Махамбет Өтемісұлының жалынды жырларындағы Исатай бейнесі

Мазмұны:
І.Аннотация
ІІ. Кіріспе бөлім
ІІІ. Негізгі бөлім
ІҮ. Қорытынды
Ү. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қай елде де,қай халықта да дана тұлғалар,данышпан қайраткерлер халық тағдыры үшін терең шайқалыс шақтарда дүниеге келеді.Қолбасшы батыр, қаһарман ақын Махамбет Өтемісұлын тудырған ондай кезеңді шақ- патша отаршылдығы мен хан өкіметінің езгісі мен қысымына қарсы бұрынғы Ішкі Орда шаруаларының 1836-1837 жылдардағы Исатай-Махамбет бастаған шаруалар көтерілісі.Махамбет-сол қозғалыстың ұйымдастырушысы, басқарушы көсемдерінің бірі, жалынды үгітшісі, жауынгер жыршысы.
Ақын мұрасының едәуір бөлігі Исатай бейнесін асқақ,жарқын көрсетеді.
Мен бұл зерттеу жұмысымда Махамбет Өтемісұлының жалынды жырларындағы Исатай бейнесінің ашылуына талдау жасадым.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1.М.Шәбжәнтайқызы « Әдебиет теориясы-көркемсөз ғылымының айнасы». «Келешек» баспасы. Көкшетау 2002ж
2.Махамбет «Жорық жырлары». Халықаралық Абай клубы. Жидебай 2007ж
3.Ж.Тойымбекова «Қазақ әдебиеті» Қарағанды 2008ж
4. «Ел» журналы. №1 2004ж
5.Қазақ әдебиеті оқулығы 9-сынып «Мектеп» баспасы. Алматы 2005ж
6.Тарихи тұлғалар
        
        Мазмұны:
І.Аннотация
ІІ. Кіріспе бөлім
ІІІ. Негізгі бөлім
ІҮ. Қорытынды
Ү. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Аннотация
Мен Махамбет поэзиясымен ... ... ... ақын ... ... ... арналғандығын,қанды көйлек досына деген адал жүрегін,оны
пір тұтқандыған байқадым.
Осы сәттен ... ... ... ... Исатайға арнап жазған
өлеңдерін жинақтап, ақын ... ... ... ашу ... ... ... жаздым.
Зерттеу жұмысының мақсаты:
Қазақ аспанында алмас қылыштай жарқылдаған Махамбет Өтемісұлының
өлеңдеріндегі Исатай бейнесін ашу;
Зерттеу жұмысының міндеттері:
-Зерттеу жұмысының тақырыбына орай материалдар жинақтау;
- ... тіл ... ... Исатай бейнесінің ашылуын зерттеу;
Кіріспе
Қай елде де,қай халықта да дана тұлғалар,данышпан қайраткерлер халық
тағдыры үшін терең шайқалыс шақтарда дүниеге ... ... ақын ... ... ... ... кезеңді шақ- патша
отаршылдығы мен хан өкіметінің езгісі мен қысымына қарсы бұрынғы ... ... ... ... Исатай-Махамбет бастаған шаруалар
көтерілісі.Махамбет-сол қозғалыстың ұйымдастырушысы, басқарушы
көсемдерінің бірі, жалынды үгітшісі, жауынгер жыршысы.
Ақын мұрасының едәуір бөлігі ... ... ... ... бұл ... ... ... Өтемісұлының жалынды жырларындағы
Исатай бейнесінің ашылуына талдау жасадым.
Негізгі бөлім
Махамбеттің тамаша,ірі адамгершілік қасиетінің бірі-ол досына жанын
қиды, досының дәрежесін өзінен жоғары ... ... ... өзінің алдына сала,өзінен жоғары көтере
сөйледі.Өз басына келгенде Махамбет аса сыпайы адам,ол өзін еш ... ... Ал ... істерін,ерліктерін,
сипатын айтқанда Махамбеттің сөздері нөсер жауындай ақтарылып, аруағы
қозып , ақындық қиялы шалқып,қанаттанып кетеді.Көтерілісті басқаруда
Исатаймен бірдей бола тұра, Махамбет өзін ... ... ... ... ... ... ... арнаған өлеңдерін мазмұнына қарай былай деп
топтастыруға болады.
1. ... ... ... ... ... ... ... ағам бар»
«Әй,Махамбет,жолдасым»
«Кел,кетелік,кетелік»
2. Көтерілістен соң туған өлеңдеріндегі Исатай бейнесі
«Тарланым»
«Мұнар ... ... ... ... ... ұлы ... ... үшін жанын қиятын,өз пайдасынан халық тілегін артық
қоятын адам,Махамбеттің айтуынша,халықтың шын ұлы-Исатай. Исатай - әдеби
батыр емес, тарихи адам. ... өзі ... ол - ... ... ... хан, сұлтандарға қарсы бұқара күресін ұйымдастырушы,
даңқты қолбасы.
Махамбет өлеңдерінде де Исатай әрі көтеріліс көсемі, әрі батыр,
әрі ақылды, халық тілегін жеке ... ... ... ... ... жету жолында қажымай қайрат көрсететін, басқалардан бір бөлек,
шоқтығы биік жан ... ... ... ... ... ақын жан ... қанды көйлек досы-
Исатай Тайманұлының батырлық,азаматтық тұлғасын,яғни,портретін өлеңмен-
ақ өрнектеп береді.
Ерлердің ерлік істерін сипаттау сонау халық ауыз әдебиетінің ... мен ... ... келе ... ... болса, Махамбет сол
дәстүрді одан әрі күшейтіп және батыр досына деген өз ... мен ... ... ... ... «Исатай деген ағам бар»деген өлеңінде:
Исатай деген ағам бар,
Ақ кіреуке жағам ... ... қас ... ... дос ... ... ... ханды дегенде,
Шапқандай ханды амал бар,
Амал барда хан шаппай,
Тәңірім қылды-не амал бар?!
Мынау ... ... бір ... ... туа ма ... туар ма ... бас ... алмасын суармай?!-
деп ,ұлт мұратын ту еткен, ел ардағына айналған Исатайдың адалдығы мен
ерлік істерін, ерлік үлгілерін бар қырынан жарқырата ... ... ... ... пен қырағылық, елдік-ерлік мұратқа адалдық,
тарих тағылымына тағзым етіледі.
Оған дәлел, ақынның «Тарланым» өлеңі.
Таудан мұнартып ұшқан тарланым...
...Кермиығым, кербезім,
Керіскендей ... ащы ... ... мүйіздім!
Қырмызыдай ажарлым,-
деп сыртқы сұлу пішінімен бірге, «хиуадай базарлым»деп, сері
екенін, «Теңіздей терең ақылдым,тебіренбес ауыр ... жан ... де ... кең ... ... ... тастан қашалғандай сом тұлғасын мүсіндеп,мінездеп
алады да, одан әрі бұл суретті ... пен ... ... ... ... ... сары жебені салдырған,
Садағының кірісін,
Сары алтынға малдырған...(аллитерация)
Айғайласа белдігі байланған,
Астана жұртын айналған,
Атына тұрман болсам деп,(ассонанс)
Жұртына құрбан болсам деп,
Адырнасын ала өгіздей мөңіренткен.
Атқан оғы ... ... ... боратқан...(ассонанс) ,-
деп Исатайдың іс-әрекетін аша түседі. Әсіресе «жұртына құрбан болсам
деп» ... ... ... кім ... не үшін ту көтеріп, тұлпар
мінгенін айқын аңғартады.
Керемет! Осыдан артық батырдың бейнесін жасау мүмкін бе?
Батыр ақын батыр қолбасының сөз ... ... ... ... ... ... да,ақбөкендей ойнаған Ақтабан аты да, асынған
қаруы да ақын ... тыс ... ... Исатайдың Ақтабан-
ай» өлеңінен аңғаруға болады:
Мінгені Исатайдың Ақтабан-ай,
Сүт беріп,сұлы беріп баптағаны-ай.
Зеңбірек үш атқанда дарымады,
Құдайдың міне қара,сақтағаны-ай!
Мінгені Исатайдың көгілдір-ай,
Әскерін Барша ... ... ... жортқан жобарыстай (теңеу)
Батырдың образы толық болу үшін,оны ұрыс үстінде көрсетеді, ұрыстағы
Исатай ... ... ... ... көп әскерін
суреттеуде теңеуді шебер қолданған:
...Исатайдың сол күнде,
Ақтабан аты астында,
Дулығасы ... ... ... ... ... ерген көп әскер,
Маңыраған қойдай шулайды,-(теңеу)
Бұл – сөзбен салған сурет. Батырдың тұтас тұлға-бітімі айқындала, айбыны
одан сайын арта ... ... ... азаматы,айтулы батыры қаза болды.Бұл жағдай Махамбетке
де, халыққа да оңай болған жоқ.
Ақынның бір қатар өлеңдері ... ... ... ... ... ауыз әдебиетінің көне жанрының бірі. Көне ... ... ... өлең ... ... те ... ... болса да, Махамбет ол жайлы жырлауын тоқтатпаған.Исатайдың
өлімін Махамбет жүрегі сыздай, қабырғасы қайыса ... ... ... де ақын оның ... ... аша түседі.
Махамбет «Есіл ер» өлеңінде «тастай қатты тағдырды ... ... ... жүрегінің жылуына орай отырып жоқтайды.
Оған деген ынтық-ілтипат ерекше.
Құрттайымда өсіп ем,
Бауырында паналап.
Алдымда асқар тау ... ... ... ... ... ... есілер.
Айтып,айтпай немене
Қор болды-ау,қайран есіл ер!-
деп өкініш зарын төгеді.Исатай сынды «тебіренбес ауыр мінезді» адамның
реті келгенде «жібектей жұмсақ есілетін»кішіпейіл кісілігіне де ... ... ... ... ... ... оны ... қорған-
панасына балайды. Алдыңғы асқар тауы ретінде жоқтайды.
Оған ... ... мына бір ... көп ... да ... ... ұлы Исатай...
Исатайдан айрылып,
Қырсық та шалған біздің ел.
Исатайдың барында
Екі тарлан бөрі едім.
Арыстан еді-ау Исатай,
Бұл жалғанның ... одан кім ... ... ... ... ... арналған классикалық
туындыларының бірі.
Халық басына туған ауыр халді, ... ... ... күн,буыршын
мұзға тайған күн» деп сипаттай келе, Түс қыла гөр, құдайым,
Біздей нақ мейманасы тасқанға,
Біздің ер Исатай өлген ... ... ... ... дұшпанның
Қуанып көңілі тынған күн,
немесе «Мінкен ер»өлеңінде:
Исатайды өлтіртіп,
Серкесінен айрылып,
Сергелдең болған ... ... ... ... ел ... екенін көрсетеді.
Ақын сабаз ер өмірінің өкінішпен өткеніне қайғырады.
Қызғыштай болған есіл ер,
Қайран да жұрттан не көрді?-
деп тебірене жыр төгеді.
Ақсүйектің баласын,
Қара ұлына ... ... ... ... жем ... дүние-ай,
Сол ерліктен не көрдім?-
деп сабаз ер арманына жете ... ... ... ... ... ... ... айрылып,
Жалғыздықпен болдым дос,-
деп келетін ақынның «Қызғыш құс» өлеңінен де оның Исатай ... ... ... ... ... ... керемет жоқтағанда Махамбет өзінің бақытсыздығын
жан досының жоқтығынан көреді. Бастарын елі үшін өлімге бірге байлап
аттанған сарбаздардың достығы бұрын-соңды болмаған достық еді. ... ... пір ... өлеңдеріндегі Исатай бейнесі осыншама
керемет шықпас еді.
«Исатай-басшы,мен-қосшы» деп ақынның өзі айтқанындай, елі үшін еңіреп
туған екі тарланның есімдері қазақ ... ... ... ... ... ... ... Махамбет поэзиясы – отты да өткір поэзия. Кейінгі
ақындар үлгі ... ... өлең ... тіл ... өз ... бар
ақын.
Дарын мағынасы, терең, көркемдігі үздік шығармалары оқушыларды
табандылыққа, қиыншылықты жеңетін қайсарлыққа тәрбиелейді. Ол – асыл сөздің
кені, көркем ... ... ... үндейтін жалынды үгітшісі.
Ол өзінің отты жырлары арқылы ... ... ғана ... қоймай, сол арқылы
өзінің де образын жасады,яғни нағыз батырдың ... ... деп ... ... зерттеу жұмысымда бұған менің көзім анық жетті.
«Махамбет-қазақ поэзиясының ғасырлар өткеліндегі үзілмеген алтын арқауы»-
деп Қ.Мәдібай атамыз Махамбет мұрасының мәңгі екендігіне ... ... да ... ... ... асыл ... қымбат мұра қалдырған
ақын-жазушыларды тәуелсіз қазақ елі жоғары бағалайды. Махамбет туындылары
қазір өзінің шын мұрагерлерінің ... ... ... « ... ... ... ... баспасы. Көкшетау 2002ж
2.Махамбет «Жорық жырлары». Халықаралық Абай клубы. ... ... ... ... ... ... «Ел» журналы. №1 2004ж
5.Қазақ әдебиеті оқулығы 9-сынып «Мектеп» баспасы. Алматы 2005ж
6.Тарихи тұлғалар

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
Ақтабан шұбырынды40 бет
Махамбет Өтемісұлының өмірбаяны7 бет
Тарихи әңгімелер арқылы елжандылыққа тәрбиелеу5 бет
Махамбет Өтемісұлы15 бет
Махамбет Өтемісұлы (1803 - 1846)5 бет
XIX ғасыр өлең жырларындағы абылайхан16 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Масғұд» поэмасындағы Абай бейнесі7 бет
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь