ белсенділігінің артуы ҰБ құнды қағаздарына ... ... ҚРҚМ МҚҚ ... алып ... ... шығару көлемі, жалпы алғанда 2013 жылдың желтоқсан айында 85,8 млрд теңгені ... ... - 73,7 млрд ... ... ... өтеу 36,6 млрд теңгені (қараша айында - 33,09 млрд теңгені) құрды. МҚҚ нарығында желтоқсандық ҰБ қарызға алу ... ... +49,2 млрд ... ... ... -- +40,6 млрд ... ... жылдың желтоқсан айында ҚРҚМ өздерінің облигацияларын орнату бойынша жұмыстар ... жоқ. ... ... соммасы және облигациялар номиналды құны 28,7 млрд теңгені (қараша айында - 7,4 млрд ... ... ИАФР ... ... ҚРҚМ ... ... алу ... сальдосы -28,7 млрд теңгені (қараша айында -7,4 млрд теңгені) құрды. Жалпы желтоқсандық ҚРҚМ және ҰБ ... алу ... ... +19,5 млрд ... (2013 ... ... ... +33,1 млрд теңгені) құрды.
Өткен жылдардағыдай, МҚҚ биржалық нарық 2013 жылы биржа айналымының 4,9% ала ... KASE ... ... ... келеді. Сауда-саттық операциясының көлемі 753,1 млрд теңгені (5,5 млрд долл.) құрып, былтырғы жылдан 2,1 есеге өсті. Мысалы, 2012 жылы ... МҚҚ ... ... ... 353,9 млрд ... немесе 2,3 млрд долларды құрды (Қосымша Б).
2013 жылдың ... KASE МҚҚ ... ... ... ... биржа айналымының 10,6% құрайтын (қараша айында- 6,4% құры) 257 келісімдер 105,4 млрд ... ... ... (810,8 млн ... 2012 жылдың қараша айына сәйкес, сектор айналымы 1,90 есеге ... ... 1,91 ... ... 2013 ... желтоқсан айына сәйкес, айналым 45,8% (доллар есебімен 1,6 ... ... ... МҚҚ ... ... ... ... жалпы көлемінде биржалық айналымының үлесі 2013 жылдың желтоқсанында 96,4% ... ... ... ол 97,6% құраған.
Жылдың соңы ережеге сәйкес МҚҚ нарығының белсенділігін көрсетеді. Желтоқсан айының 30 және 31 ... ... ... ... 62 млрд теңгеге көтерілді және жылдың соңындағы негізгі аяқтаушы ... ... ... ҰБ эмиссиялық активінің өсу факторы да нарықтың белсенділігіне әсерін тигізді.
Қысқа ... ... ... алу және орта ... МҚҚ кірісіндегі әртүрлі векторлық үрдістері 2013 ж. ... ... ... болып келеді. Мысалы, вексельді есепке алу облигациялары KASE желтоқсан айында сатып ... ... ... үшін ... ... сатылды. Бұл әдісті, ИАФР мамандары жылдың соңына тән болып келетін, артылым теңге өтімділігі ... ... ... ... ... байланыстырады. Жылдың басталуынан ҚРҚМ нарыққа шығаруды көздеп отырған құнсыздану бойынша қайта есептелген жаңа қағаздарды күту барысында орта ... ... құны ... ... ... ... ... алу көлемінің өсуі, МҚҚ айналымы мерзімінің ұзаруы және жалпы шығарылымдар санының қысқару барысында орнатылымдар көлемінің өсуі МҚҚ айналымдағы көлемінің өсуіне ... ... ... таңда ішкі үкіметтік қарыздың көптен бір бөлігін бір жылдан бес жылға дейінгі ... ... ... ... және ЖЗҚ ... ... ұзақ ... құралдардың жетіспеушілігі айқындалады. 2005 жылдың басынан бастап жаңа бюджеттік Кодеске ... ... ... ... ішкі нарықта МҚҚ шығарылымы түріндегі қарызға тиым салынады.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың құрылымы жағынан талдау жүргізсек, ҚР Қаржы ... және ... банк ... ... қағаздардың арасындағы құрылымдық өзгерісті байқауға болады. 2011 ... 1-ші ... және 2012 ... 1-ші ... ... ... сүйенсек, осы мерзімді ҚР Қаржы министрлігінің бағалы қағаздарына қарағанда ҚР Ұлттық банктің ноттарының ... ... ... ... ҚР ... банкі мемлекетте қымбат-ақша несие саясатын жүргізу мақсатында, өзінің ноттарын шығару белсенді жүргізгенін куәландырады. Алайда, 2010 және 2013 жылдың қорытындысы бойынша, ... ... ... жеткіліксіздігі және жинақтаушы зейнетақы қорлардың өтімділігін қамтамасыз ету ... ҚР ... ... ... қағаздар көлемін жоғарлатқаны байқалады.
Ақпанда Қаржы министрлігінің мемлекеттік бағалы қағаздарын орналастыру бойынша 6 аукционы болды.
Аукциондарда 12 айлық МЕККАМ (982 млн. ... 4 ... ... (7,8 млрд. теңге) және 7 жылдық (6,6 млрд. теңге), 8 жылдық (12,3 млрд. тенге), 15 жылдық (13,9 ... ... ... мен 17 ... ... (20 ... теңге) орналастырылды. Тиімді кірістілік МЕККАМ бойынша 2,04 пайыз, МЕОКАМ бойынша 3,84 пайыз, МЕУКАМ-да 7 жылдықта 4,50 пайыз, 8 жылдықта 5,30 ... 15 ... 5,50 ... ал ... ... ... ... 0,01 пайыз болды.
Қаржы министрлігінің айналыстағы бағалы қағаздарының көлемі қаңтармен салыстырғанда 2,2 пайызға ұлғайып, 2167,3 млрд. теңге болды. ... ... ... ... көлемі 37,6 пайызға ұлғайып, 96 млрд. теңгені құрады. 3 айлық ноттарды орналастыру бойынша 2 ... (26,4 және 33 ... ... ... 6 ... ... орналастыру бойынша 1 аукцион (15,2 млрд теңге) және 9 айлық ноттарды орналастыру бойынша 1 ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен дамуы88 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен дамуы туралы9 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
CorelDraw 1116 бет
Word мәтіндік редактор11 бет
Word редакторында құжатты басып шығару13 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь