Махамбет Өтемісұлының жалынды жырларындағы Исатай бейнесі


Мазмұны:
І.Аннотация
ІІ. Кіріспе бөлім
ІІІ. Негізгі бөлім
ІҮ. Қорытынды
Ү. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қай елде де,қай халықта да дана тұлғалар,данышпан қайраткерлер халық тағдыры үшін терең шайқалыс шақтарда дүниеге келеді.Қолбасшы батыр, қаһарман ақын Махамбет Өтемісұлын тудырған ондай кезеңді шақ- патша отаршылдығы мен хан өкіметінің езгісі мен қысымына қарсы бұрынғы Ішкі Орда шаруаларының 1836-1837 жылдардағы Исатай-Махамбет бастаған шаруалар көтерілісі.Махамбет-сол қозғалыстың ұйымдастырушысы, басқарушы көсемдерінің бірі, жалынды үгітшісі, жауынгер жыршысы.
Ақын мұрасының едәуір бөлігі Исатай бейнесін асқақ,жарқын көрсетеді.
Мен бұл зерттеу жұмысымда Махамбет Өтемісұлының жалынды жырларындағы Исатай бейнесінің ашылуына талдау жасадым.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1.М.Шәбжәнтайқызы « Әдебиет теориясы-көркемсөз ғылымының айнасы». «Келешек» баспасы. Көкшетау 2002ж
2.Махамбет «Жорық жырлары». Халықаралық Абай клубы. Жидебай 2007ж
3.Ж.Тойымбекова «Қазақ әдебиеті» Қарағанды 2008ж
4. «Ел» журналы. №1 2004ж
5.Қазақ әдебиеті оқулығы 9-сынып «Мектеп» баспасы. Алматы 2005ж
6.Тарихи тұлғалар

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Мазмұны:

І.Аннотация

ІІ. Кіріспе бөлім

ІІІ. Негізгі бөлім

ІҮ. Қорытынды

Ү. Қолданылған әдебиеттер тізімі

Аннотация

Мен Махамбет поэзиясымен танысқан сәттен бастап-ақ, ақын жырларының көбі
Исатай досына арналғандығын,қанды көйлек досына деген адал жүрегін,оны
пір тұтқандыған байқадым.

Осы сәттен бастап қызығушылығым артып, ақынның Исатайға арнап жазған
өлеңдерін жинақтап, ақын жырларындағы Исатайдың
бейнесін,батырлық,ерлік істерін ашу мақсатында зерттеу жұмысын жаздым.

Зерттеу жұмысының мақсаты:

Қазақ аспанында алмас қылыштай жарқылдаған Махамбет Өтемісұлының
өлеңдеріндегі Исатай бейнесін ашу;

Зерттеу жұмысының міндеттері:

-Зерттеу жұмысының тақырыбына орай материалдар жинақтау;

- Ақынның тіл шеберлігі арқылы Исатай бейнесінің ашылуын зерттеу;

Кіріспе

Қай елде де,қай халықта да дана тұлғалар,данышпан қайраткерлер халық
тағдыры үшін терең шайқалыс шақтарда дүниеге келеді.Қолбасшы батыр,
қаһарман ақын Махамбет Өтемісұлын тудырған ондай кезеңді шақ- патша
отаршылдығы мен хан өкіметінің езгісі мен қысымына қарсы бұрынғы Ішкі
Орда шаруаларының 1836-1837 жылдардағы Исатай-Махамбет бастаған шаруалар
көтерілісі.Махамбет-сол қозғалыстың ұйымдастырушысы, басқарушы
көсемдерінің бірі, жалынды үгітшісі, жауынгер жыршысы.

Ақын мұрасының едәуір бөлігі Исатай бейнесін асқақ,жарқын көрсетеді.

Мен бұл зерттеу жұмысымда Махамбет Өтемісұлының жалынды жырларындағы
Исатай бейнесінің ашылуына талдау жасадым.

Негізгі бөлім

Махамбеттің тамаша,ірі адамгершілік қасиетінің бірі-ол досына жанын
қиды, досының дәрежесін өзінен жоғары ұстап, досының атақ-
абыройын,жігер-қайратын өзінің алдына сала,өзінен жоғары көтере
сөйледі.Өз басына келгенде Махамбет аса сыпайы адам,ол өзін еш уақытта
көтере сөйлемейді,мақтанбайды. Ал Исатайдың істерін,ерліктерін,
сипатын айтқанда Махамбеттің сөздері нөсер жауындай ақтарылып, аруағы
қозып , ақындық қиялы шалқып,қанаттанып кетеді.Көтерілісті басқаруда
Исатаймен бірдей бола тұра, Махамбет өзін Исатай қасында кіші
санайды,Исатайды ардақтап,төбесіне көтереді.

Ақын поэзиясының Исатайға арнаған өлеңдерін мазмұнына қарай былай деп
топтастыруға болады.

1. Көтеріліс үстінде туған өлеңдеріндегі Исатай бейнесі

Соғыс

Исатай деген ағам бар

Әй,Махамбет,жолдасым

Кел,кетелік,кетелік

2. Көтерілістен соң туған өлеңдеріндегі Исатай бейнесі

Тарланым

Мұнар күн

Мінгені Исатайдың Ақтабаны-ай

Есіл ер

Мінкен ер

Тайманның ұлы Исатай

Қызғыш құс
Халық үшін жанын қиятын,өз пайдасынан халық тілегін артық
қоятын адам,Махамбеттің айтуынша,халықтың шын ұлы-Исатай. Исатай - әдеби
батыр емес, тарихи адам. Ақынымыздың өзі айтқандай, ол - қайтпас ер,
қаһарман батыр, хан, сұлтандарға қарсы бұқара күресін ұйымдастырушы,
даңқты қолбасы.
Махамбет өлеңдерінде де Исатай әрі көтеріліс көсемі, әрі батыр,
әрі ақылды, халық тілегін жеке басының мақсатынан жоғары санайтын, көздеген
арманына жету жолында қажымай қайрат көрсететін, басқалардан бір бөлек,
шоқтығы биік жан ретінде көрсетіледі.

Жырдың алмас қылышындай болған ақын жан қиысқан қанды көйлек досы-
Исатай Тайманұлының батырлық,азаматтық тұлғасын,яғни,портретін өлеңмен-
ақ өрнектеп береді.

Ерлердің ерлік істерін сипаттау сонау халық ауыз әдебиетінің үлгілері-
ертегілер мен батырлар жырынан келе жатқан дәстүр болса, Махамбет сол
дәстүрді одан әрі күшейтіп және батыр досына деген өз сезімі мен сенімі
бұрын-соңды болмаған дәрежеде айтылады.

Ақын Исатай деген ағам бардеген өлеңінде:

Исатай деген ағам бар,

Ақ кіреуке жағам бар.

Хан ұлымен қас болып,

Қара ұлымен дос болып,

Хан үстіне барғанда,

Шабайық ханды дегенде,

Шапқандай ханды амал бар,

Амал барда хан шаппай,

Тәңірім қылды-не амал бар?!

Мынау тұрған Иса-екем,

Ханның бір тауын қайтарған.

Ат туа ма шұбардай,

Ер туар ма бұлардай.

Дулығалы бас кесіп,

Ақ алмасын суармай?!-

деп ,ұлт мұратын ту еткен, ел ардағына айналған Исатайдың адалдығы мен
ерлік істерін, ерлік үлгілерін бар қырынан жарқырата көрсетеді. Сол
арқылы ел-жерге қамқорлық пен қырағылық, елдік-ерлік мұратқа адалдық,
тарих тағылымына тағзым етіледі.

Оған дәлел, ақынның Тарланым өлеңі.
Таудан мұнартып ұшқан тарланым...

...Кермиығым, кербезім,

Керіскендей шандозым!

Құландай ащы дауыстым!

Құлжадай айбар мүйіздім!

Қырмызыдай ажарлым,-

деп сыртқы сұлу пішінімен бірге, хиуадай базарлымдеп, сері
екенін, Теңіздей терең ақылдым,тебіренбес ауыр мінездімдеп,
сабырлы,ойлы,парасатты жан екенін де метафораларды кең қолдану арқылы
Исатай батырдың тастан қашалғандай сом тұлғасын мүсіндеп,мінездеп
алады да, одан әрі бұл суретті ассонанс пен аллитерация арқылы
асқақтата, аспандата шырқап өтеді:

Садағына сары жебені салдырған,

Садағының кірісін,

Сары алтынға малдырған...(аллитерация)

Айғайласа белдігі байланған,

Астана жұртын айналған,

Атына тұрман болсам деп,(ассонанс)

Жұртына құрбан болсам деп,

Адырнасын ала өгіздей мөңіренткен.

Атқан оғы Еділ-Жайық өткен,

Атқанын қардай боратқан...(ассонанс) ,-

деп Исатайдың іс-әрекетін аша түседі. Әсіресе жұртына құрбан болсам
деп дейтін тармақта батырдың кім үшін, не үшін ту көтеріп, тұлпар
мінгенін айқын аңғартады.

Керемет! Осыдан артық батырдың бейнесін жасау мүмкін бе?

Батыр ақын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Махамбет шығармасындағы Исатай бейнесі
Махамбет Өтемісұлының өмірбаяны
Махамбет Өтемісұлының педагогикалық көзқарастары
Қазақ батырлары: Исатай, Махамбет
Махамбет Өтемісұлының өлеңдері тақырыбына ашық сабақ
Көсемі әрі жалынды жыршы Махамбет Өтемісұлы
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Әтемісұлы бастаған көтеріліс
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы басқарған көтеріліс
Исатай мен Махамбет басқарған көтерілістің басталу себептері
Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісов бастаған көтеріліс
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь