Аралас сандық қондырғылар

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 Негізгі бөлім.Сандық қондырғылар туралы жалпы түсінік
1.1. Сандық қондырғылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2. Сандық қондырғылар функциялары.Негізгі функциялары ... ... ... ... .10
2 Бөлім. Комбинациялық сандық қондырғылар
2.1.Жадылық құрылғылардың басты параметрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.2.Аралас сандық қондырғылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
КІРІСПЕ

Қазіргі кездегі мемелекетіміздің алдында тұрған ең негізгі мәселе – қоғамды ақпараттандыру. Бұл мәселені шешу үшін ақпаратты өндеу және беру жабдықтарын қарқынды дамыту қажет. Ақпаратты өндеу және беру процесін сандық сигналды пайдалана отырып іске асыру болады, себебі сандық беру тәсілінің бөгеу тұрақтылығы, дәлдігі жоғары, сонымен қатар басқарылуы қарапайым, автоматтандырылуы жеңіл, иілімділігі және беру сапасының арақашықтықта тәуелсізділігі жоғары.
Техниканың электроника, микроэлектроника саласы қазіргі уақытта ақпаратты жинау мен турлендіру, есептеуіш аппаратурасы, автоматты және автоматтандырылған басқару, энергияны шығару және түрлендіру облыстарындағы әр түрлі мәселелерді шешудегі әмбебап және өте тиімді құрал болып табылады.
Мәселен, өнеркәсіптегі көптеген технологиялық объектінібасқару жүйесі құрылымын қарайық. Бақыланатын шамалар(мысалы, температура, жылдамдық, қысым, т.б.) туралы ақпарат бар электрлік сигналдар сәйкесті сезгіштер арқылы өнделіп шығарылады да, іріктеліп, сүзіліп және күшейтіліп,и аналогтықтүрлендіргіштер арқылы цифрлық пішінге түрлендірілед. Сосын олар микропроцессорға беріледі. Микропроцессордың орнында компьютер болуы мүмкін. Микропроцессор қалыптастырған сигналдар цифрлі-аналогтық түрлендіргіштер көмегімен аналогтық турге айналдырылып, атқарушы механизидерді басқаратын, тікелей объектілерге әрекет ететін электрондық күштік құрылғыларға қозғалыштар, реттегіштер, т.б) беріледі қарастырылып отырған жүйе аналогтық (үздіксіз) сигналдармен (сүзгілер, күшейткіштер, күштік электрондық құрылғылар) және цифрлық сигналдармен (микропроцессор, компьютер) жұмыс істейтін электрондық құрылғылардан,сондай-ақ.
Сандық құрылғылар түсінігі қазір күнделікті өмірде жиі кездеседі; олар радиоқабылдағыштар, компьютерлер,теледидар,компьютерлер,олардың бәрі де микросхемалардан тұрады. Сандық құрылғылардын сипаттамалары оларды құратын элементтердің көрсеткіштерімен анықталады.
Электрониканың қазіргі кездегі рөлі микропроцессорлық техниканы, компьютерлік технологияны қолдануда, ақпараттықсигналдарды өндеуде жәнеэлектр энаргиясын түрлендіруге арналған күштік шалаөткізгіш аспаптарды пайдалануда өте күшейіп отыр
Пайдалынылған әдебиеттер:

1.- Ғ. Айғараева, Қ. Асанов, Н. Нысанов «Сандық қондырғылар және микропроцессорлық жүйелкр» 55-71 бет, 44-47 бет.

2.- Ғ. Айғараева «Радиоэлектроника» 116-119 бет.

3.- «Цифровые устройства и микропроцессоры» К. Асанавғ Н. Нысанов 23- 27бет.
1.
4.-Шило В. Л. Популярные цифровые микрохемы: справочник. – м.: Радио и связьВычислительные машины, системы и сети: Учебник/А.П. Пятибратов, С.Н.
Беляев, Г.М. Козырева и др.; Под ред. проф. А.П. Пятибратова. - М.:
Финансы и статистика, 1991. - 400 с.
2. Черняк Н.Г. и др. Архитектура вычислительных систем и сетей: Учеб.
пособие / Н.Г. Черняк, И.Н. Буравцева, Н.М. Пушкина. - 2-е изд.,
перераб. и доп. - М.: Финансы и статистика, 1986. - 318 с.
3. Фигурнов В.Э. IBM PC для пользователя, 2-е изд., перераб и доп. - М.:
Финансы и статистика, Компьютер Пресс, 1991. - 288 с.
4. Вычислительные машины, системы и сети: Учебник/А.П. Пятибратов, С.Н.
Беляев, Г.М. Козырева и др.; Под ред. проф. А.П. Пятибратова. - М.:
Финансы и статистика, 1991. - 400 с.
5. Овечкин Ю.А. Микроэлектроника: Учебник для техникумов. - М.: Радио и
связь, 1982 - 288 с.
6. Каган Б.М. Электронные вычислительные машины и системы: Учеб. пособие
для вузов. - 2-е изд., перераб. и доп. - М.: Энергоатомиздат, 1995. -
552 с.
7. Микропроцессоры: Учеб. Пособие В 5 кн./под ред. В.А. Шахнова. кн. 3
Организация микропроцессорных систем/ О.Е. Вершинин. - М.: Высш. шк.,
1988. - 144 с.
        
        Экономика және ақпараттық технологиялар колледжі.
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырып:
Орындаған: 9-522 топ студенті
Мирзаев Т.М ... ... пән ... ... ... - 2014
Мазмұны
Кіріспе..............................................................................................................3
1 Негізгі бөлім.Сандық қондырғылар туралы жалпы түсінік
1.1. Сандық қондырғылар................................................................................4
1.2. Сандық қондырғылар функциялары.Негізгі ... ... ... ... ... ... ... параметрлері.....................................22
2.2.Аралас сандық қондырғылар....................................................................27
Қорытынды....................................................................................................28
Пайдаланылған әдебиеттер.........................................................................29 ... ... ... ... ... ... ең негізгі мәселе - қоғамды ақпараттандыру. Бұл ... шешу үшін ... ... және беру ... ... дамыту қажет. Ақпаратты өндеу және беру процесін сандық сигналды пайдалана отырып іске асыру ... ... ... беру ... ... тұрақтылығы, дәлдігі жоғары, сонымен қатар басқарылуы қарапайым, ... ... ... және беру ... ... ... жоғары.Техниканың электроника, микроэлектроника саласы қазіргі уақытта ақпаратты жинау мен турлендіру, есептеуіш аппаратурасы, автоматты және ... ... ... ... және ... ... әр ... мәселелерді шешудегі әмбебап және өте тиімді құрал болып табылады.Мәселен, өнеркәсіптегі көптеген технологиялық ... ... ... ... ... ... ... жылдамдық, қысым, т.б.) туралы ақпарат бар электрлік сигналдар сәйкесті сезгіштер арқылы ... ... да, ... сүзіліп және күшейтіліп,и аналогтықтүрлендіргіштер арқылы цифрлық пішінге түрлендірілед. Сосын олар микропроцессорға беріледі. Микропроцессордың орнында ... ... ... Микропроцессор қалыптастырған сигналдар цифрлі-аналогтық түрлендіргіштер көмегімен аналогтық турге айналдырылып, атқарушы механизидерді басқаратын, тікелей ... ... ... электрондық күштік құрылғыларға қозғалыштар, реттегіштер, т.б) беріледі қарастырылып отырған жүйе аналогтық ... ... ... ... ... ... құрылғылар) және цифрлық сигналдармен (микропроцессор, компьютер) жұмыс істейтін электрондық құрылғылардан,сондай-ақ. Сандық ... ... ... күнделікті өмірде жиі кездеседі; олар радиоқабылдағыштар, компьютерлер,теледидар,компьютерлер,олардың бәрі де микросхемалардан тұрады. Сандық құрылғылардын сипаттамалары оларды құратын элементтердің көрсеткіштерімен анықталады.Электрониканың қазіргі ... рөлі ... ... ... ... ... ақпараттықсигналдарды өндеуде жәнеэлектр энаргиясын түрлендіруге арналған күштік шалаөткізгіш аспаптарды пайдалануда өте күшейіп отыр
1 Бөлім.Сандық ... ... ... ... ... қондырғылар
Сандық өлшеушінің құрылғының (ЦӨҚ) - ... ... ... ақпаратының белгілерін цифрлық пішінде автоматша шығамын. цифрлық өлшеушінің аспабында артықшылықтың қатары ... ... ... : өлшет- аумақтың мағынасының отсчитывания жайлылығы, өлшет- үдерісінің толық автоматтандыруының мүмкіндігі, тірке- өлшет- нәтижесінің мен ... ... ... және перфораторды иеленеді. Неғұрлым өлшет- нәтижесі ара ЦӨА цифрлық кодта білдір-, ... ... ... эвм ... ... ... Ара ЦӨА толассыз өлшет- аумақтың өзгерісі цифрлық кодқа болып жатады. Осы үдеріс мен көмек өлшеушінің ақпаратының белгісі дискретизацияға, квантталуға және ... ... бол- ... ... жүзеге асатын. Дискретизация,өлшеушінің ақпаратының толассыз белгісінің өзгерісінің ... ... как ша ... олай және ша ... ... асу біледі. Дискретизация уақытқа уақыттың тағайындалған ... өз ... X(t) ... ... - ... Ақырында, өлшеушінің ақпаратының белгісінен ғана жеке мағынаның құрамы сақталады. Уақыттың арасын дискретизацияның екі кезінің арасында дискретизацияның ... ... ... ... ... ... ... біркелкі шығады, е т. дискретизацияның адымы түпкілікті.
Өлшеушінің белгісінің мағынасының ... ... ... ... ... Квантталудың операциясы, не толассыз ша уақытқа және амплитуде аумақ ең жақын тіркелген мағынамен ша дискретті ... ... ... ана ... ... ... Осы дискретті(адал) деңгейлер мен көмек шаралардың ша тағайынды заңға ... ... екі адал ... ... ... ара ... немесе сатымен) атайды. Квантталудың ара қашықтығы мүмкін түпкілікті, және де ... ... ... мезгілдіктің дискретизациясында мағына имеет, қашан оның аумағы уақытта өзгереді. Өлшеушінің белгісі түпкілікті, жасау баршылық квантталу. Айрықша ... ... ара ... өлшет- болып табылады. Дискретизацияның үдерісі мында мағынаны жоғалтады, қарамастан және өзінің уақытының квантталуы жүзеге асады. Өлшеушінің белгісінің келесі ... ... ... ... ... ... тағайынды заңға бағын- цифрдың немесе белгінің тізбектілігі ... мен ... ... ... ... ... ... тамашасы жүзеге асады
1.3. Сандық қондырғылардың логикалық функциялары
Негізгі функциялары
Цифрлық қондырғылардың ... мен ... ... ... ... 0 ... ... 1 деп аталатын екі түрлі деңгейде болады. Логикалық құрылғылардың бұл ... ... ... үшін немесе осындай дайын құрылғылардың жұмысын талдау үшін логика алгебрасының (немесе Буль алгебрасының) қағидаларын пайдалануға мүмкіндік береді.
Цифрлық құрылғылардың ... ... ... ... ... ... сипатталады. Күрделілігі әртүрлі кез келген логикалық функцияны негізгі логикалық функциялар деп ... үш ... ... ... ... олар - ЕМЕС, НЕМЕСЕ, ЖӘНЕ функциялары. Олардың ... ... ... ... (ол ... кестесі деп аталады) немесе сәйкесті логикалық өрнек арқылы суреттеуге болады.
ЕМЕС функциясы - аргументіне қарсы мәнді шығаратын, бір ... ... ... бұл ... ... ... - ... деп те аталады. Оның аргументі Х деп ... ... онда бұл ... Y= ... суреттеледі.
Х1
0
1
1
0
НЕМЕСЕ функциясы - аргументтерінің барлығы да 0 кезінде ғана 0 шығаратын, ал қалған жағдайда (яғни, ... кем ... ... мәні 1 болғанда) 1 шығаратын, бірнеше аргументті функция.Бұл функция дизъюнкция (disjunction) немесе логикалық қосу (logical addition) деп те атала ... Оның ... ... Х1Х0 ... ... ... функциясы - аргументтерінің барлығы да 1 кезінде ғана 1 шығаратын, ал қалған жағдайда (яғни, ... кем ... ... мәні 0 ... 0 шығаратын бірнеше аргументті функция. Бұл функция конъюнкция (conjunction) немесе логикалық көбейту (logical multiplication) деп те ... ... Оның ... ... Х1Х0 ... Х1Х0) түрінде суреттеледі.
Х1
Х0
Х1Х0
0
0
0
0
1
0
1
0
0
1
1
1
Суреттелген ЕМЕС, НЕМЕСЕ, ЖӘНЕ функциялары арқылы кез келген күрделі функцияны суреттеуге болады, сондықтан, олар логикалық функциялардың ... ... (core set) ... ... үш ... ... ... функциялар деп аталатын екі функция бар, олар - НЕМЕСЕ-ЕМЕС және ЖӘНЕ-ЕМЕС функциялары. НЕМЕСЕ-ЕМЕС функциясы Пирс ... деп, ал ... ... ... ... деп те атала береді. Олардың сәйкесті логикалық өрнектері және түрінде суреттеледі, ал атқарар қызметі кестеде келтірілген.
Х1
Х0
0
0
1
1
0
1
0
1
1
0
0
1
1
1
0
0
Соңғы ... екі ... ... жеке ... ... ... ... яғни олардың негізінде кез келген күрделі логикалық ... ... ... және теңсіздік функциялары.Ерекше қызметтерге пайдаланылатын тағы екі функцияны ... ... олар - ... (немесе арифметикалық қосу) функциясы мен теңсіздік функциясы. Олардың сәйкесті логикалық өрнектері және ... ... ал ... ... кестеде келтірілген.
Х1
Х0
0
0
0
1
0
1
1
0
1
0
1
0
1
1
0
1
Цифрлық қондырғылардың схемаларын құру барысында оларды суреттеуші логикалық ... ... ... сай ... оларды қарапайым түрге келтіру үшін) түрлендіру қажет болады. Бұндай түрлендірімдер логика алгебрасының ... мен осы ... жеке ... тікелей пайдалануға ыңғайландырып шығарылған заңдылықтарының негізінде жүргізіледі.
Заңдар
Коммутативтік (commutativity) ... ... ... = ... = ... ... ... біріктірілім заңы
Х2(Х1Х0) = (Х2Х1)Х0
Х2 (Х1Х0) = (Х2Х1)Х0
Дистрибутивтік (distributivity) немесе таратылым ... = ... = ... ... ... = X
X0 = 0
X1 = 1
X1 = X
XX = X
XX = X
X = 1
X = ... = ... = ... = X1X0
X1(X0) = X1X0
Бұл заңдар мен заңдылықтар - симметриялы,яғни олардың дизъюнкциялық және ... ... ... Бұл ... ... ... ... қалыптасқан заңдар, сондықтан олардың дұрыстығы күмән тудырмайды, ал ... ... тән ... жаңа ... мен ... ... көз жеткізу (яғни, оларды дәлелдеу) аргументтерінің орындарына олардың сәйкесті мәндерін (0 мен 1) ... ... ... ... ... функциялар.Күрделі цифрлық құрылғылардың жұмысы әрине, қарапайым функцияларды нақтылы тәртіппен біріктіру арқылы көрсетілген күрделі функциялармен ... Олар да ... ... ... кесте түрінде немесе сәйкесті логикалық өрнек арқылы суреттеледі. Құрылғының жұмысын сипаттаушы логикалық өрнек арқылы оның схемасы құрылады. Демек, ... ... ... болған сайын, оның схемасы да күрделі болады. ... ... ... ... ... ... ... керек болады. Енді осы мәселелерді толығырақ қарастыруға кіріселік.
Цифрлық құрылғының жұмысы көптеген жағдайда кесте түрінде ... ... оның ... ... ... ... да берілуі мүмкін, бұндай жағдайда берілген түсіндірмені кесте түріндегі суреттемеге айналдыру керек болады. Сонымен, ... ... ... ал ... ... ... ... берілу жағдайы кейінірек қарастырылады. Кесте түрінде сүреттелген функцияның логикалық өрнегін жазудың екі түрлі жолы (тәсілі) бар:
- ... ... ... яғни алдымен ЖӘНЕ функцияларын пайдаланып, сосын олардың нәтижесін НЕМЕСЕ функциясымен біріктіру арқылы жазу;
- ... ... ... яғни ... ... ... пайдаланып, сосын олардың нәтижесін ЖӘНЕ функциясымен біріктіру арқылы жазу.
X2
X1
X0
Y
0
0
0
0
0
0
1
1
0
1
0
0
0
1
1
1
1
0
0
1
1
0
1
1
1
1
0
0
1
1
1
1
Бірінші тәсіл келесі тәртіппен ... ... ... (Y) 1 мәнін қабылдайтын аргумент жинақтарының логикалық көбейтінділері
жазылады;
- алдыңғы айтылған логикалық көбейтінділерді жазу кезінде 1 ... ... тура ... алынады да, 0 мәніндегі аргументтер теріс түрінде ... ... ... ... ... деп аталады);
- жазылған конъюнктивті термдер логикалық қосу функциясы арқылы біріктіріледі.
Кесте ... ... үш ... ... айтылған тәсілмен жазылған логикалық өрнегі:
Енді логикалық өрнектің жазылымының екінші тәсілін қарастыралық, ол ... ... ... ... ... 0 мәнін қабылдайтын аргумент жинақтарының логикалық қосындылары жазылады;
- ... ... жазу ... 0 мәніндегі аргументтер тура түрінде алынады да, 1 ... ... ... ... алынады (бұндай жазылымдар диъюнктивті термдер деп аталады);
- ... ... ... ... көбейту функциясы арқылы біріктіріледі
Қиыстырма құрылғылар.Шығыс сигналы (немесе сигналдары) тек қана кіріс сигналдарының кезекті мәндеріне тәуелді болатын ... ... ... деп ... ... ... ... түріне логикалық элементтер жатады.
Логикалық элементтер.Логикалық элементтер - ... ... ... ... ... ... ... қарапайым функцияларды жүзеге асырушы сәйкесті логикалық элементтердің шартты ... ... ... ... тез ... ... тез әрекеттілігі олардың бір жағдайынан екінші жағдайына ауысу жылдамдығымен анықталады. ЕМЕС (NOT) ... ... ... ... өту ... көрсетілген.
Бұнда шығыс сигналының өзгерісінің кіріс сигналының өзгерісінен нақтылы уақытқа кідіретіндігі айқын көрініп тұр. Біздің Electronics Workbench ... ... ... ... бойынша ондағы ЕМЕС элементіндегі сигнал кідірісі 10 ns шамасында болады. Әрине, статикалық (яғни, белгілі ... ... ... ... сақтайтын) сигналдармен істейтін құрылғылардың жұмысына бұндай кідірістің байқарлықтай әсері болмайды. Бірақ кейбір ... ... ... ... ... кідірістің құрылғының жұмысына байқарлықтай әсер етуі мүмкін. Кідіріс әрекетін суреттеу мақсатында екі ЕМЕС элементінің кірістеріне қатар берілген екі сигналдың осы ... ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей, бір сигнал екінші элементтің кірісіне екі ЕМЕС элементі арқылы берілген. Идеалды жағдайда (яғни, ЕМЕС ... ... ... ... ... екі ... шығыстарындағы сигнал бірдей болар еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... моделдеу жүйесіндегі Logic Analyzer аталымды арнайы аспап арқылы алынған. Сезімтал осциллограф арқылы алынған диаграммада екінші элементтің бір ... ... екі ЕМЕС ... ... ... 20 ns кідірісінің әсерінен осы элементтің шығысындағы сигнал ... ... ... ... ... көреміз. Сигнал құрамындағы бұндай бөгде импульс осы сигналдың түсетін құрылғысының бағдарланған жұмысын бүлдіруі мүмкін, сондықтан ... ... ... ... ету ... ... сигнал кідірісін ұтымды пайдалануға да болады. Мысалы, түймежинамның жеке түймесі арқылы өте қысқа (ұзақтығы 10 ns шамасындағы) жазу ... алу үшін ... екі ... ... ... ... пайдалануға болады.
Қиыстырма құрылғыларды құру тәртібі.Қиыстырма құрылғыларды құру келесі тәртіппен жүргізіледі:
- ... ... ... ... негізінде оның ақиқаттық кестесі құрылады;
- ... ... ... ... құрылғының жұмысын суреттеуші логикалық өрнек жазылады;
- ... ... ... логикалық өрнек минимизацияланады;
- алынған өрнек құрылғыны құруға бағдарланған түпнегіздік жинаққа (core set) сай ... ... ... ... ... түпнегіздік жинақтың элементтері арқылы құрылғының схемасы құрылады.
Құрылғыны құру тәртібінің бастапқы үш кезеңі бұрын қарастырылған болатын, сондықтан ... ... ... ... ... элементтер жинағының элементтері (ЕМЕС, НЕМЕСЕ, ЖӘНЕ) арқылы құрылғының схемасын құрамыз (1.9, a-сурет).
Көптеген жағдайда ... ... ... элементтері-нің негізінде құру қажет болады. Бұндай жағдайда өрнек де ... ... ... ... ... ... Комбинациялық сандық қондырғылар
2.2.Аралас сандық қондырғылары
Күрделі цифрлық құрылғылар әдетте, қалыпты қызмет атқарушы, жеке түрде құрылған ... ... ... ... ... Цифрлық құрылғылардың қызмет буындары жалпы түрде: қиыстырма және тізбектеме түрлеріне бөлінеді. Осы тарауда қиыстырма түріндегі қалыпты қызмет буындарының (шифратор, ... ... ... ... ... мен ... тәртібі қарастырылады.
Шифраторлар.Шифратор (Coder) - сигналға сәйкесті код қалыптастырушы құрылғы. ... ... ... ... (X7 ... X0) ... ... құру ... қарастыралық. Кіріс саны сегіз болғандықтан, ол үшразрядты код (C2 ... C0, CODE) ... ... және ... қалыптасқанын жеке сигнал (O, OUT) арқылы құптауы керек (бұл сигнал қалыптасқан кодты қажетті жады буферіне жазып алуға ... ... ... ... жеке ... ... ... кезекпен істейді, бұл олардың іске қосу кірісіне сәйкесті деңгейлі сигнал жіберілуі арқылы жүзеге асырылады. Осындай іске қосу кірісі (I, IN) ... ... ... да ескерілгені дұрыс. Тағы бір ескеретін мәселе: қалыпты қызмет буындарының іске қосу кірісі мен құптау ... ... ... ... ... (0) ... алынады. Шифратордың информациялық кірістеріне түсетін сигналдардың да жандандыру ... ... (0) ... болғаны бұндай құрылғыны іс жүзінде құруға ыңғайлы болады. Шифратордың келтірілген түсіндірме суреттемесі оның ақиқаттық ... ... ... мәлімет береді, келтірілген түсіндірме мәліметтерінің негізінде сол кестені құралық.
I
Xi
C2
C1
C0
O
0
0
0
0
0
0
1
0
0
1
0
2
0
1
0
0
3
0
1
1
0
4
1
0
0
0
5
1
0
1
0
6
1
1
0
0
7
1
1
1
0
1
x
0
0
0
1
Бұл өрнектер алдымен НЕМЕСЕ функциялары арқылы жазылып, ... де ... ... ... ... ... ... суреттелген түріне түрлендірілді; оған тағы бір себеп - ЖӘНЕ-ЕМЕС элементтерінің олардың ішкі құрылымына байланысты тез әрекеттілігі басқа элементтермен ... ... ... ... ... сызба белгілемесімен көр-сетіледі, ал Electronics Workbench бағдарламасының мүмкін-дігін пайдалану арқылы жүзеге асырылған алдыңғы жиналған схеманың ... жеке блок ... ... ... ... (оның сәйкесті шықпалары олардың келтірілген құрылым схемасындағы орналастырылым бағытына сай шығарылған). Құрылған шифратордың айта ... бір ... бар, оған екі ... ... жіберілген жағдайда оның шығарған коды шым-шытырық бірдеңеге айналып кетеді. Осындай жағдайды болдырмас үшін шифратордың өндірісте ... ... ... 74148 ... ... ... түрде құрылады. Яғни олар түскен бірнеше сигналдың белгіленген мәртебесі жоғарғысының кодын шығарады да қалғандарына көңіл бөлмейді.
Шифратордың өлшемін ұлғайту.Көптеген ... ... ... ... микросхемасының өлшемі (кіріс саны) қойылған талапқа сай келмей, оны ұлғайту қажет болады. Мысалы, 74148 ... ... ... мәртебелі шифратор қызметін атқарады. Осындай миросхемалар негізінде (немесе ... ... ... жабық түріндегі блогы арқылы) кіріс саны екі есе ұлғайтылған шифратор құруға болады .
Дешифраторлар.Дешифратор ... - ... ... ... ... сәйкесті шығысында сигнал қалыптастырушы құрылғы. Мысал ... төрт ... ... (Q3 ... Q0) дешифратордың схемасын құру жолын қарастыралық. Шығыс саны төртеу болғандықтан, оның ... ... код ... (A1A0) ... ... іске қосу кірісіндегі (E, Enable) сигналдың жандандыру деңгейін төменгі (0) мәнінде ... ... ... ... ... негізінде, оның ақиқаттық кестесін құрайық.
E
A1
A0
Q3
Q2
Q1
Q0
0
0
0
1
1
1
0
0
1
1
1
0
1
1
0
1
0
1
1
1
1
0
1
1
1
1
x
X
1
1
1
1
Дешифратор схемада шартты сызба белгілемесімен көрсетіледі, ал суретте оның жиналған схемасының біріктірілген жеке блок ... ... ... ... қиыстырма құрылғы құру.Күрделі логикалық функцияның өрнегінің жазылу тәртібін қарастыру кезінде функцияның ... ... ... көз ... ... ... ... тура сегіз шығысты дешифратордың сәйкесті шығыстарының адресі екендігін көреміз. Демек, осындай дешифратордың сәйкесті ... ... ... ... кірістеріне жалғау арқылы берілген функцияны жүзеге асыруға болады. Егер дешифратор теріс шығысты болса, онда өрнегін де Морган заңы арқылы түрлендіреміз: ... ... ... ... ... теріс шығысты дешифратор негізінде жүзеге асыру үшін оның сәйкесті шығыстарына бескірісті ЖӘНЕ-ЕМЕС элементін жалғау ... ... ... тұр. Құрылғы құрылғыны дешифратор негізінде құру тәсілі - аса ыңғайлы тәсіл: біріншіден,логикалық өрнекті минимизациялаудың қажеті жоқ ... ... ... де қажеті жоқ, қажетті жалғамдар кестеден көрініп тұр), екіншіден, жалғыз ... ... ... функцияны қатар жүзеге асыруға болады.
Мультиплексорлар.Мультиплексор кірістерінің біреуін шығысына қосатын ауыстырғыш қызметін атқарады, қажетті кірістің таңдалуы сілтеу сөзімен ... ... ... ... екі ... ... дерек кірістері мен сілтеу кірістері.
Мультиплексордың кірісті сілтеуге дешифраторды пайдалану арқылы ... ... оның ... ... ... ... ... қатар қосу арқылы бірнешеразрядты (мысалы, сегізразрядты) сөздердің ... бір ... ... ... ... мультиплексорлық құрылым құру қиын емес, бұндай құрылымдарды арналы мультиплексор деп атауға болады.
Мультиплексор ... ... ... ... ... ... ... де қиыстырма құрылғылардың жұмысын жүзеге асыруға болады. Біз оның екі ... ... ... ... ... ... ... қажетті функцияның сәйкесті аргументтер жинағындағы мәндері мультиплексордың дерек кірістеріне, ал аргумент мәндері оның адрестік ... ... Бұл ... ... сілтеу (адрестік) кірістерінің саны функцияның аргументтерінің санымен (n) бірдей болу керек, демек, оның ... ... саны 2n ... ... ... ... осы ... яғни сегізкірісті мультиплексор негізінде жүзеге асырылуы көрсетілген. Бұндағы жеке блок түрінде суреттелген мультиплексордың дерек кірістерінің ... сол ... ал ... ... шықпалары оның үстіңгі жағына орналастырылған.
X2
X1
X0
Y
0
0
0
1
0
0
1
0
0
1
0
0
0
1
1
1
1
0
0
1
1
0
1
1
1
1
0
0
1
1
1
0
Екінші тәсіл, функцияның аргументтерінің саны мультиплексордың сілтеу кірістерінің ... ... ... ... қолданылады. Бұл кезде мультиплексордың сілтеу кірістеріне аргумент сигналдарының бір бөлігі беріледі де қалғаны оның дерек ... ... ... ... ... осы ... ... мультиплексор негізінде жүзеге асырылуы келтірілген. Бұнда A2 және A1 ... ... ... сигналдары ретінде, ал A0 аргументі оның дерек кірістерін реттеуге пайдаланылған.
Демультиплексорлар.Демультиплексор дерек кірісіндегі сигналды сілтеу коды арқылы анықталған шығысына жіберетін ... ... ... арқылы құрылған схемасы суретте, ал оның шартты сызба белгілемесі келтірілген.
Қосуыштар.Қосуыштар - ... ... ... ... құрылғылар. Көпразрядты сандарды қосу бірнеше бірразрядты қосуыштар арқылы ... ... ... ... сол ... ... ... принциптерін қарастыралық.
Бірразрядты қосуыштар.Екі бірразрядты санды қосу кезінде олардың қосынды нәтижесі (S, Sum) мен ... ... ... тасымал (C, Carry) шығарылу керек, демек, оның жұмысын кестемен суреттеуге болады.
A
B
S
C
0
0
0
0
0
1
1
0
1
0
1
0
1
1
0
1
Кесте деректері ... ... ... шығыстарының логикалық өрнектері: Осы өрнектердің негізінде құрылған қосуыштың схемасы,ал оның жеке блок түрінде біріктірілген түрі 1.19, ... ... Бұл ... ... сандардың бірінші разрядтарын қосуға ғана жарайды (сондықтан ол ... ... деп ... ал оның ... ... ... үшін оның алдыңғы разрядтан түскен тасымалды да қосатын мүмкіндігі болу керек. Толық қосуыштың жартылай қосуыштар арқылы құрылған схемасы,ал оның жеке блок ... ... түрі ... құрылғылар.Шығыс сигналы (немесе сигналдары) кіріс сигналдарының кезекті мәндеріне және өзінің алдыңғы (кейде, одан ... да) ... ... ... ... тізбектеме құрылғылар деп аталады. Демек, бұндай құрылғылардың бұрынғы жағдайын есте сақтайтын мүмкіндігі, яғни оның ... жады ... болу ... ... ... жады ... ... түрлерімен және олардың құрылымы мен жұмыс принциптерімен танысайық.
Триггерлер.Триггерлер - екі тиянақты жағдайы бар, бірразрядты екілік сан ... ... ... Оның ... ... біреуі лог.1-ге, екіншісі лог.0-ге сәйкес келеді. Әдетте, триггерлік құрылымның қарама-қарсы деңгейлі ... және ... деп ... екі шығысы болады, триггердің жағдайы оның тура шығысындағы сигнал ... ... ... ... ... ... ... асинхронды және синхронды болып бөлінеді.
Асинхронды RS-триггерлер.Асинхронды триггерлердің жаңа жағдайға ауысуы тікелей олардың кірісіне берілетін информациялық ... ... ғана ... Оларды НЕМЕСЕ-ЕМЕС немесе ЖӘНЕ-ЕМЕС элементтерінің негізінде құруға болады.
Бұл құрылымның жұмысын кестедегі жазылым ретімен талқылау арқылы ... ... ... - R = 0, S = 0; екі элементтің де бір кірісінде 0 тұр, ал ... кері ... ... ... басында қандай сигнал тұрғаны белгісіз, демек, құрылымның Q және Q' шығыстарындағы сигнал деңгейлері де ... ... ... ... - R = 1, S = 0; жоғарғы элементтің бір кірісінде лог.1 тұрғандықтан, бұл ... ... ... сәйкесті, оның шығысында (Q) лог.0 деңгейлі сигнал туады да, ол кері байланыс жолы арқылы төменгі элементтің екінші ... ... ... оның ... (Q') лог.1 ... ... ... сонымен, бұл жағдайда триггер лог.0 жағдайына келтіріледі (яғни, оған 0 жазылады).
Кестенің үшінші жолында - R = 0, S = 0; ... ... R ... ... ... ... оның екінші кірісінде (құрылымның Q' шығысына жалғанған) лог.1 ... ... бұл ... ... ... деңгейі алдыңғы лог.0 деңгейінде қалады, демек триггердің жағдайы өзгермейді.
Кестенің төртінші жолында - R = 0, S = 1; ... ... бір ... лог.1 тұрғандықтан, оның шығысында (Q') лог.0 деңгейлі сигнал туады да, ол кері байланыс жолы арқылы жоғарғы ... ... ... ... ... оның ... (Q) лог.1 ... сигнал туады; сонымен, бұл жағдайда триггер лог.1 жағдайына келтіріледі (яғни, оған 1 жазылады). Кестенің бесінші жолында - R = 0, S = 0; ... ... S ... ... ... ... оның құрылымның Q шығысына жалғанған кірісінде лог.1 деңгейі тұрғандықтан, бұл элементтің шығысындағы сигнал деңгейі алдыңғы лог.1 ... ... ... триггердің алдыңғы жағдайы сақталады. Құрылымның қарастырылған жағдайларынан келесі қорытынды шығаруға болады: R = 1, S = 0 берілу жағдайы ... 0 жазу ... R = 0, S = 1 ... ... 1 жазу ... ал R = 0, S = 0 ... триггердің жазылған санды сақтау режиміне сәйкес келеді. Триггердің кірістеріне R = 1, S = 1 ... ... ... жол) екі элементтің де шығыстарында лог.0 деңгейлі сигнал туады да, ... ... ... ... ... жол), ... қай ... тиянақталатындығы - кездейсоқ оқиға. Демек, бұндай жағдайды тудырмас үшін, қарастырылған триггердің кірістеріне R = 1, S = 1 ... ... ... бұл ... триггердің тиым салынған режимі деп аталады. Сонымен, ... ... ... ... кесте түрінде суреттеуге болады.
R
S
Q
Q'
Режим
0
0
Q0
Q0'
Сақтау режимі
0
1
1
0
`1' жазу режимі
1
0
0
1
`0' жазу ...
- ... ... ... ... жазу ... ... информациялық сигналдардың (S - Set, R - Reset) ... ... ... ... ... ... ... тура кірісті триггер деп аталады. Оның шартты сызба белгілемесі келтірілген.
Теріс кірісті ... ... ... құрылған асинхронды триггердің схемасы келтірілген. Бұл құрылымның жұмысын кестедегі жазылым ретімен қарастыралық.
R
S
Q
Q'
1
1
1
?
?
2
0
0
1
3
1
0
1
4
0
1
0
5
1
1
0
6
0
0
1
1
7
1
1
???
???
Кестенің бірінші жолында - R = 1, S = 1; екі ... де бір ... 1 тұр, ал ... кері ... ... ... ... қандай сигнал тұрғаны белгісіз, демек, құрылымның Q және Q' шығыстарындағы сигнал деңгейлері де белгісіз.Кестенің ... ... - R = 0, S = 1; ... ... бір кірісінде лог.0 тұрғандықтан, бұл элементтің жұмыс логикасына сәйкесті, оның шығысында (Q') лог.1 деңгейлі сигнал туады да, ол кері ... жолы ... ... ... ... кірісіне түседі, нәтижесінде оның шығысында (Q) лог.0 деңгейлі сигнал туады; ... бұл ... ... лог.0 жағдайына келтіріледі (яғни, оған 0 жазылады).Кестенің үшінші жолында - R = 1, S = 1; төменгі элементтің R ... ... ... ... оның ... Q ... ... кірісінде лог.0 деңгейі тұрғандықтан, бұл элементтің шығысындағы ... ... ... лог.1 ... қалады, демек триггердің жағдайы өзгермейді.Кестенің төртінші жолында - R = 1, S = 0; ... ... бір ... лог.0 тұрғандықтан, оның шығысында (Q) лог.1 деңгейлі сигнал туады да, ол кері байланыс жолы арқылы төменгі элементтің екінші ... ... ... оның ... (Q') лог.0 ... ... ... сонымен, бұл жағдайда триггер лог.1 жағдайына келтіріледі (яғни, оған 1 жазылады).Кестенің бесінші жолында - R = 1, S = 1; ... ... S ... ... ... ... оның ... Q' шығысына жалғанған кірісінде лог.0 деңгейі тұрғандықтан, бұл элементтің шығысындағы сигнал ... ... лог.1 ... ... ... триггердің алдыңғы жағдайы сақталадыҚұрылымның қарастырылған жағдайларынан келесі қорытынды шығаруға болады: R = 0, S = 1 ... ... ... 0 жазу ... R = 1, S = 0 ... ... 1 жазу ... ал R = 1, S = 1 жағдайы триггердің жазылған санды сақтау режиміне сәйкес келеді.Триггердің кірістеріне R = 0, S = 0 ... ... ... ... ... екі ... де ... лог.1 деңгейлі сигнал туады да, триггер сақтау ... ... ... жетінші жолы), триггердің қай жағдайға тиянақталатындығы кездейсоқ оқиға. Демек, бұндай жағдайды тудырмас үшін, қарастырылған триггердің кірістеріне R = 0, S = 0 ... ... ... бұл ... триггердің тиым салынған режимі болады. Сонымен, қарастырылған триггердің жұмыс режимдерін 1.15-кесте түрінде суреттеуге болады.
R
S
Q
Q'
Режим
0
0
-
-
Тиым салынған режим
0
1
1
0
`0' жазу ... жазу ... ... ... жазу режимдері сәйкесті информациялық сигналдардың (S - Set, R - Reset) ... ... ... асырылатын-дығына байланысты, бұндай триггер теріс кірісті триггер деп аталады. Оның шартты сызба белгілемесі суретте келтірілген.
Синхронды триггерлер.Синхронды триггерлердің жаңа ... ... ... ... ... ... ... әрине, оның қай жағдайға ауысатындығы информациялық сигналдарға байланысты ... ... ... ... ... ... синхронды триггерлер статикалы басқарылымды және динамикалы басқарылымды түрлеріне ажыратылады.
Синхронды RS-триггер.Бұл триггердің жұмыс ... ... ... ...
- ... ... жазу режимі
1
0
0
1
`0' жазу режимі
1
1
Q0
Q0'
Тиым салынған режим
C = 0 кезінде триггер сақтау режимінде болады. Триггердің R мен S кірістеріндегі ... ... ... ... ауысуы С = 1 кезінде жүзеге асырылады. Синхронды RS-триггердің ... ... ... ... ... жазу ... жазу режимі
Динамикалы басқарылымды триггерлер.Динамикалы басқарылымды триггерлер жағдайының ауысуы статикалы басқарылымды ... ... ... ... ... ... оның ... жүзеге асырылады. Олар үштриггерлі құрылым деп аталатын схемамен құрылады. ... ... ... ... ... ... қарап жатпай-ақ, олардың жұмыс режимдерімен ғана танысамыз.
С
D
Q
Q'
0
0
1
1
1
0
Бұл триггердің жағдайының ... ... ... (D) ... ... басқару сигналының тура ауытқу (0-ден 1-ге) мезетінде жүзеге асырылады. Оның шартты сызба белгілемесінде басқару сигналының ауытқу бағыты сәйкесті бағыттама түрінде ... ... төрт ... ... ... бар оның үш ... (`0' жазу, `1' жазу, сақтау) RS-триггердегі сияқты, ал ... ... ... режимі деп аталады; бұл режимде триггер кезекті ... ... ... ... ... келтірілген жұмыс кестесінде және оның шартты сызба белгілемесінде оның жағдайын ауыстыруы басқару сигналының теріс ауытқу (1-ден 0-ге) ... ... ... ... ... ... ... режимі
0
1
0
1
`0' жазу режимі
1
0
1
0
`1' жазу режимі
1
1
Q0'
Q0
Санау режимі
T-триггер.T-триггер - санау режимінде істейтін триггер.
Триггерлердің микросхемалары.Микросхема түрінде ... мен ... ... Бұл ... ... және басқару сигналдарын енгізу шықпаларымен қатар, бастапқы қойылым сигналдарының (R, S) ... ... Бұл ... ... ... ... ... басқа сигналдарға қарағанда жоғары болады.
Регистрлер.Регистр - көпразрядты ... сан ... ... ... Олар ... ... D-триггерлердің) негізінде құрылады. Әрине, регистр құрамындағы триггерлердің саны ... ... ... ... Регистрге санның енгізілу тәртібіне байланысты, олардың тізбекті немесе параллель регистр деп аталатын түрлері болады.
Тізбекті регистрде ... ... ... ... ... информациялық кірісіне жалғанады. Бірнешеразрядты екілік сан түріндегі ... ... ... ... бірінші триггерге тактілік сигналдың сәйкесті ауытқуында енгізіледі де, осы мезетте триггерлердегі бұрынғы енгізілген разряд мәндері бір триггерден ... ... ... ... ... бүкіл сөзді енгізу үшін, оның қанша разряды болса, сонша тактілік сигнал қажет болады.
Параллель регистрдің ... ... ... сөз ... мәндері қатар беріліп, олар регистрге жалғыз тактілік сигнал арқылы енгізіледі.
- Екі түрлі ... ... ... ... ... де ... ... әмбебап регистрдің мысалы ретінде 74194 аталымды төртразрядты регистрдің сызба белгілемесі келтірілген Оның шықпаларының (яғни, оларға берілетін ... ... VCC, GND - ... көзі мен ... ... ... A, B, C, D - ... параллель енгізу шықпалары;
- QA, QB, QC, QD - регистрдің шығыстары;
- SR - ... ... ... ... енгізу шықпасы;
- SL - оңға ығыстыру ... ... ... ... S1, S0 - регистрдің жұмыс режимдерін анықтаушы сигналдардың шықпалары: S1 = 0, S0 = 0 - ... ... S1 = 0, S0 = 1 - ... ... ... S1 = 1, S0 = 0 - оңға ... режимі; S1 = 1, S0 = 1 - параллель енгізу режимі;
- CLK - ... ... ... CLR' - ... ... ... ... - ... ... сәйкесті ауытқымасында құрамындағы санды бірге өзгертіп отыратын құрылғы. Құрамындағы санның өзертілу бағытына байланысты тура теріс және әмбебап санауыштар ... ... ... ... ... санауыштың мысалы ретінде Electronics Workbench бағдарламасының элементтер ... 7493 ... ... ... сызба белгілемесі көрсетілген.
Оның құрамында бірразрядты және үшразрядты санауыштар ... Бұл ... ... ... VCC, GND - ... көзі мен жердің қосылатын шықпалары;
- CKA, QA - ... ... ... мен ... CKB, QB, QC, QD - ... ... кірісі мен шығыстары;
- R01, R02 - ... ... ... ... ... құрамындағы санауыштарды жеке түрінде де, оларды бір-біріне ... ... ... ... де ... болады.Әмбебап санауыштың мысалы ретінде Electronics Workbench бағдарламасының элементтер қорындағы 74169 аталымды төртразрядты ... ... ... ... Бұл ... шықпаларының қызметі:
- VCC, GND - қорек көзі мен жердің ... ... A, B, C, D - ... параллель енгізілу кірістері;
- LOAD' - ... ... ... ... ... QA, QB, QC, QD - ... шығыстары;
- D/U' - санау бағытын анықтаушы сигнал шықпасы;
- ENP', ENT' - ... іске қосу ... ... CLK - тактілік сигналдың ... RCO' - ... ... жету ... құрылғылар.Жадылық құрылғылар (ЖҚ) - информация сақтауға арналған құрылғылар.
Жадылық құрылғылардың басқару сигналдары.Жадылық құрылғылардың жұмысы келесі сигналдармен ... A ... - ... оның разрядтылығы (n) жады құрылымының ұяшық санымен (N) ... Жады ... ... ... ... ... тұтас мәнді дәрежесімен сипатталады. Адрес разрядтылығы жадының ұяшық санына n =log2N ... ... CS (Chip Select) ... CE (Chip Enable) - ... ... немесе іске қосу сигналы;
- R/W ... - ... ... ... ... DI (Data Input) және DO (Data Output) - ... және ... ... ... ... желілер. Кейбір жады құрылымдарында олар біріктірілген түрінде пайдаланылады.
Жадылық құрылғылардың басты параметрлері.Жады құрылымдарының жұмыс мүмкіндігі келесі параметрлерімен суреттеледі:
- ... ... - ... ... ең ... көлемі. Ол бит, байт немесе, бірнеше байттан тұратын, сөз санымен сипатталады;
- ... - ... сөз ... ... ... ... ... түрінде сипатталады. Мысалы, информациялық сыйымдылығы 2048 бит жады құрылымы 256x8 немесе 128x16 ... ... ... ... - оқу, жазу ... және ... ... ұзақтығымен бағаланады. Қазіргі заманғы, сөз тобымен (бумасымен) жұмыс істейтін, жады құрылымдарында айтылған ... ... ... ... байланыс уақыты (Latency) және буманың келесі сөздерінің жіберілім қарқыны (Bandwidth) аталымды жаңа параметрлер енгізілген;
Екі сигналдың (A және B) ... ... ... ... байланысты келесі параметрлер беріледі:
- tSU(A - B) - екі ... ... ... ... ... алғы қойылым уақыты;
- tH(A - B) - A ... ... мен B ... аяқталым мезгілдерінің аралығымен сипатталатын, ұсталым уақыты;
- tV(A - B) - екі ... ... ... ... ... сақталым уақыты;
- tW - сигнал ұзақтығы.
2.2 Жадылық құрылғылардың негізгі түрлері.
Жадылық ... ... ... келетін, басты параметрлерінің (информациялық сыйымдылығы мен тезәректтілігінің) шамасына қарай, келесі түрлерге бөлінеді:
- ... ... олар ... ... сол ... ... құрылымдардың құрамында (яғни, олардың ішкі блогы ретінде) орналастырылады; сондықтан процессор сыртында жүзеге асырылған, баяу істейтін жады құрылымдарына байланыс саны кемиді де, ... ... ... ... ... ... ... кэш-жады, онда кезекті алмасу операцияларында пайдаланылатын информацияның көшірмесі ... ... ... ... ... болуында шығарылуы тезірек орындалады;
- ... жады ... ... ... ... ол ... тікелей алмасу режимінде істейді және оның тезәрекеттілігі процессормен мүмкіндігінше, келістірілген;
- ... ... олар ... ... ... ең көлемді құрылымдар, бірақ, олардың тезәрекеттілігі (қозғалмалы құрылғылар негізінде құрылатындықтан) басқа жады түрлерімен ... өте ... ... ... ... шығу ... қарай келесі түрлеріне бөлінеді:
- сілтеу арқылы ... ... ... ... ЖҚ;
- танымалды шығарылымды ЖҚ.
Сілтеу арқылы шығарылымды ЖҚ-лар RAM (Random Access Memory) және ROM (Read Only Memory) ... ... RAM ... ... ... ... ... кезіндегі алмасуға қатысты, кез келген уақытта өзгеретін деректер сақталады. Олардың жадылық ... ... ... ... ... ... ... (SRAM) және динамикалық (DRAM) түрлерге бөлінеді. Оның біріншісінде жады элементтері ретінде триггерлер пайдаланылады, сондықтан олардың тезәрекеттілігі жоғары болады; ал ... ... ... ... ... ... конденсаторлардың зарядтары түрінде сақталады. Кондесаторлардың өздігінен зарядсыздануы деректерді жояды, сондықтан олардың ... ... ... ... ... ... ... керек. Бірақ, динамикалық жады элементтерінің орналастырылу тығыздығы статикалық құрылыммен салыстырғанда бірнеше есе асып түседі.
ROM түрлі ЖҚ-лардың ... ... ... ... ... ал ... ... өзгертіледі, бірақ ол құрылғының жұмыс режимінде ... ... ... ... асырылады.
ROM түрлі ЖҚ-лар бағдарлану тәсіліне байланысты бірнеше түрде шығарылады:
- ROM(M) ... ... ... технологиясымен өндірісте шығарылу кезінде арнайы маскалар арқылы бағдарланады да, одан кейін ондағы информация ешқашан өзгертілмейді;
- PROM ... ROM) ... ... ... өзі ... (яғни, оған қажетті информацияны енгізеді), одан кейін бұл құрылым ROM(M) сияқты тұрақты жады ... ... EPROM ... ... ROM) және EEPROM ... Erasable Programmable ROM) түріндегі құрылымдардағы информацияны өшіріп, одан ... ... ... ... ... EPROM ... информация ультракүлгін сәулесімен, ал EEPROM құрылымдарындағы информация электр сигналдарымен өшіріледі. ... ... ... ... ... ... құрылғылар арқылы жүзеге асырылады.
Тізбекті шығарылымды ЖҚ-ларға ... ... ... ... ... ... оқылуы олардың жазылым тәртібімен немесе керісінше тәртіппен жүзеге асырылады. Сөздердің тура шығарылым тәртібі FIFO (First In - First Out) ... мен ... және ... ... ... ... кері ... оқылуы LIFO (Last In - First Out) буферлері ретінде істейтін стек түріндегі ЖҚ-ларда қолданылады.
Танымалды шығарылымды ... ... ... оның ... орналасымы арқылы емес, cөз құрамына енгізілген арнайы танымал ... (tag) ... ... асырылады.
Жадылық құрылғылардың негізгі құрылымдары.SRAM және ROM түрлі жадылық құрылғылар 2D, 3D және 2DM ... ... ... құрылымда n-разрядты жады ұяшықтары (ЖҰ) бір жол ... ... ... - ... бойында), сондықтан бұндай құрылым көбіне сызықты құрылым деп аталады.Адрес кодының дешифраторы (DC), рұқсат сигналы CS (Chip Select) ... ... ... ... ... ... таңдалған жолдағы ұяшыққа, демек, онда сақтаулы сөзге қол жеткізеді. Матрица бағаналарының сәйкесті элементтері вертикаль жолға, яғни ішкі ... ... ... жолына, оқу/жазу жолына) жалғанған. Бағана элементтерінде сөздердің аттас биттері сақталған. Сөздің жіберілім бағыты R/W (Read/Write) сигналының әрекетіне байланысты ... ... ... ... ... ... жады ұяшықтарының санын бірнеше есе ұлғайту керек болса, құрылғыдағы дешифратордың шығыс саны да ... есе ... ... болады, ал көпшығысты дешифратор құру - қиын мәселе. Сондықтан 2D құрылымы ... ... ғана ... ... ... (матрицалы құрылым) қоскоординаталы талғам арқылы адрес дешифраторын жеңілдетуге мүмкіндік береді
Бұнда n разрядты адрес коды екіге бөлінеді де, ... ... жеке ... ... жолдардың қиылысындағы жады элементі (немесе ұяшығы) таңдалады. Бұндай ... ... х 2n/2 = ... дешифратордың шығыстарының толық саны
2n/2 + 2n/2 = 2n/2+1
болады, ал бұл 2D ... ... ... ... (2n) ... ... кем.
3D құрылымының мүмкіндігі 2D құрылымымен салыстырғанда көбірек болғанмен, оның қолданылым аймағы да шектелген.
2DM ... ... ... ... жады ... ... ... 2DM (модификацияланған 2D) құрылымында 2D және 3D құрылымдарының екеуінің де артықшылық жақтары қамтылған - ... ... ... және ... ... жады ... ... жоқ.
2DM құрылымының жады элементтерінің матрицасы (1.33-сурет) 2D құрылымының сипатындай: дешифратордың жандандырылған ... ... бір ... ... ... 2D ... ерекше, бұнда жол ұзындығы сақталушы сөздердің разряд санындай емес, одан бірнеше есе асып түседі. Жолдардың біреуін таңдауға ... ... An - 1... Ak ... ... ... ... ... (от Ak - 1... A0) таңдалған жолдағы көптеген ... ... ... ... ... шығаруға пайдаланылады. Жол ұзындығы - m2k, бұндағы m - сақталушы сөздердің разряд саны. Ұзақтығы 2k ... ... ... ... бір бит таңдайды. Мультиплексорлардың шығыстарында шығыс сөзі қалыптасады. Үш жағдайлы ... ... ОЕ ... ... CS сигналының рұқсатымен шығыс сөзі сыртқы желіге жіберіледі.
Тұрақты жадылық құрылғылардың байланыс элементтері
ROM(M) құрылғылары.ROM (Read Only Memory) түрлі ... ... ... информация (ROM(M) және PROM түрлі ЖҚ-да) ешқашан өзгермейді, ал кейбіреуінде (EPROM и EEPROM ... ... ... ... ол ... ... режимінде емес, арнайы режимде жүзеге асырылады.
ROM(M) түріндегі құрылымдар жинамды технологиямен ... ... ... ... ... ... арқылы бағдарланады да одан кейін ондағы информация ешқашан өзгертілмейді. Оларды бағдарлау жады элементтерінің матрицасының ... және ... ... арасында байланыс элементтерінің орналастырылуы арқылы жүзеге асырылады. Байланыс элементтері ретінде диодтардың, биполярлы транзисторлардың, МОШ-транзисторлардың және т.б. пайдаланылуы мүмкін.
Диодты ROM(M) ... ... ... - сөз ... ... ал ... ... - оқылым жолдары. Оқылатын сөз ... ... ... ... ... ... Диодтың тұрған кезінде таңдалған горизонталь жолдың жоғары мәнді потенциалы сәйкесті вертикаль жолға жіберіледі де сөздің осы разрядында ... бір ... ... ... жоқ кезінде, вертикаль жол резистор арқылы жерге жалғанғандықтан, осы жолдың потенциалы ... жуық ... ... ... талғам жолы Т0 жандандырылғанда 11010001 сөзі оқылады (номері ноль ұяшықта осы сөз ... Т1 жолы ... 10101011 сөзі ... (ол ... 1 ... сақталған). Талғам жолдары - адрес дешифраторының ... ... ... ... ... ... ... жандандырады да, сілтенген ұяшықтағы сөз оқылады.
МОШ-транзисторлы құрылымның матрицасының сәйкесті қиылысындағы нөл ... ... ... мен ... ... тотық қабатының қалыңдығы ұлғайтылады да, ол транзистордың шекті ашылым кернеуін өсіреді, яғни ол ашылмайтын жағдайға келтіріледі, ал бір ... ... ... ... ... оның дешифратордан түсетін талғам сигналымен ашылатындай мөлшерге қойылады.ROM(M) түрлі ЖҚ-лардың жады элементтері өте аз орын алады, демек, ... ... ... деңгейі жоғары болады. Бірақ жиналымды ... ... ... ... ... жобалау мен жасауға кететін қаражат аса көп болады. Бұндай қаражат олардың кең қолданылатын жағдайында ғана ақталады. Бұдан олардың ... ... да ... олар - ... ... ... ... информация сақтау. Мысалы, маскалы бағдарламалы ЖҚ-ларда алфавит (орысша және латынша) символдарының, қалыпты функциялардың (синустың, ... ... және т.б.) ... ... ... және с.с. кең қолданылымды информацияның "тігілімдері"болады.
PROM құрылғылары .PROM (Programmable ROM) түрлі жадылық құрылғылардың ... ... ... жою ... ... құру арқылы бағдарланады. Микросхеманың бастапқы дайындалымында барлық жалғамалар болады (немесе ешқандай жалғама болмайды). Бағдарлаудан кейін олардың қажеттілері ғана қалады ... ... ... (fuse ... ... бастапқы микросхемасында барлық жалғама орналастырылған (яғни, жады матрицасының барлық қиылысында лог.1 ... ... ... ... кейбірі, амплитудасы мен ұзақтығы жеткілікті мөлшердегі, ток импульстарымен еріту арқылы жойылады (яғни, жады матрицасының сәйкесті қиылыстарына лог.0 жазылады). ... ... ... ... ... ... қосылады .Құрылымды жалғамалы (antifuse түрлі) ЖҚ-лардың бастапқы ... ... жады ... ... ... қарсы қосылымды диод түріндегі немесе жұқа диэлектрлік қабат түріндегі құрылым орналастырылған.
Қосдиодты құрылымның бастапқы жағдайдағы кедергісі ... ... да, бұл ... ... ... яғни онда лог.0 сақталған элемент тұрғанына сәйкес келеді. Нақтылы қиылыстарды лог.1 жағдайына келтіру ... яғни онда бір жазу ... ... ... ... ... кернеу беру арқылы кері бағытта қосылған диод тесіліп, бұл қиылыс тұйықталады да, онда ток жүргізуші жалғама туады.
Диэлектрлік қабатты ... аса ... ... ... олар, негізінде, мүмкіндігі және оған сәйкесті күрделілігі аса жоғары болатын, қазіргі заманғы бағдарламалы құрылымдарда қолданылады.
EPROM және EEPROM ... ... EPROM және EEPROM ... ЖҚ-ларда ескі информацияны өшіріп, оның орнына жаңа информация жазу ... ... Бұл ... (өшіру және жазу) олардың жұмыс режимінен шығарылған арнайы жағдайда жүргізіледі.
Информацияның өшірілуі EPROM құрылымында ультракүлгін сәулесімен, ал EEPROM ... ... ... ... ... заманғы қайта бағдарламалы ЖҚ-лардың жады элементтері ретінде МНТШ-транзисторлар (Металл, Нитрид, Тотық, Шалаөткізгіш) және ... ... ... Инжекциясына негізделген МТШ-транзистор) пайдаланылады. Информация сақтаушы жады элементтерінің қызметі EPROM құрылымында МНТШ-транзисторлардың екі диэлектрлік қабатының ... ... мен ... нитридінің) шекарасында зарядтардың ұсталымына, ал EEPROM құрылымында ЗТИМТШ-транзисторларда қосымша қалқыма жаппаның тудырылуына негізделген. ... ... ... ... ... ... ең ... мәселе - қоғамды ақпараттандыру дедік. Бұл мәселені шешу үшін ақпаратты өндеу және беру жабдықтарын қарқынды дамыту қажет. ... ... және беру ... ... ... ... ... іске асыру болады, себебі сандық беру тәсілінің бөгеу тұрақтылығы, дәлдігі жоғары, сонымен қатар басқарылуы қарапайым, ... ... ... және беру ... арақашықтықта тәуелсізділігі жоғары.Сандық құрылғылар түсінігіқазір күнделікті өмірде жиі кездеседі ; олар ... ... , ... ... , ... ... бәрі де ... тұрады. Сандық құрылғылардың сипаттамалары оларды құратын элементтердің көрсеткіштерімен анықталады.Электрониканың қазіргі кездегі рөлі микропроцессорлық техниканы, компьютерлік технологияны ... ... ... ... энаргиясын түрлендіруге арналған күштік шалаөткізгіш аспаптарды пайдалануда өте күшейіп отыр.
Цифрлық өлшеушінің аспабы (ЦӨА) - өлшет- ... ... ... ... ... ... автоматша шығамын. цифрлық өлшеушінің аспабында артықшылықтың қатары алдым аналогты аспаптармен : өлшет- аумақтың мағынасының отсчитывания ... ... ... толық автоматтандыруының мүмкіндігі, тірке- өлшет- нәтижесінің мен көмек цифропечатающих құрылым және ... ... ... өлшет- нәтижесі ара ЦӨА цифрлық кодта білдір-, өлшеушінің ... ... эвм ... ... ... әдебиеттер:
1.- Ғ. Айғараева, Қ. Асанов, Н. Нысанов 55-71 бет, 44-47 ... Ғ. ... 116-119 бет.
3.- К. ... Н. ... 23- ... ... В. Л. ... цифровые микрохемы: справочник. - м.: Радио и связьВычислительные машины, системы и сети: Учебник/А.П. ... С.Н. ... Г.М. ... и др.; Под ред. ... А.П. ... - М.: Финансы и статистика, 1991. - 400 ... ... Н.Г. и др. ... ... ... и ... ... пособие / Н.Г. Черняк, И.Н. Буравцева, Н.М. Пушкина. - 2-е изд., ... и доп. - М.: ... и ... 1986. - 318 с.
* Фигурнов В.Э. IBM PC для пользователя, 2-е изд., перераб и доп. - М.: Финансы и статистика, ... ... 1991. - 288 ... ... ... ... и сети: Учебник/А.П. Пятибратов, С.Н. Беляев, Г.М. Козырева и др.; Под ред. ... А.П. ... - М.: ... и ... 1991. - 400 ... Овечкин Ю.А. Микроэлектроника: Учебник для техникумов. - М.: ... и ... 1982 - 288 ... Каган Б.М. Электронные вычислительные машины и системы: Учеб. пособие для вузов. - 2-е изд., перераб. и доп. - М.: ... 1995. - 552 ... ... ... Пособие В 5 кн./под ред. В.А. Шахнова. кн. 3 Организация микропроцессорных систем/ О.Е. ... - М.: ... шк., 1988. - 144 с.

Пән: Электротехника
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Талшықтық-оптикалық беру жүйелері байланысын ұйымдастыру әрекеттері9 бет
"Бу қазанынын беттері"5 бет
"Өндірістік цех ауданын есептеу"14 бет
«Сүттi тасымалдайтын және сақтайтын жабдықтар »9 бет
«Шин-Лайн» балмұздақ фабрикасында технологиялық қондырғыларды санитариялық өңдеу57 бет
Астықты қабылдау технологиясы7 бет
Біркорпусты буландыру қондырғылары8 бет
Жермен байланысу және нөлдеу6 бет
Жылу мен электр энергияны аралас өндіруге арналған бу турбиналар жайлы4 бет
ЖЭС және АЭС автоматты қосымша қондырғылары туралы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь