Химиялық реакциялардың энергетикасы

Жоспар:
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Термодинамикалық атаулар және ұғымдар.
2. Ішкі энергия. Энтальпия.
3. Жылу және жұмыс. Температура. Термодинамиканың әуелгі және бірінші бастамалары.
4. Термохимия. Ұғымдар.
5. Гесс заңы. Химиялық өзгерістердегі жылу әсерлерінің шамасын есептеу.
а) Күрделі органикалық қосылыстың түзілу жылуын есептеу.
ә) Химиялық байланыс энергиясы мен атомдық түзілу жылуларын есептеу.
6. Термодинамиканың ІІ . бастамасы.
а) Энтропия.
ә) Энтропия . қозғаушы күш.
б) Стандартты изобарлы түзілу потенциалы.
в) Химиялық реакциялар үшін Гиббс энергиясының өзгерісін есептеу.
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Кез-келген химиялық өзгеріс барысында жылу бөлініп не сіңіріледі, немесе химиялық реакция нәтижесінде өзге бір жұмыстар атқарылады. Мысалы, өзіміз білетін бензиннің жануы барысында жылу бөлініп, двигатель жұмыс істейді, машина қозғалысқа ие болады.
Міне, осы жылу және жұмыс шамалары бойынша химиялық реакцияның жүруін санды түрде сипаттауға мүмкіндік туындайды екен және осы мәселемен айналысатын ілімді химиялық термодинамика деп атайды. Енді осы химиялық термодинамикамен танысу үшін, оның атауларымен ұғымдарына қысқаша тоқталалық.
Химиялық термодинамика — физикалық химияның химиядағы термодинамикалық құбылыстарды (химиялық реакция, фазалық ауысулар (еру, булану, кристалдану, т.б.), сонымен қатар заттардың термодинамикалық қасиеттерінің олардың құрамы мен агрегаттық күйіне тәуелділігін қарастыратын саласы. Химиялық термодинамикатермохимия, химиялық тепе-теңдік және ерітінділер (олардың ішіндеэлектролиттер) туралы ілімдермен және электродты потенциалдар, беттік құбылыстар термодинамикаларымен тығыз байланысты. Химиялық термодинамика термодинамиканың жалпы заңдары (нөлінші, бірінші, екінші, үшінші) мен ережелерін пайдаланады.
Термодинамиканың бірінші заңы, термохимияның негізін құрайтын, оның маңызды салдары — Гесс заңы. Термохимия әр түрлі заттардың жылу сыйымдылығын, жану жылуын, реакцияның жылу эффектісін, түзілу жылуын, еру жылуын, т.б. зерттейді. Олардың температураға тәуелділігін Кирхгоф теңдеуі анықтайды.
Термодинамиканың екінші заңы тепе-теңдіктерді, оның ішінде химиялық тепе-теңдік жөніндегі ілімнің негізін қалады. Оны химиялық реакцияларды зерттеуге қолдану алғаш Я.Х. Вант-Гофф, А.Л. Ле Шателье, т.б. еңбектерінде айтылған. Екінші заң Химиялық термодинамикада белгілі жағдайда қарастырылып отырған жүйедегі әрекеттесудің өз бетінше жүре алатын бағытын, әрі осы тепе-теңдік күйге сыртқы жағдайдың (температура, қысым, т.б.) қалай әсер ететінін анықтайды. Практикалық тұрғыдан алғанда, аса маңызды тепе-теңдіктің өз бетінше ығысуын тиісті бағытта, тиімді жүргізу үшін сыртқы жағдайды қалай өзгерту жолын көрсетеді. Осы айтылғандардың бәріне термодинамикалық функциялар — энтальпия Н мен энтропия S пайдаланылады. Егер процесс тұрақты температура Т және тұрақты қысымда V жүрсе, тепе-теңдікті изобара-изотермиялық потенциалдың (Гиббс S, егер процесс тұрақты температурада және тұрақты көлемде жүрсе, тепе-теңдікті изохора-изотермяиылқ потенциалдың (H–TG=энергиясы) G өзгеруі ГельмгольцA мәндерінің азаю бағытына сай болады. Химиялық термодинамикада кез келген фазалық өзгерулер (еру, булану, балқу, т.б.) заттың бір фазадан екінші фазаға өтуі белгілі заттың химиялық потенциалдары теңесетін бағытқа сай келеді, яғни потенциалы үлкен фазадан потенциалы кіші фазаға ауысып, олар өзара теңескенде тепе-теңдік туады. Фазалар ережесі жұйедегі барлық тәуелсіз құраушылардың саны фазалардың санымен варианттылық арасындағы қатынасты сипаттайды.G және S арқылы анықтайды. Екі жағдайда да процестің өз бетінше жүруі U–TA= энергиясы) А өзгеруі:
Химиялық тепе-теңдіктерді есептеуде термодинамиканың үшінші заңының маңызы зор. Ол абсолют нөлге жуық температураларда жүргізілген тәжірибе нәтижесінде қажетті функциялар — энтропия мен энтальпияның шамасын табуды қалыптасты —стандартты=–RT1nK, мұнда GGA мәндерін тауып, олардың тепе-теңдік константасы мен қатынасын өрнектейтін формулалармен K мәнін табуға болады: G және рды. Осыдан Гиббс энергиясы, R — газ тұрақтысы, K — тепе-теңдік константасы. 20 ғасырдың ортасында тепе-тең емес процестер мен жоғары температурадағы химиялық реакциялар термодинамикасын зерттеу ісі дами бастады. Бүгінде химиялық термодинамиканың екі бағыты — термохимия мен химиялық реакциялардың термодинамикасы кеңінен дамып қолданылады. Мысалы, аммиак синтезі, метанол өндірісі, т.б. маңызды өндірістік процестерде химиялық термодинамиканың есептеулері пайдаланылады
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том
2. Өтелбаев Б.Т. Химия-3. Шымкент: М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, 2000.
3. Васильев В.П. Аналитическая химия. Титриметрические и гравиметрические методы анализа. М.: Дрофа, 2004.
4. https://www.google.ru/
5. http://kk.wikipedia.org/
        
        Жоспар:
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
* Термодинамикалық атаулар және ұғымдар.
* Ішкі энергия. Энтальпия.
* Жылу және жұмыс. Температура. Термодинамиканың әуелгі және бірінші бастамалары.
* ... ... Гесс ... ... өзгерістердегі жылу әсерлерінің шамасын есептеу.
а) Күрделі органикалық қосылыстың ... ... ...
ә) Химиялық байланыс энергиясы мен атомдық түзілу жылуларын есептеу.
* Термодинамиканың ІІ - ...
а) ...
ә) ... - ... күш.
б) ... изобарлы түзілу потенциалы.
в) Химиялық реакциялар үшін Гиббс энергиясының өзгерісін есептеу.
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Кез-келген ... ... ... жылу ... не ... ... химиялық реакция нәтижесінде өзге бір жұмыстар атқарылады. Мысалы, өзіміз білетін бензиннің жануы барысында жылу бөлініп, двигатель жұмыс істейді, ... ... ие ... осы жылу және жұмыс шамалары бойынша химиялық реакцияның жүруін санды түрде сипаттауға мүмкіндік ... екен және осы ... ... ... ... термодинамика деп атайды. Енді осы химиялық термодинамикамен танысу ... оның ... ... ... ... термодинамика -- физикалық химияның химиядағы термодинамикалық құбылыстарды (химиялық реакция, фазалық ауысулар (еру, булану, кристалдану, т.б.), ... ... ... термодинамикалық қасиеттерінің олардың құрамы мен агрегаттық күйіне тәуелділігін қарастыратын саласы. Химиялық термодинамикатермохимия, химиялық ... және ... ... ... туралы ілімдермен және электродты потенциалдар, беттік құбылыстар термодинамикаларымен тығыз байланысты. Химиялық термодинамика термодинамиканың жалпы заңдары ... ... ... ... мен ... ... ... заңы, термохимияның негізін құрайтын, оның маңызды салдары -- Гесс заңы. Термохимия әр ... ... жылу ... жану ... ... жылу эффектісін, түзілу жылуын, еру жылуын, т.б. зерттейді. Олардың температураға тәуелділігін Кирхгоф теңдеуі анықтайды.
Термодинамиканың екінші заңы тепе-теңдіктерді, оның ішінде химиялық ... ... ... ... ... Оны химиялық реакцияларды зерттеуге қолдану алғаш Я.Х. Вант-Гофф, А.Л. Ле Шателье, т.б. еңбектерінде айтылған. Екінші заң ... ... ... жағдайда қарастырылып отырған жүйедегі әрекеттесудің өз бетінше жүре алатын ... әрі осы ... ... ... ... (температура, қысым, т.б.) қалай әсер ететінін анықтайды. Практикалық тұрғыдан алғанда, аса маңызды тепе-теңдіктің өз бетінше ығысуын тиісті бағытта, тиімді ... үшін ... ... ... өзгерту жолын көрсетеді. Осы айтылғандардың бәріне термодинамикалық ... -- ... Н мен ... S ... Егер процесс тұрақты температура Т және тұрақты қысымда V жүрсе, тепе-теңдікті изобара-изотермиялық потенциалдың (Гиббс S, егер процесс тұрақты ... және ... ... ... ... ... ... (H - TG=энергиясы) G өзгеруі ГельмгольцA мәндерінің азаю бағытына сай болады. Химиялық термодинамикада кез келген фазалық ... (еру, ... ... т.б.) ... бір ... екінші фазаға өтуі белгілі заттың химиялық потенциалдары теңесетін бағытқа сай келеді, яғни потенциалы үлкен фазадан потенциалы кіші фазаға ауысып, олар ... ... ... ... ... ережесі жұйедегі барлық тәуелсіз құраушылардың саны фазалардың санымен варианттылық арасындағы қатынасты сипаттайды.G және S арқылы анықтайды. Екі жағдайда да процестің өз ... ... U - TA= ... А ...
Химиялық тепе-теңдіктерді есептеуде термодинамиканың үшінші заңының маңызы зор. Ол ... ... жуық ... жүргізілген тәжірибе нәтижесінде қажетті функциялар -- энтропия мен энтальпияның ... ... ... -- стандартты= - RT1nK, мұнда GGA ... ... ... ... ... мен қатынасын өрнектейтін формулалармен K мәнін табуға болады: G және рды. ... ... ... R -- газ ... K -- ... константасы. 20 ғасырдың ортасында тепе-тең емес процестер мен ... ... ... ... термодинамикасын зерттеу ісі дами бастады. Бүгінде химиялық ... екі ... -- ... мен ... ... термодинамикасы кеңінен дамып қолданылады. Мысалы, аммиак синтезі, метанол өндірісі, т.б. маңызды өндірістік процестерде химиялық термодинамиканың есептеулері ... ... ... атаулар және ұғымдар
Күнделікті өмірден таныс жұмыс пен ... ... ... ... ... ... ... болатыны мәлім. Жалпы, суық пен жылы айырмашылғын адамзат баласы сол дененің не заттың өз сезім мүшелеріне тікелей әсер етуі нәтижесінде ... ... ... денені өзара үйкеліске түсірсек, мысалы, темірді егесек, ағашты жонсақ, белгілі дәрежеде заттардың қызынғанын байқаймыз, яғни ... ... үшін біз ... белгілі бір күш жұмсап, жұмыс атқаруымызды қажет етеді. Егер, осы заттарды жылу көзіне жақындатсақ немесе ыстық денемен жанастырсақ, олардың ... яғни күш ... дене ... ... Демек, келтірілген құбылыстар жылу мен жұмыс арасында бір ... бар ... ... осы жылу ... мен оның ... ... ... термодинамика деп атайды.
Бұл ілім - жылпы, ... және ... ... болып үш салаға бөлінеді.
Жалпы термодинамика саласы - термодинамика тәсілдерін тұжырымдап, оны фазалық күй өзгерістеріне, термоэлектр және магниттік құбылыстарға, ... ... мен дене ... орын ... өзгерістерді зерттеуге арналады.
Техникалық термодинамика - жылу мен жұмыстың түрленуіе, жылу двигательдері, тоңазытқыш қондырғыларында орын алатын жылу, механикалық және ... ... ... ... заңдылықтарымен айналысады.
Химиялық термодинамика - жалпы ... ... ... реакция, физикалық және химиялық құбылыстарға қолдануын қарастырады. Соңғы сала:
* химиялық және ... ... ... ... бағытта реакция жүруін;
* химиялық реакция нәтижесінде бөлінетін энергияның түрленуін
зерттейді.
Аталған тарауларды ... ... І және ІІ ... деп ... өмір тәжірибесінен тұжырымдалған заңдылықтармен таныспай жатып, игеру мүмкін емес. Ал, бұл ілімді меңгеруде - ... ... ... ... ... түсінудің ерекше маңызы зор.
Жүйе (система) - өзімізді қоршаған ортаның кеңістіктегі бөлігі, дене тобы, зат ... ... ... жүйе - ... ... ... ойша бөлініп қарастырылатын, өзара жылу және механикалық әсерлесуде ... дене не ... ... ... ... ... ашық және ... деп үшке бөледі.
Жүйе - өзін қоршаған ортамен зат алмаспайтын тек энергиясымен ғана алмасса - жабық, ал зат ... да орын алса - ашық жүйе деп ... ... ... - ... ... зат және энергия алмасуы орын алмайды.
Жүйені құрайтын дене бөліктері белгілі бір кеңістік бөлігінде бетпен шектеліп, және де сол бөліктің өн ... ... ... ... ... қасиеттері бірдей болса, онда осы бөлікті - фаза - деп ... ... ... ... ... ... ... - біртекті (гомогенді), ал әртүрлі күйде болса - ... ... деп ... термодинамикалық жүйені тыңғылықты сипаттау үшін, оның физикалық-химиялық қасиеттерінен, яғни көлемі, қысымы, теспературасы, химиялық құрамы және т.б. ... ... ... Осы ... ... ... күй теңдеулерінің тәуелділігінен өзара байланыста болатын шамалар туралы дәйекті ұғым алуымызға мүмкіндік ... күй ... ... ... күй шамалары (параметрі) деп аталынады.
Күй шамалары екіге - экстенсивті және интенсивті болып бөлінеді.
Экстенсивті ... - зат ... ... (пропорционал). Мысалы, көлем, масса, салмақ және т.б.
Интенсивті шамалар - зат ... ... ... ... ... ... және ... күй шамаларының өзгерісі термодинамикалық құбылыс (процесс) деп аталынады да күй шамасының тұрақтылығына қарай төмендегіше ... - const - ... - const - ... - const - ... T - const - ... T - const - ... ... бірінің тұрақты болып, жылу өзгерісі орын алмаса, онда, аталған ... ... рVn = const ... өрнектеліп - политропты деп аталады. Мұндағы сол өзгерісті сипаттайтындай мәнге ие сан.
Сыртқы ... ... жылу және зат ... жүретін құбылыс - адиабатты деп аталып рVγ = const ңдеуімен ... ... γ - ... ... және бұл ... ... ... орын алады.
Қарастырылып отырған жүйеде өзгеріс түрінің орын алуына ... ... ... ... ... ... назар аударалық.
Біріншіден, және ұғымдарын шатастырмаған абзал.
- өзгерістердің жүру ... ал - ... ... ... сипаттайды.
Мысалы, N2 + 3H2 2NH3 реакциясы үшін, аммиактың белгілі бір мөлшері түзілгенше реакция тек бір ... ... Ал, ... белгілі бір мөлшері түзілгеннен соң, одан артық шамада түзілген ... ... ... сутегіне ыдырай байтайды, яғни химиялық қайтымдылық орын алады.
Ал өзгерістің ... ... ... ... ... ... бір күйден екінші күйге өтуі жатады.
Мысалы, кез-келген Р0 - қысымда тұрған газды сығайық. Ол үшін ... ... 1 кг жүк ... ... оның ... РА-ға көлемін VA-ға өзгертейік. Енді осы өзгерісті 1 кг жүк тасын бірден қоймай, біртіндеп бір грамнан, мың рет ... Ал ... бір ... де ... бір ... жүк ... қойып та жүйе күйін соңғы жағдайға келтіруге болады. Міне, осы жүк ... ... қою ... ... Р0 ... V0 - көлемнен РА, VА күйіне өтуін (равновесно) ... ... асты ... Жүк ... ... сайын түрінде орын алатын өзгеріс ұмтылады.
Демек, - ... ... ... ... яғни ... түрі. Олай болса, өмірде ылғи да тепе-теңдік жағдайындағы өзгерістер қарастырылады.
Тепе-теңдік өзгерісіне мына ... ... ... әсер ... күш пен қарсы әсердің айырымы өте аз шама;
* тура және кері бағытта істелінетін жұмыстың абсолют ... ... ... әсер ... ... бағытын өте аз мөлшерде өзгерту құбылыс бағытын да өзгертеді;
* өзгеріс уақытына қарағанда жүйенің тепе-теңдікке келу ... өте аз ... ... ... ... ... бұл өте баяу өтетін құбылыс деген тұжырымдарды, оқулықтарда жиі кездестіруге болады. Бұл орайда, өте баяу ... ... ... ... айта ... жөн ... Жалпы аз не көп, жылдам немесе баяу, бәрі де салыстырмалы түрдегі шамалар екендігіне көп мән бермейміз. Баяу не жылдам бір ... ... ... ... сипаттайтын болғандықтан релаксация уақытымен танысалық.
Жүйеде кез-келген құбылыс орын алуы үшін сырттан күшпен әсер ету арқылы оның тепе-теңдік күйін ... ... бір ... көшіреміз. Осы екінші күйге келуге жұмсалған уақытты өзгеріс уақыты деп атайды.
Ал жүйе екінші күйге жеткенде, оны сипаттайтын күй ... - ... ... ... - жүйе ... қайта тепе-теңдік күйге көшеді.
Жүйенің өз бойында тепе-теңдік күйін қалпына келтіру уақыты релаксация мерзімі немесе уақыты деп ... осы ... ... өзгеріс уақытына қарағанда, өте аз шама болса, онда ... өте баяу ... деп те айта ... газ ... ... яғни ... жүк ... қойып оның қысымын Р0-ден РА-ға өзгертуге кеткен ... 1000 ... ... Ал ... релаксация мерзімі - 10-13 секунда.
Байқап қарасақ, өзгеріс уақытына қарағанда релаксация мерзімі 1000/10-13 = 10-16 еседей ... яғни осы ... ... ... жүйе ылғи да ... ... ... іспеттес. Былайша айтқанда 10-13 сек қарағнда 103 сек өте үлкен уақыт шамасы болып табылады да, баяу өтетін ... деп ... ... Ал 103 сек ... не ... ... түкке тұрғысыз. Бұдан шығатын қорытынды - өте баяу ұғымы өзгеріс және релаксация уақыттарын салыстырудан туындаған.
Жалпы, жүйе шын ... ... ... яғни ... ... орын ... ол жерде ешқандай өзгеріс болмауы тиіс.
Ал, қарастырылып отырған жағдайларда, нақты өзгерістер орын ... ... ... ... , ал жүйе күйін квазистационарлы күй деп те ... ... орын ... ол ... ... өз ... да және ... ортада да өзгеріс қалдырмай қалпына келуін - қайтымды құбылыс, ал сипатын ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... жүйе не қоршаған ортада белгілі бір өзгеріс орын алса, онда мұны қайтымсыз құбылыс деп атайды.
Тепе-теңдік өзгеріс жағдайы орын ... ... бәрі де ... құбылысқа жатады.
Тепе-теңдікті өзгеріс - жүйенің үзіліссіз, біртіндеп тепе-теңдік күйін кешу арқылы орын алатын өзгерістер.
- ол жүйеде идеалды ... ... ... ... Ал ... мұндай өзгеріс орын алмайды.
Тепе-теңдік өзгерістегі тепе-теңдік күйін стационар күймен шатастырмау керек, өйткені соңғысында уақыт бөлігінде, жүйе күй ... ... зат және ... ағыны орын алады.
Ал тепе-теңдік күйде - уақыт бөлігінде, жүйенің күй шамалары тұрақты болып, зат алмасуы орын алмайды.
Енді, термодинамикалық ... ... жүйе ... орын алатын өзгерістерді сипаттайтын шамалармен танысалық.
* Ішкі энергия. Энтальпия
Энергия ұғымы біз үшін мектептен таныс. Денелердің кеңістікте ... ... ... ... және ... ... өзара түрленуі де мәлім, ал онымен айналысатын ілімді механика деп ... ... ... энергия түрленуін олардың кеңістіктегі орналасу жағдайына тәуелсіз қарастырады, яғни макроскопиялық тұрғыдағы кинетикалық және потенциалдық энергияларын қарастырмайды.
Ке-келген ... зат ... ал ... ... ... ... атом сияқты уақ бөлшектерден тұратыны мәлім. Міне, осы жүйедегі денелердің энергиясы, өзін ... уақ ... ... ... ... ... жиынынан тұрады, яғни бөлшектердің тербелмелі, айналмалы, бірқалыпты қозғалыстарынан, молекула-аралық әсерлесу, ядро-аралық әрекеттесу ... ... ... Мұны U ... белгілеп ішкі энергия деп атайды да төмендегіше өрнектейді:
U = Eкин. + Епот. + ... + ... , ... - ... ішкі ... + ... - ... бөлшектердің кинетикалық және потенциалдық энергиялары;
Емол. - ... ішкі ... ... ... - ... ішкі ... әрекеттесу энергиясы.
Бөлшектердің кинетикалық энергиясы (Eкин.) - броундық қозғалыстың нәтижесінде туындайтын энергия және ол температураға қарайлас, яғни:
Eкин. ~ ... ... ... ... - ... ... ... сипаттайды (ішкі қысым).
Молекула ішкі бөліктерінің әрекеттесу энергиясы ... - ... ... мен ... ... ... химиялық өзгеріске ұшырағанда ғана өзгереді. Осы себепті оны химиялық энергия деп те атайды.
Ядро ішкі бөліктерінің әрекеттесу энергиясы (Еядро) - ядро ... мен ... ... ... ... орын алғанда ғана өзгереді. Бұл энергия түрін ядролық энергия деп атайды.
Химиялық реакцияларда атом ... мен ... ... ... энергия тұрақты деп қарастырылады.
Ішкі энергия - жүйені сипаттайтын шама ... күй ... ... ішкі ... шамасын да өзгертеді, яғни күй шамаларына тәуелді күй функциясы болып табылады:
U ~ f(P, V, T).
Ішкі энергия - ... ... зат ... ... келеді.
Uжүйе = U1 + U2 + ... + Uі ,
мұндағы U1, U2 ... Uі - ... ... ... денелердің ішкі энергия шамалары.
Ішкі энергияның абсолют шамасын анықтау мүмкін ... ... ... дене үшін ... және ... ... ... мәні анықталмағандықтан, ішкі энергия шамасы да анықталмаған, іс жүзінде ішкі ... ... ... яғни ... ... орын ... жүйе ... өзгерісін білу жеткілікті, яғни:
∆U = U2 + U1 ,
мұндағы U1 және U2 - жүйе ... ... және ... ... ішкі ... ... - ішкі энергия өзгерісінің мәні.
Тұйықталған құбылыс үшін, ішкі энергия өзгерісі орын алмайды, нольге тең:
∆U (0) = ... ... ... ... іске ... ... ... Мысалы, іске жарамды аккумуляторға тән өзіндік бір ішкі энергия ... ... ... Ал ... осы ... ... нәтижесінде ол жарамсыз күйге келеді, яғни оның ішкі энергиясы екінші бір шамаға өзгереді. Аккумуляторды жарық көзі ... ... ... ... тіпті болмаса, электр қоздырғыш құрал арқылы жылу алуға пайдаланып, жарамсыз күйге келтіруге болады. Аккумулятор күйінің іске ... ... ... ... ... нақты бір ішкі энергия өзгерісінің мәні сәйкес келеді:
Іске жарамды
Іске жарамсыз
U1 U2
Іске жарамды -->
∆U
Біз аккумуляторды ... ... да бір ... ... ... ішкі ... тек ∆U шамасына ғана өзгереді. Демек, ішкі энергия - іс-қимыл түріне тәуелсіз, жүйе күй шамаларының өзгерісіне ғана тәуелді, яғни күй ... ... ... Бұл - ішкі энергияның математикалық тұрғыдан қарағанда ең бір тамаша қасиеті.
Энтальпия. Біз кез-келген жүйені, ойша ... ... ... қарап, ол жүйеге ішкі энергия тән екендігін қарастырдық. Енді, осы жүйемізді, яғни дене немесе денелер тобын қоршаған ортаға енгізейік. Ол, осы ... ... сол ... ... ... бір ... көлемін алатыны даусыз. Ал, кез-келген ортаның өзіне тән кедергісі (қысымы) бар. Мысалы, бізді қоршаған ортадағы кедергі, ол ауа қысымды. Қоршаған ... ... ... ... ... ... алу үшін Р-ға тең ауа ... жоюы керек, яғни PV-шамасына тең энергия түрін жұмыс ретінде атқарып, ол қоршаған орта ішіне енеді. Демек, ... орта ... ... ... ... U-ға тең ішкі ... мен PV-ға тең энергия шамасының қосындысы болып ... ... U + ... осы U + ... ... деп ... Демек, энтальпия термодинамикалық жүйені толықтау сипаттайтын энергетикалық шама болып табылады, өйткені, ішкі энергия тек жабық жүйелер үшін ... Ал ... ... та, ашық та ... ... қолдана беруге болады.
Н = U + PV-болғандықтан, энтальпия шамасы да күй функциясы болып табылып, оған ішкі энергия қасиеттерінің бәрі де тән ... ... ... белгілі бір жағдайына энтальпия шамасының нақты мәні сәйкес келеді.
* Термодинамикалық жүйенің энергетикалық күйін сипаттайтын болғандықтан-энтальпия-экстенсивті ... = Н1 + Н2 + Н3 + ... + ... ... ... (∆Н) іс-қимыл түріне тәуелсіз және жүйе күйінің өзгеріс нәтижесін ғана білдіреді. ... = Н2 - ... ... құбылыс орын алған жерде энтальпия өзгерісінің шамасы нольге тең
∆Н(0) = 0.
Техникалық термодинамика ілімінде энтальпияны J деп те ... Жылу және ... ... ... және ... ... ... отырған жүйеден қоршаған ортаға жылу және жұмыс түрінде беріле алады. Ішкі энергия мен энтальпияға қарағанда, жылу мен жұмыс құбылысты ... яғни ... ... ... ... мен ... ... берілу түрі, яғни қоршаған ортамен термодинамикалық жүйенің энергия алмасуы.
Жылу мен жарық энергия ... ... бола ... тек осы ... ... ғана ... ... орын алатын термодинамикалық құбылысты сипаттай отырып, жылу мен жұмыс құбылыс басталғанда ... ... ... ... ... орын ... жылу мен жұмыс көрінісі де болмайды.
Сондықтан да құбылыс орын алмаған жерде жылу мен ... ... ... ... , , және т.б. атауларды пайдаланбаған жөн, қолданғанда да, мән-мағынасына зер салып, байыппен ... ... мен ... ... берілу түрлері бола отырып, олардың өзара айырмашылығы - ... ... - ... ... ... ... ... олардың өзара соқтығысып жүзеге асырылатын энергия берілуінің тәсілі.
Жұмыс - ... ... ... ... бөлшектердің материя арқылы жүзеге асатын энергия берілісінің көрінісі.
Табиғатта, энергияның ... ... ... ... жағдайларда кездестіреміз. Дененің белгілі бір күш әсерінен қозғалуы нәтижесінде механикалық жұмыс істелінеді (механикалық энергия); зарядтардың электр ... ... ... ... ... пайда болады.
Бөлшектердің реттелген қозғалысы бұзылып, бағыт-бағдарсыз ретсіз қозғалысқа айналғанда жұмыс жылуға айналады.
Ал, кез-келген ретсіз қозғалыс, ретті ... ... ... үшін сырттан белгілі бір күш жұмсауды талап етеді, ал ретті қозғалыс, ретсіздікке ешқандай күш ... ... ... Міне, сондықтан да жылу өз еркімен жұмыс атқара алмайды, ал жұмыс істелінген жерде, жылу құбылысы ылғи да байқалады.
Демек, жұмыс атқарылуы үшін күш ... ... Айта ... жай, кез-келген түсінік, сол қарастырылып отырған салада ғана орынды екендігінде. Мысалы, атом, молекулалық деңгейде жылу мен жұмысты өзара бөле ... ... ... Күнделікті тұрмыстан, ауа райы туралы, күн ыстық не салқын дегенді естіп, оны денемізбен сезінеміз. Ыстық ... суды ... ... ол ... Ал ... ыстықтығы бірдей екі дене үшінші бір денемен жанасса, ... ... соң ... де ... ... ... шығатын қортынды, дене күйі тек сыртқы жағдайлармен ғана анықталып қоймай, олардың ішкі жай-күйімен де сипатталатындығы шығады және осындай ... ... ... жатады.
Әлгі келтірілген мысалдарымызда, ылғи да қызулығы әр түрлі денелердің күйлері теңелгеннен кейін барып, жүйенің ішкі ... ... ... ... ұғым ... ... жүйе ішкі ... сырттан әсер етіп өзгертуіміз үшін, оны қыздыруымыз немесе салқындатуымыз керек, яғни әңгіме белгілі ... ... жылу ... ... ... не алынуында болып отыр. Осының нәтижесінде жүйе бойындаөзгерістер орын алады да, оны ... ... ... қажеттілігі туындайды, яғни жүйе температурасын анықтау міндеттілігі шығады. Соңғы шаманы анықтау термодинамиканың әуелгі бастамасына негізделген.
Термодинамика ілімінің әуелгі бастамасы - екі дене ... бір ... жылу ... ... ... онда ... ... да жылу тепе-теңдігінде болатындығын тұжырымдайды.
Термодинамикалық жүйемен энергия алмасуы - жылу мен ... ... ... ... ... ішкі энергия өзгерісімен тәуелді байланыста болады.
Жүйеге, жылу түрінде берілген энергия, жүйе ішкі энергиясын өзгертіп, белгілі бір жұмыс атқаруға жұмсалады.
Күнделікті өмірде, ... орын ... ... ... және ішкі ... ... өзара байланыстағы термодинамика ілімінің бірінші бастамасы деген атпен төмендегіше тұжырымдалады.
* Оқшауланған ... ... ... шама: U ~ const.
* Жүйеге қоршаған ортадан жылу түрінде берілген энергия - оның ішкі ... ... ... бір ... ... және бұл ... тілде төмендегідей өрнектеледі:
Q = ∆U + W,
мұндағы Q - жылу мөлшері;
∆U - ішкі энергия өзгерісі;
W - ... ... және ... ... ... ал ішкі энергия күй функциясы екендігін ескере отырып, аталған шамалардың өте аз мөлшері үшін теңдеу мына ... ... = dU + δQ ... δQ, δQ - өте аз ... жылу мен ... шамасы;
dU - өте аз шамадағы ішкі ... ... ... ... ... ... ... бөлігі термохимия - химиялық реакциялардың жылу әсерлерін қарастырады. Химиялық өзгерістер кезінде әрекеттесуші заттар ... ... ... өзгерумен қатар, белгілі мөлшерде энергия, жылу түрінде ... не ... жылу ... жылуы деп аталады.
Егер:
а) әрекеттесуші заттар мен түзілген өнімдердің температурасы бірдей ... ... ... тұрақты көлемде не қысымда өтсе;
б) пайдалы жұмыс атқарылмаса,
онда ... не ... жылу ... ... жылу ... ... деп ... бөлінген жылу теріс, ал сіңірлген жылу мөлшерлері оң таңбалармен ... ... ... ... ... ... ал ... жүретіндерін экзотермиялы, ал осы жылу мөлшерін реакция теңдеуінің жанында келтіріп, оны термохимиялық теңдеу деп атайды.
Мысалы:
Н2 (газ) + 0,5 О2 (газ) = Н2О ... = ... ∆Н0 - ... жылу ... - коэффициенті оттегінің 0,5 мольі екендігін көрсетеді.
Термохимиялық ... ... ... ... ... үшін мына ... назар аударған жөн.
Тұрақты қысымда зат бір күйден екінші күйге ауысқанда температура өзгерісі байқалмайды. Мысалы, зат ... ... ... ... - буланғанда немесе керісінше болғанда, жылу ... ... мәні ... болып тұрады.
Кез-келген заттың 1 молін қалыпты қысым мен қайнау (балқу) ... ... ... ... сұйыққа айналдыруға) қажетті жылу мөлшері булану (балқу) ... деп ... ... ... қысым деп 1,0133 · 105 Па / 760 мм сынап бағанасы шамасы қабылданады.
Қалыпты қайнау температурасы (нормальная ... ... - ... ... ... ... температурасы.
Түзілу жылуы немесе түзілу энтальпиясы
Тұрақты қысымда, кез-келген заттың бір молі жай ... ... ... ... ... жылу ... - ... жылуы немесе түзілу энтальпиясы деп аталынады да ∆Н0f - болып белгіленеді.
Мысалы:
Н2 (газ) + 0,5 О2 (газ) = Н2О ... = ... - ... жылуы;
индекстегі - formafion - түзілу деген сөз;
индекстегі - қалыпты қысымды білдіреді.
2С + 3Н2 + 0,5О2 --> ... ... = ... ... түзілу энетальпиясы нольге тең деп қабылданады.
Жоғарыда келтірілген химиялық теңдеулер шартты түрде ... ... дәл ... ... химиялық реакциялар күрделі зат молекуласын түзбейді.
Жану жылуы - 1 моль ... ... ... ... жылу ... шамасы. Зат құрамына кіретін элементтер, жоғарғы тотығу дәрежесіне сәйкес тотықтар түзуі тиіс.
Мысалы:
С2Н6 + 3,5О2 --> 2СО2 + 3Н2О ∆НС(С2Н6) = ... - ... жану ... - ... ... ... жану жылуы, түзілген тотықтың түзілу жылуына тең.
Сграфит + О2 --> ... (СО2) = ... + 0,5 О2 --> Н2О ... (Н2О) = ... ... (теплота нейтрализации)
Қышқыл мен сілті арасындағы химиялық әрекеттесу, байтараптандыру реакциясы түріне жататындығы мәлім.
Қышқылдың бір балама (эквивалент) ... ... ... ... ... әрекеттескенде байқалатын жылу әсері байтараптандыру жылуы деп аталады.
HCl + NaOH = NaCl + H2O Q = ... + Cl- + Na+ + OH- = Na+ +Cl- + ... + ОН- = ... = -57,3 ... және гидроксил иондары қосылуы нәтижесінде су түзілгендігі байқалатын жылу әсері бейтараптардыру жылуы деп аталады.
Байланыс энергиясы
Газ күйінде, екі атом арасында коваленттік ... ... ... ... - ... ... деп ... температурада А-В атомдарының арасындағы байланыс энергиясы төмендегіше белгіленеді ЕА-В. ... ... ... ылғи да ... яғни ... ... ... бөлінетіндігін білдіреді.
Байланыс энергиясы мәні мен таңбасы жөнінен қарама-қарсы шама - ыдырау немесе байланыс үзілу энергиясы деп аталады.
Д00 (А-В) = - ... = - ... (О-Н) = ... ... ... мен түзілу энтальпиясын шатастыруға болмайды, өйткені, біріншісі атомдардан түзілген ... ал ... жай ... ... молекулаға тән шама.
үзілу энергиясы
Е Н + Сl --> HCl
HCl
... (HCl) = EH-Cl = - ... + ... --> ∆Н0f (HCl) = - 92,31 ... ... ... заттардың агрегат күйі, тұрақты құрылымдық түр өзгерісі теңдікте көрсетілуі тиіс.
Термохимиялық теңдеулерге де арифметикалық ... - ... ... ... ... Гесс ... туындайды.
* Гесс заңы. Химиялық өзгерістердегі жылу
Әсерлерінің шамасын есептеу
Гесс заңы термодинамика І-бастамасының нақты бір көрінісі бола отырып, тұрақты қысым не көлемде ... жылу ... ... Осы ... - QV = ∆r U; QP = ... өтетін химиялық өзгерістер нәтижесінде бөлінетін жылу мөлшері әрекеттесуші заттардың бастапқа және ... ... ... ... ... кезінде бөлінген (сіңірілген) жылу шамаларының қосындысы болып табылады. Химиялық құбылыс нәтижесінде орын алатын күй өзгерісінің шамасы жүйенің әуелгі және ... ... ғана ... ... этан алу үшін ... ... ... = ∆Н1 + ∆Н2
С2Н2 ... ... ... ... ... пайдалану үшін, сол заңнан туындайтын салдарлармен танысалық.
І - ... ... - ... ... ... ... жылуы, сол заттың түзілу жылу әсеріне абсолют шамасы жөнінен теңбе-тең, ал таңбасы жөнінен қарама-қарсы.
∆Н0f (зат) = - ... ... - ... ... нәтижесінде бөлінетін не сіңірілетін жылу әсерінің шамасы - реакция өнімдерінің түзілу жылуларының қосындысынан, ... ... ... ... ... ... ... айырымға тең.
∆rH = ∑ ∆H0f (өнім) - ∑ ∆H0f (баст.зат).
Мысалы:
NH3(газ) + HCl(газ) --> ... = ∆H0f (NH4Cl) - [ ∆H0f (NH3) + ∆H0f ... - ... реакция нәтижесінде бөлінетін не сіңірілетін жылу әсерінің шамасы - бастапқы әрекеттесуші заттардың жану жылуларының ... ... ... жану ... ... ... айырымға тең.
∆rH0 = ∑ ∆H0С (бастап.зат) - ∑ ∆H0С (өнім),
Мысалы:
С2Н4 + Н2 --> С2Н6
∆rH0 = [ ... + ... ] - ∆H0С ... - ... ... ... қосылуы нәтижесінде әр түрлі күйдегі заттар түзілсе, онда реакция жылу әсерлері шамасының айырымы сол заттың бір күйден ... ... ... жылуын береді.
Мысалы:
Н2 + 0,5 О2 --> Н2О (бу) ∆Н0f (Н2О бу) = - 241,83 кДж.
Н2 + 0,5 О2 --> Н2О ... (Н2О ... = - 285,80 ... ... --> Н2О ... = ∆H0f (H2О) - ∆H0f (H2О ... = 44,01 ... Күрделі органикалық қосылыстың түзілу
жылуын есептеу
Органикалық қосылыстың түзілу жылуын, жай ... қосу ... ... ... ... ... сол ... құрайтын элементтердің жану жылулары және қосылыстың жану жылуы белгілі болса, оның ... ... Гесс ... пайдаланып мына теңдік бойынша табамыз:
∆H0f (зат) = ∑ [ n ∆H0С (элемент) ] - ∆H0C ... n ∆H0С ... - ... ... ... жану жылулары.
∆H0C (зат) - заттың жану жылуы.
Жоғарыда теңдіктің орынды екендігіне көз жеткізелік. Мысалы, метанның түзілу жылуын анықталық. Ол ... оның жай ... ... ... ... + 2Н2О --> ... ... осы теңдеудегі СН4 - жандырып СО2 мен Н2О және жай зат көміртегі мен сутегіні жандырып - СО2 және Н2О ... ... ... (СН4)
∆H0С (Н2)
+
Н2О
СО2
Жүйенің әуелгі жағдайы С, Н2, ал соңғы күйі СО2 және Н2О. Гесс заңы бойынша:
∆H0f (СH4) + ∆H0С (СН4) = ∆H0С (С) + 2∆H0С ... ... (СH4) = [ ∆H0С (С) + 2∆H0С (Н2) ] - ∆H0С ... жай ... жану ... ... ... түзілу жылуына тең екендігін ескерсек, яғни:
∆H0С (С) = ∆H0f ... (Н2) = ∆H0f ... мына ... орынды екендігі шығады:
∆H0f (СH4) = [ ∆H0f (СО2) + 2∆H0f (Н2О) ] - ∆H0С ... ... ... ... ... ... ... қолданып та көз жеткізуге болады. Ол үшін мына термохимиялық теңдеулерді қарастыралық:
а) С (графит) + О2 (газ) = СО2 ... (С) = - 393,5 ... 2Н2 (газ) + О2 (газ) = 2Н2О ... (Н2) = - 483,7 ... СН4 (газ) + 2О2 --> СО2 (газ) + 2Н2О ... (Н4) = - 802,3 ... + ә) - б), яғни:
С (графит) + 2Н2 (газ) --> СН4 ... = ∆H0f (СH4) = - 74,8 ... ... ... ... мен атомдық
түзілу жылуларын есептеу
Заттың атомдық түзілу жылуын анықтау үшін, газ күйіндегі қосылыстың түзілу жылуынан, сол молекуланы құрайтын ... жай зат ... ... (диссициациялану) жылуларының қосындысын шегеру қажет, яғни:
∆Натом = ∆H0f (зат) - ∑ ( n ∆H0дисс.).
Қатты және сұйық ... ... ... ... - ... немесе сублимиция жылуымен алмастырылады. Мысалы, су молекуласының атомдық түзілу ... ... Н2 (газ) + 0,5 О2 (газ) = ... (Н2О бу) = - 241,8 ... ... = ... = 425,8 кДж.
б) 0,5 О2(газ) = О(газ) 0,5∆H0дисс.(О2) = 249,6 кДж.
а - [ә + б]: 2Н(газ) + О(газ) = ... = - 917,2 ... ... ... арасындағы байланыстар бірдей болса, онда атомдық түзілу жылуын байланыс санына бөлсек, байланыстың түзілу энергиясын аламыз.
Мысалы: Н - О - Н; О - Н ... = ... = - 917,22= - 458,6 ... ... ... - ішкі ... құраушы бөліктерінің бірі болатындығын және тек химиялық өзгерістерді байқалатындығын, ішкі энергия ұғымымен ... ... ... ... энергиясының шамалары - күрделі заттың құрылысын бағалауда және реакция жылуын есептеулерде пайдаланылады.
Мысалы ... ... ... ... құрылысын негізге ала
отырып атомдық түзілу жылуын анықтасақ ол шама мынаған тең.
∆Н0атом(С6Н6) = 3ЕС-С + 3ЕС=С + 6ЕС-Н =
= ... + 3·583,8 + ... = -5237 ... ... (С6Н6) = ... + ∑ ( n ∆H0дисс.) =
= -5237 + ... + ... = -308,2 ... ... ... ... ... жылуы 82,9 кДж
ғана. Демек, бензол үшін мына ... ... ... ... құрылымда болатындығы шығады. Ал бұл өзімізге белгілі ... ... ... ... сақинада біркелкі жойылып орналасқан күйіне сәйкес келеді.
Енді реакция жылуын байланыс энергияларын пайдаланып анықталық.
Барлық үзілетін ... ... ... ... ... ... ... энергиялары қосындысыныңайырымы реакция жылуын көрсетеді.
Н
Н
Н
Н
Мысалы, этиленнің этанға сутектендіру реакциясын қарастыралық:
С = C + H - H --> H - C - C - H ... ... мына ... анықталатыны белгілі:
∆Н = (ЕС=С + ЕН-Н) - ЕС-С + ... сан ... ... ... ... ... ... = - 136,8 кДж.
Тұрақты қысымда өтетін аА + bB --> cC + dD ... ... ... ... ... ... энтальпия өзгерістерінің айырымымен анықталады, яғни:
∆rH0 = [ c ∆H0f (C) + d ∆H0f (D) ] - [ a ∆H0f (A) + b ∆H0f ... ∆rH0 - ... ... жылу ... ... ... ... (C), ∆H0f (D), ∆H0f (A), ∆H0f (B) - түзілген өнім С, D және ... ... ... А, ... ... энтальпиялары.
Реакция жылу әсерінің шамасын анықтама көмекші оқу құралында келтірілген НТ0 - Н2980 және ∆H0f ... ... да ... НТ0 - Н2980 мәні ... термодинамика тәсілі бойынша спектрлік және зат құрылысы негізінде есептелінеді.
Реакцияға қатысатын және ... ... үшін ... құралында келтірілген кестеден мәндерін алып, Гесс НТ0 - Н2980 заңын пайдаланады да реакция жылуының әсерін берілген температурада анықтайды.
Бұл орайда, ... жылу ... = ... + [∆r (НТ0 - ... - ... реакцияның 298К-дегі реакция жылу әсері;
∆r (НТ0 - Н2980) - түзілген ... НТ0 - Н2980 ... ... ... НТ0 - Н2980 қосындыларын шегергендегі айырым.
Мысалы, 1000К-де аммиак ... ... жылу ... ... ... ... Ол үшін реакция теңдеуін жазамыз.
1,5Н2 + 0,5N2 NH3, Т = 1000К.
Анықтама құралынан 1000К-дегі әр зат үшін Н10000 - Н2980 шамсын ... ... да ... ... - ... , ... ∆r (Н10000 - Н2980) ... анықталық:
∆r (Н10000 - Н2980) = (Н10000 - ... - [ ... - ... +
+ ... - ... = 32288 - ... + 0,5·21454) = -9498 Дж.
Келтірілген реакция үшін:
∆rН2980 = ∆H0f (NH3) - [ 1,5 ∆H0f (H2) + 0,5 ∆H0f (N2) ] = ∆H0f ... ... ... жылу ... үшін мына ... ... = - 46190 + (-9498) = -55688 Дж.
Егер, температура аралығының төменгі мәнін ОК деп ... онда ... ... төмендегі түрге енеді:
∆rНТ0 = ∆rН00 - ∆r (НТ0 - Н00).
Мұндағы: ∆rН00 - ОК-дегі щартты түрдегі химиялық реакцияның жылу ... ... ... ... ... - Н00 - мәні де анықтама құралында келтірілген.
* Термодинамиканың ІІ-бастамасы.
Термодинамиканың бірінші бастамасы, қоршаған орта мен қарастырылып ... ... ... ... ... орын ... өзгерісті сипаттап, энергияның бір түрден екінші түрге-жұмыс пен жылу түрінде ауысатындығын ... ... орын ... құбылыстар, бір қарағанда, сырттан күш әсерінсіз белгілі бағытта жүретіндей әсер қалдырады. Мысалы, судың жоғарыдан төмен ағуы, жаңбыр, қар ... ... ... ... және ... Шынында да, жерде жатқан тас өзінен-өзі аспанға ... су ... ... ... ... осы ... ... өздігінен жүрмейді. Олай болса, табиғатта өздігінен жүретін ... орын ... ... күші неде? Неліктен бір құбылыстар өздігінен орын алып, енді бірі қозғаушы күш әсерінсіз жүрмейтіндігін, термодинамиканың екінші ... ... Ол ... ... ұғымымен танысалық.
а) Энтропия
Энтропияны түсіну үшін оны термодинамикалық, молекула-кинетикалық және статистикалық тұрғыдан қарастыралық.
1.Термодинамикалық тұрғыдан - жұмыс пен жылу - ... ... ... екендігі аян.
Егерде сығылған газ қоспасы бар ыдыс тығынын ағытсақ, онда газ кеңістікке орта қысымымен теңелгенше таралады. Былайша айтқанда, газ ... орта ... ... оның ... ... нәтижесі екендігі шығады.
Энергия берілу жолының екінші түрі - жылу. Жылу түрінде берілген энергия нәтижесінде жүйк ... ... ал оның ... ... ... ... Олай болса, қызулығы әр түрлі денелердің температурасының теңелуі, әйтеуір бір шаманың өзгерісі ... ... ... осы шама ... деп ... ... ... жүйелердің температурасының өздіктерінен теңелуі - энтропия өзгерісінің нәтижесінде іске асты. Олай болса, кез-келген өздігінен жүретін құбылыстарды ... ... ... ... ... шығады.
2. Молекула-кинетикалық тұрғыдан энтропия - жүйені құрайтын молекулалардың өзара орналасу ретсіздігін сипаттайтын шама. ... ... ... ... ... ретсіз қозғалысқа ие болса, сол жүйеде энтропия шамасы да үлкен болғаны. Мысалы, кез-келген денеені не сұйықты қыздырсақ, оны құрайтын молекулалардың ... ... және ... ... ... дәрежесі
Қазғалыс дәрежесі
Температура
Жылу
Демек, ≈ · ... бұл ... = QT ... ... осы ... ... ... шама энтропия болып табылады.
3. Статистикалық тұрғыдан қарастырғанда - жүйені сипаттайтын макроскопиялық күй шамалары - P,V,T және т.б. осы ... ... ... ... элементар бөлшек - молекулалар жиынының ... ... баса ... ... ... да, жеке бір молекуланың температурасын анықтау ақылға сыймайды. Ал, нақты макроскопиялық ... ... ... алу ... ... жиын ... ... бір жүйеге тиісті деп қарастырады. Бұл жағдайда, молекулалардыңөзара орналасу реті, энергиясы жеке-дара ... ... олар тек осы ... ... күй шамаларының нақты мәндеріне сәйкес келеді.
Мысалы:
1;4 2;5 ... 2;4 ... 3;4 ... ... ... бір қорапта,алты молекула бар делік.Олар ұяшықтарға өзара ... ... ... ... - ... Молекулалардың ұяшықтарда орналасуының
бір көрінісі
Бұл молекулалар, өзара түрліше орналасқанмен,олар осы қорап ішінен ... ... үш ... ... ... тек бір ғана алты ... бар қорапқа сәйкес келеді. Келтірілген молекулалардың өзара түрліше орналасуы сол молекулалардың микрокүйін сипаттайды, ал ... ... ... ... ... ... ықтималдық деп аталынды. Термодинамикалық ықтималдық сан мәні жөнінен бірге тең не әрдайым бірден көп.
Жүйенің ... ... ... ... ... бір ... ... анықталатын болғандықтан,мүмкін болатын термодинамикалық ықтималды макроскопиялық күй, сол заматтағы жүйенің энтропиясы арқылы сипатталады.
Және бір ... ... ... ... газ 3Не және ... ... мөлшері болсын. Молекулалар өзара қақтығыспайды және қасиеті жөнінен идеалды газдарға жуық деп қарастыралық. Осындағы 3Не мен 4Не - дің ... ... ... екі ... ... ... жиналуы ойға сыйымсыз нәрсе. Тіпті осылай болған күннің ... де газ ... ... Сонда бұл арада нендей өзгеріс орын алды?
Бұл арада молекулалар өзара белгілі бір реттілікпен орналасқандығын аңғару қиын ... яғни ... ... ... ... ... ыдыс ішінде тек бір ғана молекула бар деп есептейік. Мұны кез-келген уақытта ыдыстың оң не сол бөлігінен ... ... ... яғни оның сол бөліктен табылу ықтималдығы (1/2)-ге тең. Ыдыс ішінде екі молекула болса, онда осы екі молекуланың бір мезгілде ... оң не сол ... ... болу ... ... ал үш молекула болса 1/8-ге, N - молекула үшін ... тең ... ... ... Ал, егер қалқа арқылы ыдысты екіге, төртке немесе N- бөлікке бөлсек, ... ... 1/N - ... болу ... N-1N ... болу ... ... Бұл математика тілінде былайша өрнектеледі:
ω ~ V.
Мұндағы N - молекуласы үшін V-көлемнен бірге ... ... -
W - ... ... = (ω)N ~ ... ... ... молекулалардың өзара микроскопиялық орналасу реттілігіне сәйкес келетін макроскопиялық күйін сипаттайтын ... - ... деп ... жүйедегі молекулалардың өзара орналасу реттілігі бұзылып ретсіздігі артса, онда сол ... ... ... ... да артқаны.
Өрнектен көріп отырғанымысздай - ... саны ... ... ... оның логарифмін аламыз:
S = k · lnW.
Мұндағы k- қарайластыру коэффициенті - ... ... деп ... да сан мәні төмендегіше анықталады
k = RN = 8,3146,01·1023 = 1,38 · 10-23 Дж/К;
S - ... - ... ... статистикалық тұрғыдан, жүйе күйі-микробөлшек күйлерінің жиыны ретінде қарастырылады да, оның ретсіздігін сипаттайтын шама энтропия деп аталынады.
ә) Энтропия - ... ... ... ... денелердің бір-біріне тигізгенде температураның теңелуі олардың термодинамикалық ықтималды күйге итермелейтін ... ... ... ... ... ... жылу түрінде берілген энергия оның температурасы мен бөлшектерінің броундық қозғалыс жылдамдығын арттырады, яғни өзара салыстырғанда ретсіздігі артады.
Жүйеде ... ... ... ... ... шама - ... мәнінің артуы өздігінен жүретін құбылыстардың жүру бағытын айқындаушы шама болып табылады.
Міне, термодинамиканың екінші бастамасы, табиғатта ... ... ... ... күші ... ... артуынан деп тұжырымдайды. Осыған байланысты, өмірдегі іс-тәжірибе, байқаулар нәтижесінде қалыптасқан термодинамика екінші бастамасының қағидалары төмендегідей.
Жылу - суық ... ... ... ... ... ... қорын қажетсінбей жұмыс өндіретін жүйе көзі жоқ, яғни екінші текті мәңгілік двигатель жасау мүмкін емес.
/Кельвин және Планк/
Аталған қағидалардың ... ... орын ... барлық құбылыстар толық дәлелдейді. Шынында да денені ... оның ... ... ... артады. Ал суық денедегі молекулалар қозғалысына қарағанда ыстық денедегілер жылдамырақ қозғалады. Демек, жылу тек ... ... суық ... ... ... өздігінен жүретін құбылыстардың бәрі де белгілі бір алдын-ала жұмсалынған күш әсерінің нәтижесі болғандықтан, екінші қағиданың да ... ... ... ... және ... денелердің тұратындықтан олардың арасындағы өздігінен жүретін құбылыс бағыты мен күйінің арасында байланыс Больцман теңдеуімен төмендегіше өрнектеледі:
S = k · ... оң ... - ... ... - жүйені құрайтын бөлшектер ретсіздігін атом-молекулалық, яғни микроскопиялық тұрғыдан қарастыратын шама;
S - ... жүйе ... ... ... өмірде ұшырасатын өзгерістерді қарастыратын шама;
k - макро және микроәлемді өзара байланыстырушы - қарайластыру коэффициенті - ... ... ... ... ... ... ... үшін түзілген өнімдердің энтропиясы қосындысынан бастапқы әрекеттесуші заттардың энтропия шамаларының қосындысынан шегереді, ... S2980 = ∑ S0 ... - ∑ S0 ... + Cl2 = 2HCl ... S2980 = 2 S0 (HCl) - [ S0 (H2) + S0 (Cl2) ... ... яғни фазалық өзгеріс кезіндегі энтропия өзгерісін есептеу үшін фазалық ... ... ... ) сол ... ... ... қажет.
∆S0 (фазалық өзгеріс) = ∆Hфазалық өзгеріс0Tфазалық өзгеріс .
Егер химиялық реакция өзге температурада жүрсе, оны есептеп алуға болады және бұл ... ... ... ... кеңірек қарастырылады.
Жалпы, энтропия шамасының артуы арқылы тек оқшауланған жүйелердегі өздігінен жүретін құбылыстарды анықтауға болады. Мысалы, су қанағанда түзілген бу ... ... суға ... Бұл жерде су молекулалары үшін энтропия кемігені белгілі, өйткені буға қарағанда сұйық суда ... ... яғни ... аздау. Десек те, будың сұйыққа айналуы өздігінен жүріп отыр. Неліктен?
Бұл жерде бу салқындап өз ... ... ... ... яғни орта ... арттырады. Ал энергия алмасуы орын алғандықтан, бұл жүйе оқшауланған емес, жабық жүйе ... ... Бұл ... ... ... ... жүйе атқаратын жұмыс шамасын білдіретін Гиббс энергиясының өзгерісі - ∆G және ... ... ... - ∆A (∆F) ... ... ... ішкі ... энтальпия және энтропия өзгерістерімен байланысы төмендегідей түрде болады.
∆ G2980 = ∆ H2980 - T∆ S2980 ... A298 = ∆U298 - ... ... ... ... потенциалы
Жалпы химиялық реакциялардың жүруі, әрекеттесуші заттардың энергиясы өзгерісінің нәтижесінде жүзеге асады. Ал, ішкі энергияның өзгеруі әрекеттесуші заттардың ... ... ... ... ... көшу ... ... шамасымен сипатталуы тиіс. сипаттау үшін әртүрлі шамалар ұсынылды.
Соның ішінде Вант-Гофф ұсынған, химиялық реакция нәтижесінде атқарылатын максималды ... ... ... ... ... ... ... атқарылатын пайдалы жұмыс деп, жүйенің бастапқы күйден соңғы күйге өткенін яғни реакция ... ... ... ... ... айтылады.
Химиялық реакция үшін атқарылған максималды жұмыс шамасы Гиббс энергиясының кемуімен есептелінеді. Мысалы, химиялық өзгеріс төмендегі ... ... + dD --> nN + ... ... = - ∆r G0 = [ n G0(N) + r G0(R)] - [ b G0(B) + d ... әрекеттесуші заттардың Гиббс энергияларының мәні пайдаланылған және оның ... ... ... Осы ... ... изобарлы түзілу потенциалы деген ұғым кіргіземіз.
Кез-келген күрделі зат, шартты түрде, жай заттардан түзілген кездегі Гиббс энергиясының өзгеріс мәні - ... ... ... ... деп ... ∆Gf0 - ... ... Жай заттардың стандартты изобарлы түзілу потенциал мәні тең деп қабылданады.
Демек, жоғарыда келтірілген реакция үшін стандартты изобарлы потенциал өзгерісі төмендегі ... ... G0 = ∑ vi ∆Gf0 ... - ∑ vi ∆Gf0 ... ... ... ... тікелей өлшеу мүмкін емес, ол көп жағдайда төмендегі теңдеу арқылы анықталады:
∆r Gf, 2980 = ∆r Нf, 2980 (өнім) - Т∆r ... ... ... ... максималды пайдалы жұмыс шамасымен анықталса, онда Гиббс не Гельмголц энергияларын қосымша пайдаланудың қажеттілігі бар ма ... ... ... ... Неге тек ... ... арқылы ғана өздігінен жүретін реакциялар, құбылыстар туралы тұжырым жасалынбайды?
Оның себебі мынада:
1.Жұмыс іс-қимыл нәтижесі болғандықтан, іс-қимыл басталғанда ... ... ... ол да ... Ал, Гиббс не Гельмголц энергияларының өзгеріс шамасы максималды жұмысқа тең бола отырып, іс-қимыл аяқталғанмен, ол сол жүйеге тән, оның ... ... шама ... қала береді.
2. Тікелей өлшеуге мүмкіндігіміз жоқ энтропия шамасынсыз A, G ... ... жүйе күйі мен оның ... жүретін құбылысқа бейімділігін сипаттап, оны өлшеуге жол ашады. Айтылған жайларды тұжырымдай келіп, мынадай қорытынды жасаймыз:
∆A, ∆G < 0 - ... ... ... ... ... ... кедергі жоқ.
∆A, ∆G = 0 - жүйе тепе-теңдік күйінде.
∆A, ∆G > 0 - ... ... ... ... ... реакциялар үшін Гиббс энергиясының өзгерісін есептеу
Көп жағдайда химиялық реакциялар тұрақты қысым мен ... ... ... үшін ∆r G0 - мәнін есептеудің зор мәні бар. ... ... шама ... ... жүру ... ... сонымен қатар реакция үшін тепе-теңдік константасы анықталып сол арқылы түзілетін өнім ... де ... ... ... үшін ∆r G0 әр түрлі жолдармен табылады:
1.Түзілген ... ... ... түзілу потенциалдарының қосындысынан, әрекеттесуші бастапқы заттардың шегеру арқылы анықтайды.
∆r G0 = ∑ vi ∆Gf0 (өнім) - ∑ vi ∆Gf0 ... ... ... тізбекте термодинамикалық қайтымды түрде жүргізіліп, сол реакция нәтижесінде туындаған электр қозғаушы күшінің мәні ... ... ... G0 = - n F · E
Мұндағы F - Фарадей саны;
E - ... ... ... - ... ... бір ... қатынасатын электрон саны.
3. Статистикалық күй жиыны ... ... ... ... ... мәні арқылы:
∆r G0 = - RT ln KP0.
Мұндағы KP0 - термодинамикалық тепе-теңдік константасы.
5.Химиялық реакция нәтижесінде бөлінетін жылу әсері мен ... ... ... пайдалану арқылы
∆r GТ0 = ∆r НТ0 - Т∆r S07
6.Сонымен қатар ∆r G0 мәнін ... ... ... ... де жиі ... яғни ... ... теңдеу пайдаланылады.
∆r G0 = ∆r Нf, 2980 - Т∆r S2980 - (М0 ∆а - М1 ∆В + М2 ∆С + М3 ∆d + М2 ... ... = ln T298,15 + 298,15T - ... = Tnn(n+1) + ... - 298,15nn .
n - ... ... жиыны.
Көп жағдайда Мn , a, b, c, d, c - ... ... ... анықтама құралында топталып, кесте түрінде беріледі.
∆r А және ∆r G - мәндерін тұрмыста қолдана білу де белгілі талаптар ... ... ∆ А, ∆ G < 0 ... құбылыстың өздігінен орын алуын айқындаушы шама екендігін білдіргенімен, ол сол ... ... ... ... ... ... ... көмірдің жану реакциясын алайық.
С + О2 = СО2 ∆r G0 = - 394,4 кДж/моль.
Келтірілген шаманың нольден кіші болғанымен, көмір өздігінен жанбайды, яғни ... ... тек ... ... бір ... ... ... жеткіліксіз. Бұл жерде, кинетикалық кедергі, активтендіру (қозғалу) энергиясын да ескеру қажет. Бұл арада, термодинамика, жүйенің әуелгі және ... ... ғана ... ... және ... жүру ... өзгерістерді қарастырмағандықтан, аталған реакцияның өздігінен жүруіне термодинамика шек қоймайды деген жөн болады.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... сипаттау керек. Алайда кез-келген заттың бір мольі үшін оның химиялық потенциалы Гиббс энергиясына теңелгендіктен, соңғы шаманы жиі пайдаланады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жылу және ... ... ... ... ... жүруін санды түрде сипаттауға мүмкіндік туындайды екен және осы мәселемен айналысатын ... ... ... деп атайды. Енді осы химиялық термодинамикамен қорытындылау үшін, термохимиялық теңдеулерді пайдаланып есептер шығарайық.
Реакция нәтижесінде жылу ... онда оны , ал жылу ... ... ... ... не ... жылу шамасын, көп жағдайда, белгілі бір зат мөлшеріне шығып Дж/моль бірліктерімен сипаттайды. Термохимиялық теңдеулерді пайдаланып есептеу ... ... ... ... ∆ Hf0, S2980 және ∆Gf0 ... пайдаланады.
Бұл тұрғыдағы есептерді шығару үшін ең алдымен реакцияның химиялық теңдеуі жазылып алынады да, ... ... ... құрылады.
Жылу шамасын Q немесе ∆H таңбасымен белгілейді және Q = - ∆H, ∆H ... ... жылу ... білдіреді.
Есеп 1. Ацетиленнің жану реакциясы үшін термохимиялық теңдеу төмендегідей түрде жазылады:
2C2H2 + 5O2 --> 4CO2 + 2H2O; ∆H = - 2610кДж.
1,12 л ... (қ.ж.) ... ... ... жылу ... ... (C2H2) = 1,12 л Реакция тұрақты қысымда жүреді деп
∆r H = - 2610 кДж есептесек QP = - ∆r H
Q - ... ... ... ... ...
1,12
пайдаланып есептеулер жүргіземіз.
2 · 22,4
2C2H2 + 5O2 --> 4CO2 + 2H2O, Q = 2610кДж.
Пропорция құралық:
2 · 22,4 л C2H2 - 2610 кДж - жылу ... л C2H2 - Х кДж - жылу ... = 1,12 ·26102 ·22,4 = 65,25 ... кДж жылу ... ... термохимиялық теңдеуі төмендегідей
C2H4 + 3O2 --> 2CO2 + 2H2O; ∆r H = - 1140 ... кДж жылу ... алу үшін ... ... ... ... керек?
Берілгені: Шешімі:
Q1 = - ∆r H = 1140
Q2 = 70 кДж Реакция ... ... де,
V (C2H4) - ... құрамыз.
х л
22,4 л
C2H4 + 3O2 --> 2CO2 + 2H2O; ∆r H = - 1140 ... л C2H4 - ...
х л C2H4 - 70 кДж
х = 22,4 ·701140 = 1,12 л C2H4 ... л C2H4 ... 3. 1,12 л ... жану барысында 65,25 кДж жылу бөлінді. Реакцияның термохимиялық теңдеуін келтір.
Берілгені: Шешімі:
V (C2H2) = 1,12 л
Q = 65,25 кДж Реакция ... ... ... H - ? ... ... · ... + 5O2 --> 4CO2 + 2H2O, Q ... құрамыз.
1,12 л C2H2 - 65,25 кДж
2 · 22,4 л C2H2 - х
х = 44,8 ... = 6610 ... = - ∆r H, ∆r H = - 2610 ... ... ... + 5O2 --> 4CO2 + 2H2O, ∆r H = - 2610 ... оқулықтарда бөлінген не сіңірілген жылу шамасын реакция теңдеуіне қосып не ... ... Ал ... ... ... жазылуы - реакция теңдеуінің жанына ∆r H0 - шамасын көрсетіп бөлек жазу.
Есеп 4. Бензолдың булану жылуы ∆H = 30,92 ... 46,8 г ... ... қайнау температурасы 350К-де ішкі энергия өзгерісін анықта.
Берілгені: Шешімі:
Т = ... (C6H6) = 30,92 ... ... және ішкі ... өзгерісі
m(C6H6) = 46,8 г арасындағы теңдейді жазамыз:
∆U - ?
∆U = ∆H - ... n - зат ... ... ... = m(C6H6)M(C6H6) = 46,878 = 0,6 моль.
Сонымен қатар ∆H мәні бір моль үшін берілгендіктен оны 0,6 мольге есептеп аламыз:
∆H = 0,6 · 30,92 = 18,552 ... ... ... ... ішкі энергия өзгерісін есептейміз:
∆U = 18,552 · 103 - 0,6 · 8,314 · 350 = 18,552 · 103 - 1,745 · 103 =
= 16,807 · 103 ... 5. 4FeO + O2 = 2Fe2O3 ... үшін ... ... ∆r S0 = -259 Дж/К, ал S0 (FeO) = 57 Дж/моль · К; S0 (O2) = 205 ... · ... (ІІІ) ... ... ... мәнін анықта.
Шешімі:
Келтірілген мысалды шешу үшін төмендегі өзімізге ... ... ... S0 = 2S0 (Fe2O3) - [ 4S0 (FeO) + S0 (O2) ... S0 + [ 4S0 (FeO) + S0 (O2) ... (Fe2O3) = ;
S0 (Fe2O3) = -259+ (4 ... = 87 Дж/моль · К.
Темір (ІІІ) оксидінің стандартты энтропия шамасы 87 Дж/моль · К.
Есеп 6. 2SO2(газ) + O2 = 2SO3(газ) ... үшін 1230 ... ... ... ... ... анықта.
Шешімі:
Келтілілген реакция үшін ∆r H12300 = - 198 кДж; ∆r S12300 = - 187 ... ... ... ... сөздің қолданылатыны, қысым бір атмосфера немесе стандартты қысым екендігін білдіреді.
Бұл жағдайда сол температураға лайықты шама мәндерін формулаға қойып есептеулер жүргіземіз:
∆r G12300 = ∆r Н12300 - 1230 · ∆r ... G12300 = -198 - 1230 (-0,187) = 32 ... ... өзгерісі оң, демек бұл жағдайда реакция кері ... яғни SO3 - ... ... жүреді.
Есеп 7. N2O4 2NO2 реакциясы үшін стандартты Гиббс энергиясының ... ∆r G2980 = 5,78 · 103 Дж. 298К ... 1,0133 · 105Па ... кездегі NO2 - нің шығымын анықта.
Есепті шешу үшін ... ... мына ... ... G2980 = - RT ln ... мәліметтер бойынша KP0 шамасын анықтаймыз.
ln KP0 = ∆r G2980 2,3RT = 5,78 ·1032,3 ·8,314 ·298 = -1,0131 = ... = ... ... шама стандартты термодинамикалық константа яғни өлшемсіз шама. Өзімізге ... ... ... ... қысымдары арқылы өрнектелген тепе-теңдік константасы КР үшін мына теңдікті пайдаланамыз.
КР = KP0 (Р0)∆n
∆n = n(NO2) - n(N2O4) = 2 - 1 = 1
KP = 0,0970 · 1,0133 · 105 = 9,8 · 103 ... Р0 = 1 атм. деп ... KP = KP0 = 0,097 ... ... ... константа арқылы сипаттау үшін өзімізге таныс төмендегі формуланы пайдаланамыз:
КР = КС (RT)∆n КР = КС (RT) -∆n ... = ... ·298 = 9782 ·298 ≈ 3,99 · 10-3 ... 0,082 л ... ·К ... ... концентрация моль/л-мен өлшегендегі универсалды газ тұрақтысының мәні.
Есеп 8. Тепе-теңдік орнаған реакция үшін ∆r H0 = -56000 Дж, ал ... ... - 40,0 ... ... ... ... ... шешу мына формуланы пайдаланамыз:
∆r G0 = ∆r H0 - T∆r S0.
Тепе-теңдік кезінде ∆r G0 = 0, олай ... H0 = T · ∆r ... ... T = ... T = ... = ... 400К ... 400-273 =127℃ температурасында орнаған.
Есеп 9. Стандартты қысым 1130К температурасында СаСО3 бетіндегі СО2 ... 0,56 · 105 ... ... әк ... ма, әлде ... ... көмір қышқыл газымен әк түзеді ме?
Шешімі:
Есепті шешу үшін 1130К-дегі ∆r G0 өзгерісін анықтау қажет.
∆r G11300 = - RT ln KP0= -8,314 · 1130 ... ... ... ... ... анықтаймыз:
СаО + СО2 СаСО3
КР = 1PCO2.
Ал стандартты тепе-теңдік константасы KP0 мен КР ... ... ... бар:
КР = KP0 (Р0)∆n; KP0 = КР(Р0) -∆n.
Келтірілген ... үшін ∆n = -1. Олай ... = КР Р0 = 1PCO2· Р0 = 10,56 · 105 · 1,0133 · 105 = ... ... ... ... G11300 = -8,314 · 1130 ·2,31lg1,8095 = -5,57 · 103 Дж.
Демек, бұл температурада әк түзілу реакциясы басым болады.
Бұл ... ... ... ... құралында келтірілген мәліметтерді пайдалана отырып кез-келген реакция үшін теориялық тұрғыда тепе-теңдік константасын анықтауға болатындығы. Ал тепе-теңдік константасы ... ... зат ... есептеу оңай.
Есеп 10. 823К стандартты қысымда фосгеннің иіс газы мен хлорға ыдырау реакциясының ∆r G8230 мәні бойынша ... ... ... ... ... қандай бөлігі ыдырап кетті?
Шешімі:
Есепті шешу үшін реакция теңдеуін жазып аламыз
COCl2 CO + Cl2
Енді стандартты тепе-теңдік константасы KP0-ді ... ... ... ... = (1+1) - 1 = 1. КР = KP0 (Р0)'.
Қысым стандартты болғандықтан атм. ... ... = KP0 (1 атм) = 1,456 ... ... ыдыраса теңдеу бойынша α-СО және Cl2 түзіледі.
COCl2 CO + Cl2
Реакцияға дейін 1 0 0
Тепе-теңдік кезінде 1 - α α ... ... ... ... зат ... n = 1 - α + α + α = 1 + ... ... парциалды қысымын анықталық.
Р COCl2 = P · nCOCl2n = 1 · 1- α1+ ... CO = P · nCOn = 1 · α1+ ... Cl2 = P · nCl2n = 1 · α1+ ... константасының мәнін жазалық.
КР = PCO ·PCl2PCOCl2;
КР = α1+ α·α1+ α1- α(1+ α) = α21- α2 ... = α21- α2 ; 1,456 - 1,456α2 = α2 ... α2 = ... = +- 1,4560,456 = +- 0,77.
Бұл жерде теріс - ... ... ... жоқ. ... ... 0,77 бөлігі иіс газымен хлорға ыдырап кеткені, яғни ... ... КС - ... де ... ... Ол үшін КС - ... КР - ... төмендегідей етіп анықтап алады:
КС = КР(RT) -∆n .
КС = 1,456 (8,314 · 823)[-1] ≈ 2,16 · 10[-2] ... = СCO ... ... заттың концентрациясын анықтай беруге болады. Есте ұстар жай - пайдаланып отырған тепе-теңдік күйдегі концентрация шамалары.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* "Қазақ ... 9 ... ... Б.Т. Химия-3. Шымкент: М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, ... ... В.П. ... ... ... и ... ... анализа. М.: Дрофа, 2004.
* https://www.google.ru/
* http://kk.wikipedia.org/

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аминолиттік ферменттер 5 бет
Жасушадағы зат алмасу және энергияның айналымы7 бет
Клетканың негізгі мембраналық құрылымдары12 бет
Күн жүйесі эволюциясы3 бет
Тізбектер реакциялары8 бет
Термохимияның негізгі мақсаты10 бет
Химия пәнінен зертханалық жұмыстар23 бет
Химиялық реакциялардың жылдамдығы11 бет
Химиялық реакциядағы энергия заттардың өзгерісі10 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь