Батыс Қазақстан экологиясы мен географиясы

.Кіріспе:
Экология
1.​ Негізгі бөлім

2.​ Климаты

3.​ Рельефі

4.​ Геологиялық құрылысы

5.​ Өзендері мен көлдері

6.​ Жер асты суы мен топырағы

7.​ Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

Қорытынды:

Табиғи қорлар мен ортаны қорғау

Пайдаланған әдебиеттер
Қазіргі әлемде экологиялық проблемалар өзінің қоғамдық мәні жағынан алдыңғы қатардағы мәселелердің біріне айналды, тіпті ядролық соғыс қауіпі де оның көлеңкесінде қалып қойды. Адамның шаруашылық іс-әрекетінің қауырт дамуы, айналадағы ортаға үдемелі, көбіне бүлдірушілік сипатта әсер етуде. Адамның табиғатқа әсері мыңдаған жылдар бойында қалыптасқан табиғи жүйелерді өзгерту, сондай-ақ, топырақты, су көздерін, ауаны ластау арқылы жүзеге асуда. Бұл табиғат ахуалының күрт төмендеуіне әкеліп соқты, көп жағдайларда орны толмас зардаптар қалдырды. Экологиялық дағдарыс шын мәніндегі қауіпті төндіріп отыр: іс жүзінде тез өріс алып бара жатқан дағдарыстық жағдайларды кез келген аймақтардан көруге болады.
1992 ж. табиғатты қорғау жөніндегі облыстық мемлекеттік комитет негізінде құрылды. Ол комитет 1991-92 ж. “Экология және табиғатты пайдалану жөніндегі облыстық комитет” деп аталды. Экология және биоресурстар жөніндегі облыстық басқарманың негізгі міндеті-облыста табиғатты қорғау жөнінде, бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізу, табиғи ресурстарды пайдалану және оларды қалпына келтіруді реттеп отыру; облыс ауқымындағы табиғатты қорғау жұмыстарын үйлестіру, “Қазақстан Республикасындағы қоршаған табиғи ортаны қорғау жөніндегі” заң талаптарының сақталуын ұйымдастыру және бақылау. Қоршаған ортаның күйіне және оның өндіріс пен адамдардың тұрмыс-тіршілігіне әсерін талдау үшін 1993 ж. сәуір айында облыста экология мәселелеріне арналған тұңғыш кеңес өтті.
1.​ “Батыс Қазақстан облысы” энциклопедия.
2.​ Бродский А.К. “Жалпы экологияның қысқаша курсы”-Алматы: Ғылым, 1998.
3.​ Беречь природу Семиречья. Экологический курьер-2000 г.
4.​ Исмаилов, Акимова. “Экология”
        
        Жоспар
 
1.Кіріспе:
Экология
1. Негізгі бөлім
2. Климаты
3. Рельефі
4. Геологиялық құрылысы
5. Өзендері мен көлдері
6. Жер асты суы мен топырағы
7. Өсімдіктер мен жануарлар ... ... мен ... ... ... ... ... проблемалар өзінің қоғамдық мәні жағынан
алдыңғы қатардағы мәселелердің біріне ... ... ... соғыс қауіпі
де оның көлеңкесінде қалып қойды. Адамның шаруашылық іс-әрекетінің қауырт
дамуы, айналадағы ортаға ... ... ... ... әсер ... ... әсері мыңдаған жылдар бойында қалыптасқан табиғи
жүйелерді ... ... ... су ... ауаны ластау арқылы
жүзеге асуда. Бұл ... ... күрт ... ... ... ... орны толмас зардаптар қалдырды. Экологиялық дағдарыс ... ... ... ... іс жүзінде тез өріс алып бара ... ... кез ... ... ... болады.
1992 ж. табиғатты қорғау жөніндегі облыстық мемлекеттік комитет негізінде
құрылды. Ол комитет 1991-92 ж. “Экология және табиғатты ... ... ... деп ... Экология және биоресурстар жөніндегі облыстық
басқарманың негізгі міндеті-облыста табиғатты ... ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалану және оларды
қалпына ... ... ... ... ауқымындағы табиғатты қорғау
жұмыстарын үйлестіру, “Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... заң талаптарының сақталуын ұйымдастыру және ... ... ... және оның ... пен ... ... ... үшін 1993 ж. сәуір айында облыста экология мәселелеріне
арналған тұңғыш кеңес өтті.
Климаты. ... ... ... ... үстем болған ... ... тым ... ... басым қалыптасқан және бұл
сипат солтүстік-батыстан оңтүстік–шығысқа қарай күшейе түседі. Континенттік
климат ... күн мен түн, қыс пен ... ауа ... ... ... қыс ... ... тез ауысады. Бүкіл облыс жері
үшін атмосфералық жауыш–шашынның тұрақты болмауы мен ... ... ... мен ашық далада ұлпа қардың жел ... ... ... ауа мен ... тым ... ... ... (өніп-
өсу) кезеңінің өн бойында жер бетіне тікелей күн жарығының өте көп түсуі
және топырақтың ... ... тән. Қысы ... көбіне бұлтты, бұлыңғыр,
бірақ қысқа, ал жаз ыстық және әжептәуір ұзақ болады.
Бүкіл облыс аумағы үшін ... ... ... ... 5,90С ... Қыс маусымы, әдетте, тәуліктік температураның 00С-тан төмендеуінен
басталады; бұл ... ... ... ... айының соңғы
күндерінде, оңтүстігінде 5-10 қарашада болады. Тұрақты қар ... ... ... алғашқы он күндігінде, ал оңтүстүстік
аудандарда ... ... он ... ақырында түзіледі. Қыс ерте
түскен жылдары облыстың солтүстігінде тұрақты қар ... ... ... ал кеш ... жылдары қаңтарда түзіледі. Оның қалыңдығы
облыстың алғашқы ... 25-30 ... және ... бөлігінде 10-20 см-ге
жетеді. Қар суының орташа жылдық қоры ... ... 90 ... 30-55 ... ... жиналады; қар жұқа болған жылдары орташа көп
жылдық қор ... 1,5-2 ... ... ... суық ай – ... бұл айда ... ... солтүстігінде  -14-110С аяз
болады., орташа температура  -12,90С. Қысқы кезеңде облыс ... ағын ... ... ... суықтығы оқта–текте  -30-350С-қа дейін
төмендейді, өте сық күндерде абсолюттік ең төмен температура  ... ... ... ... мен ... 1-3 ... созылатын жылымық болуы
мүмкін.
Қысы айларында желдің қарқыны 4,5-5 м/сек-қа ... ... ... ... ... жел соғып, қарлы боран мен бұрқасын ұйтқиды. Көп ... ... ... ... ... мөлшері облыстың солтүстігінде 30-35
күнге, оңтүстігінде 15-20 күнге жетеді. Ауа температурасының 00С-тан жоғары
тұрақты ... ... ... ... сәуірдің алғашқы бес күндігінде,
оңтүстік  батысында наурыздың үшінші он күндігінің басында ... ... қар ... ... ... су ағып, өзендер ... ... Көп ... ... ... ... Орал
қаласында 24 көкекте ауаның орташа тәуліктік ... ... да, ауыл ... ... басым бөлігі белсенді өсіп-өну
кезеңіне өтеді. Көктем облыста ерте және жаппай
басталады, бірақ күннің жылынуы үнемі ауытқулы болады, ... ... ... ... ... облыстың солтүстігінде 130 күнге, оңтүстігінде
170 күнге дейін жетеді. Кей жылдары аязсыз ... бұл ... ... ... ... ... қуаң әрі ... ашық ауа райы тән. ... ... ... ... ... ... құрайды,   абсолюттік максимум
41-450С ыстыққа жетеді.
Облыс жағдайында топырақтың жеткілікті ылғалданып, егіннен мол өнім жинау
көрсеткіші атмосфералық ... ... ... ... жылдық
мөлшері солтүстігінде 300 мм-ден және оңтүстігінде 140 мм-ге ... ... ... ... үшін ... шама 263 ... ... келеді.
Бірақ жауын–шашын әр жылда әркелкі мөлшерде болады. Агроклиматтық
аудандарда ... ... ... кезеңнің ішінде орташа алғанда
солтүстікте 100-135 мм, ... 90-100 мм ... ... бұл
жылдық жауын – шашыннның 45-55%-і ғана, ал бұл ... ... ... 850 ... оңтүстігінде 1300 ... ... ... ... ішінде жауын–шашын мөлшері өсімдіктің қалыпты өсуі мен
дамуы үшін жеткіліксіз ... оның ... жылы ... жауын–шашын
жоғары температурамен ұштасады да, іс жүзінде өсімдік үшін ... ... ... Жылы кезеңдегі бұлыңғыр күндердің саны айына ... ... ал ... ... ... ... ... кезеңде 3,5-4,5
м/сек. болады. Облыс ауа райы көктем соңында және ерте күз ... аса ... Осы ... ... ... ... және ... артып, аңызақ тұрып, шаңдақ пен құм борататын екпіні 15 м/сек-
тан ... ... ... ... ... ... көк мұз басу, т.б. табиғи
құбылыстар жиілейді.
Рельефі. ... ... ... ... жер ... ... ... Жерінің беткейлік сипаты солтүстік-шығысынан оңтүстік-
батысқа ... ... ... және ... ерекшеліктері жағынан бес ірі
геоморфологиялық ... Орал ... ... үстіртінің батыс бөлігіне,
Жалпы Сырт қыратының оңтүстік бөлігіне, Сырт алды кемеріне, Каспий ... ... мен ... ... орта ағысының аңғарына бөлінеді.
Облыстың солтүстік бөлігін Жалпы Сырттың оңтүстік сілемдері алып жатыр,
оның өзі де ... ... ... ... ... де, өзен аңғарларымен
жекелеген адырларға мүшеленген. ... ... ... ... ... м-ге дейін жетеді және тек кейбір көтеріңкі тұстары ғана 200 ... ... мен ... ... ... Сырт ... өте терең
тілімделген және аллювийлік шөгінділерден түзілген. Облыстың солтүстік –
шығысын Орал таулары ... ... ... ... алып ... ол ... ... су айырығымен және оған ... ... ... ... да ұсақ ... аймақ элементтерімен сәйкес келеді.
Бұл өңір едәуір кең аңғарлар ... ... ... ... м ... ... ... келеді. Орал таулары шеткі үстіртінде,
Ақбұлақ қыстағының оңтүстік-шығыс жағында, теңіз деңгейінен жоғары 263 м
абсолюттік биіктігі бар, ... ... ... облысының ең биік жері-Ақтау
тауы жатыр. Сырт алды кемері Жалпы Сырттың оңтүстік және Орал таулары шеткі
үстіртінің батыс беткейлерін ... бір ... ... Сырт пен ... ... ... екінші жағынан Каспий маңы ойпатының жағына тік
құлама жасап, ендік бағытта тар алқап ретінде созылып жатыр, бұл ... ... ... 45-100 м-ге жетеді. Кемер жер бедері жағынан ... ... ... және ... Сырт пен Орал ... ... ... болмашы мүшеленген су айырығы учаскелеріне бөлінеді. Өзен
аңғарлары түгел ... ... ... ... аумағының басым бөлігі солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай
жалпы еңістенген Каспий маңы ... ... ... шегінде жатыр.
Солтүстігінде ойпаттың  абсолюттік биіктігі 25 м-ге ... де, ... ... ... ... ... Оңтүстігінде, шамамен Тайпақ ауылы
ендігінен бастап ол ... ... ... 10 м-лік Каспий маңы
депрессиясына айналады. ... ... ... ... ... ... ... мүшеленген. Осы жерде Жалпы Сырттан құлаған ... суы ... ... ... айқын бедерленіп
тұр. Облыстың шығысында Орал таулары шеткі үстірті мен Сырт алды ... су ... ... депрессиясы қалыптасқан. Каспий маңы ойпаты
өзендерінің аңғарлары әлсіз тілімделумен сипатталады және тек ... ... ғана ... солтүстіктен оңтүстікке қарай ... ... ... ... ... ... су басып қалатын онша терең ... ... мен ... жиі ... жерінің оңтүстікжәне шығыс бөліктерінде ойдым-ойдым құм басқан шағын
өңірлер бар, негізінен олар ... ... жел ... ... және
қайраң теңіз шөгінділерінен түзілген. Сонымен бірге облыстың ... ... ... ықпалына ұшырағаны байқалады., тұз күмбездері жер
бетінде биіктігі 20-50 м-лік жайпауыт көтеріңкі төбелер күйінле ... ... ... жер қойнауының геологиялық құрылысы Каспий маңы
ойысы мен тұзды ... ... ... ... ... соған негізделеді.
Каспий маңы ойысының солтүтік ... ... ... және ... ... ... күмбездер көтеріле жырымдаған беткейінде
ғана жалаңаштанып, жер бетіне шыққан пермь шөгінділерінен басқа палеозойлық
жыныстар ... 3,5-5 ... ... тереңдікте жатыр және олар солтүстік
аудандардағы бұрғылау ... ғана ... ... ... және артин ярустарына жатады. Әдетте, бұл құмдық-сазды шөгінді
қабаттары бар ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл шөгінділер мұнайлы-газды болып
келеді әрі олардың өнеркәсіптік құндылығы Батыс ... ... ... және ... учаскелерінде дәлелденген. Қарашығанақта мұнай-газ
шоғырлары 4-5 км-де, қалғандарында 3200-3600 м тереңдіктегі қабаттарда
түзілген. Кейінгі ... ... ... ... ... ... ... шөгінділерімен, жоғарғы жағында қызыл түсті құмдақ-
сазды түзілістермен ерекшелінеді. ... ... ... ангидрит және борға
бай тұздармен қабаттаса келіп, тасты тұз, карналий, сильвиннен ... маңы ... ... зонасының тұсында бұлар сыналана сұғынып, бір-
бірімен қабаттасқан сипатта жатады да, орталық бөлігіде тұз ... ... ... ... ... Каспий маңы
ойысының солтүстік бүйірлік зонасында 1 км-ге дейін, орталық жағы мен ... 5 ... одан да ... ... ... деп аталатын
күмбездер арасындағы тұз қабаттары әдетте барынша өте жұқа болып ... ... ... км. Галогенді-сульфатты шөгінділернің
түзілісі жердің терең ... ... тұз ... ... ... ... байланыстырылады. Аймақтағы жоғары пермь шөгіндісі
кірпішті қызыл саз, аргиллит, мол споралы-тозаңды ... ... ... алу үшін минералды шикізат ретінде әбден жарамды саз
бен саздақтар, ... ... ... ал ... өте ... ... бай ... қабаттары кездеседі. Жоғары пермь шөгінділерінің
қалыңдығы тұз ... ... ... ... 2-2,5 ... дейін
болып келеді.
Триас шөгінділері сыртқы түстері жағынан жоғары пермьдіктерге ұқсас келеді,
бірақ литологиялық ... ... ... ... Триастың карбонатты
төменгі бөлігі – вятлуж және ... ... ... қалыптасқан және
жоғарғы бөлігі негізінен аргиллитті, сазды және құмдақты келеді, қалыңдығы-
300-400 м.
Юра шөгінділері ... және ... ... Саз ... ... көмірге  айналған  өсімдік  қалдықтары, моллюскалардың қайраң
сулық фаунасы аралас құмдақ ... ... ... юра ... м. Бор ... ... ... ерекшеленетін
төменгі-құмдақ-саздақ және жоғарғы-карбонатты жеке  қабаттардан тұрады;
карбонатты шөгінділер негізінен ... бор, ... ... теңіз кірпісі, белемнит және аммониттен, фауна қалдықтары
араласқан ... ... Бор ... ... ... шөгінді опоко түріндегі саз, құмдақтардан тұрады. ... ... ... ... ... тек күмбезаралық
кеңістіктеріндеғана сақталып қалған; бұлардың қалыңдығы 400 м-ге ... ... ... және ... ұсақ екі ... тұратын
әлсіз жабысқан қиыршықтастың 3-4 қабатынан қалыптасқан. Конгломератты болуы
олардың құлама тік ... ... ... ... ... м.
Төрттік шөгінділер өзен, көл-батпақты түзілістер болып келеді. Литологиялық
құрамы жағынан аллювийлі және золды ұсақ-малтасты, ... және ... ... м-ге ... ... негізгі су көзі - Жайық өзені болып табылады. Облыс
шегіне Елек поселкесінің батыс ... ... өзен ... бағытқа қарай ағып,
Орал қаласына дейін жетіп, оңтүстікке  шұғыл ... да, ... ... ... ... ... ... ұзындығы-761 км, су жинайтын алабы-
116678 км2. ... ... ... салалары - Елек, Шыңғырлау, Шаған,
Барбастау, Емболат, Быковка, Рубежка, ... ... ... ... ... ... ... бүкіл облыс жерін жер беті ағын суларының жиілігі әр ... ... ... Сол ... өзен торы ... коэффициенті К-
0,54 км/км2 мөлшерімен сипатталады, оң жағалаулық бөліктегі өзен торы
тығыздығының коэффициенті К-0,26 ... ... ... үшін өзен ... ... ... ... Жайықпен қоса есептегенде-0,040 км/
км2 коэффициентпен сипатталады.
Жалпы облыста үлкенді-кішілі 200-ден астам өзен бар, ... 65-і ... ... ... ... ... 10 км-ден аспайтын шағын жылға-
өзендер де баршылық. Ұзындығы 200 км-ден асатын өзен ... ... Елек ... ... тек ... ... бөлігімен ғана ағады,
олардың жалпы ... ... ... тыс қалыптасады. Өңірдің жер бедері мен
топырақ қабатының ерекшелігіне байланысты көптеген өзендердің арналары ... ... ... ... ... ... ... Жақсыбай-К-1,071, Ащыөзек-К-1,75, Мұқыр-К-1,4-ке ... ... ... таралу коэффициенті 10%; жалпы 150-ге жуық көл
бар, олардың айдындарының аумағы 1532 км2. Облыстың өзен ... ... ... су айдындары көп. Мысалы, Шежін жайылмасы 2200 ... алып ... ... км2, ... – 600-700 км2, ... ал ... 100 ... жуық жерге жайылған.
Облыс аумағында көлдер әркелкі орналасқан: Елек ... ... ... ... аса , жақсыбайалабында 5-6 шағын көл
бар. Ойыл ... ... ... ... км2. Бұл ... ... ... өзендердің алаптарында орналасқан. Облыстың оңтүстік-
батысбөлігі ... ... ... ... ... ... Көшім және Мұқыр өзендерінің сағалық жағында, Қарөзен, Сарыөзен
сағаларында шоғырланған. Бұлардың арасында 200 км2 ауданды алып ... ... ... ... ... бөліп атауға болады. Облыстың
осы бөлігінде су айдыны 1-ден 4 км2–ге дейінгі тұзды, кеуіп қалатын көлдер
көп, ... ... ... 72 км2 ... ... бар. ... ең терең әрі
ауқымды су айдыны-Шалқар көлі, ауданы-242 км2.
Жерасты суы. Шаруашылық қажетіне және ... ... ... тұщы су
қоры облыс қойнауындағы негізінен төрттік, жоғары плиоцендік жыныстар мен
палеолен-бор шөгінділерінің ... ... ... ... ... ... ... 366,8 мың м3/тәулік, оның ішінде
өнеркәсіптік А+В ... ... 322,8 мың ... ... бекітілген 22 жерасты су көзі анықталды.
Облыс қойнауында жерасты сулары біркелкі таралмаған: ... ... ... тек 5 кен ғана ... ... ... ... көпшілігі Жайық және басқа өзендердің аңғарларындағы ... ... ... ең ... ... ... Бөрлі,
Серебряков, Тоқпай, Январцев, Жарсауыт кендері. Бұлардың бәрі қалыңлығы 10-
нан 25 м-ге ... орта және ... ... ... ... ... дебиті-5-тен 25 л/с-қа дейін.
Топырақ асты суларының жату тереңдігі-3-10 ... ... ... ... асты ... гидравликалық ағынының жатыс бағыты тығыз байланысты
келетіні байқалады.
Облыстың оңтүстік бөлігіндегі Аймекен жерасты, ... ... ... ... су ... бар. ... су алқаптарының қорлары төменгі-
жоғары төрттік кезеңнің ... ... ... ... Су ... құм ... қалыңдығы бұл жерде 10-нан 31 м-
ге жетеді. Арынсыз деңгейдің жату ... м. Тұщы ... ... ... ... ... аллювий кендеріндегі жерасты суларының
бекітілген жалпы қоры-33,6 мың м3/тәулік. Барланып, табылған кендердіңбасқа
типтерінің ішінен игерілу ... 1,3 және 1,7 мың ... ... ... ... Каменка, Ақсай, Люсен бұлақтарын айырықша
атауға болады, бұлардың ... осы ... ... қамтамасыз етіледі
және қорлары қалыңдығы 9-10 м ... Сырт түбі ... ... ... л/с, ... 30-40 ... ... емес. Суы тұщы,
пайдаланылып жүрген ауыз судың мемлекеттік стандартына сәйкес келеді.
Топырағы. Облыстың ... ... ... ... ... қара және ... ... жауып жатыр. Ара-тұра бұлардың арасында жер бетіне шығып
жатқан пермь саздары мен ... ... ... ... ... топырақтар жолағы кездеседі. Облыстың Сырттық шығысын
ала Ойылға ... ... ... ... қызыл-қоңыр топырақ алқабы созылып
жатыр, бұлардың кейбір тұстарына саздақ және ... ... ашық ... ... ... сұғына ене түскен. Өзен аңғарларын бойлай ойдым-
ойдым сортаңдар түзілген.
Каспий маңы ойпаты шегінде ала-құла ... ... ... Сырт
алдындағы қыраттарға жапсарлас жатқан ойпатта қызыл-қоңыр және ашық қызыл-
қоңыр ойдымдармен алмасып келген күңгірт ... ... ... ... таралу шегі шамамен Көшім тоқтау дәуіріндегі ... ... ... ... ... Бұл ... ойдым-ойдым
сортаңдар кездеседі. Эльтон және Қараөзен, Сарыөзен су ... ... ... сол ... кейбір жерлерді ашық қызыл-қоңыр, ... ... ... ... ... ... бұлардың арасында
қызыл-қоңыр топырақ басым келеді. Бұл ... ... ... ... 40% ... жылжыған сайын топырақ құрамы жеңілдей түседі, саздақ құмайтқа
ауыса береді, құмақты ашық қызыл-қоңыр топырақ бұл жерде бір ... ... ... ... ... Аралсор-Пятимар-Қаршы-Өлеңтіге дейінгі
табиғи шектен оңтүстікке қарай ойысқан сайын дала бедері тегістеле түседі.
Жолшыбай далалық ойпаң ... ... ... ... ... ... ... және ашық қоңырқай топырақ түрлері облыстың  оңтүстік шекарасын
бойлай ойдым-ойдым болып ... ... ... Хаки ... таман орналасқан, ал қалғандары Аралсордың оңтүстік шетінен
Көшім сағасына, Тайпаққа қарай үздік-үздік жолақ болып өтеді. ... ... ... ... көлінің солтүстігінен Бүйрек құмдарына бағытталады.
Қоңыр топырақты алаптың оңтүстік ... ... құмы ... ... ... ... 106 тұқымдасқа жатқызылатын гүлді
өсімдіктердің ... жуық ... ... ... күрделі гүлді, атбас
бұршақты, астық тұқымдас, көкпек, зиягүл түрлері бар. ... ... ... ... ... ... ... майысқақ
боз, Еділ майқарағайы және т.б. Облыстың өсімдік жамылғысында үш белдем
элементі ... ... ... дала ... ... орталықтың
едәуір бөлігі шөл дала немесе шөлейіт белдемге енеді, ал оңтүстік аудандар
шөлдің солтүстік ... ... ... ... ... бір ... ... басым болғаны байқалады, бірақ оны пайдалану құбылысы етек
жаюда. Негізінен нағыз дала зонасы облыстың солтүстік ... алып ... бұл өңір боз әрі ... дала ... ... даланың оңтүстік шегі Еруслан бастауынан Қараөзен және Сарыөзен арқылы,
Ершов кентінен 2025 км оңтүстікке, одан әрі Жалпы Сырт ... ... ... ... ... ... ... солтүстік жағалауымен, содан
соң Елек және Қобда су ... бөле ... ... ... ... ... әр ... түрлерімен қатар қылтанақсыз арпабас, беде, түнгі шегіргүл,
дала шиесі, талбұршақ және т.б. кездеседі.
Боз дала белдемі оңтүстікке ... ... дала ... ... ... айырықша басым болғанымен, оған әр түрлі боз араласқан. ... шөп ... азая ... ... оның ... ... аласа
бадам, шайқурай, тобылғы, бұл өсімдіктер ойпаңдарда оқшаулана біткен, осы
арқылы дала көркін ала-құла етіп ... ... ... ... ... ... бозы өседі.
Ірі ойпаңдарда бидайық, сұлыбас және түлкіқұйрықты шалғындық ... ... ... ... ақшагүл аралас өседі.
Шөл дала облыстың үлкен бөлігін қамтиды. Солтүстікте бетегелі ... ... ... ... ... ... ... Нарын
құмдарына және қоңыр топырақты кең-байтақ  ақ және қара жусанды шөлдерге
жалғасады. Шөл ... ... ... ... ... ... ... Қамыс-Самар көлдері арқылы одан әрі Саралжын мен Бесқұдық
қыстауына, одан ... ... ... қара ... ... ... ... де,
Жайықтың сол жағында оңтүстікке қарай Базартөбеге дейін ... сол ... көлі мен ... ... қарай бағыт алады. Бұл өңірдегі шөл
дала табиғи ерекшеліктеріне қарай кейде ала құм ... ... дала деп ... ... ... ... құм ... шетін бойлай топырақтың
күшті  сортаңдануымен байланысты ақ ... шөл ... Бұл ... пен ... мол, ал ... тез қурап кететін эфемерлер өседі.
Сортаңдардағы қара жусанды шөл облыстың ... ... ... ... ... Аралсор маңында, Итмұрын көлінің ... ... ... ... Бұл ... қара ... аралас ебелек,
итсигек, көктемде қоңырбас пен мортық көп ... Сор ... ... ... жайылмасының, Казталов, Қаратөбе және Ақжайық аудандарының
оңтүстігіндегі кең-байтақ өңірді алып ... ... ... ... ... сораң, ақмамық, бидайық, қияқ, мортық ... ... ... ... шөл ... облыстың оңтүстік аудандарында
ойдым-ойдым болып кездеседі. ... ... ... Жәнібек аудандарында,
Қаратөбе, шыңғырлау маңында көшпелі сусымалы құм массивтері бар. Әдетте,
бұлар әлі өсімдікпен ... ... ... ... ... өсімдік жамылғысымен қатар
көлтабандық, жайылмалық шалғын, кейде сирек орман-тоғай алқаптары ... ... мен Дүре ... ... ... ... ... және т.б. өзен сағаларын ... ... т.б. ... ... ... ... жатыр. Далалық жайылмалар төңірегіндегі сортаң
топырақта негізінен ақмамықты көлтабан шалғындары жиі ... ... ... ... ... ... және шырынды сораң өсімдік
өскен. Қамыс-Самар көлдерінің алаптарында, Жақсыбай жайылмасында ... ... ... ... ... шалғындар. Жайықтың
төңірегінен биіктеу белесті-жалды ... ... ... ... ... аралас өскен шалғын көп ... ... ... миямен араласа бидайық, сұлыбас өседі. Жайылмалардың ең
төмен учаскелерін өлең шөбі басым батпақты шалғындар алып ... ... ... ... ... дала тоғайларының негізінен
қосымша ылғалды белдемдерге ұштасып келетіні анықталды. Облыстағы ... ... ... ... бұталы алқап және
көлтабан ойпаңдарындағы массивтер түрінде өскен; жайылмалық тоғай ... ... ... ... ... ... бұталы үйеңкі, шегіршін,
қайың, емен ағаштары ұзақ уақыт суда ... ... ... тоғай шегі оңтүстікке қарай сұғына ... ... ... ... ... ... ... аумағында сүтқоректілердің 70 түрі, құстардың 310-
ға жуық, рептилияның 19, қос мекенділердің 7, балықтардың 51, әр ... ... түрі және ... ... ... өздерінің алуан түрлілігімен ерекшеленетін кеміргіштер де
бар. Олардың ... ... ... ... ... ... ... атжалман мен кәдімгі соқыртышқан кеңінен таралған. Қамысты-
қоғалы қалың нудың арасында, кейбір өзендер мен ірі ... су  ... ... ескі ... ... ... кездесе бастады.
Орқоян кең тараған, ал облыстың ... ... ... мен ... ... ... ... түлкі, аққұлақ, ақкіс
мекендейді, ... ... дала ... мен ... ... шұбаркүзенді
көруге болады, оңтүстік-батыстағы адырлы құмдарда жабайы мысық бар, ... ... ... тәрізді ит кездеседі. Оқта-текте тоғай тауығы, кәмшат,
еуропа қара ... ... ... ... ... Жәндік
қоректілерден кәдімгі және құлақты кірпі, жертесердің бірнеше ... ... ... ... ... ... киік көп ... Жайылмалық орман-тоғайларда бұлан мен елік
мекендейді. Құстардың ... ең көбі ... ... ... ... сарышымшық, қызылқұйрық, мақтанторғай, құрқылтай,
барқылдақ торғай кездеседі. Орман алаңқайларында сұлусары, ... ... өзен ... ескі ... ... ... ... жасымықторғай, Жайық жайылмасының солтүстік ... ... ... ... мен ... ... ... түр құрамы едәуір тапшы,
негізінен алғанда бозторғай мен тастақторғай, бұталы ойпаңдардың ... ... ... ... ғана кездеседі. Түрінің саны жағынан
балықшылар екінші орын алады. Шалғын мен суат ... ұя ... ... ... шалғыншы басқаларға қарағанда жиі көзге түседі, батпақты
жерлерде бірқазан мекендейді. Шағалалардан көл ... ... ... ... қаз ... мен ... үйрек, ішінара тырна кездеседі. Ұя
салатындардан ең көп тарағаны барқылдақ сұр ... ... және ... сүңгуір үйрек, су айдындарында сұр және ақ ... ... ... үлкен және көкбас сұқсыр үйрек ұялайды, ... ... ұшып бара ... олар ... Биік шөп ... безгелдек, кейде
дуадақ та кездеседі. Жыртқыш құстардан ашық далалық жерлерде дала бүркіті,
қарақұс, дала ... ... ... тәрізділерден сұр кекілік,
шалғындарда бөдене мекендейді, су жағалап ... ... ... ... ... ... 10 ... жыланның 8 түрі мен тасбақа
бар.
Облыстың өзендері мен көлдері өздерінің ... ... және ... ... Ең көбі тұқы ... олардың ішінде әсіресе
жерсінгендері-ақамур мен ... Тұщы ... ... ... ... ... т.б. кездеседі. Жайық өзені аса ... ... ... ішінде буынаяқтылары, әсіресе жәндіктер көп және қоңыздар
басым болып табылады. Көбелектер отрядының 400-ге жуық түрі бар, ... тік ... және ... ... 150-200 түрден саналады. Әр
түрлі типтегі омыртқасыздар ... ... ... ... ... ... мен ірі ... өрмекші, кенелердің 100-ден
астам түрі бар. Су түбін мекендеушілерден, әдетте, әр ... ... мен ... ... ... ... кездеседі.
Планктонның негізгі массасын шаян тәрізділер, қарапайымдар, жәндіктердің
дернәсілдері, ... және ... ... ... мен ... ... ... Облыста 1962 ж. табиғат қорғау
қоғамы құрылды. Негізгі мақсаты: табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... ... қадағалау, облыс аумағында экологиялық жұмыс жүргізу. ... ... ... 130 ... астам мүшесі болды. ... ... ... “Табиғаттың жас достары слеті”, “Жас
натуралистер мен ... ... т.б. ... ... ... көздері мен табиғи ортаның тазалығын сақтау ... ... ... 7,5 мың ... 20 мың м3–не дейін жететін 56 тазалау қондырғысы
жұмыс істейді. Өсімдіктер мен ... ... ... және ... ... ... ... үлкен назар аударылуда. Осы ... ... үш ... ... ... - ... ... қорықшалары. Қазақстанның «Қызыл кітабына» енген өсімдіктер мен
жануарлардың  түр ... ... ... ... ... Нарын, Шалқар
шұраттарындағы табиғат ескерткіштерінің мәні де зор. Қарашығанақ газ-
конденсат кені маңында ... ... ... ... ... іске ... ... “Батыс Қазақстан облысы” энциклопедия.
2. Бродский А.К. “Жалпы экологияның қысқаша курсы”-Алматы: Ғылым, 1998.
3. Беречь природу Семиречья. Экологический курьер-2000 г.
4. ... ... ...

Пән: Экономикалық география
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ресейдің Солтүстік-Батыс ауданы27 бет
Қытай20 бет
Әскери-космостық кешеннің Ресей және Қазақстан Республикасы территориясындағы орналасуы және әрекеттері60 бет
Батыс еуропа аймағына экономикалық – географиялық сипаттама23 бет
Батыс Тянь-Шань флорасы. Батыс Тянь-Шаньның физико-географиялық жағдайы14 бет
«Ядролық дәуірдегі геосаясат»5 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Батыс Қазақстан ауданы39 бет
Еуразияның физикалық географиялық сипаттамасы47 бет
Италия11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь