ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХІХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті

Жоспар
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1. ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХІХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті
2.2. ХХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті.
3. Қорытынды
4. Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақ халқының мәдениеті – оның ұлттық тарихының өнімді өзегі, құрамдас бөлігі, маңызды саласы. Сондықтан оны игеру, өз алдына ғылым ретінде танып, оқып-үйрену қазақпын дейтін әрбір адамның азаматтық парызы, қасиетті борышы, тұрмыс тіршілігінің таусылмас талабы, қажеттілігі.
Қазақ халқының ертеде қалыптасқан үлгі-өнегесі, өрнегі мол, өркениетті, мәдениетті болғанын айқындайтын мағлұмат, деректердің көп екенін байқаймыз.
Қазақ хандығының құрылуының қазақ халқы рухани мәдениетінің одан әрі дамуына зор маңызды болды. Оның құрамында аңыз-хиқаялар мен кейінгі фольклорлық туындылар, орта ғасырдағы кәсіби дүниелер мен қазақтың төл әдебиеті, тарихи шежірелік және құқықтық қатынастар мен шешендік өнері, музыкалық және халықтық-драммалық шаруашылық пен халықтың көңіл көтеретін ойындары түгел қамтылған.
Қазақ жыраулары, би шешендері қазақ тарихында тұңғыш рет мемлекеттің бас идиологы, әрі хандардың серігі болып қоғамдық дамуға тікелей қатынаста болды. Сондықтан бұл тақырып көптеген зерттеушілердің қызығушылығын тудырса да, зерттеуді қажет етер Қазақстан тарихындағы өзекті тақырыптардың бірі болып табылады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. http://magister.kz/referat/show/3219/49/1
2. Қазақстан тарихы. Очерк. 304-315-беттер.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 9-10-бөлімдер
4. Иностранная военная интервенция и гражданская война в Средней Азии и Казахстане: Сб. докум. Т.I. А., 1963; Т.II. 1964.
5. Образование Казахской АССР: Сб.докум. А., 1957.
        
        ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХІХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті
Қазақ халқының ... ... ... ... мен ХІХ ... ... ежелгі қазақ жерінде өмір сүріп, қазақ халқын құраған ұлыстар мен тайпалардың материалдық мәдениеті мен рухани мәдениетінің заңды жалғасы және жаңа ... сай ... ... түрі ... ... ... халқының ғасырлар бойы жасаған рухани мәдениетінің маңызды бір ... - ... ... ... ... ... байырғы салт-дәстүрі бойынша әрбір қазақ азаматы өзінің жеті атасын білуге тиісті еді. Мұны балаларына үйрету ... ... ... тәрбиесінің негізі болды. Тек ата-анасынан айырылған жетімдер ғана мұндай тәрбиеден қалған. Соның үшін ... ... ... ... ... ... салдары" дейді. Ру, тайпа және жүздің шежіресін таратып айта алатын адамдар халық ішінде құрметтеліп "шежірешілер" деп аталды. Ерте заманда шежіре ... ... ... ... ХVІІІ-ХІХ ғасырларда бірсыпыра шежірелік жинақтар таспаға түсірілген. Олар: "Көшен-Қарауыл шежіресі" (ХVІІІ ғ.), ... хан ... (1835), ... ... алған "Ұлы жүздің шежіресі" және т.б.
Сол сияқты ХVІІІ ғасыр "ақындар поэзиясы ғасыры" деп ... ... ... мен ... өте ... мұралары - ақын-жыраулардың өлең-жырларында халықтың өмір тіршілігі, көңіл-күйі, салт-санасы, өндірісі мен ... ... ... сол ... рухы бейнеленді. Олар халық басына келген қайғыға да, жұрт кенелген мерейге де ортақ болды. Ел басына ауыр күн ... ... ... ... жан ... ... елін қорғаған ерлерді дастан етіп жырлап отырды. ХVІІІ ғасырда танымал болған Ақтамберді, Тәттіқара, Үмбетей, Бұқар, Шал, Көтеш секілді жыраулар өз ... ... жыр ... ... ... ... ... орын алатын ХVІІІ ғасырдағы атақты жырау Бұқар Қалқаманұлының (1668-1781) бірнеше ... ... Ол ... ... және ... идеясын білдірген көрнекті дидактикалық өлең-толғаулар шығарған. Қазақ ханы Абылайды қолдап, әр түрлі даулар мен таластарды шешкен. Жырау қазақтың барлық үш ... ... бір ... ... ... ... болуын армандады. Тәттіқара, Үмбетей, Шал, Көтеш сияқты жыраулардың жырлары халық жадында үзік-үзік ... ... ... ... ... ... арналған естірту жыры - жоқтауы белгілі. Үмбетей жоқтауында Бөгенбай - халық қорғаушысының мінсіз бейнесі. Ал ... ақын ... ... ... ... ... ... жорықта туған толғауларында жауынгерлерді бостандық жолындағы күресте қандай да болсын қиыншылықтың алдында бас имеуге шақырады.
Бұхар жырау
XІX ғасырда қазақ әдебиеті ... ... ... ... де, ... ... дара ... сан қырлы сипатымен де ерекшеленді. Бұл дәуірде айтыс өнері дамып, даңқты ақындар Жанақ, Шөже, Орынбай, Түбек, Сүйінбай, Шернияз, ... ... ... сияқты әйгілі ақындар қатары Сара, Ырысжан, Ұлбике, Тәрбие, Ақбала және басқалар сияқты ақын қыздардың есімдерімен толықты деуге болады. Түрі мен ... ... ... бір-біріне ұқсамайды. Олардың кейбіреулерінің негізгі мазмұнында халықтың өмірі, оның шаруашылық-тұрмыстық проблемалары, рулық қоғамдастықтың ... сөз ... ... мен Сара ... ... әйелдеріне жеке бостандық беру мәселесі көтеріледі. Мұндай айтыстармен ... ... ... ... ... ... көңіл көтеретін әзіл-оспаққа құрылған айтыс түрлері де аз кездеспейді.
Осы кезеңнің музыкалық мәдениетінде Махамбет ... ... ... даралығымен көрінді. Ол 1836-1838 жылдардағы Исатай Тайманұлы бастаған ... ... ... ... ғана ... ... "жаны" мен "жылнамашысы" болды. Оның "Исатай көтерілісі", "Исатайдың өлердегі сөзі" сияқты шығармалары көтерілісті жан-жақты сипаттады.
Сол сияқты Шернияз Жарылғапұлы (1817-1881) Кіші жүз ... ... ... ... ... ... және ту көтерушісі болды. Жалынды жырларымен халықты күреске үндеді.
Шығармалары қайшылыққа толы, күрделі ... ... ... ... да қазақ әдебиетінде өзіндік орын алады. Зар-заман ақындарының ... ... - ... ... ... Шортанбай Қанайұлы (1818-1881), Мұрат Мөңкеұлы (1843-1909). Олар ... ... ... ... ... ақындар болды. Ахмет Байтұрсыновтың "Ақындық жалғыз өз көңілінің күйін толғай білуде емес, басқалардың да ... ... ... ... ... алуында" деп тұжырымдағаны сияқты, бұл ақындар да қара басын күйттеген ақын емес, халқының үнімен елдің мұңын жеткізуші болды. ... ... өмір ... кезең патшаның отаршылдық саясаты дәуірлеп, қазақ жерінің нағыз талауға түскен кезі еді. Мәселен, Мұрат Мөңкеұлы "Үш қиян", "Сарыарқа", "Әттең, бір ... ... ... толғау-дастандары арқылы қазақ жерін отарлаушыларды батыл әшкерелеп, озбыр саясатқа ... ... ... Бабатайұлы "Бейшара менің қазағым", "О, Сарыарқа, Сарыарқа" өлеңдері арқылы қазақтың ауыр тұрмысын бейнелейді.
ХVІІІ-ХІХ ғасырларда ақын-жыраулық поэзиямен қатар ... ... ... ... орын ... ... ... араб-парсы әдебиетімен, фольклорымен байланыста болды. Абай қазақтың классикалық әдебиетіне дастандар алып ... ... ... ... әңгімесі"). Абай (Ибраhим) Құнанбайұлы (1845-1904) өзі туған ортадан шоқтығы биік тұрды. Оның пікірінше, әрбір ойлы адам қоршаған өмір шындығына ... ... ... ... ... ... ... шығармашылығы әрекетсіздік пен жалған ұятқа деген ымырасыздық идеяларына толы. Ол ел ... ... пен ... ... ғана ... ... ... - ғылым, алдыңғы қатарлы идеялар, мәдениет толық көлемде дами ... және ... ... ... деп ... ... алға ... жолдарын үнемі іздестіріп отырды. Яғни, бұл даму егіншілікті, қолөнерді, сауданы дамытумен тығыз байланыстырылды.
-107956205220Осы кезеңнің дара ... бірі ... ... ... ... 1856 жылы Ш.Уәлиханов екі экспедицияға қатысады. Біреуі Орталық Тянь-Шань арқылы Алакөлден Ыстықкөлге дейінгі, екіншісі - ... ... ... Құлжаға сапар. 1857 жылы Уәлиханов Алатау қырғыздарына тағы да ... ... ... ... ... ... "Манасты" көшіріп алды. Ыстықкөлге экспедиция кезінде Ш.Уәлиханов тарихи деректермен қатар көненің көзі - ерте ... ... ... ... ... ... ... сапардың күнделігі", "Қытай империясының батыс провинциясы және Құлжа қаласы", "Қырғыздар туралы жазбалар" деген тарихи-этнографиялық туындылары жоғарыда аталған сапарларының нәтижесі болатын. ... ... ... Орыс ... ... назарын аудартып, 1857 жылдың ақпанында ол қоғамның толық мүшелігіне қабылданады. Оның ғылыми мұрасы Қазақстанның және көп ұлтты Ресейдің, ... да ... ... ... ... қамтиды. Шоқан Орта Азия мен оған іргелес жатқан аймақтар халқының ... ... мен ... зерттеуге де үлкен үлес қосты.
-114301339215А.Құнанбаев пен Ш.Уәлиханов XІX ... екі ... ... ... өкілдері болды: діни (мұсылмандық) және зайырлы (орыстық). Мектеп пен ... діни ... ... молдалар мен мұғалімдер даярланды. Медреселерде теологиялық діни білім философия, тарих, әдебиет, астрономия, медицина, математика, лингвистика пәндерін ... ... оқу ... ... Ресейге қызмет ету мен орыс мәдениетіне қызығушылық жолдарына салды. Олар ... ... ... ... ... әскерилер, дәрігерлер даярлады.
-120653660775Орынбордағы зайырлы оқу орындарының бірін 1857 жылы танымал ... ... ... ... ... ... ... және тікелей қатысуымен Қазақстанда халықтық азаматтық мектептер желісінің құрылуына қол жеткізілді. Ол, әсіресе, қолөнер және ауылшаруашылығы училищелерін ашуға көп күш-жігер ... ... ... ... ... экономикалық дамуы үшін қажетті мамандар даярлауға ерекше мән берді. Ы.Алтынсарин орыс-қазақ мектептерінің оқушыларына арнап "Қырғыз (қазақ) хрестоматиясы" және ... ... орыс ... ... ... ... атты оқу ... жазды. Орыс кластарына қазақ тілінен сабақ беріп, ол ұлттық әдебиет пен мәдениетті ... ... ... ... ... ... жемісті еңбек етті.
XІX екінші жартысында Қазақстандағы музыка өнерінің дамуына Құрманғазы Сағырбайұлы, Дәулеткерей Шығайұлы, Тәттімбет Қазанғапұлы, ... ... ... ... ... үлес қосты. Домбыра, қобыз, сыбызғы сияқты музыкалық аспаптар арқылы түрлі эпостарды, тарихи дастандарды, аңыз-әңгіме мен ... ... ... Аталған композиторлардың дүниетанымы тарихи тұрғыда шектеулі бола тұрса да, олардың шығармаларында ... ... ... ... ... Мұхит Мералиев, Ақансері Қорамсаұлы, Жаяу Мұса Байжанұлы, Құлтума Сармұратұлы ... және тағы ... ... ... ... ... шығармашылық және орындаушылық шеберлігі арқасында қазақ ән мәдениетінің классикалық үлгілері дамып, жоғары дәрежеге көтерілді.
Материалдық мәдениеті: ... ... ... ... мәдениетінің күйі қоғамның экономикалық даму деңгейімен анықталды. Оның даму барысына көшпелі қазақтар экономикасының дамуындағы басты ... ... ... мал ... әсер етті. Бұл жағынан алғанда егіншілік, сауда-саттық, көрші халықтардың ықпалының маңыздылығы да аз ... ... ... ... жер ... үлкен рөл атқарса, көшпелі халықтарда мал шаруашылығы маңызды болды. Қазақ көшпенділерінің салт-дәстүрі, ... ... ... ... ... ... ... жатты. Көшіп-қону мал өсірушілерге маусымдық жақсы жайылымдарды пайдаланып отыруға мүмкіндік берді. Көшіп-қону көбінесе меридиан (оңтүстіктен солтүстікке) бағытымен жүрді. Ірі ... мен ... ... ... ... бір территорияда болды. Әрбір рудың өзінің көш жолдары болды. Қазақтың мал шаруашылығының өріс, қоныстары жылдың төрт маусымына қарай қыстау, ... ... және ... деп ... ... ... жайылым қазақтардың ортақ пайдалануында болып келсе, көктеу мен ... бір ... ... Қыстауда малшылар құйма кесектен қаланған үйлерде қыстады, жылдың басқа ... киіз ... ... үй - ... жаз және күз ... ... ... жүру жағдайына қолайлы құрама үй. Оның қабырғасы айқыш сағанақтардан көктелген керегеден тұрғызылды. Кереге жиналмалы ... ... ... ... Ал ... ... сидам жіңішке ағаштан жұмырлап жасалып, қарны иілген уықтардан қаусырыла күмбез шығарылды. Уықтардың аяғы ... ... ... аша ... ... ... ұшы (қаламшасы) шаңырақтың көзіне шаншылды. Шаңырақ - үй күмбезінің төбесі әрі терезесі. Үй ағашының ... ... ... ... ... ... үзік, төбесіне түңлік жабылды. Үйдің ортасында ошағы, оң жағында төсек, оның тұсында тұскиіз ... ... ... ... ... ... ... жүкаяқ қойылып, оның үстіне көрпе-жастық жиналады. Үйдің сол жағына кебеже, қазан-аяқ, саба сияқты ыдыстар ... ол ... ... мал ... ... ... құралдары керек болған жоқ. Жылқы ұстау үшін құрық, арқан пайдаланылды, қайыстан немесе жылқының жал-құйрығынан тұсау мен ... ... ... мен бота ... жуан ... мен ... пайдаланылса, мал суғаруға науа мен қауға пайдаланылды. XVІІІ ғасырдың аяғында қазақ даласына орыстардың ... шөп ... ... ... ... тарала берді. Ал, XІX ғасырдың орта шенінде шалғымен қоса темір айыр да кеңінен қолданыла бастады.
Қазақстанда суармалы ... ... ... ертеден болып келген. Осыған байланысты қазақтарда егіншілік құралдарының қарапайым түрлері болды. Мәселен, тісағаш, егін оратын орақ, ағаш күрек, сыпыртқы ... ... ... ... ... үшін суды көтеріп шығаратын әр түрлі құралдар - атпа, шығыр, сондай-ақ кетпендер мен күректер пайдаланылды. Оларды ... ... ... ... ... атқа арналған әбзелдерді қоспағанда қазақтың мал шаруашылығына және егіншілікке байланысты негізгі еңбек құралдары ... ... ... ... ... болды. Қазақтың ат-тұрман әбзелінің ішіндегі ердің сыртқы түрі мен дайындау тәсілінде жергілікті ерекшеліктер байқалады. Ердің ең көп ... түрі - ... ... ... ... қанаты кең "қазақ ері" болып табылады. Оңтүстік Қазақстанда ердің ... ер" ... түрі ... ... ... ... ... ершілердің ісі болған. Олар тек қана ердің өзін ... ... ... бүкіл ат әбзелдерінің бәрін - тоқым, құйысқан, өмілдірік, жүген, айыл, үзеңгі, таралғы, қамшы және т.б ... ... ... ... ... Сондай-ақ қайыстан ат-тұрман әбзелдерін өретін шеберлерді "өрімші" деп атаған.
Қазақтардағы ... ... ... ... ... ... түрлі қолөнерінің - тоқымашылықтың, киіз басудың, ағаш, металл, тері, сүйек және мүйіз өңдеудің дамуына себепші болды. ... және киіз ... ... ... айналысты, олар негізінен алғанда үйге керек-жарақтардың тоқымашылық пен ісмерлікке қатысты заттарын: кілемдер, ... ... киіз үй ... ... ... ... бау-шулар, текеметтер, сырмақтар, аяққаптар және т.б дайындады.
Қыстаулардағы отырықшылыққа бейімделген тұрғын үйлердің дамуы, үй-жайлар санының ... және орыс ... ... ... ... ... едәуір өзгерісіне әкеп соқты. Дәстүрлі үй бұйымдарының орнына әйнектелген ыдыс қоятын шағын ... ... ағаш ... іші ... әр түрлі сандықтар пайда болды.
Қазақтардың ұлттық киімінде этнографиялық ... ... ... олардың да пішіні мен түрлеріне өзгерістер енді. Ер ... ... ... ... тік өңір ... бар, ... қайырма жағалы, етегі біршама ұзын көйлек киетін болды. Ер адамдардың көп таралған ... ... түрі ... ... Ол ... ... ... тігілді. Ауқатты қазақтар түрлі-түсті бұқара жібегінен, барқыттан қымбат матамен әдіптеп ... ... ... ... ... ... шапан" мен "мәуіті шекпен" де дайындады. Олардың қос шабуынан өрнек салынды. ... ... ... ... ... жұқа түйе ... ... тігілді. Қазақстанның барлық облыстарында қазақтардың кеңінен қолданылған қысқы сырт киімінің ... ... бірі - күпі ... ... түйе ... қой ... ... Сырт киетін қысқы киімнің қадірлісі аң және үй жануарларының терісінен тігілген ішіктер болды. Қазақтардың көбінің қолы жететін және кең ... ... киім түрі қой ... ... жүні ... ... ... тон болды. Енді аяқ киім түрлеріне келетін болсақ, қазақтардың негізгі аяқ киімі былғары етік, кебісті ... ... XVІІІ ... ... ... ... ... биік, тұмсығы қайқы етіктері XІX ғасырдың екінші жартысында жоғала бастады. Барлық жастағы ер ... қыс ... ... ... киіз байпағы бар ұзын қонышты саптама етік киді. ... ... жаз ... ... кебісі бар мәсі киіп жүрді. Бұл аяқ киімдердің барлығы оң және сол аяқ деп ... ... ... Бас киім түрлеріне келетін болсақ, ересек ер адамдардың ... ... ... ... ... ... киді. Бұның сыртынан тігілген терісіне сәйкес сусар, ... және ... деп ... ... ... Әйелдердің киімдері жас ерекшеліктеріне сәйкес бір-бірінен біршама ерекше болды. Қазақ әйелдері ерекше сәнді киініп, ... ... ... ... белдіктерін күміспен күптеп, алтынмен аптап, қымбат бағалы тастармен әшекейлеп отырды. Әйелдердің жасы мен отбасындағы ... ... бас ... де ... ... ... жас ... шет-шетіне моншақтан немесе бағалы металдан шекелік тағылған, бай нақышты үкілі ... - ... ... ... қыздың бас киімі сәукеле бір жылдан соң ақ мақта-матадан дайындалған кимешекпен ауыстырылатын еді.
Мал шаруашылығына ... ... ... олардың ішетін тамақтары мен ыдыс-аяқтарынан айқын көрінеді. Негізгі тамақтары ... ... ... ... ыдыс пен ... ... сынбайтын материалдардан: ағаштан, теріден, киізден және шұғадан жасаған. Олар: торсық, саба, күбі, қазан, таба, ожау, астау, ағаш ... мес, мал ... ... ... және т.б. ... ... ... сыртқы беті түрлі-түсті құрақтармен өрнектелген арнаулы киіз қаптарда (аяққаптарда) сақтаған. Сусымалы мал ... үшін ... ... ... Сүр ет пен сары ... ағаштан жасалған кебежелерде сақтаған.
Сөйтіп, XVІІІ ғасырдың аяғы мен XІX ғасырда қазақтардың рухани және ... ... ... және ... ... ... ... дәстүрлі ерекшеліктер сақталып қалды.
Сонымен, қорыта айтқанда, 1867-1868 жж. әкімшілік реформасы Ресейдің қазақ жеріндегі саяси-әкімшілік, әлеуметтік-экономикалық үстемдігін нығайту ... ал ... ... орыс ... жаңа ... ... саяси-әлеуметтік тірегіне айналдыра отырып, қазақтардың рухани және мәдени дамуына ықпал жасау арқылы оларды орыстандыру, шоқындыру негізінде империяның ... ... ... ... ... мәдениеті
Кеңес өкіметі орнауымен бір мезгілде мәдениетті қайта құру шаралары жүзеге асырыла бастады. Елде ... ісін ... аса ... ... ... ұлт ... ... тұрғыда табысты еңбек етіп, мәдени құрылыс барысын жеделдетуге зор үлестерін қосты.
Қазақ тіліндегі окулықтар жазылды. Мұндай окулықтардың авторлары қазақ зиялыларының өкілдері - А. ... Ж. ... С. ... ... ... ... ... бірінші мектеп оқулыгын Қаныш Сәтбаев, географиядан - Әлихан Бөкейханов, ... ... ... ... ... ... 1929 жылы араб ... негізіндегі қазақ әліпбиінен латын әліпбиіне көшу жүзеге ... ... бас кезі ... ... ... ... кезең болды. Қазіргі заманғы қазақ әдеби тілінің негізі ... жаңа ... ... пайда болды, қазақ жазушылары жаңа жанрларды меңгере бастады. Осы кезеңге Спандияр Көбеевтің шығармашылығы тән. С. Көбеевтің шығармашылық жолы орыс ... ... ... ... ... басталды. С. Көбеевтің И. Крыловтан аударған мысалдар жинағы 1910 жылы жарық көрді. 1913 жылы басылған романы қазақ әдебиетінің тарихындағы ... ... ... ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетінің көрнекті тулғаларының бірі Султанмахмут Торайгыров еді. Ол ауыл мектебінде және Троицк медресесінде оқып, білім алды. ... ... С. ... ... ... ... ... теңсіздік такырыбына арналған алғашқы өлендері мен әңгімелерін жариялады. Ол сол кезде романын жаза бастады.
Қазақ әдебиетінде көрнекті қазақ ... ... ... қайраткер Мұхаметжан Сералин елеулі із қалдырды. Ол атақты ақынның отбасында дүниеге келіп, медреседе, екі сыныптық орыс-қазақ училищесінде окыды. 1900-1903 ... , ... ... 1914 жылы М. ... Фирдаусидің поэмасын қазақ тіліне аударды. Оның кызметіндегі негізгі сала - журналистік ... еді. Ол ... бас ... болды. Журналдың шыға бастауы сол кездегі Қазақстанның мәдени өміріндегі елеулі құбылыс саналады.
XX ғасырдың бас кезіндегі аса танымал әрі көрнекті ... ... бірі ... ... ... ... көсемсөзші, қоғам қайраткері - Ахмет Байтұрсынов болды. Өз уақытында ол әділетсіздік пен ... ... ... болып, жарты ғасырдан астам уақыт бойы есімі еске алынбай, Қазақстан тарихындағы лайықты орнын ала алмай келді. Ол отаршыл ... ... ... ... үшін қаторғалық жұмыстарға айдалған ықпалды ру басшысының отбасында ... ... ... ... ... ... ... бітіріп, білімін жалғастыру үшін Орынборға аттанды. 1895 жылдан ... А. ... ... және ... қызметпен айналысады. Оның бүкіл шығармашылығы өз халқын ... ... ... Оның өзі ... ... ой-өрісі терең, зиялы бөлігінің өкілі еді. Оның тұңғыш ақындық еңбегі - қазақ тіліне аударылған И. А. ... ... ... -- ... ... 1909 жылы ... жарық көрді, бірнеше рет қайта басылып шығып, қазақтардың арасында кең тарады. Бұл жинақ оны халқына бүкіл жантәнімен берілген ... ... ... ... ... 1911 және 1914 жылы ... атты өлеңдер жинағы жеке басылып шықты.
А. Байтұрсынов мәдениеттің көтерілуін жалпыға бірдей ағарту жұмысын жүргізу мен ... ... ... ... меңгеру арқылы жүзеге асыруға болатынын терең түсінді. Қазақ тілінің табиғатын зерттей отырып, ол ... ... ... мен ... кейінірек ғылыми жұмыстарын жазды. Қазақ тілі туралы мақалаларында тілдің тазалығын сақтау, оны әр түрлі шұбарланудан тазартуды ... А. ... ... ... ... ... салушы деуге болады, ол қазақ тілінің ерекшеліктеріне араб жазуын бейімдеді. 1913-1917 жылдар - А. Байтұрсыновтың ... ... ... Ол сол кезде қазақ тілінде Орынборда шығып тұрған жалғыз газетінің редакторы болды. Мүнда ол окырмандарды халықтың бай рухани ... ... ... оны ... ... ... жағынан кемелденуге шақырды. Халық ағарту, әдебиет пен тілтану мәселелеріне арналған көптеген мақалаларын жариялады.
Мемлекет және қоғам қайраткері Әлихан ... ... ... ... ... ... рөл атқарды. Оның қызметі сан кырлы болды. Ол орман ісі, экономика, тарих, мал шаруашылығы, этнография, ауыз әдебиеті ... ... ... ... ... Еуропа мәдениетімен көңіл қойып айналысқан ол ез мақалаларында М. Лермонтов, А. Чехов, В. Короленко, Л. Толстой, А. ... ... В. ... У. ... Ч. ... т. б. ... жиі еске алып отырды. Оның шығармаларында осы жазушылардың ой-пікірлері кеңінен қамтылып, шығармаларынан кейбір үзінділер де келтірілді.
Әлихан Бөкейханов Абай шығармашылығын терең ... ... ... ... ... мен қара ... жинағын жарыққа шығарды.
XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ әдебиетіндегі ірі тұлғалардың бірі - Міржақып Дулатов. М. Дулатов бастапқыда ауыл ... ... ... орыс ... жалғастырды, өздігінен білім алды. Қажырлы еңбегінің арқасында ол орыс тілін кемеліне келтіре меңгерді, орыс және ... ... ... ... М. ... ақын әрі ... өлең ... мен бірінші қазақ романы - авторы ретінде көпке ... ... орыс ... мен ... ... ... жоғары бағаланды. М. Дулатов А. Пушкин, М. Лермонтов, И. Крылов, Ф. Шиллердің шығармаларын қазақ тіліне аударды. Ол ... ... ... ... ... әрі ... ... өз шығармаларында жаңа сөздер мен түсініктер енгізді.
XX ғасырдың бас кезінде талантты казак жазушысы әрі драматургі Жүсіпбек Аймауытовтың ... жолы ... Ол ауыл ... ... ... ... мектебінде жалғастырды, 1914 жылы Семейдегі мүғалімдер семинариясына түсті. Оның негізгі шығармалары кеңестік уакытта жазылды. Дегенмен Ж. Аймауытов 1917 ... ... ... жұмысына да араласты.
Мағжан Жүмабаевтың шығармашылығы қазақ поэзиясында ерекше орын ... М. ... ... ағартушылык ойының неғұрлым белсенді әрі жарқын идеологтарыньщ бірі болды. Ол 1925 жылға ... ... ... ... ... ұлттык рухты оятуға, бостандыкка үмтылуға бағытталған шығармалар жазды. Мағжан өлең жазуды 14 жасынан ... оның ... ... жөне ... ... ... ... газеттер мен журналдарда жарияланып түрды. 1912 жылы Қазанда оның өлеңдерінің атты ... шық- ты. М. ... - ... мәдениет биігіне жеткен талантты ақын. Қазақ өлең өнеріндегі жаңа ... ... ... оньщ ... ... байланысты. Ңазақ, араб, парсы, түрік тілдерін, басқа да түркі халықтарының ... ... ... ол бозбала кезінен бастап-ақ Абай мен Махамбет ... ... ... ... ... өнерін дамытуда кол жеткен табыстарымен тоқталып қалған жоқ. Сталиндік баскарудың каһарына мінген жылдары оның шығармашылығына ... ... М. ... ... далып, алдымен Беломорканал, соңынан Соловкидегі лагерьге жіберілді. 1938 жылы ату жазасына бүйырылды.
Қазақ баспасөзінің қалыптасуы.
Мәдениеттің дамуына осы уақытқа дейін ... ... ... ... ісін ... қою ... бір ... жасады. Қазақ мерзімдік баспасының гүлдене бастаған уақыты XX ... бас ... тура ... Бұл кезде кітап басып шығару Семей, Омбы, Орал сияқты мәдени орталықтарда ... ... XIX ... ... мен атты екі ... ... тұрды. 1905 жылға қарай бірқатар жаңа газеттер мен ... ... ... 1907 жылы ... ... бір тобы ... ... Әбдірашид Ибрагимұлы болған газетін шығара бастады. Бұл газеттің екінші нөмірінде М. Дулатовтың деген мақаласы жарияланды. Патша ... ... ... ретінде қарап, жауып тастады. 1907 жылы наурызда Троицкіде бірінші ... ... ... ... жарық көрді.
Оқу ағарту мен білім идеяларын бұқара арасында насихаттау мен ... ... беру ... ... ... , , ... елеулі рөл атқарды. 1911 жылы Троицкіде журналының бірінші нөмірі жарық ... ... ... мен ... дем ... Мұхаметжан Сералин болды. Журнал өдебиеттің дамуы мен қазақ әдеби тілінің қалыптасуына үлкен үлес қосты. Онда ауыз әдебиеті, этнография, тарих ... ... ... жарияланды. Сол уақытта журналы далада мектептер мен медреселер ашу, ескі мектеп- терге ... ... ... ... ... және парсы тілдерінен аударылған шығармалар, мысалы: Фирдаусидің жарияланды. 1911 жылдан ... ... ... Бөкеев болған газеті шыға бастады. Газетте саяси ... ... ... мен ноғайлардың халық әдебиеті жөніндегі зерттеу мақалалары да жарияланды. Ұлттық баспасөздің дамуында ... мен ... ... ... ... ... Байтұрсыновтың редакторлығымен шығып тұрған газеті ерекше рөл атқарды. ... ... ... ... ... ... ... қазақтың әдеби тілі мен әдебиетін дамыту болды. Газет беттерінде Ә. Бөкейхановтың ауыз ... мен А. ... ... тілі мен қазақ әдебиеті жөніндегі еңбектеріне көп орын берілді.
1913 жылы қыркүйектен Петропавловскіде татар және ... ... атты ... шыға ... Оған жылдың соңында үшін тыйым салынды. 1916 жылдан 1917 жылдың соңына дейін Ташкентте К. Тоғысов басшылық жасаған апталык ... ... ... 1917 ... Ақпан революциясынан кейін әр түрлі бағыттағы бірқатар газеттер мен ... шыға ... ... ... ... ... апталық басылымы, әдеби журналы мен газеті, Оралда - ... ... ... жене ... ... екі басылым - бас редакторы Мұстафа Шоқай болған мен ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
XIX-XX ғасырдағы Германия5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
1960 ж. екінші жартысы - 1980 ж. бірінші жартысындағы Қазақстан5 бет
21 ғасырдағы жаңа принцптердегі негізделген егіншілік жүйесін құру6 бет
4-7 ғасырлардың бірінші жартысындағы византия империясы5 бет
6-12 ғасырдағы қалалар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь