ҚХР-ның экономикасын реформалаудың теориялық аспектілері

Мазмұны

Кіріспе

1. ҚХР.ның экономикасын реформалаудың теориялық аспектілері

1.1 Қытай экономикалық реформасының басталуы және оның кезеңдері
1.2 Экономикалық реформа бағыттары мен механизмдері

2. Реформа нәтижелері мен Қытай экономикасының қазіргі жағдайы

2.1 Экономикалық реформа нәтижелері

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Халық саны жағынан әлемде алғашқы орынды иеленетін, жер көлемі жағынан әлемде үшінші орын алатын Қытай елі көптеген ғалымдардың қызығушылығын тудыруда. Бұл көбіне Қытай елінің экономикалық өсімі жағынан алдыңғы қатарлы елге айналғандығымен байланысты.
Қытайдың экономикалық дамуы мен оның әлемдік экономикадағы орнын көптеген ғалымдар зерттеген. Қытай еліне Ресей, Қазақстан экономисттері қызығушылық танытуда. Ұсынылып отырған жұмыста Қытайдың Хайнань университетінің экономика ғылымдарының докторы Хуан Дингуй, ҚХР қоғамдық ғылымдар академиясының ғалымдары Ван. Лолинь, Вэй Хоукайдың мақалалары қолданылды. Сондай-ақ Ресейдің экономика ғылымдары докторы Владислав Иноземцев, Санкт-Петербург экономика және қаржы университетінің профессоры А.С.Селищев сияқты ғалымдар Қытай экономикасының мәселелерімен айналысқан. Дегенмен, Қытай экономикасының дамуы жөнінде ғалымдар бір шешімге келе алмай отыр, экономикалық жетістіктердің себептері әр түрлі етіп көрсетіледі. Сонымен бірге Қытай экономикасының дамуының Қазақстан үшін қандай әсері бар екендігін біздің ғалымдар терең қарастырмайды.
Ал біздің ел үшін әлемдік нарыққа ену кезінде әрі көрші, әрі серіктес, әрі бәсекелес болып келетін Қытай сияқты алып мемлекеттің экономикасының даму ерекшеліктерін зерттеу аса маңызды болып келеді. Қытай халық республикасы дүние жүзілік сауда ұйымына 2001 жылы мүше болған. Қазақстан Республикасының осы ұйымға мүше болуға үлкен дайындық жасап жатқандығы белгілі. Осыған орай, әлемдегі алдыңғы қатарлы 50 мемлекеттің қатарына қосылуды мақсат етіп отырған Қазақстан үшін, Қытай сияқты көршіміздің экономикалық дамуын білу өте қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Селищев А.С., Селищев Н.А. Китайская экономика в XXI веке. – СПб.: Питер, 2004. – 240с.: ил.
2. Справочник-Китай// Издательство “Синь син” 1999 год
3. Мейірманова Г.А. Қытайдағы аграрлық реформаның жүргізілуі(1978-2000 жж.)//ҚазНУ хабаршысы, Тарих сериясы - 2002 жыл -№1-115-117- беттер.
4. Ли Ли и Кондрашова Л. Демократизация прав собственности: китайский вариант//Проблемы теории и практики управления – 2003 год-№ 2-24-30-стр.
5. Справочник - Китай//издательство “Синь син” 2004 год
6. Яо Цзинъюань: новые проблемы, стоящие перед экономикой Китая - china.org.cn
7. Чжоу Синьчэн Экономическая реформа в Китае: достижения и задачи - http://chinapro.ru
8. Дорога в Поднебесную: Made in China - http://k2kapital.com
9. Хуан Дингуй Китай: подходы и особенности экономических преобразований - http://chinapro.ru
10. Рахимов Р.К. Современная ситуация в нефтегазовой промышленности Китая//АльПари-2003 год- №3-4 -124-128 стр.
11. Қаражанова Ж. Қ. Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасының сауда-экономикалық қатынастары//ҚазНУ хабаршысы, Тарих сериясы. - 2005жыл - №3(38) – 89-92-беттер
12. Садуақасов А. Қытай экономикасның құпиясы неде?//Дала мен қала - 2005 жыл-№20 -4-бет
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. ҚХР-ның экономикасын реформалаудың теориялық аспектілері
1.1 Қытай экономикалық реформасының басталуы және оның кезеңдері
1.2 Экономикалық реформа ... мен ... ... ... мен Қытай экономикасының қазіргі жағдайы
2.1 Экономикалық реформа нәтижелері
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Халық саны жағынан әлемде алғашқы орынды иеленетін, жер ... ... ... орын ... ... елі көптеген ғалымдардың
қызығушылығын тудыруда. Бұл көбіне Қытай ... ... ... ... ... елге ... байланысты.
Қытайдың экономикалық дамуы мен оның әлемдік экономикадағы ... ... ... ... ... ... Қазақстан
экономисттері қызығушылық танытуда. Ұсынылып отырған жұмыста Қытайдың
Хайнань университетінің экономика ғылымдарының докторы Хуан Дингуй,
ҚХР қоғамдық ... ... ... Ван. ... ... ... ... Сондай-ақ Ресейдің экономика
ғылымдары докторы Владислав Иноземцев, Санкт-Петербург экономика және
қаржы университетінің профессоры ... ... ... ... ... ... Дегенмен, Қытай
экономикасының дамуы ... ... бір ... келе ... ... жетістіктердің себептері әр түрлі етіп ... ... ... ... дамуының Қазақстан үшін ... бар ... ... ... ... ... біздің ел үшін әлемдік нарыққа ену кезінде әрі көрші, әрі
серіктес, әрі бәсекелес болып келетін Қытай ... алып ... даму ... ... аса ... ... келеді.
Қытай халық республикасы дүние жүзілік сауда ұйымына 2001 жылы мүше
болған. Қазақстан ... осы ... мүше ... ... ... ... белгілі. Осыған орай, әлемдегі алдыңғы
қатарлы 50 мемлекеттің қатарына қосылуды ... етіп ... ... ... ... ... ... дамуын білу өте
қажет.
1. ҚХР-ның экономикасын реформалаудың теориялық аспектілері
1.1 Қытай экономикалық реформасының ... және оның ...... ... ... қазіргі замандағы әлемдегі ең
қуатты мемлекеттердің бірі болып саналады. Қытайдың әлемдік аренада
осындай маңызды орынға XX ғасырдың 70-ші ... ... ... ... ... ... белгілі. Сондықтан болар Қытайдың
социалистік жүйеге жүргізген реформасына әр ел ғалымдары үлкен
қызығушылық ... ... ... Қытай реформасын
зерттеуде.
ҚХР құрылғаннан соң, алғашқы үш жылда ол бар күшін азаматтық
соғыс ... ... ... ... ҚХР ... қалпына
келтіру Екінші Дүниежүзілік соғыстың салдарынан құлдыраған
экономиканы ретке ... ... 1937 ... ... ... ауыл ... өндірісі 20-25%-дан аса төмендеді, өнеркәсіп
өндірісі 50-56%-ға азайды, ал жеңіл өнеркәсіп 30%-ға кеміді. ... %-ы ... ... ал ауыр ... даму ... өте ... 1949 жылы ... шаққандағы табыс 54 долларды немесе 66
юаньді ... ... саны 541,7 млн. ... ... Әуелбастан
Қытайдың жаңа басшылығы кеңестік экономикалық модельді қолға ... ... ... кезеңінде 1949-1952 жылдары ауыл
шаруашылығы жылына 14,1%-ға, ... ... ... ... 1937 жылғы деңгейге қайта келуін көрсетеді. 1952 жылы
Қытайдың ЖІӨ-і 67,9 млрд. юаньді құрады немесе жан ... ... ... құрады[1]. Дегенмен Қытай экономикасының бұл көрсеткіштері
әлемдік деңгеймен салыстырғанда өте аз ... ... бес ... ... (1953-1957) ауыр өнеркәсіпке көбірек көңіл ... ... 75 %-ға ... ... ... негізгі міндеттері
келесілер болды:
1. КСРО көмегімен 156 ірі ... ... бар ... ... ... ... ... болып
табылатын 694 ірі және орта кәсіпорындарды құру
2. Ауыл шаруашылық және ... ... ... ... ... ... ... капитализм жолына
қою.
Алғашқы бесжылдық кезінде ЖІӨ 1,57 есеге өсті.
Алайда Мао ... ... өсу ... ... ... жаппай толығымен индустриялизациялауға ... ... ... ... Оның ... ... ... мерзім ішінде ауыл
шаруашылығы мен өнеркәсіп тауарларының өндірісін өсіру ... ... ... ... ... ... негізгі элементі төменгі сортты ... ... ... ... өндіру үшін «аулалық домна
пештерін» құру болды. Миллиондаған шаруалар мен қала ... ... ... ... ... пештерінде» жұмыс істеу үшін
егіс алқаптары мен фабрикаларды тастауға мәжбүр болды. Осы бағдарлама
нәтижесінде Қытайдағы шойын мен ... ... ... ... ... өзінде-ақ, Ұлыбритания ... ... ... біраз зардабын тигізді. Табиғи ресурстарды
бейберекет сату, өндіріске отын табу мақсатында ... ... ... ...... тіреді. Кейбір мәліметтер
бойынша, 1959-1961 жылдардағы ашаршылық 30 ... ... ... ... жылы ... Одағы Қытайға көмек көрсетуін тоқтатып, елден
өзінің ... ... алып ... Ол ... Қытай Батыс
елдерінен көмек алған болатын (аштықтан зардап шеккендерге ... ... ... және ... бар. 1961 пен 1965 жылдар
арасында ... ... ... ... Дэн ... мен Лю
Шаоцидің прагматикалық саяси бағытының негізінде жүргізілді. ... ... ... ... 17%-ға өсті, ауылшаруашылығында да
жағдай түзелді. Бұл жағдайға себеп болған өндірісті басқаруда жоғары
маманданған кадрларды ... ... ... ... ... бойынша төлеу жүйесінің енгізілуі.
«Прагматикалық бағыттың» дамуын 1966 жылы басталып, 10 ... «ұлы ... ... ... ... ... ... жабылып, әскер тарапынан қолдау ... ... ... қорғаушылар») деп атап жүрген жастардың
отрядтары барлық «оңшылдарды» - Мао ... ... ... ... ... ... ... интеллектуалды және мәдени
саласына зардап келтіруімен қатар, Қытай экономикасына да ... ... ... ... ... органдары және
коммунистік партияның көптеген ... ... ... сай ... ... ... көлемі күрт төмендеді. 1967 жылдан кейін ... ... ... ... ... ... ... тәртіпсіздіктер
1971 жылға дейін толастаған жоқ.
Мао Цзэдун елді басқаруын ... соң, Дэн ... мен ... ... ... ... даму ... қайтаруға
тырысты. Алайда бұл талпыныстарға «мәдени төңкеріс» кезінде билік
басына келген партия лидерлерінің фракциялық оппозициялық ... ... ... жағдай 1976 жылы Мао Цзэдунның өлімінен
кейін ғана аяқталды.
Мәдени төңкеріс жылдары Қытай экономикасы аса ауыр хальге түсті.
Ауыл шаруашылығы өте ... ... ... Экономика тиімділігі
жылдан жылға төмендеді. Халықтың өмір сүру деңгейі де нашарлап ... мен 1976 ... ... ... ... деңгейі 4,9 пайызға
төмендеді. Ел бюджеті де зардап шекті. [1]
Мәдени революция аяқталған соң, билік ... ... ... науқанын қолға алды. Оның басты мақсаты батыстық
технологияларды сатып алу арқылы ... өсім ... тез ... ... ... бұл ... та сәтті болмады. Экономика басқа
әдіспен реттелуі тиіс болды. 1978 жылғы 11-шақырылмның 3-ші пленумы
кеңестік типтегі жоспарлы ... ... ... ... ... ... Халық Республикасына 1978 жылғы ҚКП Орталық комитетінің он
бірінші кезекті, үшінші ... ... ... алып ... Осы
пленумнан кейін Дэн Сяопиннің ... ... ... қорғайтын экономикалық реформалар жүргізіле бастады. ... ... бес ... ... қарастыруға болады:
1-кезең 1978-1986 жылдар аралығы;
2-кезең 1987-1991 жылдар аралығы;
3-кезең 1992-1997 жылдар аралығы;
4-кезең 1998-2002 жылдар аралығы;
5-кезең 2002 жылдан бастап қазірге дейін;
1978 жылға ... ... ауыл ... ... ... өте әлсіз болды, жеңіл және ауыр өнеркәсіптің ... ... ... және ... ... ... жылдары барысында Қытай үкіметі жеңіл өнеркәсіптің приоритетті
дамуы, жоғары ... ... ... ... кеңейту,
базистік өнеркәсіптік салалар мен ... ... ... ... ... дамыту үшін кешенді ... ... ... ... ... және жаңара
бастады. Халық шаруашылығының түрлі салаларының арақатынасы ... ... ... үлес салмағы төмендеді, ал екінші
және үшінші индустриянікі жоғарлады. Егер бұрын халық ... ... ... және ... индустрияның даму есебінен жүзеге
асса, бүгін ол негізінде ... және ... ... арқа ... және ... ... Қытай экономикасының қарқынды дамуының
қозғаушы күшіне айналды.
Түрлі индустриялардың салаішілік құрылымында да үлкен өзгерістер
орын алды. Ауыл мен ... мал мен ... ... ... ауыл ... үлес ... ... орман, мал және
балық шаруашылықтарының үлес салмағы ... ... және ... құрылымы басты көңілді тұтыну дефицитін жоюға ... ... ... ... жетілген формасына біртіндеп көше
бастады. Бұл ... ... ... инвестициялық бағыттар мен
проектілерге аударылды. Үшінші индустрияда ... ... ... ... салалардың үлес салмағы төмендеп, жылжымайтын мүлік,
сақтандыру, банк ісі, ... ... және ... тез ... жылы ... коммунистік партиясының Орталық комитетінің 11-
шақырылым 3-пленумында жұмыстың басым бөлігін ... мен ... және ... ... ... ... аудару
туралы стратегиялық шешім қабылданды. Реформа ... ... ... ... мен орталықтанған басқару мен
орталықтанбаған ... ... ... ... ... жаңа ... ... Ауыл шаруашылық және
подсобты шаруашылықтардың өнімдерін орталықтанған дайындау біртіндеп
қысқартылды. Ауыл және подсобты шаруашылықтарының өнімдерінің елеулі
бөлігінің ... ... ... ... Ауыл ... ... ... көп көңіл волосттық-ауылдық кәсіпорындардың
диверсификациясы мен ... ... Бұл ... ... ... ... 1984 жылы ҚКП ОК 12-шақырылым 3-
пленумында ... ... мен ... ... белгісі болған
«Экономикалық жүйені реформалау туралы қаулы» қабылданды.
1987ж. шақырылған Қытай ... ... XIII ... ... ... ерекшеліктері бар социализмді құру туралы
теориясына сәйкес стратегиялық мақсатты бағдарлар жасақталды. Мұнда
Қытай экономикасын ... 3 ... ... ... ... ... 1980 ... салыстырғанда екі есе өсіріп, халықтың тамақ және киім
мәселелерін ... Бұл ... ... 80-ші жж. соңына таман
орындалды. Екінші кезеңнің міндеті – XX ғасырдың аяғына қарай ... ... ... 4 есе өсіру. Екінші кезеңнің міндеті 1995
ж. мерзімінен ерте орындалды. Өз жұмысында жаңа бағыттарды белгілеу
үшін Қытай үкіметі ... және ... ... ... ... және 2010 ... дейінгі перспективалық-мақсатты
бағдарламасын» жасақтады. Тоғызыншы тоғызжылдықтың ... ... ... екінші кезеңінің стратегиялық
міндеттерінің толығымен орындау және халық санының 2000ж. ... ... ... шамамен 300 млн. болған шағында адам
басына шаққандағы ЖҰӨ-ді 1980 жылмен салыстырғанда 4 ... жою және ... ... өмір сүру деңгейіне жеткізу;
кәсіпорындарды заманауи режимге көшіруді тездету және социалисттік
нарықтық ... ... ... ... Перспективалық бағдарлама
2010 жылға қарай 2000 ... ... ... 2 ... ... ... өмір сүру ... жақсартуға және
социалисттік нарықтық экономиканың салыстырмалы жетілген жүйесін
құруға бағытталған. Бұл ... ... ... қоғамның өндірістік
күші, мемлекеттің жалпы қуаты және халықтың өмір сүру деңгейі тағы да
бір жоғары ... ... ... ... ... ... бар жаңа ... ... орын ... ... ... ... стратегиялық мақсаттарына жету
үшін мықты негіз салынады.
1992 жылы болған ҚКП XIV ... ... Дэн ... ... сай ... құру ... ... партия
және мемлекет үшін жетекші идея ретінде бекітті, ... ...... ... ... ... ... -
негізгі мақсаттарын қалыптастырды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... макрореттеу және
макробақылау аясында бірқатар шаралар қабылдау, оның ішіне қоғамдық
меншіктің басымды ... ... ... ... экономикалық
секторлардың бірге дамуының негізгі жүйесін құру кіреді; сондай-ақ
мемлекеттік ... ... ... олардың өздігінен шаруашылық жүргізу құқығын
кеңейту және ... ... ... ... ... ... экономика талаптарына сай және меншік
мәселесінде, құқық және ... ... ... ... ... нақты ережелерді ұстанатын заманауи
кәсіпорын режимі мен ... ... ... ... бүкіл ел
көлемінде қалалық нарықтарды ауылдықпен біріктіре отырып, ішкі нарық
қажеттіліктерін әлемдікпен ұштастыра ... ... ... ... ... отырып, біртұтас ашық нарықтар жүйесін
қалыптастыруға беталу; көбінесе ... ... ... ... ... құру мақсатында үкіметтің экономиканы
реттеу функциясын өзгерту; «Жұмыс тиімділігі ... ... ... алумен, еңбек бойынша бөлу» қағидасына назар
аудара отырып, табысты бөлу жүйесін ... ... ... ... ... ... ... жүйесін құру.
1997 жылы ҚКП XV Бүкілқытайлық ... ... ... секторы Қытай социалисттік экономикасының маңызды
құрамдас бөлігі деп аталды. Табысты ... ... ... ... да ... ... ... қатысуын мадақтау
экономикалық жүйені реформалау қарқынын елеулі ... ... жылы ... ... ... алға ... ... сондай-ақ
кейбір қиын мәселелерде маңызды қадамдар жасалды. Мысалы, олар ... ... ... ... ... кәсіпорындарды қайта
құру және қаржы жүйесін реформалаумен байланысты мәселелер. ... үй ... және ... ... ... ... жүзеге асуда; инвестиция және қаржы-салықтық жүйелерін
реформалау жобалары жасақталу үстінде. ... ... ... ... ... бұл ... де елеулі жетістіктер байқалады.
Қазіргі таңда Қытайда социалисттік нарықтық экономика ... ... ... нарықтың базистік ролі айқын
күшейді, макрореттеу мен макробақылау ... ... ... ... ... экономикалық өсу жолынан
интенсивтіге көшуде. Осының барлығы 2010 ... ... ... жетілген социалисттік нарықтық экономика жүйесі
құрылады, ал 2020 жылға ... ... ... ... ... ... ... Пекинде ҚКП-ң XVI съезі өтті. Бұны Қытай
реформасының жаңа кезеңінің басы деп айтуға ... Бұл ... ... ... ... нарықты одан әрі қарай
жетілдіру, елдің индустриализациясын ... ... ... өсіру, модернизация қарқынын жылдамдату, халықтың өмір сүру
деңгейін жоғарлату, ... ... ... ... ... ... ауылды дамыту, өндіріс саласын одан әрі қарай дамыту,
қаржы саласындағы реформаларды жалғастыру т.б.
Жалпы Қытай экономикасын реформалау кезінде меншік реформасы ... роль ... ... Қытай экономикасы тек қоғамдық меншікке
негізделген болатын, оның тіршілік әрекеттілігі жеткіліксіз болды.
1978 жылдан бастап елде ... және ... ... ... ... ... үкіметі қоғамдық меншіктің ... ... ... ... ... ... дамуын ынталандырады.
Осының арқасында индивидуалды және жеке ... ... ... 1997 ... ... ... ... ел бойынша 29,47 млн.
индивидуалды және жеке кәсіпорындар тіркелді. Оларда 65,87 млн. адам
жұмыс жасады. ... ... ... ... ... ... 236
мың. кәсіпорын тіркелді. Оларға 303 млрд. юань сомасы көлемінде ... ... ... ... ... 1,73 трлн. юаньге тең 680
мың акционерлік жүйенің және ... ... ... ... Экономиканың бұл секторларының дамуы халық
тұрмысының жақсаруында, құрылыс және шетелдік озық технологиялар ... ... ... қаражаттың орнын толтыруда маңызды роль
атқарады. Мұнымен қатар қоғамдық меншіктің басымдық ролі де ... жылы ... ... ішкі ... ... меншіктің үлесі 75,8
пайызды құрады. Қоғамдық меншікті басты сектор ретінде сақтай отырып,
түрлі ... ... ... дамитын құрылым негізі
қалыптасты[2].
1.2 Экономикалық реформа бағыттары мен механизмдері
Аграрлық реформа. Қытай ауылдарындағы ... ... ең ... ... басқа сектор реформаларынан ерте
басталып, ерте аяқталған болатын. Сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... ... ... бағдар
берген.
Аграрлық жүйедегі реформа ұғымын экономистер социалистік
өндірістің даму ... ... ... ... ... ... ... құру деп ... ... ... ... ... ... шетелдің
тәжірибесін пайдалануға тырысты. ... ... ... ... үлгілерінің пайдалы және ... ... ... ... ерекшеліктерімен жаңа шаруашылық үлгісін жасады. ҚХР-
дағы аграрлық реформаның ... ... ... ... ... жеке ... негізделген жоспарлы тауар
шаруашылығы болып табылады, ал ... ... ... ... ауылдық жүйеге көшіп экономиканың барлық салаларын
қамтамасыз ету.
Сонымен 70-ші жылдардың ... ... ... ... ... жаңа ... ... Оны жүйелі экономикалық
реформалар дәуірі деп атады. Бұл ... ... ... 1978 ... ... ... ... екенін жоғарыда атап өттік. Қытай
коммунистерінің алдына қойған маңызды міндеті ауыл шаруашылығын ... ... ... ол ел ... ... ... ... Қытай халқының 80 пайызы өмір сүреді, сонымен қатар олар жеңіл
өнеркәсіптің 70 пайызын шикізатпен қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... автономиялы
аудандардағы парткомдардың бірінші хатшылары арнаулы мәжілісін ашып,
ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... талқылады, әрі мәжіліс естелігін жариялады. Сөйтіп
орталықтың құжатты формасымен ... ... ... ... ... ... ... деп атап көрсетілген: «Социалистік өнеркәсіп, сауда
және коллективті ауыл шаруашылығы мүлде басым иелеу шарт-жағдайында,
өндіріс ... ... ... ... ... ... ауытқу емес, қайта социалистік шаруашылыққа
сүйену». Осылайша, ұзақ уақыттан бері адамдар ... ... ... көмек беру идеологиясының қыспағынан арылды.
Бұл құжатқа шаруалар оң көз қараспен қарады. Бұл жүйенің ... ... ... ел ... ... дамуды тездетті. 1980-
жылы қараша айының басында, Қытай бойынша отбасылық мердігерлігіне
өндірістің 15% ... ... ... ... ... комунистік партиясының
12-пленумы отбасылық мердігерлік бағытын тағы бір рет тұрақтандырды.
Сол жылы қараша айында партия орталығы ауылдың ... ... ... ... ... экономика саясаты жөніндегі бірнеше
мәселелеріндегі баяндамасын ... әрі ... ... ... ... ... ретінде басып таратты. Осы құжат отбасылық
мердігерлікті ... ... әрі ... бағалады. Құжатта
мыналар атап көрсетілген: партияның 11-кезекті ... ... ... ... ... ... зор өзгерістер болды,
мұның ішінде түрлі формадағы ауыл ... ... ... ... еді, ... отбасылық мердігерлік
жауапкершіліктің негізгі түріне айналды. Отбасылық ... ... бір ... ... ... мен оны ... өзара ұштастыру принципін қолданып, коллективтің және жеке
адамдардың белсенділігін танытты. Осы ... ... ... ... ... ... ... дамыған жыл еді,
отбасы мердігерліктері арқылы отбасының жағдайын жақсарту ауылдағы
басты экономикалық ... ... 1983 ... ... ... 175 ... ... отбасында осы мәселе жолға қойылып, диқан
жанұяларының 94,5%-ын иеленді. [3]
1983-жылы 12-қазан күні, партия орталығы мен ... ... ... ... ауылдық үкімет құру жөніндегі идеясын
ресми жариялады. Бұл ... ... атап ... ... ... формаларының реформасының жүргізілуіне
байланысты, қазіргі атқарып отырған халық коммунасына сәйкес ... ... ... ... ауылдық үкімет құру, халық
коммунасын күшінен қалдыру керек деп айқын белгіленген. Кезектегі
басты міндет халық коммунасын ... ... ... ... ... ауыл ... ауылдық партком құру әрі ... ... ... сай ... ұйымдарды біртіндеп құру тиіс.
Партия партияны басқармайтын, ... ... ... ... пен ... ... ... жағдайды тез арада
өзгертуіміз керек, халық коммунасын күшінен айырып, ауылдық үкімет
құру қызметін ... ... ... ... сайлау қызметімен
ұштастыру, жалпы тұлғалық жақтан ... ... ... ... ... ... коммунасының аграрлық реформасы сәтті жүргізілді. 1985-
жылдың көктемінде, ауыл-қыстақтардағы ... ... ... ауылдық үкімет құру қызметі толығымен аяқталды.
Мұнда ең әуелі ... ауыл ... тез ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерімен жақсартуын қамтамасыз етті. Қатысты
мамандардың өндіріс ... ... ... ... ... 1978-жылдан 1984-жылға дейін ауыл ... ... ... ... баға ... ... 42,23% артқан, мұның
46,89%-ы отбасылық мердігерлік өнімділігінен болған, ал ... ... 32,5 ... еді. 1978-жылдан 1984-жылға дейін
астықтың жылдық өнімі 300 миллион тоннадан 400 миллион ... ... 2 ... 170 мың ... 6 ... 260 мың ... ... 5 миллион 220 мың тоннадан 11 миллион 910 мың тоннаға
жеткен. ... ... ... ... ... кірісінің 15,1%
пайызы құрады, диқандар кірісінің ең аз артқан мезгілі ... ... ... саны ... ... тез қарқынмен азайды.
1984 жылы ауыл қыстақтардағы кедей халық саны 1978-жылғы жалпы халық
санының 33,3% ... ... 11%-ке ... ... бір ... ауыл шаруашылық өнімдерімен қамтамасыз ету мен
диқандар кірісінің артуы тұтас ... ... ... ... Санды мәліметке қарағанда, қытай халық шаруашылығының жылдық
арту ... 6%-ға ... ... ... ... арту үлесі
37,3% болған, ал реформадан кейінгі ... ... ... ... кірісі, жылына 9,2% артқан, ауыл экономикасының
арту үлесі 63,7%-ке жеткен, қала реформасы жаппай өрістетілуден бұрын
ауыл ... ... ... ең әуелі диқандар отбасы мен ауыл-
қалалық кәсіпорындары ... ... ... бар ... қалыптастырып, базар шаруашылығын дамытуға ... ... ... ... ... ... роль атқарды[3].
Отбасы мердігерлігі түсінігін аз санды адамдар түсінбей келеді,
тіпті басқаша ... та ... ... және кейбір былықпалық
жағдай жасай отырып, партия орталығының 11-кезекті 8-жалпы ... ... ауыл ... және ауылдың қызметін анағұрлым
күшейту жөніндегі ұйғарымында», «отбасылық мердігерлік формасын негіз
еткен екі ... ... ... формасының өзара ұштастыруды
ауылдық коллективті шаруашылық ұйымының негізгі ... ... ... бойы ... жүргізу, әрі үздіксіз кемелдендіре түсуі керек»,-
деп атап көрсетті.
Ауыл шаруашылық айналым ... ... ең ... ... жүргізілді.
Қытай елінің ауыл шаруашылық реформасы жалпы тұлғалық жақтан
мынадай екі түрге ... ... ... ... жанұялардың жағдайын
жақсартып, халық коммунасын әлсірету. ... ... ... ... Ауыл шаруашылығы өнімдерінің айналым формасына реформа
жасап, ауылда тауар шаруашылығын бар күшімен дамыту, ... ... ... формасынан нарық шаруашылығы
формасына қарай біртіндеп өтуді жүзеге асыру.
Отбасылық мердігерлік жауапкершілік ... ... ... шыққаннан кейін, 1985-жылы партия орталығы ауыл ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің
бағасын қос арналы түзілістен базарға ауыстыру сияқты жаңа жобасын
дер ... ... ... ... шаруашылық формасының ауыл-
қыстақтардағы арқа сүйер тірегі бар тұтас сатып алу, ... ... ... мемлекет ілгерінді-кейінді астық, ... ... ... ... маңызды ауыл шаруашылығы өнімдеріне бір ... алуы ұзақ ... ... ... ... күн ... тарайтып,
базар механизімінің рөлін барған сайын әлсіретіп жіберді.
1979-жылдан бері, ауыл шаруашылығы өндірісі ... ... ... Негізгі ауыл шаруашылығы өнімдерінің ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің айналымы
реформалауды заттық негізбен қамдады. 1985-жылдан кейін, аграрлық
реформасы ауыл ... ... ... ... ... ... ... саладан макролық салаға қарай
кеңейді. Ауылдарда ... ... ... ... ауыл-
қыстақтарда тауар шаруашылығының тұлғасын қалыптастырды, сондай-ақ
ауыл шаруашылығы өнімдерінің аграрлық реформасын ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісі тарихтағы ең
жоғарғы орынға ие болды.
Тәжірибеде Қытай ... ... екі түрі ... ... ... ... бар.
1) Өндіріс көлеміне мердігерлік. Бұл шаруашылық жүргізу формасында
аула-мердігерлігі (өндірушінің ең төменгі разряды) өндірістік
топпен (шаруашылық есеп беру бірлігі, ол ... ... ... ауыл өндірушінің арасындағы өзара есеп ... ... ... ... бір ... ... орындау
үшін келісім шартқа тұрады. Өндіріс ... ... ... қолданылған уақытта, негізгі шаруашылық
есеп беру бірлігі - өндірістік топ - ... ... ... ... мал, ... ... ... қорлармен т.б.
қамтамасыз етеді; мал шаруашылығында, тиісінше – жем, жайылым,
өріс, өндіріс құралдарын, өнімді қайта ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктің бұл
формасында Қытай ауылындағы аулалық-қатысушылар да мердігерлік
бірлік ... ... Оның ... ... ... ... отбасы мердігерлігінің еңбегі нәтижесін төлеу жүйесі
еңбек күндерімен есептелсе, бірінші формада келісілген өнім
көлемін ескермейтін, артық ... ... ... иелігінде
қалады.
Жалпы алғанда бұл жүйені шаруалар ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... тауар
өндірісінің либерализациясы кезеңінде бұл жүйе тиімді, әрі болашағы
зор болды. ҚХР-ң ... ауыл ... ... ... ... алу бағаларымен алу тәжірибесінен біртіндеп өздерінің аймақтық
өкілдері арқылы нарықтық бағамен сатып алу тәжірибесіне көше ... өте ... роль ... ... шаруашылық өндірісінде басымды роль өндіріс көлеміне
мердігерлігінен толық аулалық мердігерлікке біртіндеп көшу ... ... ... ... ... аясының кеңеюімен
қатар жүрді. Бұл жүйе ірі ... ... ... ... ... ... келісім шартқа тұрудан бастау алған болатын.
Кейіннен жергілікті жерлердегі тәжірибелер, өндірістің тиімділігін
жоғарлату үшін коллективті қызығушылықпен ғана ... ... ... өнім ... ... ... ... деңгейіне жеткізу керектігін меңзеді.
Аграрлық реформа барысында 80-жылдардың басынан бастап қазірге
дейін тауар өндірісімен айналысатын арнайы ... ... ... ... және ... облыстар мен уездер пайда болуда.
Оларға қызмет ... үшін ... ... құрылды. Бұл
өндірістік бірліктер мен бірлестіктер Қытай ауыл шаруашылығында
нарықтық ... ... ... ... Бұл ... ... тиімділігінің басты факторлары болып келесілер
табылады: қаржы қаражатты, өндіріс құралдары мен еңбек күшін толық
масштабта пайдалану, жеке ... ... ... ... ... деңгейін оның өнімділігін көбейту
мақсатында өсіру. Осы арнайы ауыл шаруашылық өндірушілеріне олардың
шаруашылық жүргізу ... ... ... беру ... ... ... көптеген формаларының құрылуына жол ашты.
Ауылшаруашылық бірлестіктер формалары келесідей ... ... ... ... ... ... және
ауданаралық типтес бірлестіктер
2. Келесілердің бірігуі нәтижесінде құрылған ... ... Ақша ... Материалдық ресурстар
• Жоғарыда аталғандардың араласып бірігуі
3.Өндірістік процесс сатылары бойынша құрылған
немесе ... ... ... және кейінгі бірлестіктер
(қамтамасыз ету, қайта өндіру, сақтау, тасымалдау, ... ... ... ақпарат т.б.)
4. Мамандандырылған және кешенді бірлестіктер
5. Мүшелердің табыстарын ... ... ... Еңбек үлесі
• Пайлық принцип
• Аралас принцип
Бірлестіктердің барлық түрі мүшелердің өз ... ... ... ... жоспарға бағынып, мемлекет пен жергілікті
билік ... ... ... ... туралы келісім шартты
орындап, еңбек ... ... ... ... деп ... ... ... басқарушыларымен пайлық табыстарды
бөлуді келісіп алуы керек.
Нарықтық экономикаға біртіндеп көшу. Қаржы жүйесін реформалау
Қытайда ... ... ... Оның нәтижелерін толық
елестету үшін Қытайдың бұрынғы және қазіргі қаржы жүйесін салыстырған
жөн. ... ... ... және бөлуші мемлекеттік бюджет болып
табылады, басты қайнар көз кәсіпорындардың таза ... ... ... сауда ролі жоғарлауда). Алайда қаржыны басқару жүйесі оның
реформасынан кейін мемлекеттік ... ... ... жаңа
механизм пайда болды – кәсіпорындардың шаруашылық жүргізу қызметі.
Көптеген Қытай ғалымдары 1976 жыл мен 1985 жыл ... ... ... ... 3 кезеңге бөледі.
Бастапқы 3 жыл Қытай қаржы жүйесін реформалаудың эксперименталды-
дайындық кезеңі болып табылады. Бұл периодта тәжірибеде түрлі ... ... ... ... ... ... ... провинциялар мен автономды аудандарда
бірінші қаржы қатынасы жүйесінің формуласы келесі болды: «Табыс пен
шығыстың тұрақты ... оның ... ... ... ... пайда түскен кезде оның бір бөлігі ауданда, шығыны көп
жерлерде қалады, ал шығындардың тағы бір ... ... ... ...... ... ... табысты шығыстармен
байланыстыру» - оң немесе теріс балансқа көңіл бөлінбеді. Алдыңғы
жылға қарап, табыс ... ... ... соң ... ... ... бюджет есебінен немесе пайдасына үлестірілді. ... ... ... ... ... ... төмен
болды.
В) Үшінші форма ерекше болды. Бұл форма ... ... ... ... ... ... Ол бюджетке тұрақты
аударымдарға негізделді. Бұл ... ... ... ... мен шығысының үлесі бойынша анықталды. Бұл жүйенің
толық атауы – «табысты шығыстармен байланыстыру, жалпы ... ... жыл ... ... коэффициент». Бұл форма кейіннен
мемлекеттің шаруашылық және мәдени жағынан оқшауланған елдің таулы
аймақтарымен өзара есеп ... ... ... кезең орталық пен шалғай аймақтар арасындағы қаржылық
қатынас формасының жасақталуымен ерекшеленеді. Бұл «табысты шығыстан
бөлетін сатылы жауапкершілік» деп ... жүйе ... Бұл ... ережені ҚХР-ның Мемлекеттік кеңесі 1980-жылдың ақпанында
басып шығарған. Жергілікті және ... ... ... шаруашылық бағыну принципі бойынша бөлінді. Орталық
бюджетке аударымдар, орталық және ... ... ... ... пропорциясы, өнеркәсіптік дотациялар көлемі 5 жыл бойы
өзгеріссіз қалды. ... ... ... ... тыс
дотацияларды төлеуден бастартуы арқасында өсуімен қатар, мұндай
қаржылық есеп ... ... ... ... толық
өндірістік жауапкершілікке өту процесінің активизацияланған кезеңімен
тұспа-тұс келді. Яғни, табыстар мен ... ... ... ... үшін ... өздерінің қызығушылықтарымен жауап
берді. Мемлекеттік ... ... ... осы ... аймақтардың көбісі бұл жүйенің көптеген шарттарын өздерінің
кәсіпорындарымен қатынасына сай ... ... Осы ... ... ... ... мен ... арттырды.
Бұл жүйе сәтті болып 1984 жылға дейін өмір сүрді. Ал 1984 жылы
пайдадан аудару жүйесі бірегей салық ... ... ... ... ... ... болып келеді. Бұл кезеңге
қытайлықтар 1978 жылдан бері ... ... ... үлесінен
өзіндік қорларды қалыптастырумен бірге осы пайданы ... және ... ... ... бөлу ... анықтау
қажеттілігі туды. Сол кезден бөлудің жасақталған ... ... ... ... қаржы жүйесі реформасының үшінші кезеңінің бірінші бөлігі
өтпелі болды. Бұл ... ... ... бөлу мен ... Яғни ... ... салық заңында бекітілген тұрақты
механизм бойынша салық салынды, ал қалған ... ... ... ... ... ... ... бюджет және кәсіпорын
арасында бөлінді. Мұндай жүйеге Қытай ... аса ... ... бұл жүйе тек ірі ... ... ... бір ... кейін ҚХР-ң салық саясаты екінші бөлімге көшіп
кетті – пайданы ... ... алып ... ... ... ... ... немесе қалқымалы нормативтермен
алмастырды.
Өнеркәсіпті басқаруды реформалау. Өзінің өнеркәсібі бар ... ... оны ... екі ... бар: ... ... және ... ұлттық өнеркәсіп өндірісінің ... ... әсер ету ... ... факторлармен анықталады –
ұлттық өнеркәсіптің мамандануы, оның халықаралық ... ... ... ... ... ... демократиялық концепциясына
жақын болуы нарықтық механизмнің кең ... мен ... ... ... ... келеді), уақыт
жағдайы. Осы және ... да ... ... басқаруды
қалыптастыруда тең дәрежеде әсер етеді, кейбір жағдайда кейбір
факторлар басымды түрде әсер етуі ... ... ... жүйесі негізінде 50-ші жылдардың
басында қалыптасқан және кеңестік жүйеге ұқсас ... ... ... 70-ші және 80-ші ... ... ... ОК-ң ... 3-пленумынан кейін өнеркәсіпті
басқарудың жаңа әдістерінің өміршеңдігі мен тиімділігін тексеру ... ... ... тәжірибелер басталды. Бұл тәжірибелер
үшін әрбір ведостволар мен ... ... ... ... қажет болды. Жергілікті
үкіметтің бұл ... ... ... ... 1980 ... қатысушы кәсіпорындардың саны 6000-ға дейін өсті. Бұл
мемлекеттік өнеркәсіптік кәсіпорындардың 16 ... ... ... ... өнім мен өнеркәсіптік пайданың 60 және 70 пайызын
құрады. Соңғы екі ... пен ... ... жаңа
өнеркәсіпті басқарудағы реформалардың тиімділік дәрежесін көруге
болады. Осы кәсіпорындардағы реформаларды ... үшін және ... ... жаңа өнеркәсіптік бірліктерін тарту үшін 1980
жылы қыркүйекте ҚХР мемлекеттік кеңесінің ... ... ... ... ... ... кеңейту саласындағы жағдайлар мен перспективалар туралы»
баяндамасында мемлекет пен кәсіпорындардың ... ... ... бөлудің түрлі формаларын қолдануға жол ... 1981 ... ... бұл құқықтар елеулі түрде ішкі
кадрлік саясат, ... ... ... ресурстармен өзіндік
қамтамасыз ету, өндірістік процесті модернизациялау, бастапқы
шикізатты сатып алу мен ... ... ... ... да өріс ... Сол ... ... негізі қаланған ғылыми-зерттеу базасы бұл
маңызды тәжірибелерді ... ... ... ... ... және ... ... дәлелдегендерін
ұлттық өнеркәсіпке кең түрде енгізуге мүмкіндік берді. Өнеркәсіп
шаруашылығын басқаруда жаңа әдістерді тәжірибелік ... 1983 ... ... ... ... ... пайда үлесінен
қалыптасатын кәсіпорын қорларын қолдануды либерализация құқытарын,
валюталық табыс бөлігін қолдану құқықтарын кеңейтумен ... ... бұл ... ... мен ... 1979 ... ... аралығын алып, оң тәжірибесін берді.
Өткізілген тәжірибелер мен олардың нәтижелерін ... ... ... ... ... де экономикалық
жауапкершіліктің ... ... ... ... ... пайда болды.
Дәлірек айтқанда, 80-ші ... ... ... бұл ... ... ... ... бастады, себебі 1982 жылдың қазан
айынан бастап ірі және орта өнеркәсіптік ... 80 ... ... шеңберінде қызмет жасай бастаған. Кең көлемде
қолданысты өндірістік ... ... ... Ол ... ... ... ... комбинатында енгізілді және «кепілдік,
жауапкершілік, тексеріс» деген атқа ие ... Оның ... мен ... ... ... ... және ... арасында келісім-шарттық-мәмілелік принципі ... ... ... шарт пен ... ... жүйесін қатаң бақылауды білдірді.
Бұнымен қатар мемлекеттік сектордың орта және ірі ... ... ... ... қажеттілігі туындады.
Бұрын бұл жүйе директорлық жауапкершілік пен партиялық ... ... ... ... ... бір кезеңде өзін
ақтаған жүйе 80 жылдардың ... ... өзін ... ... ... ... бөлігі қысқартылды.
Өзінің қорларын еркін пайдалану тәжірибесі Қытайда 1979 жылдан
басталып, мемлекеттік өнеркәсіптік ... ... ... бір ... болды. Оның басқа да құрамдас бөліктері
келесілер:
1) ... ақы ... ... ... көлемі, өнім сапасы,
пайда және келісім шарт жауапкершіліктері бойынша
мемлекеттік жоспарды ... соң ... ... ... ... ... 5, 10 және 15 пайызын аударулар
орнатылды. Осы аударымдардан құралатын ... ... ... ... және ... ... пайдалану мүмкіндігін беру.
3) Пайданы бөлуде түрлі жекелеген ... ... ... ... пайдадан дифференциацияланған
аударым.
Б) Жоспардан жоғары пайданы бөлу
В) ... ... ... ... ... ... ... Пайданы аударудың прогрессивті көлемі
Е) ... ... ... ... және ... ... ... сол периодта белгілі бір экономикалық
әсері болғанымен, бұл ... ... ... ... ие болды.
Бұған қарағанда көп жағынан ең ... және ... ... болған
кәсіпорындарда салық механизмін дамыту пайдалану және ... ... ... ... ... ешқандай өзгерістер
жасалмай, бұрынғы жүйемен жұмыс істелінді. Жоспарлы пайданы тапсырған
соң артық ... ... ... салынатын болды. Бұл маңызды
механизмді сәл түзеудің өзі бірқатар оң ... ... ... ... ... қайтарылуы тиіс пайданы түрлі
жеке қорларға жасырын түрде салу едәуір қиындады. ... үшін ... ... ... және ... әдістерінен
нақты салық механизміне көшуі олардың жұмыстарын жеңілдетті.
Салық салудың екінші кезеңінде ... ... құн ... өнімге салық, тұз және кәсіп ... ... ... Осы кезең шеңберінде табыс салығы мен ... ... ... Жаңа ... ... енгізілді:
ресурсқа салық, қала құрылысына ... ... ... жер ... пайдалану салығы.
Өндірістік компаниялар құру ... ... ... пен 1990 ... ... ... ... Кеңесі
бірқатар шараларды жүзеге асырған болатын. Бұл шараларға ... ат ... ... ... ... ... тұратын ұлттық өнеркәсіптік потенциалды есептік ... ... ... тиімді пайдалану арқылы бірегей
өндірістік механизмге жұмылдыру үшін талпыну». 80-жылдардың ортасына
таман ауыл ... ... ... ... де ... ... ... Қытай реформаторлары біртұтас, реттелген
механизм құрды. Алайда нарықтық және ... ... ... және ... ... ... механизм құрылымы тым күрделі болды.
2. Реформа нәтижелері мен Қытай экономикасының қазіргі жағдайы
2.1 Экономикалық реформа ... ... ... маңызды орын алатын нарықтық
механизм қалыптасты. Мемлекет тарапынан реттеліп отыратын өнеркәсіп
өнімдерінің түрлерінің ... 1978 ... ... ... ... ... төмендеп кетті. Мемлекет тікелей реттеу ... ... ... жанама әдістерді пайдалана бастады ... ... ... ... ақша ... ... 2001 ... ДСҰ-на кіру кезінде елдің экономикасын либерализациялау
қажеттігі туды. Кедендік салықтарды төмендетуге және ... ... ... ... шектеулерді азайту
керек болды. Дегенмен, ДСҰ-ға кіргеннен кейін Қытай ... ие ... оның ... сауда көлемі тез өсіп, 2001
жылғы 510 млрд. долл.-дан 2003 жылы 851 ... ... ... ... бойынша Қытай әлемде 4-ші орынға шықты. Оның алдында тек
АҚШ, ЕО және Жапония ... ... елде ... ... көлемі де артты: 2001 жылы 46,9 млрд. долл.-дан 2003
жылы 53,5 ... ... Осы ... ... ... тек
әлемдік экономикаға интеграцияланып қана қоймай, белгілі ... ие ... ... ... ... ... ... көрсеткендей ДСҰ-ға кірген уақыттағы 2002-2003
алғашқы екі жылда әлемдік нарықта бәсекеге қабілетсіз деп ... ... ... тез қарқынмен дами бастаған. Автокөлік
саудасының қарқыны 2002-2003 жылдары ішкі нарықта ... ... 50 ... ... ... ... өмір сүру сапасы да өсуде. Шаруаның табысы
1978 жылғы 134 юаньнен 1995 жылы 1578 юаньге дейін өсті, ... 615 ... 3893 ... өсті. Шаруалардың табысының нақты
(бағалардың жоғарлауын ескерген кездегі) орташа жылдық ... ... 7%-ды ... ... – 5% ... Осылайша әлеуметтік-
экономикалық реформалардың сәтті болғандығын көруге болады[7].
Көптеген социологиялық зерттеулер көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... Бір жағынан, бүкіл ел бойынша орташа табыс деңгейі өсті ... ... 184 ... 2003 жылы 4058 ... дейін өсті, сондай-ақ
қалада 1978 жылғы 405 юаньнен 2003 жылы 8265 юаньге жетті, ал ... ... 138 ... 2003 жылы 2399 ... ... Екінші жағынан,
кедейлер мен байлар арасындағы табыс ... өсіп ... ... орта ... ... өте баяу жүріп жатыр.
Батыстық әлеуметтік стратификация теориясы талаптарына ... ... ... орта ... ... ... емес, ең көп
дегенде тек төменгі орта тапқа ғана жатқызуға болады.
Дегенмен, Дүниежүзілік Банк мамандарының бағалауы бойынша, кедей
халықтың саны ... ... 1990 жылы 360 млн., 1999 жылы 223 ... жылы 151,9 млн. Жалпы Қытайдың демографиялық жағдайына ... жылы ҚХР ... саны 1,21 ... адамды құраған(әлем халқының 1/5
бөлігі). Елдің бір отбасыға бір бала ... ... ... жыл ... 10 млн. ... өсіп ... Жалпы Қытай халқының
болжанған өсім динамикасы мына кестеде көрсетілген:
Кесте 1
ҚХР-ң ... өсу ... мен ... |1995 жыл |2000 ... ... жыл|2050 жыл|
|Халық саны млн. |1211,0 |1280,0 |1380,0 |1480,0 |1560,0 ... | | | | | ... ... % |1,055 |1,00 |0,8 |0,5 |0 ... | | | | | ... және ... |35:65 |50:50 |70:30 ... ... үлесі| | | | | ... ... %|25,5 |22,5 |18,5 |8,5 |0 ... ... ... ... в XXI ... А.С., Селищев
Н.А. - Питер, 2004. – 224с.
Сурет 2-Қытайдағы халық санының өсу динамикасы, 1978-2002 жж. ... ... ... в ... Made in China ... 3 - Ауыл мен қаладағы халық санының өзгеру динамикасы(%)
Қайнар көзі: Дорога в ... Made in China ... ЖІӨ ... да ... ... Мысалы, қызмет
және өндірістік емес салалар жататын ... ... ... ... ... ауыл ... үлесі азайды. Ал 2-ші болып
есептелетін өнеркәсіп ... ... ... ... 2
Өнім құны % шұғылданатын адам саны(%)
|Жыл |1-кәсіп |2-кәсіп |3-кәсіп |1-кәсіп ... ... ... |32,6 |46,1 |21,3 |77,1 |13,3 |9,6 ... |30,1 |48,5 |21,4 |68,7 |18,3 |13,0 ... |28,1 |43,1 |28,5 |62,4 |20,9 |16,7 ... |27,1 |41,6 |31,3 |60,0 |21,4 |18,6 ... |20,2 |48,0 |31,8 |50,5 |23,5 |26,0 ... ... ... Қ. ҚХР ... ... ... сыртқы
сауда//Ағайын-2001жыл-№1 - 45-бет.
Дегенмен, дамыған және дамушы елдердің ЖІӨ құрылымын Қытаймен
салыстырғанда бұл ... 1-ші және 2-ші ... ... ... үлкен
екендігін көруге болады. Қытайдағы реформадан кейінгі өзгерістерге
көз жүгірттік, алайда реформаның ... ... ... ... арқылы көрініс табады. Сондықтан жұмыста
ауылдың өсу динамикасына көп көңіл ... ... ... ең ... ... бірі өнеркәсіп саласынағы
реформа нәтижелеріне тереңірек үңілейік, ... оның ... ... ... ... мен ... ... сатып алуларға
көшу ауылдағы жағдайды түбегейлі өзгертті, адам ... ... және ауыл ... ... ... ... ықпал етті. Шаруалар қайтадан жерді пайдалану ... ... ауыл ... ... пен ауыл ... өнім ... ... алатын болды. Сондай-ақ мемлекет шарулар мен сатылатын ... ... ... ... қайшысын» жоюға шаралар ұйымдастырды.
Бірегей сатып алу мен ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өнімдерінің көптеген түрлеріне баға түсірілді. ... ... ... ... көп ... ... және ауылдық-волостық кәсіпорындар құруға мүмкіндік берілді.
Бұл ауылдағы өндірістік белсенділікті арттырды. ... ... ерік ... ... ... ауыл шаруашылығының тез дамуын
және оның құрылымының үздіксіз оңтайлануын қамтамасыз етті. Ал бірер
мезгілден соң аграрлық салаға ... ... ... Мұны ... ... мекемелер арқылы жүзеге асырды.
Ауыл шаруашылығына бұл шаралар тез, әрі оң ... ... ... өсімі байқалды. Қытай өзінің өте үлкен халқын азық-
түлікпен қамтамасыз етіп, өнеркәсіпке шикізатты жеткізуді өсіре алды.
Ауылда жасалған ... ауыл ... бір ... жылдам
өндірістің өсуіне ықпал етті және бұл ... ... ... сай даму ... ... сектордың сақталуына
қарамастан мемлекеттік емес сектор өсуде. Негізінде тез экономикалық
өсімді мемлекеттік емес ауыл шаруашылықтық емес ... ... ... ... ауыл шаруашылығының дамуының ... ... ... көрсетеді.
Кесте 3
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің негізгі түрлерінің өндірісі (млн. тонна)
|Өнім түрі |1978 |1990 |2000 |2002 |2003 ... |304,77 |446,24 |462,18 |457,06 |430,7 ... |2,167 |4,508 |4,417 |4,916 |4,86 ... |5,218 |16,132 |29,548 |28,972 |28,11 ... | | | | ... |21,116 |57,62 |68,28 |90,107 |90,24 ... | | | | | ... |2,702 |14,525 |8,073 |12,82 |6,18 ... | | | | | ... |1,052 |2,259 |2,238 |2,135 |2,015 ... | | | | ... ... | | | | | ... |0,268 |0,54 |0,683 |0,745 |0,768 ... |6,57 |18,744 |62,251 |69,52 |145,174 ... |8,563 |25,135 |61,254 |65,865 |69,329 ... ... ... - Китай//издательство “Синь син” - 2004 жыл
- 102 ... ... ... ауыл ... және ауыл ... ... ... алайда дамудың оң үрдістерін сақтай
білді. 1996-2000 жылдарда ауыл шаруашылығының ЖҰӨ бойынша қосылған
құны 5 жыл бой 7,12918 трлн ... ... ... бағалар
бойынша, орташа жылдық өсім 3,5% құрады, тұрақты даму тенденциясы
сақталынды. Бірнеше жыл ... ... және ... да ауыл ... ... ... 2003 жылы егіс алқаптарының азаюы және табиғи
апаттардан астық өндірісі белгілі бір дәрежеге қысқарды, ... млн. ... ... Қазіргі таңда Қытай астық, мақта, рапс,
арахис, ет, жеміс өндірісінен әлемде бірінші орынға шықты.
Өндірістің ... ауыл ... ... адам ... ... өсті. 2003 жылы орта есеппен адам басына 334 кг
астық, 42,7 кг ет, 13,6 кг сүт және 36,5 кг ... ... ... ... асып ... ... таңда Қытай ауыл
шаруашылық өнімдерінің көп түріне ұзақ уақыт бойы дефицит кезеңінен
жаңа кезеңге өтеді - ... ... ... және бай өнім көлемі
кезіндегі артықшылықтар.
Ауылдық-волостық кәсіпорындар ауылды ... ... ... ... ... ... және ... ғылыми-техникалық прогресс өндірістің тиімділігін
үлкен дәрежеде жоғарлатты, нәтижесінде ауыл жұмыс күшінің көп ... ... ... ... ... дамуына
жол салды. Бүгінгі күні олардың төмен бағамен ерекшеленетін өнімдері
бүкіл мемлекетте таралады.
Ауылдық-волостық кәсіпорындардың сферасы кең, олар ... ... ... ... ... және ... құрылыс,
сауда, қоғамдық тамақтану және қызметті қамтиды. 2003 жылы елде 21,85
млн-нан аса ауылдық волостық кәсіпорын болды. Оларда 135,73 млн. адам
жұмыс ... ... ... құны 3,67 трлн ... ... ал бұл
алдыңғы жылдан 13,3%-ға көп.
Ауылдық-волостық кәсіпорындар шаруалардың табыстарының өсуінің
және ауыл экономикасы дамуының ... ... көзі ... 10 ... ... ... жылыны 50 млн. юаньнан асып түседі, 5 мың
кәсіпорын – 100 млн. ... осы ... 30 ... ... ауыл ... ... ... елдермен ғылыми
техникалық айырмашылықты азайтуда, қазіргі таңда ғылыми-техникалық
прогресс жетістіктерінің ауыл ... ... ... Ауыл ... ... ведомстволар
биоинженерияда, ғылыми сыйымдылығы жоғары техникада, фундаменталды
зерттеулерде үлкен жетістіктерге жетті. ... мата мен ... ... гүл мен ... ... ... гаплойдтық
селекция мен қолданбалы зерттеу салаларында әлемде алдыңғы қатарларда
келеді. ... пен ... ... ... ... ... жете тазалап, культураларды жылына ... рет ... ... ... қатарлы деңгейге жетті. 1949 жылы ... ... ... 40 ... ... 5 мың ... және ... өнімді жаңа сорттар мен комбинациялар шығарды, 4-
5 есе алдыңғы қатарлы ауылшаруашылық культуралары жаңартылды, ... ... 10-30 %-ға ... ... ... ... өнімділігі 4,82 тонна/га-ға жетті.
Мемлекеттік ведомстволар бірнеше ғылыми-техникалық жоспарлар
орындауда – «Ұшқын» бағдарламасы, нақты өндіріске ірі ... ... ... және ... ... тікелей ауылдағы
экономиканы құруға бағытталған. Бұлар ... ... ... мен ... енгізуге мүмкіндік береді, оларды әр
отбасыға жеткізеді, сол арқылы ауылдың ғылыми-техникалық ... ... роль ... жылы ... ... ... мүше болған соң, ауыл шаруашылық
бәсекелестігін арттыру үшін үкімет ауыл ... ... ... жүзеге асыруда, ғылыми-техникалық прогрестің қарқынды
дамуы, ғылыми-техникалық жаңалықтар мен ауыл ... ... ... ... үшін қаржы мен материалдық ресурстар
құйылуда. ... мен ... ... ... негізгі ауыл
шаруашылық өнімдерін өңдеу жобасы 10-бесжылдықтың басты ... ... ... ... Ол ... ... шикізаты, жеміс, көкөніс, мал шаруашылық өнімдері, орман
шаруашылығы өнімдері және т.б. ауыл ... ... ... ... ... мен ... зерттеуді
жалғастыру, процесс сапасы мен ауыл шаруашылық өнімдерін экспресс-
сараптамасына арналған технологиялар мен құрал-жабдықтарды қадағалау
жүйесін жасақтау ... жылы ... ... мен ... ... ... соң,
өнеркәсіп те жоғары қарқынмен дамуда. 2003 жылы тауар айналымы 5 млн.
юань және одан да ... ... ... ... ... емес ... кәсіпорындардың қосымша құны 4,1045
трлн. юань құрады, пайда 815,2 млрд. юаньнан ... ... ... 17% және 42,7%-ға жоғары, сондай-ақ сапа мен тиімділік
қарқындарының синхронды ... ... ... ... ... жылдан бері болат, көмір, цемент, химиялық тыңайтқыштар ... ... ... ... ... ... ... салалардың ішінде қарқынды ... ... оның ... ... ... және атом ... 1990 жылдан бастап барлық энергоблоктардың қуаты 100 млн. кВт-
тан 300 млн. ... ... ... 2003 ... аяғына таман 385 млн. кВт-
қа жетті, электр қуатын өндіру 1,9108 трлн. кВт-ты құрады. Қазіргі
таңда ... ... ... ... мен ... ... ... орында.
Кесте 4
Өнеркәсіптік тауарлардың негізгі түрлерінің өсімі
|Өнім ... |1978 |1990 |2000 |2002 |2003 ... ... |618 |1080 |998 |1380 |1670 ... ... |104,05 |138,31 |163 |167 |169,6 ... ... |256,6 |621,2 |1355,6 |1654 |1910,8 |
| ... | | | | | ... ... |31,78 |66,35 |128,5 |182,37 |222,34 ... ... |65,24 |209,71 |597 |725 |862,27 ... |Мың. ... |514 |2070 |3251 |4444 ... және |Мың. ... |39,4 |41 |45,4 |48,8 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |Мың. ... |10330,4 |39360 |51550 |65414 ... | | | | | ... |Мың. |284,6 |1654,2 |6940 |9912 |11811 ... ... | | | | | ... ... |2382 |4626 |6570 |8500 |9836 |
| ... | | | | | ... ... |11,03 |18,88 |27,7 |32,24 |37,46 ... ... |2270 |5820 |7000 |9260 |10840 ... |мың ... |11970 |22270 |30500 |33710 |
|қышқылы | | | | | | ... |мың ... |18797 |31860 |37910 |42009 ... | | | | | ... |мың ... |1572 |4700 |5430 |6118 ... |Млн. ... |110 |5880 |9630 |14830 ... дана |- |- |71360 |58607 |73799 ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... |Мың дана |- |- |52479 |121646 |182314 ... | | | | | | ... |Мың дана |- |82 |6720 |14635 |32167 ... ... ... - ... “Синь син”-2004 жыл-
113 бет.
Электр желілерін салу Қытай тарихында ең тез даму сатысында ... ... ... ... желілері қалалар мен ... ... ... ... Қытайдың солтүстік батыс бөлігін
есептемегенде, 6 провинция аралық және аймақ ... ... ... 5 ... ... 500 ... ... электр желілері
салынды. Осының барлығы электр энергетикасындағы жаңа ... Яғни ол ... ірі ... ірі ... ... аса жоғары қуат және автоматтандыру.
Нарықтағы электр энергиясының жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... тигізді.
80-ші жылдардан бастап Қытай үкіметі ірі заманауи көмір ... ... ... ... Бұл ... ... ... біртіндеп жоғарлауына септігін тигізуде. 1989 жылдан бері
Қытай жылына 1млрд. тонна деңгейінде көмір ... ... ... сәйкесінше бұл халық шаруашылығының даму қажеттіліктерін
қанағаттандырады. Көмір өнеркәсібінің техникалық деңгейі де ... ... ... таңда Қытайдың ондаған миллион тонна
өндірісі бар ірі ... ... ... ірі және ... проектілеу, салу, жабдықтау және басқару потенциалы бар.
Көмірдің түрлі сорттарын байыту технологиялары мен әдістері үздіксіз
жақсаруда. XXI ғасырдың басында ... ... 80 млн. ... ... әлемдегі көмір жеткізуден 2-ші орынға шықты.
Мұнай және газ Қытайдың маңызды ... ... ... 1995 жылы мұнай өндірісі 150 млн. тоннадан асып түсті, 1997-
2003 жылдары өндірістік қуат жеті жыл ... ... 160 ... асып түсті. Бұл әлемде бесінші орын. ... ... ... экономика мен аралас салалардың дамуын ынталандырды
– машина жасау, болат ... ... 1996 жылы ... ... ... 20 ... куб. м.-ден асып түсті, 2003 жылы ол
35,02 млрд. куб. м.-ге жетті[5].
Қытай экономикасы ... ... ... - ... соңғы онжылдықтардың маңызды құбылыстарының бірі. Реформалар
кезінде (1979-1999 жж.) ЖІӨ көлемі 5,7 есеге өсті, яғни орта есеппен
9,6 ... жыл ... өсіп ... Жан ... ... ЖІӨ ... ... өсті, еңбек өнімділігі (бір жұмысбастыға ЖІӨ) 3,6 есеге
өсті. 1999ж. ЖІӨ ... 1 ... АҚШ ... ... ... ЖІӨ ... 1991-2003 жж. (%)
Қайнар көзі: Дорога в Поднебесную: Made in China ... ... оң ... ... ... ... ... болады:
• Қытай бар күшін өткенді бұзу мен сынауға емес, ... ... ... ... адам мен оның ... ... Халықтың азық-түлік пен кең қолданыс тауарларына
деген негізгі ... ... ... ... ... жүргізу құрылымының қызметінде
басымды болды. Бұл халықтың реформалардың бас кезеңдерінде-
ақ оны қолдауын қамтамасыз етті.
• Реформалаудың басты әдісі экономиканы ... ... ... ... ... ... ... көшу болып танылды.
• Реформаның алғашқы жылдарының тәжірибесіне қарағанда,
нарыққа апаратын табиғи жол – ... ... ... ... ... ... жеке ... жеке,
бірлескен (шетел қатысуымен). Бұл жолмен жылжу арқылы нарық
субъектілерінің тез ... ... ету ғана ... сондай-
ақ ұлттық шаруашылық құрылымын меншік формалары бойынша
өзгерту арқылы инвестиция мен ... ... мен ... ... ... талаптарына қарай
реттеуге болады;
• Нарық субъектілері бар мемлекеттік құрылымдарды жою арқылы
емес, ... бос ... жаңа ... толтыру арқылы қалыптасты, яғни бастапқы
қадамдардан бастап реформа экономиканың дефицитін азайтуға
жұмыс жасады. Бұл мақсаттар үшін тек ішкі ... ... жоқ, ... қатар шетел капиталы да
белсенді түрде тартылды;
• Микро ... ... ... ... ... экономиканы макро реттеуді қолдан
жібермеді және оның ... ... ... ... ... шаралар ұйымдастырды;
• Өздерінің және шетел тәжірибесін зерттеп, үкімет реформаны
өзгелердің әдістері арқылы жасамау керек ... ... ... өз ... сүйене отырып, “социализмді
қытай ерекшеліктерімен құру” жолына түсті. Бұл шектелген
ресурстар жағдайында халық ... ... ... ... ескерді.
Қытайдың жоспарлы шаруашылықтан нарықтық жүйеге көшудегі негізгі
стратегиясы біртіндеп шешім қабылдауды орталықсыздандыру, сондай-ақ
мемлекеттік емес экономиканы либерализациялау болды.
“Екі торапты” әдіс – ... ... ... нарықтық бағытты
құру – бұл барлық салалардағы шешім қабылдауда қолданылады: экономика
секторындағы реформа, бағаның мемлекеттің араласуынсыз ... ... ... ... ... ... ... басқару, орталық және ... ... ... ... ... ... ... шығару.
“Екі торапты” бағытқа ауысудың әдеттегі үрдісі келесілерден тұрады:
• Жоспарлы төмен бағамен мемлекеттік ... ... ашық ... ... Нарықтық баға деңгейіне жету үшін бірте-бірте жоспарлы
бағаларды өзгерту. Жоспарлы бағалармен ... егер ... ... өте келе ... ... квота орнатылады. Әдетте, екі түрлі
бағаның ... ... ... байқалмайды.
Мұндай жол 1978 жылдың соңында ауыл шаруашылық секторын
тез, әрі жалпы либерализациясы кезінде енгізілді. ... ... ... ... дәстүрлі орталықтан
жоспарлы басқару жағдайында қала берді.
1978 ж.(алғашқы ... ... ... елеулі субсидиялар
алған Қытайдың мемлекеттік секторында жұмыс күшінің аз ... ... – 18%, ал сол ... ... ... алмаған ауыл
шарушылығында 75% болды. Мемлекеттік кәсіпорындар қомақты әлеуметтік
қызмет пакетімен қамтамасыз ете алды, оның ... ... ... ... ... ақы, ... дотациялармен сүйемелденіп
отыратын тұрғын үй, ... ... ... мектепке дейінгі
балаларға арналған оқу орындары және демалыс орындары. Бұл қызметтер
шаруаларға қолданбаған және ... ... ... олар ... ... ... ... үштен бірін алады.
Қытайлық “екі тораптық” әдістің жағына қолдайтын аргумент
келесідей болып келеді. ... ... ... ... сондықтан өтпелі кезеңде ұлттық шаруашылықтың ... ... ... ... жөн. ... ... жаңа мүмкіндіктер пайда болмайынша, экономиканың бұрынғы
секторларын қорғаған жөн. ... ... ... ... ... ... ... оны ығыстырады. Бірақ
бұл жұмысшылар өз еркімен ескі кәсіпорындардан жаңа және тиімділігі
жоғарырақ мемлекеттік емес кәсіпорындарға көшуіне қарай ... ... ... ... ... қалу ... ... басқада факторлар болды. Олар динамикалық өсім
көрсеткіштеріне ықпал еткен. Олар:
• Реформаның басы терең ... ... пен ... ... ... ... ... елеулі сыртқы
қарыз кезеңіне сай келмеді;
• Қытайдағы жинақтау нормасы ... ... ... өте ... ... ... Отбасылық жинақтардың
жоғары нормасы Қытай экономикасын тұрақтандыруда маңызды
роль атқарады.
• Екі радикалды ...... ... ... жж.) және “мәдени революция”(1966-
1976 жж.) – ... ... ... ... ... әсерін әлсіретті және ... ... ... ... Бұл екі ... Дэн Сяопинге, ол билік басына үшінші рет 1978 ж.
келген кезде экономика және ... ... ... ... және ... емес билік
тізгінін беруге мүмкіндік берді. Орталық үкімет пен
партиялық аппарат ... ... ... ... өте ... және ... төмендеп кеткен болатын.
• Отанда және шетелде тұратын қытайлықтардың арасындағы
отбасылық байланыстың ... ... ... ... ... ... ... аймақтардың тез дамуы
(ЕЭА) Гонконг пен Тайваньнан, бұл өнеркәсіп салаларында
басымдықтарын жоғалтқан еңбек ... ... ... ... ... ... ... жақын орналасқан, жалақы ол жерде төмен болған және
Оңтүстік-Шығыс Азия сияқты балама орындарға қарағанда тіл
проблемасы ... ... ... ... ... ... барысын бақылауға
мүмкіндіктері болды. Сенімді ... ... ... ... мен ... ... арқасында отбасылық байланыстар қаржылық
операциялардың инвестицияларымен байланысты ... ... ... тез ... ... ... ...
экономикалық саясат сипаты. 1979-1999 жж. ... ... және ... жүзеге асты. Олардың
либералдығы мен ... ... әлем ... жоқ. ... ... экономикалық модельді
қолдану нәтижесі барлық бағыттардағы ... ... ... Бұл ... рекордты өсім қарқынын қамтамасыз етті.
Бізге белгілі болғандай Қытайдағы реформа 1978 жылдан бастау
алды. Бұл уақыт ... (21 ... ... таман) мемлекеттің жалпы ішкі
өнімі (ЖІӨ), инфляцияны ескергенде нақты шамамен 8 ... ... ... 10 пайыз). Мақта, көмір, цемент, әйнек, азық-түлік
тауарлары, болат және тағы басқа ... ... ... өндірісінен
Қытай әлемде бірінші орынға шығып үлгерді.
Халықтың нақты табысы жыл сайын 7,7 пайызға өсіп отырды (бұл 9
жыл ... өмір сүру ... екі ... Ал ... ... ... ... қытайлықтардың қаншалықты
өмір сүру деңгейлері өскендігін есептеу қиын емес. Шамамен 6 есе.
Мүлкі жоқ халықтың саны 1980 ... 300 ... 21 ... таман 40 млн-ға дейін азайды.
Ауыл шаруашылығында өте үлкен алға жылжу болды. ... ... ... 4 ... ... ... 1990 жж. бірінші ... ... жоқ ... Оған ... ... көптеген ауыл
шаруашылық өнімдерінің экспортын өсіре бастады.
Аграрлық сектордың құрылымы да ... ... ... ... ... ... ... бастаса, мал
шаруашылығының көлемі шамамен 6 есеге, балық ... ... 4 ... ... шамамен 3,6 есеге өсті.
Алқап шаруашылығының үлесі жалпы ауыл ... ... ... пайызға төмендесе, мал шаруашылығы 15-тен 28,5 пайызға, балық
шаруашылығы ... 10,3 ... ... ... да ... ... 1990 жж. өнеркәсіпке
құйылған инвестиция көлемі шамамен 7 есеге өсіп, 17 трлн. ... ... ... ... ... ... көлемі шамамен
19 есеге өсті. Қазіргі таңда ... ... ... ... ... Реформа басынан бастап жеңіл өнеркәсіптің өнім
көлемі 25 есеге өсті, ал ауырдікі 15 есете өсті. Көмір өндірісі 627-
ден 1100 млн т-ға ... ... ... ... 1960 ... ... ... КСРО болатын.
Элктр энергиясын өндіру 256,6 млрд кВт/сағаттан (1978ж) ... 20 ... ... өсті, яғни 5 есеге өсті.
Өңдеуші өнеркәсіп елеулі түрде модернизацияланды. Қытай қазіргі
таңда көптеген заманауи технологияларды ... ... ... ... ... ... құрал жабдықтар өндіруде
биік шыңдарға жетті. Авиақұрылыс, космос өнеркәсібі, атом өнеркәсібі
маңызды рольдерге ие бола бастады.
Көлік пен ... ... ... алға ... ... ... ... таман темір жол ұзындығы 57,9 мың км., ... 1352, су жолы – 116,5, әуе жолы – 1522 мың ... ... ... әуе ... келеді. Мұнай және газ құбырларының ұзындығы 25 мың
км-ге жетті.
Бүкіл мемлекет бойынша әлемдік ең ... ... ... ... ... автомагистральдар жүйесі құрылды.
Телекоммуникация саласында нағыз революция орын алды. 1980 ... ... 0,43 ... ... ... Қазір шамамен – 15[1].
Жалпы қорыта айтқанда ... ... ... әлемдік
деңгейде жетістікке жетуіне оның кемшілігі себепкер болып отыр ... ... ... жұмыс күшінің ұсынысының көп
болуы, шетел инвесторларының ... ... ... түрлі
бағалаулар бойынша, Қытайдағы өндірістік салада орташа жалақы
сағатына 0,6-дан 1,2 долларға ... Бұл ... ... ... көрсеткіштермен салыстырғанда аз. Мексиканың өзінде бұл
көрсеткіш 2 долларға тең. Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... факторы болып келеді. Бұл өз
кезегінде елдегі өндіріс пен басқа да салалардың дамуына ... ... ... ... ... ... ... жаулап алуының
тағы бір басты құралы ұлттық валюта юаньнің төмендетілген бағамы
болып отыр. Экономикалық ... ... ... валютасы бағамының
төмендігі, ол елдің тауарларының сыртқы нарыққа төмен ... ... ... бірден-бір фактор. Қазіргі таңда АҚШ және Еуроодақ
елдері Қытай елімен юаньнің валютасын ... ... ... ... ... ... Қытай бұл қадамға баруға
асығыстық танытып ... жоқ. ... ... ... ... ешбір елде жоқ бағытта дамып, ... ... ... ... ... Халық Республикасынының экономикасының ерекшеліктерін
қарастырғаннан соң, ... ... ... болады:
• Қытай Халық Республикасының соңғы жылдардағы айтарлықтай
үлкен жетістіктері ел ... сай ... ... ... ... болды. Реформа
кезінде оның ең алдымен ауыл шаруашылықтан басталуының ... ... ... ... Оған ... ... ... басқа да салалардың дамуына түрткі
болуы. Себебі ауыл шаруашылық саласы басқа ... ... ... ... сала ... ... салыстырсақ, негізінде біздің үкіметіміз
үлкен назарды ауыл шаруашылығын дамытуға аударуда. ... ауыл ... ... ... өз
нәтижесін бергендей, біздің елдегі саясат та осындай оң
нәтиже ... ... ... басты ерекшелігі Қытай
ерекшеліктеріне сай социализм құру
• Реформаның қазіргі нәтижелерін қарастыра отырып, оның басты
ерекшелігі ауыл ... ... ... қатар
Қытайдың қарқынды дамуының басқа да факторлар, арзан жұмыс
күші мен ... ... ... төмендетілген бағамы болып
отыр десек қателеспейміз.
... ... ... алдында тұрған өткір мәселе
энергетика саласы екендігін ... осы ... ... ... ... ... ... екі елдің болашақтағы
стартегиялық бағыты екендігіне көз жеткізуге болады.
Шикізат ... бай ... ... ... ... мол ... байқау қиын емес.
• Қытай елі көптеген көрсеткіштер бойынша әлемнің ... ... озып келе ... да ... ... ... әлі әлеуметтік мәселелерді шешіп, барлық
көрсеткіштер бойынша көшбасшы ел болуға толық мүмкіндігі
бар. Атап ... ... ... бұл ... ... АҚШ ... ... басып озатындығын мойындауда. Қытай
елінің АҚШ сияқты қуатты елдердің нарықтарын өзінің арзан
тауарларымен жаулап алуы, осы ... ... ... ... қарқынды дамыған экономикасы
оған тек қана аймақтық емес, әлемдік көшбасшы болуға да
мүмкіндік береді. ... ... ... ... Дегенмен жұмыста көрсетілгендей Қытайдың экономикасы
қарқынды дамығанымен, ол елде де ... ... бар ... ... ... экономикалық
көрсеткіштер өскенімен, өмір сүру деңгейнің төмендігі Қытай
елінің басты ... тиіс ... бірі ... ... ... тізімі
1. Селищев А.С., Селищев Н.А. Китайская экономика в XXI ... ... ... 2004. – 240с.: ... ... ... “Синь син” 1999 год
3. Мейірманова Г.А. ... ... ... ... ... Тарих сериясы -
2002 жыл -№1-115-117- беттер.
4. Ли Ли и Кондрашова Л. ... прав ... ... ... и ... ... ... год-№ 2-24-30-стр.
5. Справочник - Китай//издательство “Синь син” 2004 год
6. Яо Цзинъюань: новые проблемы, стоящие ... ... - ... Чжоу ... ... реформа в Китае: достижения и
задачи - http://chinapro.ru
8. Дорога в Поднебесную: Made in China - ... Хуан ... ... ... и ... ... - ... Рахимов Р.К. Современная ситуация в ... ... год- №3-4 -124-128 ... Қаражанова Ж. Қ. Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық
Республикасының сауда-экономикалық ... ... ... - 2005жыл - №3(38) – 89-92-беттер
12. Садуақасов А. Қытай экономикасның құпиясы неде?//Дала мен
қала - 2005 ... ... ... үлесі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қытай экономикасының дамуы және әлемдік экономикадағы рөлі60 бет
Франция, АҚШ, Қытай қаржы нарығы15 бет
Қ.Шабданұлы "Қылмыс" романын талдау10 бет
Қазақстандағы жоғары мектептің жағдайы және дамуы15 бет
XXI ғасырдағы Қазақстан Республикасы экономикасының дамуы19 бет
Агробизнес экономикасының негіздері15 бет
Аймақ экономикасын мемлекеттік реттеу16 бет
Аймақтар экономикасын мемлекеттік реттеу8 бет
Ауыл шаруашылық салалардың ел экономикасындағы маңыздылығы7 бет
Ашық экономиканы жандандырудағы халықаралық сауда айналымын арттырудың басты маңыздылығы. Қазақстан экономикасын дамытудың тиімді механизмі34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь