Мемлекеттік қаржылық бақылауды жетілдіру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

1 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.1 Қаржылық бақылаудың экономикалық мәні мен мазмұны ... ... ... ... .. 8
1.2 Мемлекеттік қаржылық бақылаудың сыныптамасы мен әдістері ... ... 18
1.3 Қаржылық бақылауды мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 23

2 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛУЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
30
2.1 Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
30
2.2 Бюджеттік бағдарламалар бойынша шығындарын талдау ... ... ... ... .. 39
2.3 Игерілмеген бюджет қаражатын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 50

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУ ФУНКЦИЯСЫН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 68

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Нарық экономикасында мемлекеттің қаржы ресурстарын, әсіресе, республикалық бюджет қаражатын тиімді пайдалану және бақылау проблемалары Қазақстан үшін өзекті мәселе болып табылады. Өйткені бюджет қаражатын пайдалану және мемлекеттік қаржы ресурстарын басқаруға байланысты қабылданған басқару шешімдерінің орындау тиімділігінің деңгейі елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттарына қол жеткізуіне және оның қаржы-бюджеттік жүйесін тұрақтандыруды қамтамасыз етуіне ықпалын тигізеді.
Президенттің Қазақстан халқына арналған «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауы еліміздің ұзақ мерзімді кезеңге арналған бағытын айқындайтын оның жаңа даму кезеңінің бастауы саналады. Мемлекет басшысы айқындап берген еліміздің саяси бағыт-бағдарын əрі қарай іске асыру мемлекеттік басқару органдары мен бүкіл қоғам тарапынан барынша күш жұмсауды талап етеді. Осыған орай, бюджет қаражатының жұмсалуына тəуелсіз сыртқы бақылауды жүзеге асыратын Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі Есеп комитетіне айрықша міндет жүктеліп отыр. Еліміздің жоғары қаржы бақылау органының жауапкершілігі аясына ұлттық ресурстарды басқаруға байланысты мемлекеттің қызметі кіреді. Атап айтқанда, бюджет-қаржы процесін бақылау, мемлекет қаражатының ұқыпты əрі тиімді пайдаланылуын қадағалау[1].
Қаржылық бақылау – қаржылық құжаттардың сенімділігін, шаруашылық заңдылықтарын сақтау, әр түрлі шаруашылық деңгейіндегі экономикалық құрылымдарды басқару тетіктерінің дұрыстығын тексеру болып табылады.
Мемлекеттік қаржылық бақылау органдарының жүйесін, яғни Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп ұйымы, мәслихаттардың тексеру комиссиялары, Қазақстан Республикасының Үкіметі уәкілеттік берген ішкі бақылау жөніндегі орган, орталық мемлекеттік органдардың ішкі бақылау қызметтері, облыстық бюджеттен, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеттерінен қаржыландырылатын атқарушы органдардың ішкі бақылау қызметтері құрайды.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің қаржылық бақылау мен мемлекеттік сатып алу ұйымының негізгі мақсаты – республикалық бюджетте ішкі бақылауды орындау және жергілікті бюджетте сыртқы бақылаудың орындалуын жүзеге асыру, жүйелі тексерудің дұрыс құрылуымен, республикалық бюджеттен қаржыландыратын, мемлекеттік мекемелердің қаржыландыру жоспарын (шығындар сметасы) бекіту, мемлекеттік ұйымдардың таза табыс үлесін тиісті бюджеттерге толық және уақтылы аударуы мен шаруашылық серіктестіктердің табысты мемлекет үлесіне, ал акционерлік қоғам акция пакетіне қоғамдардың дивиденд есептелуіне бақылау жүргізу болып табылады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. «Қазақстан – 2050» стратегиясы жаңа Қазақстанның жаңа саяси бағыты – атты Қазақстан халқына Жолдауы. http://inform.kz, 2012жыл.
2. С.М.Өмірбаев, С.Ж. Ынтықбаева, А.А.Адамбекова, Р.С.Парманова. «Мемлекеттік бюджет» – Алматы, 2012 ж., 640 бет
3. С.Құлпыбаев, С.Ж.Ынтықбаева, В.Д. Мельников. «Қаржы» - Алматы, 2011 ж., 97-102 б
4. С. Қуашбаев, Ә.М. Жұманов «Қаржы» - Алматы, 2011 ж. - 676 б.
5. С.Құлпыбаев. «Қаржы теориясы» - Алматы, 2013 ж., 448 бет
6. М.Б.Төреғожина, Экономиканы мемлекеттік реттеу. Оқу құралы. –Алматы, 2008ж. 76-93.
7. А.М.Көкебаева, Е.Ж.Оспанов, Қ.Мырзабекқызы, Г.Д.Алиева. Қаржы. –Түркістан, Тұран 2009ж, 61-197 бет.
8. Омирбаев С.М., Государственный бюджет: Оқу құралы. – Алматы: ТОО РПИК «Дәуір», 2011ж. 145-160.
9. Мырзалиев Б.С., Шеденов Ө.Қ., Дандаева Б.М., Ерманкулова Р.И. Мемлекеттік қаржылық басқару: Оқу құралы. –Түркістан: «Тұран» баспаханасы, 2013. 150-225 бет.
10. www.esep.kz /2012 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы
ЕСЕП КОМИТЕТІ ЕСЕБІНІҢ негізгі қағидалары/
11. ҚР Қаржы Министрлігінің статистикалық бюллетені №180
12. Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің сайты: www.minplan.gov.kz
13. Қаржы Министрлігінің сайты: www.minfin.gov.kz
14. М. В. Мельник, А. С. Пантелеев, А. Л. Звездин. Ревизия и контроль : учебник. — Москва: КНОРУС, 2006. — С. 11 - 91. — 640 с.
15. Ілиясов Қ.Қ.,Бюджет балансы. Бюджет тапшылығы // Қаржы, 2005.185– 223бет.
16. ҚР Қаржы Министрлігінің статистикалық бюллетені №180
17. Өтебаев Б.С., «Мемлекеттік бюджет», Алматы ,2006 жыл – 49 б
18. Финансовая система Казахстана: становление и развитие / Зейнельгабдин, Алтай Болтайханович; . - Астана : КазУЭФиМТ, 2008. – 224 с
19. Загоскина, Зинаида Петровна, «Активизация государственного финансового контроля в управлении экономикой Казахстана» - Астана 2010. - 25c.
20. Оксикбаев, Омархан Нуртаевич, «Государственное управление системой финансового контроля в условиях устойчивого экономического развития» - Алматы, 2010. – 46 с
21. Кыдырбаева, Шолпан Данияровна, «Государственный финансовый контроль в Республике Казахстан: этапы становления и пути развития» - Алматы, 2008. - 30 с.
22. Омаров, Камбар Татибаевич, «Контроль эффективности использования средств республиканского бюджета: теория, практика и приоритеты развития (на примере финансирования автодорожной отрасли Республики Казахстан)» - Астана, 2010. – 24 с
23. Сембеков, Марат Амирович, «Организация системы консолидированного контроля финансовых ресурсов государства в Республике Казахстан» - Караганда, 2009. – 25 с
24. Қазақстан Республикасының статистика агенттігінің ресми сайты www.stat.kz
25. Қазақстан Республикасындағы даму бағдарламарының 2007-2012жж. статистикалық жинағы// ҚР статистика агенттігі, http// www.stat.gov.kz, 2012ж
26. Шыныбекова Д. Аймақтардың жергілікті дамуының бюджеттік бағдарламасының дамуын қаржылық /Д. Шыныбекова //Қазақстан қаржысы. - 2002.- № 3. - 33-36 б.
27. Өңірлік даму министрлігі сайты. http://minregion.gov.kz/
28. Назарбаев Н.А. Индустриально-технологическое развитие Казахстана ради нашего будущего // Казахстанская правда, 15 мая 2009 г.
29. «Қолжетімді тұрғын үй - 2020» бағдарламасын бекіту туралы
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 маусымдағы № 821 Қаулысы
30. «Ақ бұлақ» бағдарламасы бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011жылғы 24 мамырдағы № 570 Қаулысы
31. "Бизнестің жол картасы 2020" бағдарламасын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 13 сәуірдегі № 301 Қаулысы
32. «2010-2014 жылдарға арналған үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасы», Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы.
33. Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігінің 2013 - 2017 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралыҚазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 сәуірдегі № 442 қаулысы.
34. «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ компаниялар тобы http://www.hcsbk.kz/31309
35. Абленов, Дүйсенбек Оңғарұлы «Қаржылық бақылау және басқарушылық аудит: теориясы, әдіснамасы, тәжірбиесі»; . - Алматы :Экономика, 2007. - 544 б.
36. Д. О.Әбленов, Ібірішев Н. Н., Түркебаева Н. М. «Бюджеттік және қаржылық мекемелерде қаржылық бақылау және аудит». - Алматы : 2007. - 127 б.
37. Жүнісов, А. Ж. «Қаржылық бақылау органдарының қаржылық қатынастарды реттеу саласындағы құзыреті» // Қазақстанның ғылымы мен өмірі = Наука и жизнь Казахстана. - 2013. - № 4 (15). - 51-55 б..
38. "Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы" Қазақстан Республикасы Заңының жобасы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1446 қаулысы
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ............................................................................................................
6
1 МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ........................................................................................................
8
1.1 Қаржылық бақылаудың экономикалық мәні мен мазмұны..................
8
1.2 Мемлекеттік қаржылық бақылаудың сыныптамасы мен әдістері.......
18
1.3 Қаржылық бақылауды мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ТАЛДАУ..............................................................................
30
2.1 Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарын талдау...........................................................................................
30
2.2 Бюджеттік бағдарламалар ... ... ... ... ... қаражатын талдау..................................................
50
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУ ФУНКЦИЯСЫН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ.......................................................................................................
55
ҚОРЫТЫНДЫ.................................................................................................
68
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...................................................
71
Кіріспе
Тақырыптың ... ... ... ... ... ресурстарын, әсіресе, республикалық бюджет қаражатын тиімді пайдалану және ... ... ... үшін ... ... ... табылады. Өйткені бюджет қаражатын пайдалану және мемлекеттік қаржы ... ... ... ... ... шешімдерінің орындау тиімділігінің деңгейі елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттарына қол жеткізуіне және оның қаржы-бюджеттік ... ... ... етуіне ықпалын тигізеді.
Президенттің Қазақстан халқына арналған Стратегиясы - қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты>> атты ... ... ұзақ ... ... ... ... ... оның жаңа даму кезеңінің бастауы саналады. Мемлекет басшысы айқындап берген еліміздің саяси бағыт-бағдарын əрі қарай іске ... ... ... ... мен бүкіл қоғам тарапынан барынша күш жұмсауды талап етеді. Осыған орай, бюджет қаражатының жұмсалуына тəуелсіз сыртқы бақылауды жүзеге ... ... ... ... ... жөніндегі Есеп комитетіне айрықша міндет жүктеліп отыр. Еліміздің жоғары қаржы бақылау органының жауапкершілігі аясына ... ... ... ... ... қызметі кіреді. Атап айтқанда, бюджет-қаржы процесін бақылау, мемлекет ... ... əрі ... пайдаланылуын қадағалау[1].
Қаржылық бақылау - қаржылық құжаттардың сенімділігін, шаруашылық заңдылықтарын сақтау, әр түрлі шаруашылық ... ... ... басқару тетіктерінің дұрыстығын тексеру болып табылады.
Мемлекеттік қаржылық бақылау органдарының жүйесін, яғни Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп ұйымы, мәслихаттардың ... ... ... ... Үкіметі уәкілеттік берген ішкі бақылау жөніндегі орган, орталық мемлекеттік органдардың ішкі бақылау қызметтері, облыстық бюджеттен, республикалық маңызы бар ... ... ... ... атқарушы органдардың ішкі бақылау қызметтері құрайды.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің қаржылық бақылау мен мемлекеттік сатып алу ұйымының негізгі ... - ... ... ішкі ... ... және ... бюджетте сыртқы бақылаудың орындалуын жүзеге асыру, жүйелі тексерудің дұрыс құрылуымен, республикалық бюджеттен қаржыландыратын, мемлекеттік ... ... ... ... сметасы) бекіту, мемлекеттік ұйымдардың таза табыс үлесін тиісті бюджеттерге толық және уақтылы аударуы мен шаруашылық серіктестіктердің ... ... ... ал ... ... ... ... қоғамдардың дивиденд есептелуіне бақылау жүргізу болып табылады.
Мемлекеттік қаржылық бақылау - ... ... ... ... ... қана ... сонымен бірге, экономиканың жай-күйіне мониторинг жүргізу, яғни бөлінген қаражатты мемлекеттің қалай пайдаланып жатқанын бағалауға бағытталған іс-шаралар кешені.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік қаржылық ... ... ... ... өзінің қалыптасып, одан әрі даму кезеңінде. Сондықтан, ... озық ... ... отырып, қаржылық бақылаудың қазіргі және тиімді жүйесін ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - Қазақстан Республикасының мемлекеттік қаржылық бақылауының теориялық аспектілерін зерттеу, сонымен қатар Қазақстан ... ... ... ... іске ... механизмі мен жетілдірудің негізгі бағыттарын анықтау болып табылады.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі ... ... ... Мемлекеттік қаржылық бақылаудың экономикалық мәні мен мазмұнын анықтау;
* Мемлекеттік қаржылық бақылаудың сыныптамасы мен әдістерін зерттеу;
* Қаржылық бақылауды ... ... ... қызметін айқындау;
* Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарын талдау;
* Бюджеттік бағдарламалар бойынша шығындарды талдау;
* Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... объектісі - Қазақстан Республикасының бюджет қаражаттарын жұмсалу бағыттары болып табылады.
Дипломдық жұмыста мемлекеттік қаржылық ... ... ... ... және бюджеттік мекемелердегі қызмет барысының негізгі бағдары, қаржылық бақылау қызметінің басты мәселелері және олардың шешімін табудың мүмкін жолдарын қарау ең ... ... ... ... құрылымы кіріспеден, үш бөлім, қорытынды және пайдаланған әдебиеттерден тұрады.
Бірінші бөлімде мемлекеттік қаржылық ... ... мәні мен ... ... ... ... сыныптамасы мен әдістері, қаржылық бақылауды мемлекеттік реттеу туралы ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджет кірістері мен шығыстарын ... және ... ... ... ... талдау жүргізіп, игерілмеген бюджет қаражатын бойынша ақпараттар қарастырылды.
Үшінші бөлімде ... ... даму ... мен ... жолдары туралы баяндалған, автормен негізгі проблемалар анықталынып, шешу жолдары ұсынылды.
1 ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
1.1 Қаржылық бақылаудың экономикалық мәні мен мазмұны
Тәуелсіздікті алған ... ... ... ... ... талаптарға жауап беретін мемлекеттік қаржылық бақылау жүйесін құру жөніндегі жұмыс тұрақты жетілдіріледі.
Мемлекеттік бақылау мемлекеттік басқарудың жалпы және міндетті ... бірі ... әр ... бағыттарда жүзеге асырылады, бірақ мемлекет атынан және мемлекет мүддесін қорғайды. Мемлекеттік басқарудың әр түрлі аспектіде қарастыруға болады: әкімшілік, қаржы, экологиялық және т.б. ... ... ... ... ... қызметі сәйкес келеді: әкімшілік, экологиялық және т.б.
Мемлекет әрқашан қаржыны басқарудың тиімді ... ... ... бақылаудың тиімді жүйесін құруға ұмтылған, өйткені оған елдің әл-ауқаты байланысты.
Елдің қаржы ... ... ... ... экономика мен қаржы жүйесінің қалыпты қызмет етуінің маңызды шарты қаржылық ... ... ... ... С.Ж. ... ... Р.С.Парманова авторларының пікірінше,[2]. Жалпы алғанда, қаржылық бақылау экономиканы басқарудың дербес қызметі бола тұрып, басқару объектісіне ықпал нақты нәтижелерін ... ... ... мен ... ... салыстыруда ол басқару циклінің маңызды кезеңі болып табылады, ал бұзушылықтар жағдайлары болған кезде мұндай ауытқуларды жоюдың қажетті шаралары қолданылады.
Әрбір ... ... ... қызметін ұйымдастыру мен жүзеге асыруға қатысты барлық бұйрықтардың нақты ... мен ... ... Бұл жеке ... мен ... лауазымды тұлғаларға, қаржы қызмет саласындағы басқа да ... - жеке және ... ... қатысты. Сол сияқты, мемлекет үшін мемлекеттік ақшаның үнемді, тиімді және оңтайлы қолданылуы өте маңызды. Мемлекет өзінің ... ... ... қажет, өйткені шығындар көп болған сайын, қосымша табыс қажет, яғни қосымша салықтар, ... ... және т.б. Бұл ... ... С.Ж.Ынтықбаева, В.Д. Мельниковтың пікірлеріне жүгінетін болсақ, болып табылады [3].
Мемлекет өзінің ақшасын түрлі ұрлықтан сақтауға, жемқорлық сияқты ... ... ... Қаржылық бақылаудың болмауы, қаржыға экономикалық санат ретінде тек бөлу қызметі емес, сонымен қатар бақылау қызметі тән екендігімен түсіндіріледі. ... ... ... ... ... үшін ... өзінің қаржы құралдарын қолдануы,осы міндеттерді орындау барысында, оның көмегімен оған ... ... ... ... ... қаржылық бақылау саласының зерттеушілері С. Қуашбаевтың, Ә.М. Жұмановтың пікірлері бойынша, ... ... ... 4]. ... ... ... қаржы қызметінің маңызды бағыты болып табылады. Сонымен қатар, ол бүкіл қызметті, оның әрбір элементін қамтиды.
Мемлекеттік қаржылық бақылау кең ... - бұл ... ... ... мен заңсыздыққа жол бермеу жөніндегі мемлекеттік органдардың заңмен белгіленген қызметі:
* ... ... ... және ... ... немесе жанама материалдық залал келтіретін басқа да материалдық ... ... ... мен ... ... ... оның ішінде бюджеттік заңды сақтамау;
* мемлекеттік органдардың қаржы қыметін басқарудың ... ... ... ... ... ішкі ... қаржылық басқарудың мәні қаржы тәртібінде бұзушылықтарды анықтау, оларды жоюды қамтамасыз ету, сонымен қатар олардың туындау факторларын талдау және ... ... ... ... ... ... ... жағымсыз құбылыстарды уақытында анықтауға, жоюға мүмкіндік береді, нәтижесінде елдің экономикалық және әлеуметтік дамудың жолын анықтайды.
Қаржылық бақылаудың белсенді, шығармашылық ұйымдастырылған рөлі ... жеке ... ... ... жүйенің қалыпты іс-әрекетін қамтамасыз ететін фактор ретінде, бақылау қызметі: ауытқуларды анықтау, ауытқу ... ... ... ... ... ... превенция және құқық қорғау қызметтері арқылы қоғамдық қатынастарға ықпал етудің құқықтық құралдарын қолданады.
Ауытқуларды анықтау ... ... кең ... тұрады. Бұл - мемлекеттік бюджеттің қаражатын ... ... ... ... ауытқуларды белгілеу; бюджеттің шығынды бөлігін қолдану мен ... ... ... ... ... ведомстволар, кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы қызметіндегі ауытқулар.
Ауытқулардың себептерін анықтау қызметі. Бұл ... ... ... ... ... ... бір ауытқуларды анықтаған фактілерді зерттеуді білдіреді.
Түзету қызметі. Бюджетті құру және атқару үдерісінде, сонымен қатар кәсіпорын мен ... ... ... үдерісінде анықталған ауытқуларды жою бойынша ұсыныстарды әзірлеу.
Превенция қызметі. Бақылау қызметінің тиімділігін күшейтудің ... мен ... ... алғышарты құқықтық бұзушылықтың алдын алу үшін насихаттық жұмыс болып табылады. Алдын алудың мақсаты - жаңа ... ... ... ... ... мақсатында құқық бұзушылықтың себептерін анықтау мен оларды жою, қоғамда олардың деңгейін төмендету.
Бақылау қызметінде субъектілердің әр түрлілігіне қарамастан олардың барлығы ... ... ... ... ... ... Превенция мақсаттары келесідей үдерістің нәтижесінде жүзеге асырылады:
а) құқық бұзушылық пен кінәлі ... ... ... ... ... ... ... бақылау нәтижелері бойынша қабылданған құқықтық актілерді жүзеге ... онда ... ... ... ... ... жою бойынша ұсыныстар берілген;
в) бақылау органдары нақты алдын алушылық шараларын жүзеге асыруда.
Құқық ... ... ... ... бақылау қызметі едәуір дәрежеде құқық қорғау қызметі болып табылады. Заңдылықты қамтамасыз ету құралы ретінде бұл қызмет лауазымды тұлғалар мен азаматтардың, ... мен ... ... ... ... ... іс - әрекеттерін жоюға бағытталған және заң ... ... ... ... осы ... мемлекеттік немесе қоғамдық ықпал ету шараларын қолданумен байланысты.
Қаржылық бақылаудың негізгі мақсаттары:
* қаржы заңдылығын бұзу фактілері немесе қаржылық құқықтық қатынастар қатысушыларының ... ... ... ... фактілерін анықтау;
* кінәлі адамдарды табу мен оларды заң ... ... ... ... ... жою және осы бұзушылықтардың салдарын жою.
Мемлекеттік қаржылық бақылаудың мақсаттары келесідей негізгі міндеттерді жүзеге асыру мен қамтамасыз етіледі:
* ... ... ... ... ... ... ... қорларды құру, бөлу және қолдану ұйымдастырумен байланысты, қаржы ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу, сонымен қатар елдің ақшалай жүйесінің қалыпты қызмет етуін қамтамасыз ету;
* ... ... ... заңды, мақсатты және оңтайлы қолдануды, сонымен қатар ... ... ... ету;
* қаржы мекемелерінің мемлекет алдындағы өздерінің қаржылық міндеттерін толығымен және уақытында орындалуына жәрдемдесу;
* қаржы тәртібінің бұзуылықтарын жою және ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтың бір жағына айқындайтын қаржы тәртібі күшейе түседі. Қаржы тәртібі - бұл мемлекеттік қаржылай қаражат құру, бөлу және ... ... ... мен ... ... ... қатар мемлекет алдында қаржы міндеттемелерін атқару.
Қаржылық бақылау жүйесі, жалпы алғанда, келесідей элементтерден тұрады:
* ... ... (кім ... ... ... (кімді бақылайды);
* бақылау заты (нені бақылайды);
* бақылау қағидалары;
* ... ... ... ... ... және ... ... нәтижелері бойынша шешімдерді қабылдау;
* бақылау тиімділігін бағалау.
Өзінің кең мағынасында қаржылық бақылау мемлекеттік, сонымен қатар жеке қаражатқа қатысы бар. ... ... ... ... ... ... сөз тек ... қаржылық бақылау туралы болуы мүмкін.
Бірақ бақылау тек мемлекеттік қаржы органдарымен ғана жүзеге ... ... сөз ... Шет елде мемлекет қаржылық тексеруді жүргізу үшін мемлекеттік емес ұйымдарды тартумен айналысады. Мұндай бақылау деп аталады.
Заманауи тәжибеде мемлекеттік құрылыс ... ... ... ... ... және тікелей қатысатын, қоғамның арнайы дербес ұйымдар жүйесін дамытуда кең қолданысқа ие болады. Бұл үрдістегі әкімші рөлді ... ... мен ... ... емес ... қоғамдық бірлестіктер және т.б. алады.
Осылайша, мемлекеттік қаржылық бақылаудың субъектілері бақылауды жүзеге асыратын тиісті билік өкілеттіктері бар тікелей мемлекеттік органдары, немесе ... ... ... ... ... ... ... ететін мемлекеттік емес субъектілер болып табылады, олардың билік өкілеттіктері осы тапсырыс негізінде туындайды. Яғни тексерілетін объект үшін ол ... ... рөлі ... ... емес ... ... мен ... ең алдымен, мемлекет алдында өздерінің қаржы міндеттемелерін атқаруды тексеру тұрғысынан, оның ішінде бюджеттік бағдарламалар аясында алынған мемлекеттік ... ... және ... ... мен ... ... бойынша міндеттемелер саласында ерекше орын алатын мемлекеттік қаржылық бақылаудың объектісі болып табылады. Тексеру осы объектілердің қаржы заңдарының бұйрықтарын ... ... ... ... яғни ... ... ... кәсіпорындар мен мекемелер тек заңға сәйкестігіне ғана емес, сонымен қатар меншік ... ... ... ... ... ... ... жұмсаудың оңтайлылығын тексереді және қаржы нәтижелілігі тұрғысынан істі жалпы жүргізуді бақылайды.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және тиімді атқарылуына қарай тексеріледі.
Мемлекеттік қаржылық бақылаудың заты қаржы субъектілері ретінде өздерінің міндеттемелерін сақтау жағынан осы бақылау объектілерінің жүріс тұрысы ... ... ... затының кеңдігі осы бақылау объектісі ретінде қандай орган болғанына байланысты: мемлекеттіңк немесе мемлекеттік емес субъектілер. Егер қаржылық бақылау объектісі мемлекеттік емес ұйым ... онда ... ... мемлекет алдындағы өзінің қаржы міндеттемелердің сақталуы болып табылады. Шаруашылық қызмет сұрақтары, жеке меншік ... ... ... ... және ... бөлу мен қолдануға қатысты тексерілмейді.
Егер қаржылық бақылаудың объектісі мемлекеттік кәсіпорын немесе мекеме болатын болса, онда бақылау ... ... ... - ... ... ... ... орындаудан басқа, ақшалай операциялардың тиімділігі мен орындылығына тексеріледі, өйткені мемлекет сол кәсіпорындар мен ... ... ... ... иесі ... ... және ол қаражаттың заңды, тиімді және оңтайлы қолданылуы аса маңызды.
Азаматтар әдетте қаржылық бақылаудың объектісінің салық төлеушілері ... ... яғни бұл ... пәні ... ... салық міндеттемелерді орындау болып табылады.
Мемлекеттік қаржылық бақылаудың пәні ақша немесе бақылау объектісінің шаруашылық қызметі емес, мемлекет ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттік қаржылық бақылаудың мақсаттары мен міндеттеріне жетудің негізгі шарты жалпы ... ... ... ... ... болып табылатын қағидаларды сақтау болып табылады.(Сурет 1.)
Сурет 1.Қаржылық бақылаудың қағидалары
Алынған көзі. С.М.Өмірбаев, С.Ж. ... ... ... - ... 2012 ж ... қағидасы. Қаржылық бақылау органдары тексеретін заңды және жеке тұлғалармен байланысты ұйымдастырушылық, функционалдық, материалдық және басқа сипаттағы тәуелсіздікке ие ... ... ... қаржылық бақылау органдарының қызметін реттейтін заңда бекітілуі қажет.
Тәуелсіздік белгілері бір құқықтар мен міндеттемелердің нақтылығы мен баламалылығымен сипатталады. Ол ... ... ... пен бастаманың жоғары дәрежесінде жұмыс істеуге, ақиқат қорытынды беруге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... қызметкерлері, басшыларына тәуелсіз болуы қажет.
Мемлекеттік қаржы бақылаушыларының ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру, құқықтық мәртебенің кепілдіктері, мемлекеттік қорғау шаралары, өтемеқы және т.б. ... ... ... сол ... ... ... органдары қаржыландыру көздері болып табылады: жүйенің қаржыландырылуы бюджеттік болуы тиіс және жеке ... ... ... арасында келесідей көзқарас қалыптасқан, яғни қаржылық бақылау органның тәуелсіздігі төмендегілерді анықтауға құқылы:
* ... ... ... пәнін;
* бақылау әдістерін;
* есептердің мазмұны мен нысандарын. ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар.
Жариялылық қағидасы. Қаржылық бақылаудың жариялылығы - ... ... ... қажетті белгісі, өйткені бақылау қоғамды мемлекеттік басқарудағы істердің нақты жағдайы туралы ақпарат береді.
Жариялық қағидасы қаржылық бақылау органы қызметінің ашықтығын, әрбір ... ... ... нәтижелері туралы ақпаратқа қол жетімділігін қарастырады. Баспасөзде тексерулердің нәтижелері бойынша есеп материалдары туралы ақпаратты ғана емес, ... ... ... ... оның ... ... тәртіп бұзушыларды жою бойынша қабылданған шараларды белгілеумен атқарушы билік органдарының ресми жауаптары да ... ... ... ... үшін ... ... бұқаралық ақапарат құралдарымен тығыз байланыс орнатулары қажет (радио, теледидар т.б.).
Осының барлығы ... ... ... үшін тек ... ... органдары алдында ғана емес, сонымен қатар қоғам алдында жауап ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді, олардың абыройын бұзады. Бақылау нәтижелерін жариялау қоғамда оның ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Заңдылық қағидасы. Мемлекеттік қаржылық бақылау өзінің бастамасын Қазақстан Республикасының заңынан алады. Қаржылық бақылау органдарының ... ... ... ... және ... - ... актілерге сәйкес болу қажет және бақыланатын субъектілердің ... ... ... ... қажет.
Заңдылық қағидасы келесілерді қарастырады:
* мемлекеттік қаржылық бақылаудың нормативтік - заң базасы мен Қазақстан Республикасы заңының сапасы, яғни қоғамдық дамудың ... ... ... ... ... ... күшейту және үдету;
* қаржылық бақылау органдары, олардың өкілдері, сонымен қатар олармен құқықтық қатынастары бар барлық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бақылаушылармен қатар бақыланатын субъектілерді қамтитын жүйелі түсінік.
Ақиқаттылық қағидасы. Бақылаушылардың қорытындылары, сонымен қатар тексерулерді жоспарлау мен ... ... ... ... да ... түсінігі болмауы қажет. Осылайша, бақылау шараларын жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... да бір ... аспектілердің болуы туралы жалған сенімнің болуына жол бермеу.
Тексерулердің нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... ... материалдарымен негізделіп, расталуы қажет. Мұнда ақпараттың сапасы туралы келесідей критерийлер бойынша бағалауға болады: ... ... ... шынайлығы, уақыттылығы, талдамалылығы, ұйымдастырушылығы.
Жауапкершілік қағидасы. Бұл қағиданы екі ... ... ... бақылаушылардың жауапкершілігі - әрбір бақылаушы өзіне жүктелген бақылау қызметтері мен тапсырмалары үшін жауапты болуы қажет ... ... және т.б.). ... ... ... бақылау қызметіне қатысты белгіленуі қажет, нақты субъектіге ресми негізде бекітілуі тиіс. Басқа жағдайда субъект бақылауды қажетті ... ... ... бақылаушылардың жауапкершілігінің маңызы өте зор, өйткені мемлекеттік экономикалық қауіпсіздік пен қоғамдық әл - ... ... ... қорытындыларына тікелей байланысты.
* бақыланатын объектілердің жауапкершілігі - ... ... ... ... ... кінәлі тұлғалары өздерінің жасаған заң бұзушылықтарына қарау жауапкершілігі болуы қажет.
Теңгерімділік қағидасы. Бұл қағида жауапкешілік қағидасымен байланысты. Теңгерімділік дегеніміз, ... ... ... үшін ... ... ... ... қызметтеріне қатысты нұсқама бермеу. Белгілі бір қызметімен байланыссыз қаражат болмауы тиіс. Басқаша айтқада, ... ... ... ... ... мен мүмкіндіктердің тиісті көлемі анықталуы тиіс.
Жүйелілік қағидасы. Мемлекеттік қаржылық бақылау органдары жүйесінің болуын қарастырады. Бірақ жүйені құрастырушы элемент біреуден көп ... ... яғни жүйе ... ... ... ... ... болуы міндетті емес. Билік буынын желісінде туындайтын бақылау органдарының ... ... жол ... ... ... ... ... үйлесімі нақты жағдайларға байланысты.
Заманауи қоғамда демократялық үрдістердің дамуы мемлекеттік қаржылық бақылауды ұйымдастыруға қолданатын тәсілдемелерді түрлендірді. Осылайша, бүгінгі таңда оның ... ... жеке ... сонымен қатар заңды тұлғалар негізінде үкіметтік емес ұйымдардың ... ... ... ... бақылау мемлекеттің қаржы саясатын жеңісті іске асыруға ықпал етеді, халық шаруашылығының барлық сфералары мен буындарында қаржы ресурстарын ... ... мен ... ... ... етеді. Бұл қадағалау емес, құнды бөлу мен экономикалық және әлеуметтік мүдделерді қамтамасыз ету сферасында ... ... ... мен ... сақтауды тексеру, оларды қаржы қатынасы облысындағы кәсіпқолардың бағалауы.
Қаржылық бақылаудың ерекшелігі оның ақшалай нысанда іске асырылатындығы мен ... ... ... ... ... техникалық) байланыстылығында.
Қаржылық бақылау мемлекеттің немесе басқа шаруашылық ... ... ... іске асыруға әсер етуге, сонымен қатар халық шаруашылығы салаларында қаржы ресурстарын қалыптастыру процесі мен ... ... ... ... ... ... республикалық, аймақтық деңгей мен заңды тұлға деңгейін қамтитындықтан, қаржылық ... көп ... және ... ... ... Ол ... пен басқа экономикалық субъектілердің мүдделері мен құқықтарын қамтамасыз етеді.
Объективті сипатпен қатар, басқарудың кез келген деңгейіндегі ... ... ... ... ... ол нақты және әрекетті, дауысты, риясыз, әмбебап, алдын алушы сипатта болуы ... ... ... ... ... рөлі анық және оның мәні ... бақылау нақты мақсаттар мен тапсырмаларға ие:
* Әрекеттегі заңдылық пен нормативтік актілердің сақталуын тексру және ... ... ... ету.
* Мемлекеттік ақшалай қаражаттардың заңдылығын, мақсаттылығы мен ұтымды пайдаланылуы мен олардың сақталуын қамтамасыз ету.
* Қаржы қатынасы субъектілерінің мемлекет алдындағы өз ... ... және ... ... әсер ету.
* Шаруашылық субъектілеріне шығындар есебінен есептеулерінің дұрыс әдістемесін, бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... иеліндегі ақшалай ресурстардың құралу және пайдаланылу дұрыстығын тексеру.
* Салықтарды, инвестицияларды, жалақыны, зейнетақыны ... ... ... ... ... орындалуын тексеру.
* Кассалық әне есеп пәндерінің, қаржылық операциялар, есептер мен төлемдер тәртібінің сақталуын, ақшалай қаражаттардың ... ... ... ... бұзылуын жою және алдын алу.
* Қаржы ресурстарының өсуінің, материалдық және ақшалай қаражаттарды тиімдірек және үнемдірек пайдаланудың,шығындарды төмендетудің, ... мен ... ... ішкі ... ... Қаржы ресурстарына қажеттілік пен оларды қаағаттандыру үшін құрылған қорлар мөлшері арасында балансты белгілеуге ... ... ... ... ... ... уақыттылығы мен толықтылығын тексеру.
* Сыртқы экономикалық қызметтің жоғары қайтарымдылығын, оның ішінде валюталық ... ... ... ... көмек.
* Қаржылық құқықтық қатынасқа қатысушылардың өз міндеттемелерін бұзу фактілерін анықтау.
* Айыптыларды анықтау және оларды заңмен белгіленген жауапкершілікке ... ... ... ... пен осы ... ... ... микро және макро деңгейде басқару барысы, қателіктерді жою немесе болдырмау, экономикалық субъектілердің ... ... ... ... ... ... ... алу - қаржылық бақылаудың негізгі мақсаты болып табылады.
Егер бұзушылық анықталса, лауазымды тұлғалар мен ... ... әсер ету ... ... ... пен ... ... залалдардың орнын толтыру, нарықтық экономиканың алдыңғы қатарлы принциптері ретінде келісім шарт ... және ... ... ... негізінде қамтамасыз етіледі. Егер де бұрмалаушылықтар анықталмаса, онда қаржылық бақылау органдары оң ... ... ... бақылау деңгейі жетілдіруді талап етеді, өйткені қаржылық бұзушылықтар саны мен осының салдарынан ... ... өсуі ... бұзушылық қатарына төмендегілерді айтуға болады:
* салық заңдылығын бұзу және көлеңкелі экономикаға кету;
* жеке қатынастарда түзілген бюджеттік қаражаттарды дұрыс ... ... ... ... келтіру және т.б.
Қаржылық бақылауды жетілдіру кез келген деңгейдегі экономикалық субъектілердің ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қаржылық бақылауды жүргізгеннен кейін қолданылатын экономикалық санкциялар өндірістің тиімділігін көтеруге бағытталған экономикалық әсер ету шаралары, қаржы механизмдерінің тетігі ... ... ... жиі ... ... ... жауапкершілікті нығайту, бақылаудың жүргізілетін акциялардың тиімділігін көтеру, сакциялар санын азайту, бірақ олардың ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың күшеюіне қарамастан қаржы пәнін, қаржы заңдарын бұзу салдарының ұлғаю тенденциясы байқалады;жеке және әсіресе мемлекеттік меншікті пайдалануда ... ... жеке ... ... ... салдарынан теріс пайдаланушылық жиіледі. Қаржылық бақылау шаруашылық өмірде ... ... ... ... үшін кедергі ретінде аса қажет.
Мұнда маңызды рөл мемлекетке беріледі. Ол қоғамдық мүдделер мен әлеуметтік ... ... ... өнім ... ... ... экономикалық процестерді реттеу құрлы ретінде қаржылық бақылау нысандарын, әдістері мен ұйымдастыруды тұрақты жетілдіре отырып қаржының бақылау функциясының ... ... ... Республикасында каржылық бақылаудың алдында қоғамның экономикалық өмірінің әртүрлі сегменттерінде ... ... ... ... ... ... ... деңгейі жоғары болған сайын, бақылауды ұйымдастыруға қойылатын талап жоғары және тапсырма күрделі болады.
Қаржылық бақылау объект ретінде ... ... ... қаражаттар қоры нысанында қалыптастыру және пайдалану процестерін, сонымен қатар, құндық категориясы болғандықтан, жалақы төлеумен, өнімнің өзіндік құнымен,пайдамен, негізгі және ... ... ... ... мәмілелермен байланысты ақша қатынасының кең шеңберін қарастырады.
Қаржының бақылау функциясының объектісі болып кәсіпорындар, ұйымдар, мекемелер қызметінің ... ... ... ... ... ... мемлекет пен басқадай экономикалық субъектілердің ақшалай, бөлуші болатын қаржы ресурстарын қалыптастыру және пайдалану процестері табылады және ... ... ... ... ... ... көлемі, өнімнің өзіндік құны,есептелген және төленген салықтар көлемі, баға, пайда, дивиденд және т.б.) сипатталады.
Бақылаудың басты себебі болып есепті құжат есептеледі. Оның ... ... ... тәуелді болады.
Барлық экономикалық субъектілер меншік нысаны мен қаржылық ахуалына тәуелсіз бақыланады.
Қаржылық бақылаудың негізгі объектісі болып заңды тұлғалар табылады, ... ... жеке ... жеке ... қаржылық бақылауға деген қажеттілік өсуде.
Экономикасы дамыған елдерде қаржылық бақылау мемлекеттік және мемлекеттік емес болып бөлінеді [6].
Қорыта келе, мемлекеттік бақылау ... ... ... және ... ... бірі ... әр ... бағыттарда жүзеге асырылады, бірақ мемлекет атынан және мемлекет мүддесін қорғайды. Қаржылық бақылау мемлекеттің қаржы саясатын жеңісті іске ... ... ... халық шаруашылығының барлық сфералары мен буындарында қаржы ... ... ... мен ... пайдалануын қамтамасыз етеді.
1.2 Мемлекеттік қаржылық бақылаудың сыныптамасы мен әдістері
Қаржылық бақылауды сыныптау субъектілердегі айырмашылықтарға, бақылау іс-қимылдарын жүргізудің уақытына, бақылауды ... ... ... ... Осы ... ... қаржылық бақылау үш бағыт бойынша: түрлері, субъектілер оны жүзеге асырудың әдістері бойынша жіктеледі.
Қазақстан Республикасының қазіргі қаржылық бақылау ... оны ... ... ... қарай ( бақылауды жүзеге асыратын органдарға немесе ұйымдарға) жалпы мемлекеттік, қоғамдық және аудиторлық ... ... ... ... ... 1. Түрлері бойынша қаржылық бақылаудың сыныпталуы
Қаржылық бақылау
Жалпымемлекеттік
Қоғамдық
Мемлекеттік
Ведомстволық
Қоғамдық ұйымдардың: кәсіподақтардың, партиялардың, ... ... ... ... ... ... ардагерлердің, түрлі қорлардың бақылауы
Сыртқы
Ішкі
Ішківедомстволық
Парламенттік
(депутаттық)
Бақылау
АУДИТОРЛЫҚ ... ... ... ... С.Ж.Ынтықбаева, В.Д. Мельников. - Алматы, 2011 ж [3].
Жалпымемлекеттік қаржылық бақылау мемлекеттік және ведомстволық бақылау ... ... ... қаржылық бақылау - бұзушылықтарды анықтау, жою және оған жол ... ... ... ... ... ... ... және өзге заңнамасын сақтауын бақылау және талдау жолымен жүзеге асырылатын бақылау.
Мемлекеттік қаржылық бақылау оны жүзеге асыратын органға қарай сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... қарай республикалық және жергілікті мемлекеттік басқару деңгейінде жүргізілетін бақылау болып бөлінеді.
Сыртқы бақылау - Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау ... есеп ... ... тексеру комиссиялары жұзеге асыратын мемлекеттік қаржылық бақылау.
Сыртқы ... ... ... ... ... ... бақылау жөніндегі есеп комитеті;
* жергілікті деңгейде мәслихаттардың тексеру комиссиялары жүзеге асырады.
Ішкі бақылау - ішкі ... ... ... ... орган және оны ішкі бақылау службалары жүзеге ... ... ... ... қаржылық бақылау ведомстволық бағыныштылығы мен меншік нысанына ... ... кез ... ... ... ... бұл түрін мемлекеттік билік пен басқару органдары жүргізеді.
Мемлекеттің қаржылар жүйесінде бақылау ... ... ... ... және банктік қадағалау, кедендік бақылау және т.б. болып ажыратылады.
Мемлекеттік қаржылық бақылау объектілері - ... ... ... ... ... ... ... түсетін түсімдерді алуға және бақылау жауапты мемлекеттік органдар, республикалық және жергілікті бюджеттерден қаржыландырылатын ... ... ... ... бағыныштағы ұйымдары, бюджеттік қаржаттарды алушылар, мемлекеттің гранттарын, активтерін, мемлекет кепілдендірген қарыздарды пайдаланатын жеке және заңи ... ... ... ... ... бөлінеді:
* сәйкестікке бақылау жасау - бақылау ... ... ... ... ... және өзге ... талаптарына сәйкестігін бағалау;
* қаржылық есептемені бақылау - бақылау объектінің қаржылық есептемені жасауының және ... ... ... ... және ... ... ... бақылау - сәйкестікке және қаржылық есептемені бақылау негізінде жүргізілетін бағалау, мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларында көзделген тура және ... ... қол ... ... және ... бағдарламалардың іске асырылуын, көрсетілетін мемлекеттік қызметтерді, байланысқан гранттарды, мемлекеттік және мемлекет кепілдендірген қарыздарды, мемлекет кепілгерліктері мен ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік орган және квазимемлекеттік сектор субъектілері қызметінің экономиканың, әлеуметтік саланың немесе жеке алғанда мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... және ... талдау.
Мемлекеттік қаржылық бақылау органдары өкілеттігі шегінде бақылаудың төмендегідей түрлерін жүзеге асырады:
* кешендік бақылау - бақылау ... ... ... ... ... ... бойынша тексеру және бағалау;
* тақырыптық бақылау - бақылау объектінің нақты кезеңдегі қызметін жекелеген мәселелер ... ... және ... ... бақылау - тексеріліп отырған мәселе шеңберінде бақылаудың негізгі объектімен өзара қатынастар мәселелері бойынша ғана жүргізілетін ... ... ... ... бақылау - мемлекеттік қаржылық бақылау органдары басқа мемлекеттік органдармен ... ... ... ... ... қаржылық бақылауды тиісті бюджет жобасын және оның атқарылуын сессияларда жыл сайын қарау ... ... ... ... ... ... және салалық тұрақты комиссиялары маңызды бақылаушылық функциялары орындайды, олар алдын ала, сессия ... ... ... ... және оның ... ... ... қарайды.
Үкімет, жергілікті әкімшілік аппараты оларға ведомстволық бағыныштағы органдардың, соның ішінде қаржы-кредит органдарының да бақылаушылық қызметін бағыттап ғана қоймайды, сонымен ... ... де ... ... ... жүзеге асырады. Үкімет мемлекеттік бюджетті жасауды және атқаруды бақылайды, мемлекеттің қаржылық саясатын жүзеге асырады.
Өздерінің ... ... ... ... ... жерлерде атқарушы органдар орындайды.
Рыноктық қатынастар жағдайларында ішкішаруашылықтық бақылау оның бұрынғы ұғымындағы өзінің ... ... ... ... ... ... есеп ... және меншіктің басқа нысандарында коммерциялық ынталандырмалар оның орнын ... ... ... ... ... есеп ... әр түрлі бұзушылықтарды көбірек кепілдендіреді, өйткені іс жетістігіндегі жұмыскерлердің, кәсіпкердің жеке мүдделігі өзіне өзінің ... ... алып ... ... қарай қаржылық бақылау: алдын ала бақылау, ағымдағы және ... ... ... ... ... ... ... бақылаушы органдардың көбісінің қызметіне тән.
Алдын ала қаржылық бақылау ақшалай қорларды ... бөлу және ... ... ... ... дейін жүргізіледі, сондықтан оның қаржылық тәртіпті бұзуды алдын ала ескертуде зор ... бар. Бұл ... ... және ... жататын қаржылық қызметті жүзеге асырудың негізі болып табылатын құжаттар - бюджеттердің, ... ... мен ... дара ... ... ... және ... өтінімдер және т.б. тексеріледі.
Ағымдағы қаржылық бақылау қаржы жоспарларының атқарылу ... ... ... ... ... барысында тауар-материалдық құндылықтар мен ақшаны жұмсаудың нормалары мен нормативтерінің сақталуын қадағалайды, қаражаттарды жіберу шығындарының ... ... ... ... ... сай келуін тексереді. Сөйтіп, бұл бақылау шаруашылық-қаржылық операциялардың жасалу үдерісінде жүзеге асырылады.
Кейінгі (келесі) қаржылық бақылау - қаржылық ... ... ... ... ... мен шығыс бөліктерінің орындалуынан кейін, шаруашылық органдарының ақшаны пайдаланғаннан кейін және т.с.с.) ... ... ол ... ала ... мен ... бақылау кезінде анықталмаған бұзушылықтарды ашуға жетелейді. Бұл жағдайда қаржылық тәртіптің жай-күйі анықталады, оны ... ... ... және ... жою ... айқындалады [7].
Қаржылық бақылау әр түрлі әдістермен (тәсілдермен немесе амалдармен, оны жүзеге ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылауды жүзеге асырушы органдар қызметі нысандарының ... ... ... мен ... ... ... пайда болуының негізі сияқты бірқатар факторларға байланысты болады.
Қазіргі кезде бақылаудың мынадай әдістері пайдаланылады: тексеріс (барлық құжаттар ... ... ... қызметін тексеру), инспекция (кәсіпорынның қаржылық жай-күйін орнында дүркіндік тексеру), қадағалау (кәсіпорында қаржылық қаражаттардың жай-күйімен жалпы танысу), тексеру ... ... ... және ... ... ... қарап шығу, қаржы жоспарларының жобаларын, өтінімдерді, қаржылық-шаруашылықтық қызмет туралы есептерді қарау, баяндамаларды тыңдау, лауазымды адамдардың ақпараттары және ... Бұл ... ... ... шешуге жағдай жасайтын тым көп жекеленген әдістерге бөлінеді. Мысалы, құжаттық тексерісте құжаттарды үстеме (ыңғайласпа) ... ... ... мен ... ... ... ... есепке алуды қалпына келтіру, бақылау мақсатында салыстыру және басқалары.
Аталған жалпы әдістер түрлі объектілерге бақылау жүргізудің әдістемелерінде, ... ... ... ... түрлі объектілерге бақылауды жүзеге асырудың негізгі әдісі ... ... ... ... ... табылады. Мұндай тексерулерге актілер, анықтамалар жасалынбайды. Бүкіл іс тыйым салу және тоқтату туралы жазбаша немесе ауызша жарлық, бұйрық беруге ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Оларға жататындары: тексеру, экономикалық талдау, тексеріс (ревизия). Тексеру шоттық немесе тақырыптық болуы мүмкін.
Есептемені шоттық тексеру - бұл ... ... ... ... ... ақиқаттығын тексеру. Ол үшін жүзеге асырылады: бірінші ... ... әр ... ... ... ... айқындалады; екінші кезеңде жекелеген есептік көреткіштерді бухгалтерлік есептің тіркемелеріндегі ... ... ... ... ... кезеңде бастапқы құжаттардың мәліметтері бойынша есептік тіркелімдердің негізділіге анықталады. Мұндай дәйектілік шоттық тексерулерді бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... өте ... ... ... және қаржылық тәртіптің бұзылуларын анықтауға және ескертуге жәрдемдеседі. ... ... - бұл ... ... ... ... ... жеке жақтары мен учаскелерін зерделеу, мысалы, жалақыдан ұстап қалудың дұрыстығын тексеру және ... ... - бұл ... ... ... баға ... ... түрлі нәтижелерін анықтау және осының негізінде экономикалық жағдайды ... ... мен ... ... ... ... ... органдардың өздері де, сонымен бірге бақылаудың сыртқы ... - ... ... ... ... да ...
Тексерулер мен қарап шығуды бақылау органдары шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық-шаруашылықтық қызметінің белгілі бір мәселелері бойынша ... ... ... қаржылық қызметтің жеке жағымен, (учаскесімен) танысу жолымен бір мәселе (тақырып) ... ... ... ... ... ... болып келеді. Тексеру мен қарап шығудың мақсаты шаруашылық және қаржылық қызметтің жекелеген учаскесінің жай-күйін анықтау болып табылады. Камералық тексеру ... ... ... ... асырылады және шаруашылық органның құжаттық тексеруінен бұрын болады.
Үстеме тексеру - ... ... ... жүргізушісі субъектінің әріптестерінде немесе клиенттерінде қаржылық-шаруашылықтық операциялардың нақтылы бейнелеп көрсетілуін тексеру арқылы бұл операциялардың растыңын ... ... ... ... ... - ... - кейінгі (келесі) бақылаудың кешенді әдісі және өткен белгілі бір кезеңдегі шаруашылық жүргізуші ... ... ... барлық жақтары мен учаскелерін мұқият зерделеу, терең тексеру, оны неғұрлым толық қарап ... ... әр ... бақылаушы орындар, ең алдымен қаржы, сонымен бірге ведомстваға қарасты ұйымдарға қатысты мемекеттік басқару органдары ... ... бұл ... ... ... да, ... басқа құзырлы органдар - жоғарғы, тергеу органдарының нұсқауы бойынша да жүргізілуі мүмкін.
Тексеріс объекті бойынша ... ... ... ... ... ішінара тексеріс болып ажыратылады. Ұйымдық белгісі бойынша олар жоспарлы және жоспардан тыс, кешендік болуы мүмкін. ... ... ... ... ... қаржыландырудың жеке жоспарлары ғана емес, сондай-ақ құжаттар ... ... ... ... ... төлем тізімдемелері, ордерлер, чектер, бағалы қағаздар) тексеріледі. Нақтылы тексеріс құжаттарды ғана емес, сонымен бірге қолда бар ақшаны, материалдық құндылықтарды да ... ... ... деп ... бір кезеңдегі шаруашылық жүргізуші субъектілердің бүкіл қызметін тексеруді айтады.
Іріктемелі тексеріс кезінде бақылау қаржылық - шаруашылықтық қызметтің ... бір ... ... ... шығындарын, әр түрлі нысаналы шығындар мен шығыстарды тексеру) бағытталады.
Тақырыптық тексерістер бір моделдегі бірнеше кәсіпорындарда, мекемелерде немесе бірнеше ... мен ... ... ... жеке ... ... жүргізіледі. Олар сонымен бірге шаруашылық жүргізуші субъектілердің белгілі бір учаскелерінің мән-жайын тексеруге және бұл мәселе бойынша көлемді ... ... оны ... ... ... ... жақсарту жөнінде ұсыныстар әзірлеуге мүмкіндік береді.
Тексерістердің тәсілдері: материалдық ... ... ... ... ... ... тексерілген объект қызметінің жоспарлық, нормативтік және есептік көрсеткіштерін салыстыру, құжаттық және үстеме тексерулер. Көрсетілген ... ... ... ... ... ...
Әрбір тексеріс пен тексеру мұқият әзірленуі тиіс, өйткені олардың сапасы осыған байланысты болады. Бұл үшін қажетті ... ... ... ... ... ... ... пен тексеру материалдарымен, анықталған бұзушылықты жоюдың нәтижелерімен танысады; ақпарат органдарының сын материалдарын, өндірістік қызметтердің ерекшеліктерін зерделейді және ... ... ... тексеріс пен тексерудің бағдарламасы, оның негізінде тексеріс пен тексерудің жұмыс жоспары жасалады. Жосапарлар тексерулер мен тексерістердің белгіленген мезгілділігін ... ... ... ... ... объектілері, тексерудің немесе тексерістің тақырыбы, бастау мен аяқтаудың уақыты, атқарушылардың саны мен олардың құрамы және т.б. белгіленеді. Аудиттік органдар өзінің ... ... ... ... ... ... ... жүргізудің бүкіл үдерісі бірнеше кезеңдерден тұрады: өкілеттіліктерді көрсету; тексерілетін объектінің жауапты жұмыскерлермен ... ... ... ... ... ... ... оның қызметінің технологиясымен жеке өзінің танысуы; шаруашылықтық қызметті алдын-ала талдау; тікелей құжаттық ... ... ... ... немесе тексеру материалдарын жүйеге келтіру; акт немесе анықтама жасау; ашылған кемшіліктердің жойылуын тексеру.
Тексеріс немесе тексеру жүргізудің ... ... ... ... ... байланысты болады. Тексеріс акті (анықтамасы) - бұл қаржылық - ... ... ... бұзушылықтың жай тізбесі емес, бұл тексерілетін объект жұмысының сапасы, заңдылығы, мақсаты, сәйкестігі туралы дұрыс түйіндердің жинағы болып табылатын құжат.Оның ... ... ... жою ... нақтылы ұсыныстар, ұйғарымдар жасалынады, кінәлі адамдарға шара қолданылады ... ... ... бақылауды сыныптау субъектілердегі айырмашылықтарға, бақылау іс-қимылдарын жүргізудің уақытына, бақылауды жүргізудің әдістеріне негізделген. Осы белгілерге ... ... ... үш бағыт бойынша: түрлері, субъектілер оны жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... бақылау жүйесі оны жүзеге асыратын субъектілерге қарай жалпы мемлекеттік, қоғамдық және аудиторлық бақылау болып ажыратылады.
1.3 Қаржылық бақылауды ... ... ... ... көп жағдайда оны ұтымды ұйымдастырумен, бақылаудың субъектілерін, олардың құқықтары мен міндеттерін айқын етіп анықтаумен, қаржылық бақылауды жүргізудің нысандарын және ... ... ... ... ... ... бақылауды мемлекеттік билікпен басқарудың мына органдары жүргізеді: Президенттің аппараты, Қазақстан Республикасының Парламенті, Үкіметі, жергілікті өкілдікті ... ... ... ... ... бұл ... ... Республикасы Президентіне тікелей бағынатын жоғары органы болып табылатын Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті жүргізеді.
Жалпымемлекеттік ... ... ... ... ... ... Республикасының Қаржы Министрлігі, Ұлттық банкі жатады.
Қаржы Министрлігі, оның Қаржылық бақылау комитеті және ... ... ... әлеуметтік - экономикалық сфераның қаржы саласын тексереді. Олар, жоспар, қаржыландырудың дара жоспары және қаржылық тәртіптің сақталуын, ... ... ... ... және дер ... ... қаражаттарының жұмсалу заңдылығы мен мақсатқа сәйкестігін, бухгалтерлік есеп-қисаптың және есептеменің дұрыстығын бақылап отырады. Қаржылық бақылау комитетінің маңызды функциясы ... және ... ... экспорттық - импорттық операцияларды валюталық бақылау болып ... ... ... ... ... ...
* ... бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі Есеп комитеті;
* Мәслихаттардың тексеру комиссиялары;
* Қазақстан Республикасының Үкіметі уәкілеттік ... ішкі ... ... ... ... ... органдардың ішкі бақылау службалары;
* облыстық бюджеттен, ресубликалық маңызы бар қаланың, астананың ... ... ... органдардың ішкі бақылау қызметтері құрайды.
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі Есеп комитеті ... ... ... ... ... және есеп ... мемлекеттік қаржылық бақылаудың жоғарғы органы болып табылады. Сыртқы бақылауды жүзеге ... және ... ... ... орталық мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларының, мемлекеттік бағдарламалардың іске асуын бағалайды. Квазимемлекеттік сектор субъектілеріне ... ... ... ресурстарды пайдалануды бақылайды.
Гранттар мен мемлекет активтерін, мемлекет кепілдендірген қарыздарды пайдаланудың тиімділігін талдайды, сондай-ақ Ұлттық банк ... ... ... ... жүзеге асырады.
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі Есеп комитеті мынадай негізгі функцияларды ... ...
* ... ... атқарылуын, оның ішінде Қазақстан Республикасы бюджет жүйесінің ... ... ... ... ... өз ... бағыттары бойынша тиімділігі бақылауды жүзеге асырады;
* бақылау объектілерінің есепке алу мен есептемені жүргізуінің анықтығы мен ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларының, мемлекеттік және бюджеттік бағдарламаларының іске асырылуын бағалауды жүзеге асырады;
* Қазақстан Республикасының Парламентіне ... ... ... ... және ... атқарылуы туралы есепті ұсынады;
* Қазақстан Республикасы Президентінің мемлекеттік қаржылық бақылауды жүзеге асыруға байланысты мәселелер бойынша ... ... ... ... ... өзге жеке ... орындайды;
* республикалық бюджетке түсетін түсімдердің толықтығы мен уақтылығын, сондай-ақ республикалық бюджеттен түсетін түсімдер ... ... ... және ... ... ету тиімділігін бақылауды жүзеге асырады;
* республикалық бюджет қаражаттарын және мемлекет ... ... ... ... ... ... ... алу туралы заңнамасының сақталуын бақылауды жүзеге асырады;
* Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің активтерін пайдаланудың Қазақстан Республикасы ... ... ... жүзеге асырады;
* сыртқы мемлекеттік қаржылық бақылауды жүргізуге байланысты мәселелер бойынша бақылау объектілері лауазымды адамдарының тиісті есептерн тыңдайды;
* сыртқы ... ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылау стандарттарын әзірлейді, олардың сақталуына бақылау жүргізеді, мәслихаттардың тексеру комиссиялары ... ... ... бекітеді;
* талдау мен зерттеулер жүргізеді, мемлекеттік қаржылық бақылау саласында әдіснамалық басшылықты жүзеге асырады, ... ... ... ... ... бағдарламаларын іске асырады;
* Қазақстан Республикасының бюджет және өзге заңнамасын жетілдіру жөніндегі ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... актілерді әзірлейді және келіседі;
* Қазақстан Республикасының Үкіметіне мемлекеттік органдарға және бақылау объектілеріне жіберілген ұсыныстар мен ... ... ... ... бақылау жүргізеді;
* Қазақстан Республикасы заңдарына және Қазақстан Республикасы Президентінің актілеріне сәйкес өзге өкілеттіліктерді жүзеге асырады.
Мәслихаттардың тексеру комиссиялары ... ... ... мемлекеттік қаржылық бақылауды жүзеге асырады.
Барлық баспалдақтардың өкілетті органдары (мәслихаттар, депутаттардың ... ... және ... атқарылуы туралы есептерді қарау және бекіту үдерісінде қаржылық бақылауды жүзеге асырады. Яғни олар бақылауды екі нысанында - ... және ... ... ... ... Ағымдағы бақылау олардың қызметінде болғанымен негізгісі болып табылмайды. Бақылаудың негізгі әдісі ... ... ... Жер-жерлердегі қаржы органдарының бақылау объекті орталықтандырылған ақшалай қорларды жасау мен пайдаланудың дұрыстығы мәселелері болып келеді [6].
Мәслихатты тексеру комиссиясы. Есеп комитетінің ... ... ... ... ... ... ... функцияларды орындайды.
Мемлекеттік бақылауды өздерінің өкілеттік шектерінде Қаржы министрлігінің заңи тұлға құқығындағы Қазынашылық комитеті де орындайды. ... ... ... ... бірі ... ... кассалық атқарылуын ұйымдастыру, жүзеге асыру бақылау болып табылады. Бюджеттік тәртіптің негізгі міндеттерінің орындалуы және оны ... ... ... ... ұйымдарда мекемеерде Үкіметтің қаржылық ресурстарын есепке алумен, аударумен және пайдаланумен байланысты ақшалай құжаттарды тексерулерді жүргізуге ... ... ... бар. ... ... ... комитеті, оынң аумақтық органдары есептелген салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдердің өсімпұлдар мен айыппұлдар сомаларының бюджеттерге толық және дер ... ... ... ... жүзеге асырады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің табыстарын бақылауды Қаржы министрлігінің Салық комитеті мен облыстардағы, ... ... ... ... комитеттері жүзеге асырады. Салық органдарының экономикалық санкцияларды-бағалар тәртібін бұзғаны үшін ... ... ... ... көп дүркіндік болып өседі және рыноктық бағаларды реттеу механизмі негіздерінің бірі бола бастайды. Бұзушылықтарда ... ... ... ... ... ... ... бюджетке есептеледі. Заңмен шарттасылған мөлшерде бұзушыдан айыппұл өндіріп алынады. Кәнігі (қасақана) бұзушылықтар жағдайында материалдар тергеу органдарына беріледі.
Экономика мен ... ... ... ... ... ... ... Республикасының экономикалық және жемқорлық қылмыстылықпен күрес жөніндегі агенттігі (қаржы полициясы) де қатысады. Ол заңмен белгіленген ... ... ... қызметін, алдын-ала тергеу және анықтау, әкімшілік іс жүргізу арқылы экономика мен қаржылық қызмет ... адам мен ... ... ... өзге де қол ... ... ... оын анықтауға жоылн кесуге, ашуға және тергеуге бағытталған құық қорғау қызметін жүзеге асыратын арнаулы мемлекеттік орган болып табылады.
Экономикалық ... ... ету ... ... және ... ... аферасындағы қылмыстар мен құқық бұзушылықтардың алдын алу, оларды анықтау, жолын кесу, ашу және ... ... ... сондай-ақ заңдарда көзделген шектерде салааралық үйлестіруді және өзге де арнайы атқарушылық және рұқсат етушілік функцияларды жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының орталық ... ... ... ... ... ...
Өздерінің өкілеттілігіне қарай бақылау функцияларын жергілікті жердегі атқарушы органдар орындайды, олар негізінен бюджеттерді, олардың атқарылуы туралы есеп ... және ... ... ... ... ... ...
Ішкі бақылау службасы орталық мемлекеттік органның шешімі бойынша құрыады және ұйымдық және ... ... ... ... ... ... бөлімшелеріне тәуелді емес.
Ішкі бақылау службасы - орталық мемлекеттік органның бөлімшесі, ол ... ... ... ... ... оынң ... және жергілікті бюджеттеу аумақтық бөлімшелері мен ведомстваға бағынышты ұйымдарының атқаруын, гранттардығ мемлекет активтерін, мемлекеттік мекемелердің ... ... ... ... ... олардың қарамағында қалатын ақшаларды пайдалануды бақылауды жүзеге асырады.
Республикалық деңгейдегі ішкі мемлекеттік қаржылық бақылауды Қазақстан Республикасы Үкіметі уәкілеттік берген ішкі ... ... ... жіне орталық мемлекеттіік органдардың ішкі бақылау службалары Қазақстан Республикасы Үкіметі белгілегін тәртіппен жүзеге ... ... ... ішкі ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметі уәкілеттік берген ішкі бақылау жөніндегі орган және облыстық бюджеттен, республикалық маңызы бар қаланың, ... ... ... ... ... ішкі ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметі белгілеген тәртіппен жүзеге асырады.
Ішкі бақылау службасы: мемлекеттік орган жұмысының сапасы мен өнімділігін ... ... оның ... бағыттары бойынша ішкі бақылауды жүзеге асырады; мемлекеттік органда, оның аумақтық бөлімшелері мен ... ... ... басқару жүйесінің жұмыс істеуін бағалауды жүргізеді, мемлекеттік органның бірінші басшысына оны жақсарту жөнінде ... ... ... ... ... ... бюджет және өзге заңнамасын сақтауын тексеруді жүзеге асырады;мемлекеттік органның стратегиялық және операциялық жоспарларының іске асырылуын бақылауды, нәтижелерді ... ... ... ... ... ... алу мен ... жүргізуінің анықтығы мен дұрыстығын бақылауды жүзеге асырады; мемлекеттік ... ... ... өзге ... ... ... ... бақылауды ішкі бақылау жөніндегі орталық уәкілетті орган және ішкі ... ... - ... ... ... ... комитеті жүзеге асырады. Оған мемлекеттің қаржылық ресурстарын ұтымды пайдалануды бақылау жөнінде кең өкілеттіліктер берілген. Комитет Басқармасы министрліктерде, қорғаныс кәсіпорындары мен ... ... ... кәсіпорындарына, құрылысқа, ауыл шаруашылығына, дайындаушы ұйымдарға, білім беру жүйесіне, ғылымға, денсаулық сақтауға, халықты әлеуметтік қорғауға, мәдениетке, бұқаралық ... ... ... жүргізеді.
Облыстарда және Астана мен Алматы қалаларында мемлекет бюджет қаражаттарын мақсатты ... ... ... ... ... мен ... ... қарыздарды, бюджеттік кредиттерді мақсатты пайдалануына және қайтаруына ... ... ... ... ... жүзеге асыратын обылс және қала бойынша Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау комитетінің Басқармалары жұмыс істейді. Олар бюджеттен қаржыландырытын ... ... ... ... дара ... ... мен бекітудің, мемлекеттік тапсырыстың орындалуына жұмсалатын қаражаттардың дұрыстығын, тиісті бюджеттерге ... ... ... үлесі аударымдардың толықтығы мен деркездігін бақылайды.
Салық және қаржы ... ... ... жұмысын орындаумен, мемелкеттік (өңірдің) кірістері мен шығыстарын басқарумен қатар бақылауды жүзеге асырады. Сондықтан қаржы ... ... ... үішн бақылау ілеспе міндет болып табылады, яғни ол атқарушы - өкімгерлік қызметпен қатар жүргізіледі. Қаржы министрлігі мен оның ... ... ... және биліктің жергілікті органдарының бюджеттік құқықтары туралы заңын сақтауға, олардң бюджеттік құқықтары туралы заңын сақтауға, олардың бюджеттік және ... ... ... және ... ... ... жасау жүктелінген. Бұл органдар бюджеттік мекемелердің қаржылық қызметіне және белгіленген тәртіпте шаруашылық есептегі кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржылық-шаруашылық қызметіне ... мен ... ... ... органдары жүргізетін бақылау барылқ нысанда жүзеге асырылады және алдын ала және ағымдағы бақылау оның айрықша ... ... ... Бақылаудың негізгі әдістері тексерулер және есептемені шоттық тексіру. Салалық басқармалардың (бөлімдердің) мамандары тексерістің бригадалар құрамында тартылады.
Ведомствалық қаржылық бақылау жеке ... ... ... ... ... ... кіретін шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық-шаруашылықтық қызметіне жүргізіледі. Оның негізгі міндеттеріне мыналар жатады: жоспарлы тапсырмалардың орындалуын, ... және ... ... ... пайдаланылуын, меншікті сақталымдығын, бухгалтерлік есептің дұрыс қойылуын, бақылау - тексеріс жұмысының ... ... ... ... және ... фактілерін бұлтартпау.
Ведомствалық бақылау шеңберінде ішкі шаруашылықтық бақылау, яғни нақтылы шаруашылық жүргізуші субъектілерді (фирмаларда, компанияларда, ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... функциялары бұл жағдайда қаржылық - шаруашылықтық ... ... ... ... оның күн ... үдерісімен байланысты. Бақылаудың бұл түрі өндірістің бастапқы буындарының өндірістік ... ... ... тиімді пайдалануға жауаптылығын арттыруға жәрдемдеседу, ысыраптарды, қаржылық ... әр ... ... ... ... ... қаржылық бақылау алдын алы, ағымдағы және кейінгі нысанында ... ... ... ... әдістері қаржы жоспарларының жобаларын қарау, тексерістер мен тексерулер болып табылады. Бақылау объекті - ақшалай ... ... ... ... ... ... бақылауды республиканың министрліктері мен ведомствалары оларға бағынышты кәсіпорындарға, ұйымдарға және ... ... ... ... ... ... субъектілердің экономикалық службалары - бухгалтериялар қаржы, ... және ... ... ... ... (акционерлік қоғамдарда, жеке меншік кәсіпорындары мен фирмаларда, биржаларда, банктерде және т.б.) ішкішаруашылықтық бақылаудың құрылтацшысы немесе меншік иесі, сондай-ақ оның ... ... ... ... асырады.
Қоғамдық қаржылық бақылау - бұл түрлі қоғамдық бақылауы. Бақылаудың объекті тексерушілер алдына қоцылған нақытыл ... ... ... ... қаржылық бақылауды ерікті және ақысыз негізде топтра, жекелеген тұлғалар (мамандар) орындайды. Қоғамдық бақылаудың органдарына шаруашылық жүргіуші субъектілердегі, ведомствалардағы әкімшіліктің ... ... ... ... ... ... Бұл ... қызметіндегі қаржылық бақылау негізгі бақылау болып саналмайды.Әр түрлі қоғамдық ұйымдар (саяси партиялар, ... ... ... ... ... қорғау, спорт, соғыс және еңбек ардагерлерінің ұйымдары, қайырымдылық қорлары) қаржылық бақылауды өз күштерімен жүргізеді, сондай-ақ аудиторлық ... да ... ... Бақылаудың объекті - табысты алу көздерін және жарғылық міндеттерге сәйкес оның пайдаланылуын тексеру [2].
Жоғарыда келтірілген зерттеу нәтижелері бойынша, ... ... ... болады:Қаржылық бақылауды мемлекеттік реттеу органдары жоспар, қаржыландырудың дара жоспары және қаржылық тәртіптің сақталуын, кірістерді есептеудің ... ... және дер ... ... ... жұмсалу заңдылығы мен мақсатқа сәйкестігін, бухгалтерлік есеп-қисаптың және ... ... ... ... ... бақылау комитетінің маңызды функциясы бірлескен және шетелдік кәсіпорындарды, экспорттық - импорттық ... ... ... ... ... ... ... БАҚЫЛАУДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛУЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстарын ... ... іс ... ... өзара тығыз байланысты екі үрдіс пайда болады:
* Мемлекеттік құрылымдардың қарамағында қаржы ресурстарын жұмылдыру, әр түрлі мемлекеттік қажеттіліктерге ... ... ... ... -- ... ... ... беретін болса, екіншісі - шығындар көрінісін баяндайды.
Мемлекеттік бюджет кірістердің басым ... әр ... ... ... ... ... қаржы саясатын жүргізуге және халық шаруашылығының салаларын дамыту мақсатында бөлістіруді қамтамасыз ... ... ... ... ... кірістерге мемлекеттік бюджеттіктен басқа бюджеттік емес қорларының (әлеуметтік, зейнетақы қорларының, халықты еңбекпен қамту қорларының және т.б. қорлардың) қаржы ... ... ... қоғамдық өнімді бөлістіру нәтижесінде мемлекеттің, жеке кәсіпорындардың, ... ... ... және ... ... ... ... бюджет кірістердің қалыптасуы мемлекеттің белсенді қатынасуы арқылы жүзеге асырылады: мемлекет бюджеттегі орталықтандырылған қаржаттарды, шаруашылық субъектлерінің қаржыларын және қоғамның таза ... ... ... және ... жеке табысы мен қоғамның басқада қаражаттарын шоғырландырады [9].
Кесте 2. Мемлекеттік бюджет кірісі 2011-2013 жж млн.тг
Атауы
2011 ж
2012 ж
2013 жыл
млн.тг
%
млн.тг
%
млн.тг
%
КІРІСТЕР
5 370 826
100
5 813 ... 382 ... ... 982 ... 095 ... 779 004
74,88
Салықтан тыс түсiмдер
138 597
2,58
285 144
4,91
141 717
2,22
Негізгі капиталды сатудан ... ... ... ... ... ... 200 ... 380 000
23,74
1 405 500
22,02
Алынған көзі. ҚР Қаржы Министрлігінің статистикалық бюллетені №180 ... ... ... ... ... ... ... салықтан тыс түсімдер, негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер және трансферттердің түсімдерінен тұрады. Кірістердің ... ... ... ... 2011 жылы 3982,3 ... ... ... салықтық емес түсімдер - 138,5 млрд.теңгені немесе ... ... ... ... ... ... - 49,8 ... немесе 0,93%-ды, трансферт түсімдері - 1200 млрд.теңгені немесе 22,34%-ды құрады.
Салықтан тыс түсімдер ... ... ... ... 2,8 %, 2012 жылы 4,91 %, 2013 жылы 2,22 % ... 2012 жылы салықтан тыс түсімдер 2,11 % артып, 2013 жылмен салыстырғанда 2,69 % кеміген.
2012 жылы мемлекеттік бюджеттің ... 5 813 ... 2011 ... салыстырғанда 442,1 млрд.теңгеге ұлғайды.
2013 жылы кірістердің ... ... ... ... 4779 млрд.теңгені немесе 74,88 %-ды, салықтық емес түсімдер - 141,7 млрд.теңгені немесе 2,22 %-ды, ... ... ... ... түсімдер - 56,1 млрд.теңгені немесе 0,88%-ды, трансферт түсімдері - 1405,5 ... ... 22,02 %-ды ... ... жылмен салыстырғанда салықтық түсімдер 683,6 млрд.теңгеге немесе ... ... бұл ... ... емес ... -143,4 ... ... 49 % азайған, негізгі капиталды сатудан ... ... 3,6 ... ... ... ... түсімдері 25,5 млрд.теңгеге немесе 1,85%-ға өскен.
Тауарлардың импортына ... төрт ... ... жəне ... ... үш түрі ... ... жоспары іске асырылмаған. 2011 жылмен салыстырғанда ірі салық ... ... ... 336,7 млрд.теңгеге немесе 21,4%-ға төмендеген. 2011-2012 жылдар кезеңінде ... ... ... ... ... əрі - КТС) төлеген салық төлеушілердің саны 64,6 ... 53,4 ... ... ... ... бірге, салық базасының өсуіне қарамастан, КТС бойынша түсімдер жоспары 5 жыл бойы ... ... 2013 жылы 40 ... ... ... ... төрт ... үшеуі бойынша жоспар ... ... жылы - ... 2011 жылы - ... 2010 жылы - ... ... - 97,5%-ға орындалмаған.
2012 жылы бюджеттен 451,0 ... ... ... құн ... əрі - ҚҚС) асып ... ... қайтарылған, бұл өткен
жылғы қайтарылған сомадан 144,7 млрд.теңгеге көп. ... ... 37 ... ... ... асып ... ... оңайлатылған тəртіппен (салық тексерулері жүргізілместен) қайтарылды, 2009 жылдан бері қайтарылған сома 59,0-ден 196,9 млрд.теңге дейін өсті.
2013 ... 1 ... ... ... жеке шоттарындағы есептелген салық сомасынан есепке жатқызылған ҚҚС ... асып ... ... ... ... ... - 1113,4 ... немесе 2012 жылғы республикалық бюджетке салық түсімдерінің 37,4%-ын құрады.
2010 жылдан бері ҚҚС ... ... ... тұрған салық төлеушілердің саны 2012 жылы 81,2 мыңнан 92,6 мыңға дейін өскен, ... ... ... ... ақша ... ... ... төлеушілердің саны 63,2 мыңнан 59,4 мыңға дейін азайған.
Табиғи жəне басқа да ресурстарды пайдаланудан ... ... 2012 жылы 227,0 ... ... 106,1%-ды құрады. 2012 жылы республикалық ... 146,9 ... ... ... 101,4 % кедендік төлемдер мен салықтар(бұдан əрі - КТмС) ... ... ... ... ... 5,1 ... өсті. Республикалық бюджеттің салық түсімдеріндегі КТмС-тың үлесі 38,5%-ды құрады. Республикалық ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында шығарылатын тауарларға, орындалатын жұмыстар мен көрсетілетін ... ... ... мен төлемдер 2011 жылы- 61,2%-ды, 2012 жылы- 56,9%-ды; тауарлардың(қызметтердің) импортына ... ... 2011 ... ... 2012 жылы ... құрады.
Сонымен, 2012 жылы бұрынғы жылмен салыстырғанда тауарлар импортынан түсетін ... ... 4%-ға ... ішкі ... ... ... ... төмендеген. Мемлекеттік бюджетке түскен салықтық емес ... 249,9 ... ... ... ... ... ... 3. Мемлекеттік бюджеттің кірістері 2011- 2013 жж динамикасы
Атауы
2011ж
2012 ж
2013 ж
2011-2012жж өзгеріс
2012-2013жж өзгеріс
млн.тг
млн.тг
млн.тг
млн.тг
%
млн.тг
%
КІРІСТЕР
5 370 826
5 813 ... 382 ... ... ... ... 982 ... 095 366
4 779 004
113 028
102,84
683 638
116,69
корпоративтік табыс салығы
1 050 380
1 041 217
1 032 737
-9 163
99,13
-8 480
99,19
жеке табыс ... ... ... ... ... ... ... 843
340 997
380 477
44 154
114,87
39 480
111,58
қосылған құн салығы
865 213
914 361
1 327 650
49 148
105,68
413 289
145,20
акциздер
76 ... ... ... ... ... тыс ... ... 144
141 717
146 547
102,05
-143 427
49,70
3.Негізгі капи-талды сатудан түскен түсім-дер
49 891
52 493
56 ... ... ... ... 200 000
1 380 000
1 405 500
180 000
115,00
25 500
101,85
Алынған көзі. ҚР Қаржы Министрлігінің ... ... №180 ... ... ... ... 1 ... жағдай бойынша мемлекеттік бюджеттің кірістері 102,6%-ға атқарылды, жоспардағы 5 650,3 ... ... ... ... ... 5 693,5 ... теңгені құрады.
2013 жылғы 1 желтоқсанға мемлекеттік бюджет жоспары салықтық түсімдер бойынша 102,5%-ға немесе 101,8 млрд. теңгеге, салықтық емес ... ... - ... ... 49,5 ... теңгеге, негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер бойынша - 109,0 %-ға ... 3,5 ... ... арта ... ... орындалды және трансферттердің түсімдері бойынша атқарылу 99,4%-ды құрады.
1 желтоқсанға корпоративтік табыс салығы бойынша жоспардағы 998,3 млрд. теңгенің орнына ... 1 032,7 ... ... ... ... ... ... бұл пайдалы қазбаларға әлемдік бағаның және аванстық төлемдердің төмендеуіне байланысты.
Жеке табыс салығы бойынша жоспар 104,5 %-ға ... ... ... 421,2 млрд. теңгенің орнына бюджетке 492,9 млрд. теңге түсті, бұл еңбек ақы қорының өткен жылдың ... ... ... 108,6 %-ға ... және ... ... байланысты.
Әлеуметтік салық бойынша жоспар 101,7 %-ға орындалды, жоспардағы 329,5 млрд. теңгенің орнына бюджетке 380,4 млрд. теңге түсті.
Ішкі өндіріс тауарларына ... ҚҚС ... ... 185,7 %-ды ... немесе жоспарланған 256,1 млрд. теңге сомада қайтарудың жоспарланғанға қарағанда азаюына байланысты іс ... 475,6 ... ... ... тауарларға салынатын ҚҚС бойынша жоспардағы 742,8 млрд. теңгенің орнына 739,1 млрд. теңге түсті немесе атқарылу ... ... ... ... ... жоспардағы 89,0 млрд. теңгенің орнына бюджетке 103,6 млрд. теңге түсті немесе 111,28 % ... ... ... ... ... бойынша жоспар 102,2 %-ға орындалды немесе жоспардағы 61,8 млрд.теңгенің орнына өндіріс көлемінің ұлғаюы есебінен түсімдер 63,2 млрд.теңгені құрады.
Импортталатын ... ... ... бойынша жоспардағы 27,2 млрд. теңгенің орнына іс ... 31,2 ... ... ... ... ... ... арақ, фильтрлі темекі және бензин импорты көлемінің өсуі есебінен 115,0 %-ға орындалды.
Табиғи және басқа ... ... үшін ... ... ... ... ... 286,0 млрд. теңгенің орнына бюджетке 270,1 млрд. теңге түсті немесе 94,4%. Жоспардың орындалмауы ... ... ... салығы бойынша, пайдалы қазбаларға әлемдік бағаның төмендеуіне байланысты қалыптасы.
Халықаралық ... және ... ... ... ... ... ... 795,1 млрд. теңгенің орнына іс жүзінде 772,0 млрд. теңге түсті немесе 97,1%, ... ... ... Республикасының кеден органдары әкімшілендірмейтін Ресей Федерациясынан бөлінетін кедендік баждар есебінен қалыптасты.
Салықтық емес түсімдер ... ... ... ... жоспардағы 127,7 млрд. теңгенің орнына іс жүзінде 141,7 млрд. ... ... ... 162,9 ... көрсеткіштердің негізгі асыра орындалуы:
* жоспарланбайтын 14 млрд. теңге сомасындағы айыппұлдардың;
* іс жүзіндегі ... ... ... ... ... республикалық мемлекеттік кәсіпорындардың таза пайдасы бір бөлігінің түсуі есебінен түсіндіріледі.
Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер есепті ... ... ... 38,9 млрд. теңгенің орнына 56,1 млрд. теңге түсті. Асыра орындау Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігіне ведомстволық бағынысты шетелдегі ... ... ... ... ... түскен түсімдерге байланысты.
Трансферттердің түсімдері жоспардағы 1 399,2 млрд. теңгенің орнына 1405,5 млрд. теңгені немесе 101,8%-ды құрады, оның ... ... ... бюджеттік даму бағдарламаларын қаржыландыру үшін 1 380,0 млрд. теңге ... ... ... ... ... ... бюджетке кепілдендірілген трансферт тартылды.
2013 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 3 195,2 ... ... сомасында тікелей салықтар түсті [13].
Сурет 2. Мемлекеттік бюджет кірістерінің динамикасы
Ескерту. 3- кесте негізінде автормен құрастырылған.
Мемлекеттік бюджет кірісі салықтық ... ... тыс ... ... ... ... ... түсімдер және трансферттердің түсімдерінен тұрады. Кірістердің жалпы сомасында салықтық түсімдер 2011 жылы 3982,3 млрд.теңгені ... ... бұл ... ... емес түсімдер - 138,5 млрд.теңгені немесе 2,58%-ды, негізгі капиталды ... ... ... - 49,8 ... ... 0,93%-ды, трансферт түсімдері - 1200 млрд.теңгені немесе 22,34%-ды құрады. ... ... ... бөлігін құрап отырған салықтық түсімдер жылдан-жылға артып келеді. Мәселен, 2011-2012 жж 113,0 млрд.теңге немесе 102,84 %, ... жж 683,6 ... ... 116,69 % артты.
Салықтан тыс түсімдерге келетін болсақ, 2011-2012 жж көрсеткіші ауытқуы 146,5 млрд.теңге немесе 102,05 % құраса, 2012-2013 жж ... -143,4 ... ... 49,70 % ... ... бюджет шығыстары жүйесі бірнеше факторлармен шарттанады, олардың ... ... ... ... ... мен функциялары, елдің әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі, мемлекеттің әкімшілік-аумақтық жайластырушылығы, бюджеттік құралдар беру формалары ... ... ... шығыстарының құрамы мен құрылымы олардың экономикалық мазмұны мен ... ішкі ... бөлу ... ... ... ... ... анықталады. Бюджет шығыстарының ел экономикасындағы рөлі мен ... ... ... олар әр ... белгілер бойынша жіктеледі. Бюджет кодексінде бюджет жүйесінің барлық деңгейлері бойынша әрекеті бар ... ... ... тағайындалған.
Мемлекеттің барлық шығыстары негізінде мемлекеттік бюджетте шоғырланған құралдар арқылы қаржыландырыланады. Бұл шығыстарды қоғамдық қайта өндірістегі рөліне байланысты келесі топқа бөлуге ... ... ... ұлғайту мен өндірістің үздіксіз процесін қамтамасыз ету үшін;
* қоғам ... ... ... ... үшін.
Бірінші топқа - мемлекеттік бюджеттің экономиканы қаржыландыруға бағытталған шығыстар жатады. Екінші топқа - әлеуметті-мәдениеттік шараларды, ... ... ... ... мен ... ... ... үшін арналған бюджет шығыстары жатады.
Осы екі топ арасындағы арақатынас бюджеттің тиімділігін анықтайды. Экономиканың бәсеке қабілеттілігі дамуға бағытталған ... ... ... жоғары және бюджеттің тұтынушылық шығындары соған сәйкес төмен болса, соғұрлым бюджет құралдарын пайдалану тиімділігі жоғары болады. Әрине, бюджет ... ... ... бұл арада мемлекеттік бюджетттің шығыстарын қалыптастыру әдістеріне, мемлекеттің жүргізіп жатқан әлеуметтік саясатына және ... ... ... әлеуметтік-экономикалық ахуалына байланысты.
Бюджет түрлері бойынша шығыстарды қалыптастыру ерекшеліктері олардың арнаулары маңында ... ... ... түрлері бойынша шығыстарды қалыптастырғанда келесі негізгі факторларды есептеу қажет:
* басқару органдар арасындағы функцияларды шектеу;
* мекемелердің ... ... ... ... ... ... бюджетке апару.
Республикалық бюджеттің шығыстары келесі бағыттар бойынша қаржыландыру үшін қалыптасады:
* Жалпы сипаттағы мемлекеттiк қызметтер;
* Қорғаныс;
* ... ... ... ... сот, ... қызметі;
* Бiлiм беру;
* Денсаулық сақтау;
* Әлеуметтiк көмек және әлеуметтік қамтамасыз ету;
* Тұрғын үй-коммуналдық ... ... ... туризм және ақпараттық кеңістiк;
* Отын-энергетика кешені және жер қойнауын пайдалану
* Ауыл, су, орман, ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін қорғау, жер қатынастары;
* Өнеркәсiп, сәулет, қала ... және ... ... ... және ... ... Борышқа қызмет көрсету.
Осыған сәйкес, бірақ тиісті әкімшілік аумақтарға арналған шығыстар бағыттары төмен ... ... ... бойынша да қалыптасады. Жергілікті бюджеттер шығыстарының қалыптастыру Бюджет кодексімен, нормативтік-құқықтық актілермен және ... ... ... ... Бюджет Кодексі алдағы 3 жылға жоспарланып құрастырылады, дегенмен уақыт ... ... ол ... ... ... ұшырап отырады.
Биліктің жергілікті органдарына аумақтардың экономикалық және қаржылық базаларын ... ... ... ... ... ... әкімшілік-аумақтардың жкономикалық базасы ретінде жергілікті тұрғындардың әлеуметтік- экономикалық мұқтаждықтарын қамтамасыз ету үшін қажетті кірістер көздері болатын меншікті ... пен ... ... ... ...
Ал қаржылық база болып меншікті бюджеттік құралдар мен жоғары тұрған ... ... ... ... ... қаржылық ресурстар табылады [17].
Мемлекеттік бюджет шығыстары 2011- 2013 жж аралығында 109,31 % немесе 1429,9 ... ... яғни 2011 жылы ... ... ... 5 423,2 ... теңгені құраса, 2013 жылы бұл көрсеткіш 6852,7 млрд теңгеге өсті.
Кесте 4. Мемлекеттік бюджет шығыстары (2011-2013 ж) ... ... ... ... 423 235
100
6 268 972
100
6 852 711
100
1. Жалпы сипаттағы мемлекеттiк қызметтер
296 481
5,46
326 ... ... ... ... ... ... Қоғамдық тәртіп, қауiпсiздiк, құқықтық, сот, қылмыстық-атқару қызметі
448 ... ... ... Бiлiм ... 773
18,19
1 210 115
19,3
1 237 421
18,05
5. Денсаулық сақтау
626 310
11,54
730 820
11,65
795 092
11,6
6. Әлеуметтiк көмек және әлеуметтік қамтамасыз ету
1 133 ... 239 ... 359 ... Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық
389 238
7,17
438 586
6,99
472 369
6,89
8. Мәдениет, спорт, туризм және ... ... ... ... 431
3,77
9. Отын-энергетика кешені және жер қойнауын пайдалану
112 491
2,07
126 613
2,01
119 606
1,74
10. Ауыл, су, ... ... ... ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін қорғау, жер қатынастары
270 763
4,99
292 573
4,66
258 839
3,77
11. Өнеркәсiп, сәулет, қала ... және ... ...
24 ... 492
0,42
32 188
0,46
12. Көлiк және коммуникация
449 211
8,28
482 060
7,68
511 366
7,46
13. Өзгелер
97 264
1,79
143 659
2,29
242 682
3,54
14. Борышқа қызмет көрсету
121 ... ... ... ... ҚР ... Министрлігінің статистикалық бюллетені №180 негізінде автормен құрастырылды. [11]
2012 жылы мемлекеттік бюджеттің шығыстар бойынша нақтыланған ... ... ... ... 845,7 ... немесе 16 %-ға артып, 6268,9 млрд.теңгені құрады. ... ... ... іс ... ... 2011 ... салыстырғанда 12,4 %-ға ұлғайып, 6069,9 млрд.теңге көлемінде атқарылған.
Мемлекеттік бюджет шығыстарының басым ... ... беру мен ... ... және әлеуметтік қамтамасыз етуге жұмсалады.Мәселен, білім беру шығындары 2011 жылы 986,7 млрд.теңге, 2012 жылы 1210,1 млрд.теңге, 2013 жылы 1359,6 ... ... ... ... көмек және әлеуметтік қамтамасыз ету шығыстары 2011 жылы 1133,5 млрд.теңге, 2012 жылы 1239,0 млрд теңге, 2013 жылы 1359,6 млрд ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығыстар 361,7 млрд.теңгені немесе жылдық көрсеткіштің 100,0%-ын құрады. Бұл ... ... ... ... 2011 жылғы 19,8%-дан 2012 жылы 20,2%-ға дейін ұлғайған.
2012 жылы шығындар көлемі 2011 жылмен салыстырғанда 14,2%-ға ... 5259,4 ... ... ал 2010 жылмен салыстырғанда 36,2 %-ға ұлғайған.
Кесте 5. Мемлекеттік бюджеттің шығыстарының 2011- 2013 жж динамикасы
Атауы
2011 ... ... ... ... ... 423 ... 268 972
6 852 711
845737
116
583739
109
1. Жалпы сипаттағы мемлекеттiк қызметтер
296 481
326 129
382 136
29648
110
56007
117
2. Қорғаныс
264 503
341 104
396 512
76601
129
55408
116
3. ... ... ... құқықтық, сот, қылмыстық-атқару қызметі
448 495
558 218
608 346
109723
124
50128
109
4. Бiлiм беру
986 ... 210 ... 237 ... ... сақтау
626 310
730 820
795 092
104510
117
64272
109
6. Әлеуметтiк көмек және әлеуметтік қамтамасыз ету
1 133 ... 239 ... 359 ... ... ... шаруашылық
389 238
438 586
472 369
49348
113
33783
108
8. Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістiк
201 640
223 ... ... ... ... және жер ... пайдалану
112 491
126 613
119 606
14122
113
-7007
94
10. Ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны және жануарлар ... ... жер ... ... ... ... ... сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі
24 817
26 492
32 188
1675
107
5696
122
12. Көлiк және ... ... ... ... ... 264
143 659
242 682
46395
148
99023
169
14. Борышқа қызмет көрсету
121 675
130 520
178 057
8845
107
47537
136
Алынған көзі: ҚР ... ... ... ... №180 ... ... ... кестедегі өзгерістерге келетін болсақ, отын-энергетика кешені және жер ... ... ... 2011 жылы 112,4 ... 2012 жылы 126,6 млрд.теңге, 2013 жылы 119,6 млрд теңгені құрады. Көріп отырғанымыздай, 2013 жыл 2012 ... ... 70 ... қысқарған. Бұған қоса, ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін қорғау, жер қатынастарын ... 2013 жылы 33,7 ... ... 20 %-ға ... 3. ... ... ... динамикасы
Ескерту. Кесте -5 негізінде автормен құрастырылған
Мемлекеттік бюджет шығыстарының басым бөлігін білім беру мен ... ... және ... ... етуге жұмсалады.Мәселен, білім беру шығындары 2011 жылы 986,7 млрд.теңге, 2012 жылы 1210,1 млрд.теңге, 2013 жылы 1359,6 ... ... ... ... ... және ... ... ету шығыстары 2011 жылы 1133,5 млрд.теңге, 2012 жылы 1239,0 млрд теңге, 2013 жылы 1359,6 млрд ... ... ... ... ... ... шығыстары жүйесі бірнеше факторлармен шарттанады, олардың ішінде негізгі ... ... ... мен функциялары, елдің әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі, мемлекеттің әкімшілік-аумақтық жайластырушылығы, бюджеттік ... беру ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымы олардың экономикалық мазмұны мен жалпы ішкі өнімді бөлу жөніндегі мемлекет алдында тұрған мақсаттармен анықталады.
2.2 Бюджеттік бағдарламалар бойынша ... ... ... ... ... шоғырландыруды дамытудың аймақаралық және салаларалық мүдделерінің үйлестірілуін, олардың аумақтарының ... да ... ... ... қала ... ... және тартылыс аймақтары инфрақұрылымының үйлестірілген дамуын қамтамасыз ететін Астана және ... ... ... ... аймақаралық Шаралар жоспарын дайындау жұмыстары басталды. Облыс әкімдіктері Шымкент, Ақтөбе және Ақтаудың шоғырландырылуы бойынша шаралар ... ... ... ... ... ... шаралар жоспарын әзірлеу биылғы жылдың бірінші тоқсанында аяқталады. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, ағымдағы жылдың желтоқсан айына ... ... ... ... дамытудың ұзақмерзімдік болатын, шағын қалалардағы бірқатар индустриялық жобаларды құратын Бағдарламаны жасауда [37].
Аталған бағдарламаның міндеті - аймақтардың салалық мамандану ... ... ... ірі ... ... ... қалаларын құру, жергілікті тұрғындардың өмір деңгейін арттыру және ауыл жастарын ... ... ету. 2012 жылы ... ... ... ... Орталық Азия және Қытай елдерімен шекаралас аудандарды дамыту бойынша қосымша шаралар кешенін дайындауды ... ... ... ... ... аймақтық саясат аспектілерінің біріне басқарманың сауатты орталықсыздандырылуын өткізу, орталық және аймақтар ... ... пен ... ... ... ... шараларды қолдану, жергілікті атқарушы билік көздерін күшейту ... ... ... ... ... ... жағдайға ықпал етуін күшейту үшін ауылдық әкімдіктерді мәслихаттар арқылы сайлау шешімі қабылданды. ҚР жергілікті өзін өзі басқару мәселелері бойынша ... ... ... ... ... бірге әзірленіп, мемлекеттік органдармен келісушілікке жіберілді. Заңды ... ... ... ... ... белгіленді [28].
Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 және атты 2012 ... 14 ... ... ... ... ... әзірленді, онда: деп аталып өткен.
Қазақстандық қоғамды дамыту және мемлекеттік аппарат алдында туындайтын жаңа тұрпаттағы міндеттемелер ... ... ... жүйесінің жұмыс істеуін талап етеді.
Осы мәселелерді шешуде мемлекеттік қаржылық бақылаудың мемлекеттік ... ... ... ... рөлі арта түседі. Алайда елде қолданылып отырған ... ... ... жүйесі бюджет қаражатын тиімсіз пайдалану жағдайлары мен қаржылық бұзушылықтарды анықтауға ғана бағытталған және болып табылады. Бұл ... ... ... жүйесіне баға беретін және оны бұдан әрі тиімді дамыту бойынша бағыттарын айқындайтын осындай ... ... ... ... ... ... ... үшін тек қаржы мәселелерін ғана емес, сонымен қатар ... ... мен ... ... ... ұсыныстар негізінде пәрменді ұсынымдарды берумен бірге, олардың қызметінің барлық бағыттарын қамтитын аудит объектілері қызметінің тиімділігінің тұтас және тәуелсіз ... ... ... ... ... бақылауды кезең-кезеңімен реформалауды және мемлекеттік аудитті, одан әрі оның функционалдық бағыттарын кеңейте отырып енгізу пайымы мен ... ... ... ... Бұл ретте мемлекеттік қаржылық бақылау функциялары аудиттелетін объектінің қызметінде салдарларын жою мен жауапкершілікке тартуды талап ететін заңнама бұзушылықтары анықталған кезде іске ... ... ... ... ... ... әсіресе, республикалық бюджет қаражатын тиімді пайдалану және бақылау проблемалары Қазақстан үшін өзекті мәселе болып табылады. Өйткені ... ... ... және ... ... ... басқаруға байланысты қабылданған басқару шешімдерінің орындау тиімділігінің деңгейі елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттарына қол жеткізуіне және оның қаржы-бюджеттік жүйесін тұрақтандыруды ... ... ... ... бақылау - қаржылық құжаттардың сенімділігін, шаруашылық заңдылықтарын сақтау, әр түрлі шаруашылық деңгейіндегі экономикалық құрылымдарды басқару ... ... ... болып табылады.
Мемлекеттік қаржылық бақылау органдарының жүйесін, яғни Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп ұйымы, мәслихаттардың тексеру комиссиялары, Қазақстан ... ... ... ... ішкі ... ... ... орталық мемлекеттік органдардың ішкі бақылау қызметтері, облыстық бюджеттен, республикалық маңызы бар қаланың, астананың ... ... ... ... ішкі ... ... ... Республикасы Қаржы министрлігінің қаржылық бақылау мен мемлекеттік сатып алу ұйымының негізгі ... - ... ... ішкі бақылауды орындау және жергілікті бюджетте сыртқы бақылаудың орындалуын жүзеге асыру, жүйелі тексерудің дұрыс құрылуымен, ... ... ... ... мекемелердің қаржыландыру жоспарын (шығындар сметасы) бекіту, мемлекеттік ұйымдардың таза табыс үлесін тиісті бюджеттерге толық және ... ... мен ... ... ... мемлекет үлесіне, ал акционерлік қоғам акция пакетіне қоғамдардың дивиденд есептелуіне бақылау ... ... ... ... ... - ... процесін бақылап отыратын тетік қана емес, сонымен бірге, экономиканың жай-күйіне мониторинг жүргізу, яғни бөлінген қаражатты мемлекеттің қалай ... ... ... бағытталған іс-шаралар кешені.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік қаржылық бақылау қызметі қазіргі ... ... ... одан әрі даму ... ... ... озық тәжірибені ескере отырып, қаржылық бақылаудың қазіргі және тиімді жүйесін қалыптастыруға бағытталған жан-жақты шаралар қабылдау қажет.
Мемлекеттік бақылау ... ... ... және міндетті элементтердің бірі ретінде әр түрлі бағыттарда жүзеге асырылады, бірақ мемлекет атынан және мемлекет мүддесін қорғайды. Қаржылық ... ... ... саясатын жеңісті іске асыруға ықпал етеді, халық шаруашылығының барлық сфералары мен буындарында қаржы ресурстарын қалыптастыру процесі мен тиімді пайдалануын ... ... ... ... ... ... ... бақылау жетілдіру үшін ұсыныстарым келесідей:
* мемлекеттік қаржылық бақылаудың тетіктерін жаңғырту;
* мемлекеттік аудит пен қаржылық бақылауды жүргізудің халықаралық ... сай ... ... ... ... ... ... мен активтерінің тиімді пайдаланылуын бақылайтын құрал ретінде мемлекеттік қаржылық бақылау жүйесін жетілдіріп, ... ... ... ... мен өзара іс-қимылының аражігін айқындай отырып олардың теңдестірілген құрылымын қалыптастыру;
* мемлекеттік аудит жəне қаржылық бақылау органдарының қызметкерлерін ... ... ... мен ... ... арттырудың халықаралық талаптарға жауап беретін жүйесін құру;
* мемлекеттік аудиттің интеграцияланған ... ... ... ... ... ... өткізудің жүйесін енгізу.
Қорыта келгенде, яғни қазақстандықтардың өмір сүру сапасы мен деңгейін түбегейлі арттыруға Мемлекет басшысы ... ... ... ... жағдайда ғана қол жеткізуге болады. Қазақстан кең көлемді жобаларды табысты іске асыра алатындығын сан мəрте дəлелдеген ... ... ... ... жыл ... қол жеткізген жетістіктері болашаққа жарқын болжам жасауға мүмкіндік береді.Есеп комитеті қаржылық ... ... ... ... ... əлеуметтік-экономикалық жаңғыруының жаңа кезеңі жағдайында барлық күш-қуатын Қазақстан Республикасының табысты дамуы үшін жұмсайтын болатынына сенемін.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* стратегиясы жаңа ... жаңа ... ... - атты ... ... ... ... 2012жыл.
* С.М.Өмірбаев, С.Ж. Ынтықбаева, А.А.Адамбекова, Р.С.Парманова. - ... 2012 ж., 640 ... ... ... В.Д. ... - ... 2011 ж., 97-102 б
* С. ... Ә.М. Жұманов - Алматы, 2011 ж. - 676 б.
* С.Құлпыбаев. - ... 2013 ж., 448 ... ... ... мемлекеттік реттеу. Оқу құралы. - Алматы, 2008ж. 76-93.
* ... ... ... ... ... - Түркістан, Тұран 2009ж, 61-197 бет.
* Омирбаев С.М., Государственный бюджет: Оқу ... - ... ТОО РПИК , 2011ж. ... Мырзалиев Б.С., Шеденов Ө.Қ., Дандаева Б.М., Ерманкулова Р.И. Мемлекеттік қаржылық басқару: Оқу құралы. - Түркістан: баспаханасы, 2013. 150-225 ... ... /2012 ... ... ... ... туралы
ЕСЕП КОМИТЕТІ ЕСЕБІНІҢ негізгі қағидалары/
* ҚР Қаржы Министрлігінің статистикалық бюллетені №180
* Экономика және ... ... ... сайты: www.minplan.gov.kz
* Қаржы Министрлігінің сайты: www.minfin.gov.kz
* М. В. Мельник, А. С. Пантелеев, А. Л. Звездин. Ревизия и ... : ... -- ... ... 2006. -- С. 11 - 91. -- 640 с.
* ... ... балансы. Бюджет тапшылығы // Қаржы, 2005.185 - ... ҚР ... ... ... бюллетені №180
* Өтебаев Б.С., , Алматы ,2006 жыл - 49 б
* Финансовая система ... ... и ... / ... ... ... . - Астана : КазУЭФиМТ, 2008. - 224 с
* ... ... ... - ... 2010. - 25c.
* Оксикбаев, Омархан Нуртаевич, - Алматы, 2010. - 46 с
* Кыдырбаева, Шолпан Данияровна, - ... 2008. - 30 ... ... ... ... - ... 2010. - 24 с
* ... Марат Амирович, - Караганда, 2009. - 25 с
* Қазақстан Республикасының статистика ... ... ... ... ... ... даму ... 2007-2012жж. статистикалық жинағы// ҚР статистика агенттігі, http// www.stat.gov.kz, 2012ж
* Шыныбекова Д. ... ... ... ... ... ... қаржылық /Д. Шыныбекова //Қазақстан қаржысы. - 2002.- № 3. - 33-36 б.
* Өңірлік даму министрлігі сайты. http://minregion.gov.kz/
* Назарбаев Н.А. ... ... ... ради ... ... // ... ... 15 мая 2009 г.
* бағдарламасын бекіту туралыҚазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 маусымдағы № 821 ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2011жылғы 24 мамырдағы № 570 Қаулысы
* "Бизнестің жол картасы 2020" ... ... ... ... ... ... 2010 ... 13 сәуірдегі № 301 Қаулысы
* , Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы.
* Қазақстан Республикасы Өңірлік даму ... 2013 - 2017 ... ... стратегиялық жоспары туралыҚазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 ... № 442 ... ... ... ... АҚ ... тобы ...
* Абленов, Дүйсенбек Оңғарұлы ; . - Алматы :Экономика, 2007. - 544 ... Д. ... ... Н. Н., ... Н. М. . - ... : 2007. - 127 ... Жүнісов, А. Ж. // Қазақстанның ғылымы мен өмірі = Наука и жизнь Казахстана. - 2013. - № 4 (15). - 51-55 ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасы Заңының жобасы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1446 қаулысы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
Капитал тартудың көздері мен әдістері6 бет
Корпорациядағы қаржылық жоспарлау мен бақылау39 бет
Кәсіпорынның қаржылық болжау әдістері42 бет
Мемлекеттік қаржылық бақылау15 бет
Мемлекеттік қаржылық бақылаудың проблемалары4 бет
Қаржы және қаржылық жүйе34 бет
Қаржылық бақылау40 бет
Қаржылық бақылаудың сыныптамасы мен әдістері24 бет
Қаржылық бақылаудың әдістері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь