Тәрбиенің ғылыми педагогикалық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І. Тәрбие ұғымын ғылыми.теориялық тұрғыдан негіздеу ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Тәрбие мақсаты, мазмұны мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Тәрбиенің жалпы заңдылықтары мен принциптеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.3 Тәрбие жөніндегі Ж.Аймауытұлының психологиялық.педагогикалық ой.пікірлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
ІІ. Тәрбие түрлерінің жүзеге асырылу әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
2.1 «Ұстазым . ұлық бәрінен» атты сабақ аясындағы адамгершілік тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38
2.2 «Көңілді қыс», «Шынықсаң шымыр боларсың» сабақтар аясында балалардың дене тәрбиесін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
2.3 «Құс . адамның досы» атты сабақ аясындағы экологиялық тәрбие ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
Қосымшалар 1.10.
Аннотация
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: Болашақ ұрпақтың тәлім-тәрбиесі қай ұлт, қай қоғам, қай кезеңде де басты мәселе ретінде қаралған. Ата-заңымызда мемлекетіміздің ең қымбат қазынасы адам және оның өмірі, құқықтары мен түпкі мақсат-мұрат ретінде атап көрсетілген.
Білім-ғылым жүйесінде де тәрбие тағылымдарына үнемі көңіл бөлініп келеді. Өткен тарихымызда, ата-бабаларымыздың ғасырдан-ғасырға жеткен ғұлама ойшылдарының даналық ойларында да әлеміне, жас ұрпақ тәрбиесіне айрықша көзқарас берілген.
Қазіргі уақытта Қазақстандағы саяси әлеуметтік, экономикалық өзгерістермен қатар білім саласындағы көкейтесті мәселелердің бірі – жас ұрпаққа ұлттық тәлім-тәрбие беру, ұлттық тұлғаны қалыптастыру.
Қазақ тарихының даму кезеңдерінен, ежелгі дәуірден жеткен әдебиеті мен тарихында, мәдениетінде ақын-жыраулардың өлең-жыр, толғауларында, әл-Фараби фәлсафаларынан бастап, Абай әлемінде, тәлім-тәрбиелік еңбектерінде табиғи жалғасын тапқан адам болмысы бүгін де көкейтесті мәселелердің бірі.
Ата-бабаларымыз өткенімізбен сусындаған, бүгінгіні қадірлей білетін, тарихы мен мәдениетін құрметтей алатын, табиғатты аялай білетін, Отаны үшін жанын аянбай еңбектенетін ұлттық тұлғаны қалыптастыруда, тәрбиелеуде өз еңбектерін сарп еткен.
Ұлттық тәлім-тәрбие мәселесі 20 ғасырдың басында Алаш қайраткер-қаламгер мұраларынан да кең орын алған. Олардың қатарында А. Байтұрсынұлы, М. Жұмабаев, Ж. Аймауытұлы, т.б. бар.
Ал еліміздің руханият әлемінде Ж. Аймауытұлы, оның ұлттық әдебиет пен мәдениет тарихындағы, тәлім-тәрбие саласындағы іргелі еңбектері ерекше көрініс береді. Регресия кезінде қуғынға ұщыраған Ж. Аймауытұлының еңбек-мұралары еліміз тәуелсіз алғалы кең көлемде қарастырыла бастады.
20 ғасыр басында әдебиет майданына келген қазақ ақын-жазушыларының үлкен шоғыры ел мақсаты, халық қамы үшін жастарға арнап, әсіресе, ағартушылық-педагогикалық салада ерекше жұмыла еңбектеніп, түрлі ғылым салаларына арналған мектеп оқулықтарына нұсқаулар, алғашқы зерттеулерді жазды.
Қазақ тарихы мен мәдениетінің руханият өріс-өрелінің би-биестері қайта қаралып, зерделі зерттеу жүйесіне айналып келді. Осы орайда, Алаш ардақтыларының қоғамдық-саяси, педагогикалық және психологиялық көзқарастары, ақын-қаламгер, ұстаз-ғалымдағы алуан түлі, мың сырлы белгі, ерекшеліктері де арнайы зерттеу жүйесін құрап келеді.
Осы бағыттағы ізденіс, зерттеулерден 20 ғасырдағы қоғамдық-әлеуметтік жағдайлар, ұлт тарихы мол танымал тұлғалар тағдыры, білім-ғылым жүйесі, тәлім-тәрбие өрісі кең танылады.
Зерттеу тақырыбы: «Тәрбиенің ғылыми-педагогикалық негіздері».
Зерттеу жұмысының мақсаты: тәрбиенің қоғамдағы орнын, мәнін, оның заңдылықтарын ғылыми-теориялық тұрғыдан ашып көрсету.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. – Алматы: Қазақ университеті, 1989. 405б, 39б., 293б.
2. Айтмамбетова Б. Тәрбиенің жалпы әдістері. – Алматы: Рауан, 1991. – 75-76бб., 93б.
3. Асанов Ж. Тәлім-тәрбиенің ұлттық негіздері. Оқу бағдарламасы// Қазақсатн мектебі, 1995, №6-45б.
4. Ақбазарова Б. Класс жетекшісі. – Алматы: Мектеп, 1973. – 44б, 45б.
5. Айғабылова Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. – Алматы: Өнер, 1972.
6. Айтмамбетова Б. Бозжанова К. Т.б. балаларды семьяда адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. – Алматы: Мектеп, 1985. – 18б.
7. Амантурин Ш.Мұғалім және оқу-тәрбие жұмысы. – Алматы: Мектеп, 1975.-14б., 59б., 61б.,63., 64., 66-67бб.
8. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие беру/ Методикалық нұсқау/. – Алматы: Рауан, 1990. – 7б.
9. Әбенбаев С. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. – Алматы: Дарын, 2004. – 23б., 12б., 31-32бб., 26б., 14б., 15б., 35б., 23-24бб.
10. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. – Алматы: Дарын, 2004. – 30б., 46б., 38б., 39б., 56б.
11. Әбелбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. – Алматы: Рауан, 1992. – 55-56бб.
12. Әбиев Ж. Жаңа адамды қалыптастыру.- Алматы, 1932. – 53б., 61б., 74б.
13. Әбілова З. Этнопедагогика. – Алматы: Рауан, 1997. – 69б.
14. Бөлеев Қ. «халықтық педагогика» және «этнопедагогика» ұғымдарының анықтамалары.// Ұлағат, 1996, №2-3.
15. Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Ана тілі, 1992. – 10б.
16. Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Рауан, 1993. – 6б., 7б.
17. Жұматаева Ш., Махметова Б., Мұқанова Б. Педагогика. – Алматы: 2003. 114-115бб., 117-118бб., 120-121бб., 122б., 114б.
18. Жақыпов А. Өнеге өрісі. – Алматы: Мектеп, 1975, 17б.
19. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. – Алматы: Мектеп, 1977.
20. Жұмаханов Ә. Семьяда балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. – А., 1985.
21. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі (Оқу құралы). – Алматы: Мектеп, 1974.
22. Жұмабаев Ә. «Қиын» оқушыларды мектеп мектеп жағдайында тәрбиелеу мәселелері. – Алматы: Мектеп, 1974.
23. Жас ұрпаққа адамгершілік-эстетикалық тәрбие беру концепциясы. // қазақ мұғалімі, 1-тамыз 1989.
24. Иванов И.П. Энциклопедия коллективных творческих дел. – М., 1989.
25. Ильина Т. Педагогика. – Москва: Просвещение, 1984.
26. Иванова Н., Қозғамбаева М. Оқыту процесінің мәні. – Алматы, 1991.
27. Ильина Т. Педогогическое плпнирование в образовательных учруждениях. – Яросавль, 1995.
28. Капралов Р. Класс жетекшінің жұмысы. – Алматы. 1983.
29. Классный час и его организация. – Алматы: Мектеп, 1989.
30. Көпжасарова М. Оқушыларды класстан тыс жұмыстарда көмектесуге тәрбиелеу. – Алматы: Мектеп, 1978. 24б.
31. Көмекбаев Н. Оқыту теориясы. – Алматы: Мектеп, 1976. 87б.
32. Когетов А. Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі. – Москва: Просвещение, 1967.
33. Коргах Я. Правила жизни. Педагогика для детей и для взрослых // Как любить ребенка. – Москва, 1990.
34. Кораховский В., Новичова Л., Селиванова Н. Воспитание? Воспитание... Воспитание! – Москва, 1996. 216б.
35. Кояда М. Шпаргалка для родителей. – Донецк, 1998.
36. Капралова Л. Работа классного руководителя с родителями. – Москва, 1980.
37. Көпжасарова Г. Культура профессионального самообразования педагога. – Москва, 1994.
38. Қоянбаев Ж.., Қоянбаев Р. Педагогика. – Алматы, 2009. – 63б.
39. Педагогика. Дәріс курсы. – Алматы: Нұрлы Әлем, 2003.
40. Құдиярова А., Әбиев Ж., Әбенбаев С. Педагогика. – Алматы, 2003.
41. Опалбек Ж. Бабаев С. Жалпы педагогика. – Алматы, 2006. – 165б., 163б., 140б., 311-312б., 356б., 326б.
42. Құрманалина Ш., Мұқанова Б., Ғалымова Ә. Педагогика. Оқулық. – Астана: Фолиант, 2010. – 154б., 115б., 130б., 117б., 131б., 194б., 195б., 155б.
43. Бабаев С. Бастауыш мектеп педагогикасы. Оқу құралы. – Алматы, 2007. – 326б., 293б., 315б., 382б., 379б., 117б.
44. Әбуғалиева К., Әбенова Л. Ұлттық поэзия падишахы. – Алматы, 2001.
45. Әснелъ Н., Хайруллин Г., Муканова Б. Педагогика. Оқулық. – Алматы: Принтс, 2005. – 35б., 84б., 85б.
46. Хутырской А.В. современная дидактика: Учебник для вузов. – Санк-Петербург, 2001.
47. Хрипова А., Колесов Д. Жаманнан жирен. – Алматы, 1988.
48. Ілиясова А. Класс жетекші жүргізетін тәрбие жұмысының жүйесі. – Алматы., 1991.
49. Шешенхапова М. Мектеп басқарудың демократиялық алғышарттары // Қазақстан мектебі журналы, 1993.
50. Ұзақбаева С. Эстетикалық және экономиялық тәрбие негіздері. – Алматы, 1991.
51. Төрқұлов Н., Қызбеков М. Қазақтың би-шешендері. 1-2 кітап. – Алматы: Жалын, 1993. – 400 б., 48 б., 51 б.381 б.
52. Төреқұл Н. Даланың дара ділмарлары. – Алматы: Қазақстан, 2006. – 592 б., 111 б., 155 б., 159-160 бб., 329 б., 185 б., 48 б.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
І. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтары мен ... ... ... Ж.Аймауытұлының психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... «Ұстазым – ұлық бәрінен» атты ... ... ... ... қыс», «Шынықсаң шымыр боларсың» сабақтар аясында балалардың
дене ... «Құс – ... ... атты сабақ аясындағы экологиялық
тәрбие......................................................................
...................................................53
Қорытынды...................................................................
...........................................57
Қолданылған ... ... ... өзектілігі: Болашақ ұрпақтың тәлім-тәрбиесі
қай ұлт, қай қоғам, қай ... де ... ... ... ... Ата-
заңымызда мемлекетіміздің ең қымбат қазынасы адам және оның ... мен ... ... ... атап көрсетілген.
Білім-ғылым жүйесінде де тәрбие тағылымдарына үнемі көңіл бөлініп
келеді. Өткен тарихымызда, ... ... ... ойшылдарының даналық ойларында да әлеміне, жас ... ... ... ... ... ... саяси әлеуметтік, экономикалық
өзгерістермен қатар білім саласындағы көкейтесті мәселелердің бірі – ... ... ... ... ... ... қалыптастыру.
Қазақ тарихының даму кезеңдерінен, ежелгі дәуірден жеткен әдебиеті
мен тарихында, мәдениетінде ақын-жыраулардың өлең-жыр, толғауларында, ... ... ... Абай ... ... ... жалғасын тапқан адам болмысы бүгін де көкейтесті мәселелердің бірі.
Ата-бабаларымыз өткенімізбен сусындаған, бүгінгіні ... ... мен ... ... ... ... аялай білетін,
Отаны үшін жанын аянбай ... ... ... ... өз еңбектерін сарп еткен.
Ұлттық тәлім-тәрбие мәселесі 20 ғасырдың басында Алаш ... ... да кең орын ... ... ... А. Байтұрсынұлы,
М. Жұмабаев, Ж. Аймауытұлы, т.б. ... ... ... ... Ж. Аймауытұлы, оның ұлттық әдебиет
пен мәдениет тарихындағы, тәлім-тәрбие саласындағы іргелі ... ... ... ... ... ... ұщыраған Ж. Аймауытұлының еңбек-
мұралары еліміз тәуелсіз алғалы кең көлемде қарастырыла бастады.
20 ... ... ... ... ... ... ... шоғыры ел мақсаты, халық қамы үшін жастарға арнап, ... ... ... жұмыла еңбектеніп, түрлі ғылым
салаларына арналған мектеп оқулықтарына нұсқаулар, ... ... ... мен мәдениетінің руханият өріс-өрелінің би-биестері
қайта қаралып, зерделі ... ... ... ... Осы ... ... қоғамдық-саяси, ... және ... ... ... ... ... мың ... белгі,
ерекшеліктері де арнайы зерттеу жүйесін құрап келеді.
Осы бағыттағы ізденіс, зерттеулерден 20 ... ... ... ұлт ... мол танымал тұлғалар тағдыры, білім-ғылым
жүйесі, тәлім-тәрбие өрісі кең танылады.
Зерттеу тақырыбы: «Тәрбиенің ғылыми-педагогикалық негіздері».
Зерттеу жұмысының мақсаты: тәрбиенің қоғамдағы ... ... ... ғылыми-теориялық тұрғыдан ашып көрсету.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
1. Тәрбиенің ортақ мақсатын, мазмұнын, ерекшеліктерін ашып көрсету.
2. ... ... ... мен принциптеріне сипаттама беру болып
табылады.
3. Тәрбие жөніндегі Ж. Аймауытұлының психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... мен ... ... тәрбие үрдісінің мазмұны
ретінде қарастыру.
5. Жалпы адамзаттық құндылықтар мен құндылықты ... ... ... ... ... халық педагогикасына
үлесін қосқан ағартушы педагог- ғалымдардың тәлім -тәрбие саласындағы
еңбектері , Ж. ... ... ... ой- ... алынды.
Зерттеу көздері: тәлім- тәрбиенің ортақ мақсатына, мазмұнына,
принциптеріне бағытталған ғылыми ... ... ... ... зерттеулер т.б.
Зерттеу әдістері: зерттеу мәселесіне байлынысты философиялық
әлеуметтану, этнопедагогикалық, ... ... ... жасау, ғалым-педагогтардың озық тәжірибелерін зерттеу,
материалды жинақтау және қорытындылау, сендіру әдісі, теориялық әдіс.
Зерттеу нысаны: ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға бағытталған тәрбие беру
жолдары.
Жұмыстың ... ... ... жазу ... ... ... ... мазмұнын, ерекшеліктерін, заңдылықтары мен
принциптерін, түрлерін зерттеген педагог-ғалымдардың еңбектері ... Ж., ... С., ... М., ... Ж., Айғабылова Н., Әбілова,
Алмаханова Х., Әбенбаева С., т.б.).
Әр ... ... ... ... ... сол ... пайда болуы
мен дамуы, оның зерттейтін негізгі мәселелерін анықтап түсінуден ... да әр ... ... өз ... зерттеуі тиіс және сол ғылымның
теориялық негізін түсінуге жәрдемдесетін ... ... ... ... аймағына ие.
Педагогикалық білім өсіп келе жатқан әулетті тұрмысқа дайындауға
немесе тәрбиеге ... ... ... ерекше бір саласына
кіреді.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы: өндірістік даму мен ... ... ... қоры ... ... өсіп келе ... ... арнайы дайындаудың қажеттігі орта түсті де, ... ... ... ... ... ... ... күшейіп отырды.
Осылайша білім беру қоғамның объективті қажеттігіне айналды. Және оның
бұдан ... ... ең ... ... ... ... бастап, адамзат
қоғамның белгілі кезеңінде, өндіріс пен ғылым ... ... ... ... ... ... ... мәселелер пайда болып, кәсіби мамандыққа
балаларды оқытып, тәрбиелейтін адамдар шыға бастады.
Тәрбиенің дербес қоғамдық қызметі ... ала ... ... ... ... жинақтап, қорытындылауды ойластыру қажеттігін
туындатты.
Зерттеудің ғылыми болжамы. Егер де біз ... ... ... ... ... ... ... кең көлемде қарастырып, осының
негізінде жас ұрпаққа берілетін теориялық білімдерді пайдалансақ, егер ... ... ... тыс ... ... ... ... тиімді жолын жасуға болашақта кең мүмкіндік береді.
Зерттеудің ғылыми жаңалықтары:
- тәрбиенің мәні мен мазмұны педагогикалық тұрғыдан айқындалды;
- ... ... ... ... ... ... арттыратын негізгі
педогогикалық шарттар анықталды.
Зерттеу ... ... ... №45 ... мектеп
гимназиясы.
Жұмыстың жүйесі. Жұмыс кіріспеден екі ... ... ... ... тұрады.
«Тәрбие ұғымын ғылыми-теориялық, әдістемелік тұрғыдан қарастыру
негіздері» атты бірінші тарауда тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... мен принциптеріне
сипаттама беріледі.
Тәрбие жөніндегі Алаш ардақтысы Ж. Аймауытұлының ... ... ... ... ... ... тәрбие,
Отаншылдық тәрбиесі, еңбек тәрбиесі т.б.с.) әдістері мен қарастырылады.
«Тәрбие түрлерінің жүзеге асырылуы» атты екінші тарау бала-бақшада,
мектепте өткізілген ашық ... ... ... ... – тәрбие
түрлерінің жүзеге асырылу жолдарын анықтап көрсету және оларды практикалық
тұрғыдан қарастыру болып ... ... ... ... ... міндеттері болады. Оқытушының
басты парызы – ... тұла ... ... пен ... құндылықтарды
қалыптастыру. Жұмыс соңында қорытында жазылып, әдебиеттер тізімі беріледі
І. Тәрбие ұғымын ғылыми-теориялық тұрғыдан негіздеу
1.1 Тәрбие мақсаты, мазмұны мен ... – бұл ... ... ол ... бір ... ... сезіну деп түсіну керек.
«Мақсат-белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ... ... ... ... ... ... іс-қимылды бағыттап,
реттеп отырады. Мақсат адам ... ... ... ... ... ... ... ортаның, субъектінің нақты мүмкіндіктеріне сай
келуі керек, сонда ғана адамдардың нысаналы қызметінде ... ... ... диалектикалық қарым-қатынас көрініс табады. Мақсат
шындықты жүзеге асыру үшін ... ... ... бірлесе іс-қимыл
жасағанда ғана оны өзгерте алатын күшке айналады. ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарға бөлінеді.
Шартты мағынада «Мақсат» терминімен ғылымда ... ... кері ... б.].
Ұлы сыншы В.Б. Белинский: «Адамды табиғат жаратқанмен, оны өсіріп,
тәрбиелейтін қоғам», - деп өте ... ... [9,23 ... ... ... мен оқытудың мақсаты және міндеттерін
қарастырғанда оны әрқашанда қоғаммен ... ... ... ... ... байланысты қарастырады.
Тәрбие мен оқыту қоғамдық ... ... оның ... түрде білдіреді. Яғни, «тәрбиесіз қоғам, қоғамсыз тәрбие өмір
сүрмейді» деген ... ... ... ... ... ... іс жүзіне асыру болып табылады. Бұл талаптар әр кезде
қоғамдағы өндіргіш күштер мен ... ... даму ... ... Олай ... ... мақсат адамды, һәм сол
адамның ұлтын, асса барлық адамзат дүниесін бақытты ... Ұлт ... ... ... ... ... дүниесі бақытты. Қысқасын айтқанда, тәрбиедегі
мақсат – адам деген атты құр жала қып жапсырмай, шын мағынасымен адам ... [9, 23-24 ... ... ... мен ... өсуі ... формацияның алмасуына зор ықпал етеді. Ол өз ... мен ... ... ... ... ... болмаған. Ол
негізінен екі бағытта өрбіген. Біріншісі, прогресивтік идеяны ұсынса, яғни,
жалпыға бірдей білім бере отыра жеке ... ... ... ... ал, ... яғни ... ... өкілдері үстем таптың мүддесін
көздеп, дін мен идеалистік философияның теорияларын уағыздады.
Бүгінгі таңда қоғамның жаңа сатыға, жаңа ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саласында жаңа міндеттерді, жаңа
талаптарды шешуді жүктеп отыр.
Адамзат дамуының қай ... ... ... ... ісі жүзеге асырылып келді. Бұл істі ... ... ... ... мемлекет қажеттігіне бағындырады. Өйткені мемлекет қажеттігінің
орындалуы оның экономикалық күш қуаты, саясатына тәуелді екендігі белгілі.
Тәрбие ... ең ... ... ... мүмкіндігінен туындайтын
қажеттікке сай тәрбиенің мақсатын нақты ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – тұлғаны
әржақты, жарасымды етіп тәрбиелеу. Адам – жер ... тірі ... ... ... ... ... мен қарым-қатынас иесі.
Адам іс-әрекеті, сезімі, ойлау ... оның өмір ... ... ... тәуелді болады.
Қоғам дамуының белгілі сатысында ... ... ... пайда болып, қалыптаса бастады. Тәрбие беру мақсатын анықтау ең
басты мәселеге айналды. Осыған орай, ... ... мен ... берудің
негізгі жолдары белгіленеді, тәрбиелік іс-әрекетінің мазмұны анықталады,
білім беру мен ... ... ... ... мен ... ... мақсатының қалай өзгеріп ... көз ... ... ... ... ... ... айқын байқауға
болады. Тәрбие қоғамдық құбылыс, онсыз ешбір қоғамның өмірі ... ... ... ... ... ... ... бірге пайда болады, онсыз қоғам
жоқ, ол өмір сүруін тоқтатады, ілгері дамымайды.
Педагогика ... ... ... жеке адамды жан-жақты дамыту,
әділетті қоғамды өз қолымен құратын және оны ... ... етіп ... қарастырады. Тұлғаны жан-жақты жетілдіріп, дамыту деген ұғымды оқу мен
жастардың ... ... ... ... ... ақыл-ой
дамуының біртұтастығы деп түсіну керек.
«Адамзат дене һәм жан аталған екі ... ... бұл ... ... яғни жан ... үшін аса ... болғандықтан, дұрысын
айтқанда, адамға шын мағынасымен «адам» деген атты осы жан ... адам ... ... қылу ... әрине, адам баласының
әсіресе жанын тәрбие қылу керек деп ұғу керек», - деп жазды М. ... 6 ... кең ... ... ... да ... бір жан иесіне
тиісті азық ... сол жан ... ... ... ... ... ... сөз. Ал
енді, адамзат туралы айтылғанда, адамның баласын ... ... ... ... қожа ... ... азық беріп өсіру деген мағынада жүргізіледі», -
дейді М. Жұмабаев (16, 6 б.). ... ... ... ... ... пікірталас ежелгі дәуірдің өзінде-ақ басталған. Сократтың
шәкірті Платон ақыл-ой, ... ... ... көп ... ... ... өкіметтің өзі ұйымдастыруы керек, ... ... ... ... мен ... ... сай ... істеу деп түсінді.
Аристотель, тәрбиенің мақсаты жан рақымы – ақыл-ес пен ерік-жігерді ... ... ... ... тәрбие үш мақсатқа жетуге ... ... және ... ортаны тану (ақыл-ой тәрбиесі), құдайға сиыну
(діни тәрбие). Дж. Локтың ойынша, ... ... ... ... [17, 114 б.].
Тәрбиенің ең жоғарғы мақсатын А.Дистерверг ... ... ... өз ... қызмет ету» деп анықтаған [17, 114 б].
К.Д. Ушинский жазғандай: егер ... ... ... ... ... етуге болады деп, онда сіздің дауласуға әбден қақыңыз бар, ал
тәрбиеші ... ... нені ... өйткені, бәрімізге белгілі, әлемде
бақытқа ұмтылмайтын ... жоқ: ... ... болып көрінетін жағдай, ал ол
басқа адамға жай бір оқиға сияқты көрінеді, кейбіреуі тіпті бақытсыздық деп
түсінеді [17, 114-115 ... ... - ол ... қоғамның қажеттілігіне қарай
өзгеріп отырады.
Тәрбие мақсаты – бұл қоғамның батбұрысына, қандай мұраттарына қол
жеткізуіне бағытталған.
Мадениет деңгейі, тәрбие ... ... ... ... отырады.
Тәрбиенің мақсаты нақты – тарихи сипатына қарай құбылмалы келеді.
Тәрбие мақсатын анықтауда ... ... ... ... ... оны ... заңдылыққа негіздеуді есепке алу. ... ... ... сияқты факторлармен бірге, ... ... ... ... ... ... мен ... маңыздылығын ұдайы
есепке алу жұмыстың дұрыс жүруіне кепілдік береді. Тәрбие мақсаты қоғамда
жастардың белгілі бір функцияларын ... ... ... ... ... ... Тәрбиенің нысанасы тұлға болса, бірақ өз бойларында
қажетті сапаның дамуы оқушылардың өздерінің белсенді іс-әрекеті мен оларға
тәрбие ... ... ... ... басшылық жасау.
Ақыл-ой, адамгершілік, еңбек, эстетикалық, дене тәрбиесі ... жүйе ... ... (К.Д.Хиль) [17, 117 б.].
Қарым-қатынастың мақсаты қоғамдағы іргелі ... ... ... ... ... ... ... табылады (Б.Ы. Мұқанова) [17, 118 б.].
Тәрбие – әлеуметтік институт ретінде қалыптасуын әлеуметтендіру,
мәдениет және ... ... ... тәрбие мақсатында жүргізу, сол
арқылы қоғам мүшелерінің әлеуметтік қажеттілігін өтеуге жағдай жасау.
Тәрбие мәнін, мазмұнын ... ... ... ... және ... Эдвард Ли Торндайк былай деген еді: «Тәрбие сөзіне
әркім әртүрлі мағына береді, бірақ олш ... ... ... ... біреуді өзгеріске келтіре алмасақ, біз оны тәрбиелемегеніміз» [10, 30
б.].
Тәрбие – бұл жеке адамның ... ... ... ... дағдыларды шығармашылық іс-әрекет тәсілдерін, әлеуметтік және рухани
қатынастарды) игеру үшін бағытталған белсенді іс-әрекетін ... ... ... ... педагогикалық процесс [9, 31-32 бб.].
Сонымен қатар, тәрбие поцесі диалектикалық сипатта ... ... оның ... дамуынан, динамикалық болуынан,қозғалмалы әрі өзгермелі
болуынан байқалады.
Тәрбие ... ... ... бар. Ең ... ... бұл ... ... – бағдарлы болып табылады. Ең алдымен біз
білетіндей бұл процесс мақсат – бағдарлы болып табылады.
Тәрбие процесі – көп ... ... ... ... ... ... ... бұл процестің өте-өте күрделі екенін
байқатады. Субъективті факторлар тұлғаның ішкі ... ... ... өмір ... ... ... білдіре отырып, тәрбие
міндеттерін табысты шешуіне көмектеседі.
Тәрбие процесі өзінің ұзақтығымен ерекшеленеді. Негізінен ол ... ... ... былай деп ... «мен ... ... ... ... әлі ... жоқ. Ол ... бітеді? Менің оған
тек өлген соң мүмкіндігім болмайды. Менің бар ... ұзақ ... [10, 46 ... процесінің тағы бір ерекшелігі – оның үзіліссіз болуы.
Мектептік тәрбие процесі – тәрбиеші мен ... ... ... ... процесі.жеке бір ғана «іс-шара» оқушының ... ... ... ... ... Жұмыстың белгілі бір
мақсаты, белгіленген жүйесі қажет. Егер тәрбие процесі үзіліп қалса, ... ... ... ... «із» салуы керек, оны тұрақты әдетке
айналдыруы шарт.
Тәрбие процесі – ... ... ... ... ... формалары мен әдістерінің бірлігін білдіреді.
Жеке тұлғаның ... ... ... ... ... болатындықтан педагогикалық ықпал ету комплекстік сипатта болады.
Қалыптастыру кезінде бір қасиеттер екінші қасиеттердің ... ... ... ... процесіне нәтижелердің бірмәнді, анық болмауы да құбылыс.
Жағдайлар бірдей болғанда да нәтижелер бөлектеліп тұрады. Мұның өзі ... ... ... ... ... жеке жеке
өзгешеліктерінің көптігі, олардың әлеуметтік ... ... ... ... ... тәрбиешілер дайындығының кәсіптік деңгейі,
олардың процесті жүргізу шеберлігі де осы ... іске ... ... ... ... ықпал жасайды.
Тәрбие процесі екіжақты сипатымен ерекшеленеді. Олар тәрбиешіден
тәрбиеленушіге ... ... және ... ... ... байланыс). Процесті басқару негізінен кері байланыс ... ... ... ... ... ... ерекшелінеді. Осы кері
байланысты тәрбиеші неғұрлым көп пайдаланса, ... ... әсер ... ... мазмұнын түсінерде қойылатын талаптар мен мақсаттарға сай
оқушының білімі, нанымы, дағдылары, тұлғалық ... мен ... ... ... деп қабылданған.
Қазіргі тәрбие бағыттарының негізіне келесі идеялар жатады:
1. Тәрбие мақсатының шынайы болуы. ... ... ... ... ... ... мен дарындығына сүйене отырып, оны
жан-жақты дамыту. Бұл мақсатқа жетудің құралы – әр адамның
мәдениет қоры негіздерін игеруі. Осыдан тәрбие ... ... яғни ... ... ... ... Бұл ... өзін-өзі анықтау мәдениеті ... яғни ... ... пен ... ... демократиялық, құқықтық мәдениет, адамгершілік пен
экологиялық мәдениет, көркемөнер және дене ... ... ... ... ... ... ... өңдеу, баптау деген ұғымды
білдіреді. Оның ... ...... ... ... Рип ... ... «Тискуланские диспуты» еңбегінде ең алғаш рет «мәдениет»
сөзін теориялық тұрғыдан ... ... ... (45 жыл ... ... барлық білімнің жиынтығы ретінде, яғни адамның
табиғатпен күресінде адамның тарихи дамуындағы заң, дәстүр, көркем өнер,
әдет-ғұрып, діншілдік ... ... [17, 120-121 ... ... ... адам ... биологиялық
(адам өз тұқымымен жалғастыру үшін) және әлеуметтендіру жағын да ... деп ... [17, 121 ... ... ... ... қазынасы» деп бағалайды. Бұл
жағдайда қоғам мен мәдениет ұғымының ара қатынасы бүтін мен бөлшектің ... ... ... ... ... ... және ... жиынтығы ретінде қараған абзал.ъ
Мәдениет – өзіне тән әдістер арқылы тек эстетикалық ... ... ... ... ... ... тәрбие кеңістігі екенін
бүгінгі педаготық қауым мойындауда [17,122б.].
2. Үлкендер мен балалардың біріккен іс-әрекеті. ... ... ... ... ... мәдениеттің
жақсы үлгілерін, адамгершіліктік өнеге, іс-әрекет
мәдениетін іздестіру ... өмір ... ... өңдеуден құралады. Оқушының ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы,
өмірлік позициясы арқылы тұлғаның толық қалыптасуы ... ... ... ең маңызды элемент – адамның өмірлік өзін-өзі
тану мәдениеті. ... ... ... – бұл кәсіптік, азаматтық
түсініктерді қамтымайтан өте кең ұғым.
4. Тәрбиенің тұлғалық ... ... ... ... тек ... ... әдістері мен формалары
ғана құрамайды, сонымен қоса ол ... ... ... сипатталатын педагогикалық істің жоғары
қызығушылығы ыңғайы, өзіндік мінез-сипатымен бірге өз
қадірін сезінуін дамыту керек.
Тәрбиелеушілердің қызығушылығынан ... ... ... өтуі ... ережесіне айналуы қажет.
5. Өз еркіндігі. Тәрбиеленушінің өз еркі ... ... ... ... ... істеу идеяларын іске
асыру ... ... ... ... ... Егер ... ... асқақ арманына, азаматтық, жолдастық
міндеттеріне, өзбеттілігі мен шығармашылығына ... ... ... деген ынтасы оянады.
Арман-елестің немесе қиялдың ... ... ... ... ... ... ... болмыстан
алшақтатады [10, 38 б.].
6. Ұжымдық бағыты. Тәрбие жұмысының мазмұны ұжымда тәртіп
құралы ретінде ... ... ... ... оның ... ... күштерінің ырықты артуына
бағытталады.
Өз дәрежесінде, жақсы ұйымдастырылған тәрбие адамды өмірдегі үш
негізгі қызметке, яғни азаматтыққа, іскер жұмысшы ... ... ... ... ... болашағына сай адам – ол теориялық ... ... ... ... ... ... ... қайраткері, жаңа
қоғамдық өмір үшін күресуге ... мол, ... ... ... ... ... ... адам.
Тұлғаны барлық жағынан дамытып тәрбиелеу, жас ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге
асырылады.
Міндет – бұл мақсатқа жету жолдарындағы бір саты, ... ... бір ... осы бөлік өзінің іс-әрекеттік бітімін таппаса, жалпы
нәтиже де жоқ. ... ... өзін ... ... ... [10, 39 ... ... жүзеге асырудың барысында оқу мен тәрбие
жұмысының көптеген мәселелеріне ... ... ... ... ... туды.
Тәрбиенің құрамды бөліктерінің бірлігі мен өзара байланысының
нәтижелі болуы ең ... ... ... ... Ол өзін-өзі
дамытып, барлық білімін баланың бойына қоғамда өмір сүру үшін, оның ... үшін ... ... қасиеттерді тәрбиелеуге әрқашан да
дайын болуы қажет. ... ... ғана ... ... ... ... мүмкін.
Қорыта айтқанда, тұлғаның жан-жақты дамуына арқау болатын м.
Жұмабаевтың айтқан «тәрбиедегі мақсат – адам ... атты құр жала ... шын ... адам ... ... ... пікіріне қосыла отырып, ол
үшін әрбір тұлғаның ... тән ... ... ... ... ... әрі ... дамыту қажеттілігіне сай көзқарасқа
тоқталамыз [9, 26 б.].
1.2 Тәрбиенің жалпы заңдылықтары мен принциптеріне ... ... ... нәтижеті ұйымдастырылу тәрбиешілерге
алдымен тәрбие заңдылықтарын жете түсінуді қажет етеді.
Философия ғылымында ... ... ... құбылыстар мен
процестер арасында дамуды сипаттайтын мәнді байланыс деп түсіндіреді [9, 14
б.].
Жалпы заңдылық ауқымының ... ... ... ... ... ... заңдылық осы процестің маңызды, ірі бірліктерінің арасын
байланыстырып отырады. Жүйе ... ... ... ... жеке (нақты) заңдылық деп аталады.
Тәрбиенің мәнін анықтайтын белгілері болады. Ең алдымен оның тәрбие
мақсатына ... ... ... ... байланысты қиындай
түсетін өте күрделі диалектикалық сипатының болуы.
Сонымен қатар, тұлғаның дамуы мен тәрбиесі идеологиясының жаңаруы
көптеген ... ... ... ... мақсатының реализм идеясы;
- ересек адамдар мен балалардың бірлесу іс-әрекетінің идеясы;
- ... ... ... ... тәрбие бағыттылығының ұжымдық идеясы;
- өзін-өзі талдау (анализдеу) идеясы;
- бала күнінің жартысы;
- қиын мақсаттық идеясы;
- ... ... ірі ... идеясы; ата-аналармен ынтымақтастық;
- мұғалімдердің ынтымақтастығы;
- өзін-өзі сыйлау идеясы;
- өзін-өзі басқару (реттеу) идеясы т.т.,т.т. [38, 63 б.].
Егер тәрбие мақсатының жалпылығы сақталса, онда ... ... алға ... әр сәт ... шешіп отыратын әрекеттерінің бәрі –
міндеттер. Мұны схема түрінде көрсетуге болады:
Міндет1
Міндет1 ... ... ... ... ... Мақсат3 ... ... ... деп ... өмір ... әрекеттері
барысында жеке басында, айналасында кездесетін, ықпал ететін табиғи немесе
табиғи емес әртүрлі жағдайларды айтуға болады [9, 14 ... ... ... ... ... ... мәнін,
қоғамдық өмірдің объективтік қажеттілігін білдіретін заңдылықтар ... ... ... ... атауға болады.
1. Тәрбие қоғам мұқтаждығына және жағдайына байланысты. Неғұрлым
қоғамның әлеуметтік экономикалық ... ... ... ... ... ... ... жастардың келешегіне,
адамгершілік қасиеттерінің дамып қалыптасуына игі әсер етеді.
2. Тәрбие мен өзін-өзі тәрбиелеудің бірлігі. ... ... ... ... ... ... Олар: қарым-
қатынас белсенділігі, таным белсенділігі, өзін-өзі тәрбиелеу
белсенділігі.
Қарым-қатынас белсенділігі арқылы бала ... ... ... дос ... тілектес дос табуға тырысады. Тұлғаның
бойында мінез-құлық қасиеттері ... ... ... сезімі т.б.) қалыптасады.
Тұлғаның даму процесінде өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі сапа
жағынан ішкі факторға ... ... ... ... шешуші рөлі. Тәрбие,
оқыту, білім беру іс-әрекетіне ... ... ... бар. ... ... оқу, ... спорт, көркемдік,
қоғамдық саяси іс-әректтері т.б. жатады. Осы іс-әрекеттердің
нәтижесінде баланың ... ... ... ... қасиеттері қалыптасады, еңбек етуде жауапкершілік
сезімі артады.
Қарым-қатынас бұл адамдардың ... ... ... құралдардың көмегімен бір-бірімен пікір алысуы. Ол
хабарламалық, нормативтік, ... ... ... ... ... ... ... қарастырсақ,
оқушылардың қарым-қытынасы белгілі нормалар жинағымен ... ... ... ... Қоғамдық нормалардың көзі идеология.
4. Педагогикалық процесте ұжым мен адамның өзара байланысы. ... ... ... көзі ұжым ... ... ... – әрбір адамның түлеп өсуіне қамқоршы болуы
тиіс. Балалар мен ... ... ...... ... ... ... оның ұжымдық бағытта іске асырылуында [2, 75-
76 бб.].
1. Баланың ылғи жетілуі, даму ... ... бұл ... ... өзінің түрлі әрекетінсіз, сыртқы орта мен табиғи ... тыс ... ... ... ... мен ... бірлігі және өзара байланыстылығы;
4. Тәрбиеде бірыңғай дайын рецептің болмауы, оны қолдау мүмкін
еместігі;
5. ... ... ... ... онда өмір ... ... ... жеке
адамның күш-қуатымен өмірлік ұйымына тәуелді ... да ... ... бұл ... ... [9, 14 ... ғалымы К.Д.Ушинский кезінде тек педагогикалық ережелерді
жаттап алу ... ... оң ... ... керісінше тәрбиенің
ғылыми заңдылықтарын жете танып білудің қажеттілігіне баса назар ... ... ... да ... ... жетік білмейінше тәрбиені
жетілдіру, дамыту мүмкін емес [9, 14 ... ... ... заңдылықтарын ашып көрсетуді негізгі
міндет ретінде қарастырмайды, керісінше оның заңдылықтары ... ... ... ... көптеп көңіл бөледі. Сол себептен де
кейбір жағдайларда тәрбие принциптері оның ... ... ... ұғым латын тілінде «бастапқы», «негізгі» деген
түсінікті білдіріп, белгілі бір әрекет ... ... ету ... [9, 15 ... ... ... принциптері деп – тәрбие процесінде оның
мазмұнын, ұйымдастыру ... мен ... ... ... ... басты тәрбие идеяларының жиынтығын айтамыз,» -
деп жазады ғалым С.Ш.Әбенбаев өзінің «Тәрбие теориясы мен әдістемесі» ... ... [ 9,15 б ... ... ... ... – дайын нұсқау емес, тіпті олар
ұстану арқылы жоғары нәтижеге автоматты түрде жеткізе салатын ... ... ... де ... Олар ... қажет арнайы білімдерді, тұлға
тәжірибесін, шеберлігін ... ... ... ... ... бірдей болса да, олардың практика жүзінде іске асырылуы ... ... ... - ... ... [ 10,56 б ... ... тәрбие міндеттеріне сай анықталады. Педагогика
тарихының дамуында ... ... ... ... ... ... мақсаттылығы;
2. Тәрбиенің өмірмен, еңбекпен, қоғамдық құрылыс ... ... ... ... Жеке тұлғаға талап қоюшылық пен құрметтей білудің бірлігі;
5. Балалардың жас және дара ... ... ... ... ... бірізділігі және үздіксіздігін қамтамасыз ету;
7. Жеке тұлғаны ұжымда және ұжым арқылы тәрбиелеу;
8. Тәрбие процесінде мектеп, отбасы, жұртшылық әрекетінің бірлігі ... ... ... ең ... оның ... Тәрбие
процесіндегі тәрбиелік ықпалдармен ... ... бір ... ...... ... ... сипатқа тап
болмауын қамтамасыз етеді. Мақсатқа сай тәрбие міндеттері анықталып, ... ... ... ... мен ... ... Сондықтан да бұл принцип тәрбие жүйесінде жетекші принцип
ретінде саналады.
Тәрбиенің келесі принциптерінің мәні жас ... ... ... ...... ... ... ұштастыра жүргізуді талап
етеді. Ол, мектептегі теориялық білімдерді оқушыларға меңгертуде, оларды
өмірмен байланыстыру, ... ... ... ... ... ... нақтылы көзқарастарын, сенімін орнықтыру, қоғамдық пайдалы еңбекке
қатыстыру т.б. тәрбие мақсатының ... ... ... әрекеттерге
араластыру.
Еңбек арқылы тәрбиелеу принципінің мақсаты баланы еңбек ете білуге,
оны қадірлеп – қастерлеуге, оған деген жағымды ... ...... орнықтыруды, сонымен қатар қарапайым еңбек құралдарын пайдалана
білу қабілеттерін сіңіру қажеттіліктерінен ... ... ... оны нағыз адам етіп қалыптастырған – еңбек процесі. Адам
баласының қоғамдағы өмірі тек еңбекпен ... ... ол оны ... сүре ... ... ... ... қоюшылық пен құрметтей білудің бірлігі.
Бұл принциптің көздейтін мақсаты:
– оқушыларға қоғамдық мінез – құлық нормалары мен ережелерін ... ... ... қатысты өзіне жүктелген міндеттерді мүлтіксіз орындауды;
– мектепте оқушыларға арналған ережені қатаң ... ... пен ... ... тыс ... ... ... барлық
буындарының талап бірлігін үйлестіруді;
– оқушының мінез – құлқындағы жақсы қасиеттеріне ... жеке ... ... ... ... ... ... көксетуді т.б.
Тәрбие жұмысының табысты болуы, көбінесе әрбір жеке тұлғаның жас
шамасына сәйкес өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... байланысты.
Әрбір жеке бала, ол өзінше бір өмір. Оның түсінігі, сенімі, көзқарасы, ақыл
ойының ... ... ... ... орай ...... ерекшеліктері мен
адамгершілік қасиеттерінің сапалы да әртүрлі.
Тәрбие процесінде ... дара ... ... ... зор. ... мазмұны мен амал тәсілдері де осы принципке тәуелді.
Тәрбие жұмысын нәтижелі жүргізудің тағы бір ... ... ... ... ... ... жас шамасына сай біртіндеп жүйені ... ... ... ... ... ... болатын ықпалдағы
жүйесіздік, тәрбие мақсатына жетуге кепілдік бермейді, керісінше онда
әртүрлі кездейсоқтыққа тап ... ... ... ... ... ... бір – бірімен
сабақтастығы болуы тиіс.
Жеке тұлғаның ұжымда тек ұжым ... ... ... ... ... ... беру ... негізгі талаптарының бірі болып
келді. Бұл ... ... ... ... Осы ... өмір ... ... адамдар біреуі үшін, біреуі барлығы үшін» - деген ұранымен
еңбек етуге тиіс болды. Бүгінгі таңда, қоғамда қайта құру ... ... ... бұл ... ... онша ... ... тұр. Өйткені, парыз
заңы ұжым болып еңбек етіп, өмір сүру қағидасын қуаттамайды. Оның негізгі
талабы әртүрлі формадағы ... ... ... орай еңбек бөлінісі де
әртүрлі болып келеді. Сондықтан да ұжым және адам мәселесі қазіргі ... ... ... ... біріне айналып отыр.
Оқушының жеке басын ұжымды және ұжым ... ... ...
оқушылардың оқу, тәрбие, пайдалы еңбектегі бірлескен іс – ... ... ... ... ... жан – ... дамуына
мүмкіншіліктер пайда болады, достығы жарасып, ізгілік қарым – қатынас
орнайды, өзімшілдік ... өз ... ұжым ... ... ... айнала бермес.
Тәрбие процесінде мектеп пен жұртшылдық ... ... ету, ... ... тәрбиелік ықпалын үйлестіру
қажеттілігімен туындайды. Балаға дегенде қоғамның талаптарын жүзеге асыруда
олардың ... ... ... ... ... ... ... төмендейді. Баланың дүниетанымы отбасынан бастау алып,
мектеп және ... ... ... ... ... талап қойғанда
бірліктің болмауы, тәрбиелік ықпалдың тұрақсыздығын туғызып, баланың мінез
– құлқы мен адамгершілік ... ... ... ... енді жоғарыда аталып өткен принциптерге қойылатын талаптарды
сипаттайық.
1. Міндеттілік. ... ... – бұл ... нұсқау емес, олар толық
және міндетті түрде тәжірибеге ... ... ... Принциптерді
дөрекі түрде әркез бұзу, ... ... ... ... ... ... қана қоймай, ол принциптердің түп –
тамырын ыдыратады.
2. Комплекстілік. Принциптер комплекс, бөлінбеген талаптар түрінде тәрбие
процесінің ... ... ... ... ... Принциптер
тармақтамай, фронтальды әрі барлығы бірдей іске асып ... ... ... принциптері жалпыға бірдей ортақ ережелер ретінде
бірмәнді болып келеді, олардың арасында біреуін ... ... ... ... ... қалдыра салуға болатын сияқты негізгі
немесе ... ... ... ... ... ... мәнді деп бағалау тәрбиелеу процесінің
жемісті болуының кепіліү
5. Қазіргі тәрбиелеу ... ... ... ұстанады:
– тәрбиенің қоғамдық бағытта болуы;
– тәрбиенің өмірмен, еңбекпен байланысы;
– тәрбиеде дұрыстыққа арқа сүйеу;
– тәрбие гуманизациясы;
... ... ... ... ... ықпалдардың бірлігі. [ 11,55 – 56 б ].
Тәрбиенің ... ... ... Бұл ... ... іс – әрекетін
мемлекеттік тәрбие ... ... ... ... ... ... көздейді, тәрбиеші іс – әрекетін қажетті тұлға
типін қалыптастыруға ... ... ... тұлға мақсаттары
үйлеспесе, ол принциптің орындалуы қиындайды.
Қоғамдық бағытты іске асыра отырып, тәрбиеленушілермен ...... ... ... ... ... зор. ... педагогикадан
аулақ болған жөн, өйткені тиімді тәрбие құлық пен қатынас тәжірибесі ... ... мен ... ... байланыс орнайтын пайдалы іс –
әрекетте іске асады. Іс – ... ... ... ие ... ... іс – ... қоғамдық құнды мотивтерін қалыптастыру қажет.
Осы мотивтер жоғары парасатты, қоғамдық мәнді болса, онда ұнамды қылықтарға
бастау беретін іс – ... де ... ... жоғары болады.
Әлеуметтік сапаларды жасау процесінде мақсат – бағдарлы ... ... ... ... ... ... ... оны
саналуын қоғамдық пайдалы іс – әрекетті ... ... ... ... ... ... «өкімет», «президент»,
«үкімет», «бедел» т.б. ұғымдарды түсіндіруге нақты мысалдар пайдаланылса,
тәжірибе жүзінде дер кезінде дәйектеліп, ... онда олар бұл ... ... ... ... ... әлеуметтік
шынайы процестерге қызыға отырып, азаматтық сапаларын орнықтырады.
Тәрбиенің ... ... ... принципі болып табылады. Ол
тәрбиешілердің екі бағыттағы белсенді іс – ... ... ... ... өзгерістері мол қоғамдық еңбектік өмірмен тәрбиеленушілерді
таныстыру;
2) тәрбиеленушілерді шынайы өмірлік қатынастарға, әртүрлі ... ... ... ... болу ... дұрыс іске асыру
педагогтан төмендегі бірліктерді қамтамасыз етуін талап етеді:
– оқушылардың қоғам өмірі мен ... адам үшін ... ... үздіксіз толастаған сұраныстарын қанағаттандыру үшін
қоғамның экономикалық базасының мәнін түсіндіру;
– материалды, рухани байлықтар мен ... ... ... сый – ... жасау;
– көп және табысты еңбек ету ептіліктерін дамыту, өзі ... ... орай ... ... еңбектенуге ниеттендіру;
– қазіргі өндірістің жалпы ... ... ... ... ... жалпы мәдениетті меңгеруге бағыт беру;
– қоғамдық мүлік пен ... ... ... ... өз еңбегі
арқылы қоғамдық меншікті көбейтуге талпыну ниетін қалыптастыру;
... ... ... ... ... ... төтеп беріп, қоғамдық меншікті, табиғат
байлығын талан – таражға түсіруге ымырасыз ... ... [ 7,59 ...... арқа ... ... ... бәрі қарапайым
болып келеді.
Бұл принциптің философиялық негізі – адам ... ... ... ... ... философиялық ереже бойынша. Адамдағы ... (жан – ... ... ... ... кішіпейілділік т.б.) оған кері
қасиеттермен бірге жүреді. Тәрбиеші іс – әрекетінің табысты болып, жылдан
әрі нәтижелі ... үшін ... іске ... ... ... ... ... процесіндегі келіспеушілік (конфронтация), тәрбиеші ... ... ой – ... ... мен ... ... Тек ... жұмыс істеу, шыдамдылық
жақсы нәтижелер береді.
– Оқушының қателіктері мен қылығындағы кемшіліктеріне ғана мән беру ... ... ... ... жақсы қасиеттерді анықтап, оларды
қолдау.
– Тәрбиеленушілердің қызығушылықтарына сүйену әрқашан ... ... ... ... ... арқылы еңбек, адамгершілік,
эстетикалық тәрбиенің көптеген міндеттерін шешуге болады.
– Өнеге – үлгіге сүйенудің тағы бір жағы бар, оны ... ... ... Бұл ... өмірлік іс – әрекеті, тәрбиелік
қатынас жасау стилі, оқу – тәрбие мәселелерінің «рухы».
– Кемшіліктерін бетіне баса ... ... өз – ... мен ... ... ... ... Тәрбиешілер баланы
мақтап – мадақтауды, оның алдағы болатын жақсы қасиеттеріне күні бұрып
қолдау береді [ 7,61 б ... ... ... ... өнеге сүйену принципіне тағы
бір маңызды жанасады – ол ... Бұл ... ... ... ... ... тұрғысынан қарау;
2) Оның құқықтары мен тәуелсіздігін сыйлау;
3) Тәрбиеленушіге саналы ойластырылған талаптар қою;
4) Қойылған талапты ... бас ... ... де оның ... ... ... – өзі болу құқығын қолдау;
6) Тәрбиеленушінің санасына тәрбиенің нақты мақсатын жеткізу;
7) Қажетті сапалардың зорлықсыз қалыптасуы;
8) Тұлғаның қадір – қасиетін ... дене және ... да ... ... ... ... ... да бір себептермен қайшы келетін
қасиеттерді қалыптастырудан аулақ болу құқығын мойындау.
ЮНЕСКО қабылдаған «Адам ... ... ... бабында
былай деп жазылған: «Барлық адамдар өз қадірі мен ... ... ... тең. Олардың өзіндік санасы мен намысы бар және олар бір – ...... ... керек. Тәрбиеленушілерді құлдық бас июші ... ... ... ... тәрбиеші күш билігін пайдаланбай,
шәкірттер төбесіне тұрмай, ... ... үшін жас ... ... қажет» [ 7,63 б ].
Тәрбиеге тұлғалық бағыт ... ... ... ... ... ... мына ... орындауды талап етеді:
1) өз тәрбиеленушілерінің жеке темперамент ерекшеліктерін, мінез
бітістерін, көзқарастарын, талғамдарын, ... ... ... ойлау бейімі, тұлғаның бағыттылық мотивтері, қызығушылықтары, өмірге,
еңбек етуге көзқарасы, құндылықтар пайымы, ... ... ... аса маңызды сапалардың қалыптасу ... ... ... анықтай білу;
3) тұлға дамытудың әсерлі түрін біртіндеп ... ... ...... ... ... дер кезінде мақсатқа жетуге кедергі болатын себептерді анықтап,
олардан ... ол егер дер ... ... жою ... ... онда
жаңа туындаған жағдайларға байланысты тәрбие тактикасын ауыстыра білу;
5) тұлғаның өз белсенділігіне көбірек сүйену;
6) тәрбиені тұлғаның өзіндік ... ... ... ... ... ... таңдауға көмектесу;
7) тәрбиеленушінің өзіндік іс – әрекетін, ... ... оған ... ... ұйымдастыра табысқа жетуге бағыттау [
7,64 б ].
Бұл талаптардың ... ... іске ... жас және ... үстірт қарамай, процестердің тереңмен дамуына, себеп –
салдары қатынас заңдылықтарына ... ... ... ... ... ... кезде жас және жеке ерекшеліктерді есепке алу
жаңа ... ... ... әлеуметтік сапаларды бастауыш мектеп
жасында болады. Неғұрлым жасы кіші болса, соғұрлым тәрбие ... ... бала өз ... көбірек сенеді, оның беделіне сөзсіз
бағынады.
Тәрбиенің болашақ нәтижелерін ... ... ... ... ... ... ... байланысты жүйке жүйесінің нәзіктігін, сыртқы ... ... ... ... кезең қажеттерінің
өзгеруін естен шығармаған жөн.
Тәрбиеші сүйенетін оқушының жеке ... ... ... ... есте ... сөйлеу, мінез, темперамент, ерік ... ... Бұл және ... да ... ... тану ... ... да, тәрбиеші табысқа жетуді ниет қылса, қосымша уақытын, күш –
жігерін, құралдарын ... ... ... ... ... танып –
білуге ынта – ықыласты болуы шарт.
Тәрбиешілер ... ... ... ... ... олардың
құндылықтарды таңдау бағытына, іс–әрекет ... ... ... ... мән беріп, тәрбие процесін түзейді, әрі бұл процесті
тұлғалық, қоғамдық қажеттерді қанағаттандыруға бағдарлайды.
Қиын ... ... өз ... ... ... ... ең қауіптісі, сол талаптарды үстірт орындауға ... ... ... тәрбие ықпалдары бағытталған тәрбиеленушілердің
шама – шарқын ескерген абзал.
Тәрбиеші қазіргі заманғы оқушылардың білім деңгейінің жоғарылығын
ескере ... өзі де жан – ... ... отыруы керек,яғни өз мамандығы
төңірегіндегіні ғана біліп қоймай, сонымен қоса ... ... ... ... жинақтап, өз тәрбиеленушілеріне өзін адамгершіліктің
жоғары үлгісі ретінде, адамдық қадір – қасиеттің ... ... ... ... ... Бұл принцип келешек ұрпақ тәрбиесіндегі
мектеп, отбасы, қоғамдық орындар талпыныстарын реттеу принципі деп ... Бұл ... ... ... бар ... ... педагогикалық
әрекеттерді өзара хабарласа, бірлесе толықтырып, дамытып баруын талап етеді
[6, 18 б.].
Ықпалдар келісімі болмаған ... ... ... ... ... ... әрқилы деңгейдегі тәрбие ... ... ... болған педагогикалық әсерлерді арттырып бару
– осы тәрбиелік ықпалдар бірлігі принципінің талабы.
1. Тәрбиеленуші тұлғасы жанұя, жолдас – ... ... ... ... ... қалыптасады. Сынып ұжымы мен тәрбиеші
беделі ерекше рөлге ие.
2. Тұлға қалыптастыруда отбасы өте ... ... ... Ата – ... ... жекелік қасиеттерді білуі, ... ... ... ... әсерлерден ерекше келеді.
Отбасы мен мектеп арасын байланыстыруда өзін ақтаған құрал –
оқушының ... ... өзі ... инабаттылық тәрбие өнегесін көрсете білуі шарт.
Педагогтар мен ата – ... ... ... ... сана ... келсе,
соларды алдымен өз бойында қалыптастыруы тиіс.
4. Тәрбиеде ... мен ата – ана ... ... де аз
емес. Кейде ата – ана ... ... ... ... ... тыс еркелетеді. Мұндай келіспеушілікті жою үшін екі тараптың да
тәрбие талпыныстары өзара үйлесімге келгені жөн.
5. Кейде тәрбиешінің ұжым, ... ... ... келіспей,
басқа тәрбиешілердің әрекеттерін ... ... де ... бір – біріне саналы талаптар қойып, ұжымның абырой беделін
сақтауға талпынуы педагогикалық процесс тиімділігінің ... ... ... ... ... ... іске ... сабақта,
одан тыс кезде де тәрбиенің біртұтас жүйесіне ... ... ... ... ... мен ... ... сүйену
қажет. Педагогикалық ықпал нормалары мен құралулары біртіндеп
күрделеніп баруы тиіс [ 7,66-67 ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеші ( ата –
ана, мұғалім ) тәрбие ... ... ... – ақ, ... оқып – ... өз бетімен бере ала ма? Әркім өзі – ақ жол тауып кеткендей бола тәрбиесі
соншама бір ... ... ме? Жоқ. ... емес, бола тәрбиесі – бір өнер, өнер
болғанда ауыр өнер. Баланы дұрыс ... қылу үшін ... өз ... ... ... ... ... керек. Сол басқа адамдардың
тәрбие майданындағы тәжірибелерін көрсеткен жеке бір ... яғни ... ... болу ... » - деп ... ұлы ... М.Жұмабаев [ 16,7 б.
].
«Тәрбие – халықтар бойына білімге ... ... ... ... ... - деп ... Әл – Фараби [ 8,7 б. ].
Ақыл – ой тәрбиесі. Баланың рухани дамуының негізі ақыл – ... ... – ой ... ... ... беру ... ... қабілеттері артады ( байқағыштық, зейінділік, шығармашылық, қиялы,
сөйлеуі, ойлауы, есте сақтауы).
Ұлы ғұлама ғалым Әл – Фараби: ... болу үшін ... ... жетлуі қажет,» - десе, «Білімді болу деген сөз, - ол белгісіз
нәрсені ... және ... ... ... ... ... ... өз
бетінше аша алады,» - деп түсіндірген [ 4,44 б. ].
Психилогия саласындағы еңбектерге келсек, ... – адам ... ... мен ... ... ... елеулі белгілері бойынша
бейнелейді – ретін және ... ... ... – ақ ... ... ... ... психикалық процесс,» - деген анықтама беріледі
[ 4,45 б. ... ... «... ақыл – ой ... адам бойындағы білім,
санасы, ыстық сезімімен бірге оның ... ... [ 4,45 б. ... ... Адамгершілік тәрбиесі – тәрбие салаларының
маңызды бір құрамдас бөлігі.
Адамгершілік тәрбиесінің негізі – адамдарды жалпы адамзаттық мораль
рухында тәрбиелеу. ... ...... бір – ... ... мен қарым – қатынасын айқындайтын мінез – құлқының нормалары мен
ережелерінің жиынтығы [ 12,53 б. ... ...... ...... ... мен
ережелерінің жиынтығы [ 12,53 б. ].
Адамгершілікке тәрбиелеу дегеніміз – ... ... ... ... ... ... ... атаулыға жол бермеу деген сөз.
Адамгершілік – қоғамдық өмірдің желісі. Ол ... ... ... ... жаңа ... алып ... Оқушылардың белсенді өмірлік позициясын қалыптастыру.
2. Қоғамдық борышқа саналы көзқарасын тәрбиелеу.
3. Сөз бен істің бірлігін қамтамасыз ету.
4. Адамгершілік ... ... жол ... ... Эстетика – өмірді сезім арқылы танып, ... ... ... – демократтары Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин,
А.Құнанбаев және т.б. ақын – жырау, ... ... ... ... үлес қоса отыра, эстетикалық тәлім – тәрбиенің маңызына
ерекше мән берген.
«Эстетикалық тәрбиенің ... – жас ... ... ... ... өмірі мен тұрмысындағы, еңбектегі, көркемөнердегі
және табиғаттағы сұлулық пен әсемдікті көре ... ұға ... ... және оларды өзі де жасай алатын азамат етіп тәрбиелеу» [ 12,61 б. ... ... ақыл – ой, ... дене ... т.б. тәрбие
түрлерімен қоян қолтық ұштасып жатады.
Олай болса, ... ... жеке ... ... ... ... ықпал етеді.
Ол ақиқатқа эстетикалық көзқарасты, өмірдегі ... ... ... эстетикалық тұрғыда қабылдауды қарастырады.
Дене тәрбиесі. «Дене тәрбиесі – адамның денсаулығын нығайтып,
оңтайлы, қимыл – ... ... ... ... ...... жетілдіретін негізгі тәрбие бағыттарының бірі. Дене тәрбиесі
төзімділік, шыдамдылық, батылдық, табандылық ... ... [ ... ... ... ... ақыл – ой және еңбек әрекетінде нәтижелі
жұмыс істей алатын сана қасиеттерін қалыптастыруға да ... ... ... ... тағы бір ... балалардың дене
мәдениеті, спортпен ... ... мен ... ... және дененің дамуы мен ... ... ... терең ұғынуларына, сонымен қатар ақыл – ... ... т.б. ... ... ... да ... ету
мүмкіншіліктеріне жағдай жасау.
Дене тәрбиенің міндеттері:
– денсаулықты нығайту, ... ... ... ... ... мүсіннің сымбатты болуын қамтамасыз ету;
– ақыл – ой, дене ... ... ... қабілеттерін көтеру;
– гигиеналық дағдыларды қалыптастыру;
– дене шынықтыру, спорт саласында арнаулы білімдер беру;
– адамгершілік қасиеттерін ... ... ... ... ... ... ұлттық ойындарды игеру, олардың пайда болу, даму ... ...... ... ... бала бір ... ет қана деуге болады. Оның жан тұрмысы
әлі білінбейді. Сондықтан ата – ана жас ... ... ... ... ... дене ... жұмсауға міндетті. Дене тәрбиясына жеңіл
қарауға жарамайды. Дене – жанның қабы. Қап ... ... ... зат ... ... Дене – ... құралы. Құрал мықты болса, иесі де мықты,» -
дейді М.Жұмабаев [ 15,10 б. ... ... ... ... ... мақсаты оқушыларды
еңбекке оқыту арқылы оған адал ниеттік ... ... ... сүю, ... құрметтеу, еңбектің қарапайым әдістері мен құралдарын пайдалана
білуге үйрету, материалдық ... ... ... ... ... ... елде әрбір еңбек етуге жарамды адамның еңбек ... оның ... мен ... ... ... ... деген қажеттілік пен талпынысқа тәрбиелеу.
3. Еңбек етуге қатысты білім, ... ... ... қаруландыру,
тиімді еңбек ете білуге дағдыландыруү
Халық ... орын ... ... еңбекке тәрбиелеу
көзқарастары қазіргі педагогика теориясындағы принциптермен ұштасып жатыр.
Қоғамның ең ... ... бірі – әр ... ... ... толық күш – жігерін жұмсап, қоғамдық байлықты еселей түсуге еңбек
үлесін қосуы, еңбекке адал, ... ... ... өмір ... ... ... табылады. Ол үшін адам еңбекке лайықты тәрбиеленуі керек.
Кезінде Л.Н.Толстой былай деген: «Қозғалыссыз және дене еңбегінсіз
ақыл – оймен бас ... ... ... ... ... қасірет. Бір күн ішінде
мен аяғыммен жүрмей, қолыммен жұмыс істейінше, кешкілік ... ... оқи ... жаза ... ... ... ықыласпен тыңдай алмаймын,
басын айналып, көзімде белгісіз жұлдыздар пайда болады, және түн ... [ 2,93 б. ... ... Бұл тәрбиенің мақсаттары – тәрбиеленушілерге
қоршаған ортаға деген жауапкершілік; табиғатты ұлттық және жалпы ... ... тану мен оған ... ... ... ... қалыптастыру; нақты тіршілік аймағы табиғатын зерттеп, мүмкін
болар экологиялық жағдайлардың ... ... ... ... ... ...... мазмұны:
– тәрбиеленушілердің қоршаған табиғатты зерттеп, тануы;
– табиғаттың ... ... ... ... әлем, ел, оқушы жасап ... ... ... ... ... адам ...... зерттеп, нақты аймақ пен ... ... ... одан болар ықпалдарды зерттеп, білу [ 41,165 б. ].
Отаншылдық тәрбиесі. Мақсаты – ... да өз ... ... ... ... оған адал ... ... оны қорғауға баулу;
туған ел тарихы, өз ... мен ... да ... мәдени мұрасын, салттары
мен дәстүрлерін қастерлеу қатынасын қалыптастыру.
Мазмұны:
– Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздерін зерттеп, тану. Басқа
елдердің де мемлекеттік ... ... ... пен ... ... ... ... қайта
қарастыруға мүмкіндік беретін білімдер шеңберін кеңейту;
– Туған өлке табиғаты мен тарихын зерттеу;
– Елімізбен байланысқан өзге ... ... ... ондағы
халықтар салты мен дәстүрлерін білу;
– Халқымыздың жауынгерлік даңқы мен ... ... ... ... ... және ... [ 41,163 б.].
Экономикалық тәрбие. Қазіргі кезде Қазақстанның білім беру
жүйесінде экономикалық ... ... ... ... ... саяси экономикалық білім мен тәрбие ісі ерекше бағыт алып ... ... адам ... тәртіптілік, ұжымшылдық,
ықыластылық, ұқыптылық, іскерлік, еңбектегі шығармашылық т.б. қасиеттерді
дарытуға бағытталған [ 42,154 б. ].
Экономикалық ... – жас ... ... ... ... ... ... дұрыс түсінік беру.
Міндеттері:
– Оқушыларды қоғамның даму заңдылықтарымен, өндіріс экономикасымен
таныстыру;
– Басқаруға тән – ұқыптылық, іскерлік, ... ... ... ... ... ... ... жасау дағдыларына үйрету, еңбекті ғылым
негіздерімен байланыстыра білу [ 42,155 б. ].
Жүйесі:
– Экономикалық тәрбие ... оқу ... ... ... ... ... дың ... қарай енгізілген факультативтік
сабақтарда беріледі;
– Еңбек сабағы процесінде;
– Экономикалық ... ... ... және өнімді еңбек барысында іске
асады;
– Экономикалық тәрбие сыныптан және мектептен тыс сабақтарда беріледі;
– Экономикалық тәрбие ... ... [ 42,155 б. ... пайдалы және өнімді еңбекті экономикаға пайда
келтіретіндей етіп ... үшін ... ... ... ... ... мен ... есепке алу жұмыстары жүргізіледі.
Сонымен, экономиканы тану, іс – әрекет, қарым – ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі, олардың өз еңбегінің сипатын талдауы арқылы бала
экономикалық мәселені ... ... ... ... ... ... деген сенімін арттырады.
Тәрбие үрдісінің мәні – баланың ұжым және қоғаммен ... ... ... жағдайлардың, тәрбиелік әсерлердің нәтижесін
талдау, жоспарлау жұмысын реттеу; тәрбие процесінің жобасын құру ... ... ... ... ... және түзетулер енгізу; қорытынды,
есепке алу және бақылау [42, 117 б.].
Бұл ... ұлы ... Әбу ... ... ... еске ... ... былай деп жазды: «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие беру керек.
Тәрбиесіз берілген ... ... қас ... ол ... оның ... ... [41, 140 б.].
Тәрбие әдісі – 1) көздеген мақсатқа жету ... ... ... санасына, еркіне сезіміне ықпал жасау әрекеті; 3) тәрбие
тәсілдері мен құрал жабдықтар жүйесі [43, 291 ... ...... ... ... жеке әрекет, жалпы әдіс
бөлігі [43, 291 б.].
Әдістер түрі ... да ... көп. Ал оның ... ... ... күш-қуаты мен жалпы мүмкіндіктерін жете ... ... ... ... ... және ... да көп ... зерделі саралай білген педагог әрекетіне тәуелді.
Бұл жерде Әл-Фарабидің тағы да бір ... еске ... ... (ұстаздық) еткен адамның өлшеуі (әдісі) тым өктем болмасын және
тым асыра босаусытқан төмендікпен де ... Егер тым ... ... ... онда ... ... жек ... халге жетеді. Егер де
өте ... ... ... ... онда ... ... кем ... оның ғылымына жалқау қарау қаупі туады» [43, 293 б.].
Қай тұлға қанша тұлға араласса, әдіс формасы да сондай әрі сонша ... ... ... әдістердің бәрі бірдей тиімді деп айту қиын. Ол үшін
сол әдістің ... ... ... білу ... Нақты мақсатқа
байланысты дайындалған көп әдістердің ішінен ... ғана ... ... ... ... ... ... келе жатқан дәстүрлді әдістерге
арқа сүйегенді тәуір көреді. Тәрбие әдістерін құрастыру, ... ...... ... шыңы.
А. П. Пинкевич тәрбиені екі ... ... ... ... ұзақ ... әсер ету әдісін, ал екінші тобына өтпелі
әдісті, яғни белгілі бір ... ... ... ... ... ... мерзімді жаттықтыру, оқыту әдістерінің жүйесі, тәрбиешінің жеке
басының үлгісі [42, ... ... ... ... жіктеудің 11-ден астам түрлері бар.
Солардың ішінде Т.Е. Конникова, Г.И. Щукина, В.В. Сластенин жасалған тәрбие
әдістері жіктеуінде ... ... Бұл ... мектептерде
қолданылады.
Осыған орай тәрбие әдістері төрт ... ... ... ... қалыптастыратын әдістер.
- Іс-әрекет, қоғамдық тәртіп тәжірибесін қалыптастыратын ... ... ... ... ... ... пен іс-әрекетке бақылау ... ... ... ... баға ... ... жүзеге асыру
әдістері [42, 130 б.].
Тәрбие тәсілдері – әдістің бір ... ... ... ... ... ... ... жетудің жолдарын ұсыну.
2. Ақпараттық-ағартушылық.
3. Бағдарлау – іс-қызмет.
4. Қатынас.
5. Бағдарлау [42, 131 ... С. ... ... ... ... ... – бұл жеке
адамға тіклей және жанама түрде ықпал жасау [45, 84 б.].
В.А. Сластенин ... ... ... мен ... ... ... ... тәсілдері деп тұжырымдайды[45, 85 б.].
Ғалым-педагогтар Н.И. Болдырев, Н.Г. Гопгарев, Ф.Ф.Королев
еңбектерінде тәрбие ... ... ... жазалу деп қарастырылады.
Т.Е. Кончиковтың анықтамасы бойынша тәрбие әдістері – ... ... ... мен ... ... тәрбие мақсатына жету
деп қорытындылайды [45, 35 б.].
Т.И. Ильинаның «Педагогика» атты ... ... ... ... ... ... социалистік көзқарасты және мінез-
құлық әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... ету тәсілдерінің жиынтығы ретінде тұжырымдалған [9, 35
б.].
А. Герцен ... ... ... ... ... (Т.Е ... Г.И.Щукина) жасаған тәрбие әдістерін
жіктеу 3 топқа бөлінеді.
Бірінші топ – ... ... ... мінез-құлқындағы жағымды тәжірибені қалыптастыру әдістері:
талап, қоғамдық пікір, үйрету, жаттықтыру, арнайы тәрбиелік ...... ... ... ... ... қатыстыру. Ынталандыру функциясы – бұл жұмысты ... ...... ... ... ... ... әрекетту
тоқтату.
Қоғамдық пікір – бұл ұжымдық талаптың бейнеленуі, ал талап – нақты
міндет, оны ... ... ... ... Ұжым ... баға ... – бұл қоғамдық пікір, ұжымның еркі және күші. Ұжым
тәрбие субьектісі, педаготың тірегі.
Үйрету, жаттықтыру – бұл мінез-құлық ... ... ... дағдыға, әдетке төселдіру. Тәрбие үйретуден басталады. Мысалы,
баланың мезгілінен жатуы, өз мүліктерін, ... ... ... ... ... ... ... орындағыштық, сыпайылық, мұқияттылық,
табандылық сияқты қасиеттерін қалыптастырады.
Жаттықтыру ... – бұл ... ... ... ... ... ... әдісінің ұжымының мүддесімен,
талаптарымен қабысуы қажет.
Үйрету және жаттықтыру ... ... ... ... ... ситуация жеке адамның жағымды ... ... ... ықпал етеді. Бұл әдіс тәрбиешілер ... ... ... ... ... ... топ. Жеке ... санасын қалыптастыру әдістері (ұғым,
байымдау – ... ... баға ... ... Бұл ... әдістері: саяси,
этикалық әңгіме, әңгімелесу, пікірталас, лекциялар, өнеге.
Балаларды өмірдің, еңбектің қоғамдық нормаларына қатыстыру қажет,
ал бұл балалардан осы ... ... ... ... баға беруді
талап етеді. Бұл жағдай жеке адамның өмірлік ... яғни ... – бұл ... ... қалыптастыру әдістерінің бірі.
Балалар әңгіме әдісінде саяси, ... ... ... ... ... ... ... қорытынды шығару үшін ойланады, ақылға
салып түсінеді. Әңгіме әдісі кез-келген мәселеде ... ... ... – бұл жоғары сынып оқушыларының байымдауын, баға
беруін, сенімін ... ... ... ... ... өзінің
ойын дәлелдейді. Сонымен бірге басқаның пікірін тыңдауға үйренеді, ... ... де ... ... әдіс ... қателіктер мен жалған көзқарастармен күресуге
үйретеді. Пікірталастың құндылығы сонда, ол ... ... ... талаптандырады, ол бұл дұрыс идеяларды ұстануға, қателіктерден бас
тартуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... баға береді, қорытады.
Тұлғаның идеялық сенімі мен адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруда
лекция тәсілі де қолданылады. Бұны ұйымдастыру негізінен мұғалімдер мен ата-
аналарға, «Білім қоғамы» ... ... ... ... өздеріне
де жүктеледі. Лекция тақырыбы өмірдің, қоғамның, мектеп немесе оқушылар
өміріне қатысты көлемі кең өзекті мәселелерді ... ... топ – ... және ... ... Мадақтау
тәрбиеленушіні іс-әрекетінде, мінез-құлқында белсенділікке ынталандырады.
Жазалау – ... ... ... ... үшін ... оның теріс қылықтарын
тежейді.
Қойылатын талаптар:
- Жазаны талап қою әдісімен ұштастыру;
- Жазаның кек алу, баланың жеке ... ... ... кеміту,
намысын қорлау, жәбірлеу түрінде болмауы;
- Жазаның әділдігі, әділетсіз жаза ... ... ... ... ... ... Жаза қолдануда педагогтік әдепті сақату.
Жазалаудың түрлері: ескерту, сөгіс, т.б.
Тәртіпті болуына орай бала әрқилы ... ... ... ... мқол ... ... бағыну – бұл құлдық емес деп», деп
батыр бабамыз Б. ... ... ... [43, 315 ... әдіс ...... ... тәртіп пен қоғамдық талаптарды өрескел бұзудың пайдасыз
екенін түсінуде. Қоғамдық және экономикалық қатынастар баланы ерте ... ...... қосып, өмірге тыңғылықты дайындық көруге
мәжбүрлейді. Байы ...... оқу ... бітірген соң жұмыс табу,
тіршілік қамын жасауға тәрбиелейді.
Тәрбие қатаң жеке тұлғалық бағытта ... ... ... ... бітіруде ұнамды пікір, бағамен еленіп, жұмысқа орналасу
мен оқуға түсу үшін ... ... ... ... іске асыру жолдары
төмендегідей:
- тараптар міндеттері анық көрсетіліп, тәрбиеші мен ... ... ... ... ... ата – аналар ортасында келісіммен түзілген жеке өзіндік
жетілу бағдарламасы;
- жеке қызығушылықты арттыру үшін оқушылар қалаулары бойынша ... оқу - ... ... ... ... бейімді балалармен тәрбие – сақтандыру жұмыстарын алып
баруға арналған «Тәрбиешілік топтары»;
- ... ... ... ... ... әлеуметтік
дамуын үздіксіз бақылауға алу, яғни мониторинг жүргізу [41, ... ... өзі ... ... ... ... ... әрі күрделі іс –әрекетке кірісуге ынталандырады; ал мұндай табиғи
ықылас – ниеті мақтау не ... ... ... ... ... ... жоқ ... баланы алған бағытынан ... ... ... ... [41, 356.б. ... еркін матамай, жаздыра білетін аяқ асты қылмай, ... ... ... ... ... ...... ете бермей –сұрайтын тәрбиеші ғана өз шәкіртімен ... ... ... ... ... ... сайтанмен тайталасына
ден қойып, ақ періште жеңісіне шаттана, көзіне жас алады»,- деп ... ... ... жұмысында әдістерді таңдап алу оқушылардың жас және дербес
ерекшеліктеріне, өмір ... ... ... тәуелді.
Тәрбие жұмысында әр баланың жеке даму ерекшелігін еске алған ... ... ... ... қана ... онда балалардың дербес
ерекшеліктерін де еске алу ... ... ... бала ... ... ісін аяғына дейін орындамайды.
«Тәрбие мәселесінде атам қазақ бір қалыпты бағыт ұстанған: баласын
аса еркелете ... ... ... аса ... танытпаған. Алайда,
демократия, жаңа экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ие бола тұрып, адамгершілік құндылықтарын,
өзін ... мен қара ... ... ... ... ... қарағанда әлсіздеу келеді. Біздің ... ... ... төмен, өзін жан – жақты тәуелді сезінеді.Мұның бәрі тәрбие
нәтижесі, анығырақ ... - ... деп ... ... С.Б.Бабаев
[43, 326 б.].
Ал егер әдістерге келетін болсақ, айрықша қолданылатын ІІІ ... ... ... ... деп тұжырымдайды көрнекті ғалымдар
В.А.Сластенин, Т.Е.Конникова т.б.
Жарыс – балалардың ұжымда іс- ... ... және ... Ұжым жарыстың барысында өзінің жетістігі және жарысушы ұжымдардың
табысы үшін әрекет жасайды. ... ... ... ... ... дамытады.
Жарыстың дара түрлері: жауынгерлік, еңбек даңқы орындары бойынша
жорық туралы жақсы әңгімелер сайысы, жақсы ... ... ... ... ... ... дәстүр түрінде де пайдалануға болады.
Тәрбие әдістері бір –бірін толықтырады, ... ... ... игі әсер етіп, балалардың білімін, іскерлігі мен ... ... ... ... ... ... тәжірибесін
байытады. Әдістермен бірге мұғалім тәрбиенің тәсілдерін және ... ... мен ... және оларға жетудің жолдарын
ұсыну тәсілін қолданып мұғалім ... ... ... ... өз ... жоспарлауға , ұйымдастыруға,
еңбекпен іс- қызмет мақсаттарына жету жолдарын ... іс- ... мен ... ... ... ... сәйкестігін анықтауға
үйретеді.
Бағдарлау – іс-қызметтік тәсіл оқушыларды еңбекке даярлауға қызмет
етіп, ... ... ... ... ... ... ... молайту жолында еңбек ету қажеттігі сеніліп қалыптастырады.
Балалар күнделікті іс-қызметке қатысып, ... ... ... ... ... ... таңдап дамытады.
Қарым-қатынас тәсілі – балалар мен ересектердің іс-қызмет кезіндегі
қатынасына негізделіп, оқушылардың қоғамдық мінез-құлық ... ... ... ... жөніндегі ақпаратты топта, сыныпта құрастырып,
оны төменгі және жоғары сынып оқушылары, ... ... ... арасында жетілдіреді.
Бағалау тәсілі көмегімен мектеп оқушылары адамдардың қимыл-
әрекеттерін, ... ... ... ... өз ... оқу мен еңбектегі жетістіктерін, адамгершілк сапаларын өздері
бағалауға ... ... ... ... жақтарын бағалауға
жаттығады. Мұғалім бағалауды, ... баға ... ... ... ... дегеніміз – оқушының ... ... ... мен баланың санасына тәуелсіз материалдар. Тәрбие
құралдары:
- іс-әрекет түрлері (ойын, еңбек);
- заттар (ойыншықтар, электронды есептегіш ... ... және ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары;
- педагогикалық ықпал жасау құралдары.
Ойын – бала әрекетін дамытудың негізгі құралы. Ойын ... ... ... ... ... ... ... өзін еркін
сезінуге үйретеді. Ойын – балалардың ... ... ... жанашырлық, достық сезімдерін тәрбиелейді. Балаларды қоршаған
ортамен таныстыру, тілін дамыту, табиғатпен ... ... ... ... табиғатқа деген сүйіспеншілік, үлкендердің еңбегіне қызығу
мен сыйластық сияқты адамгершілік сипатын қалыптастырады.
Ойын мазмұны мен түріне ... ... ... ... кейіптендіру ойындары болып бөлінеді. Мазмұнды-
бейнелі ойында балалар ойын ... ... етіп ... ... алған рөлдеріне сай кейіпкердің киімін киіп, қимылын, ... ... ... ... ... ... алған білімдерін
пайдаланады. Ерекшелігі: оны балалардың өздері жасауында, ойын ... ... ... ... ... бала ... ... әдемі үй құрылысын жасап, оның
бояуларының ... ... ... қадағалайды. Ойын барысында
шығармашылық танытып, жаңа ... ... ... ... ойын ... ... көру, сезіну, қабылдау сияқты
үрдістері дамып, балалар музыкалық ойыншықтар мен әр ... ... ... шығару ерекшелігін ажыратуға, заттарды пішіне, түсіне,
көлеміне қарай іріктеуге, әр түрлі қимылдарды орындауға үйренеді. ... ... ... ... ... ... ... дауыс
ырғақтарына еліктеу қабілеттері жетіледі. Қимыл-қозғалыс ойынында балалар
санамақта өлеңдер, тақпақтар қолданады. ... ... ... ... ... ... ... үйренеді, батылдық,
қайраттылық, тапқырлық, достық, жодастық көмек, ойын ... ... ... адамгершілік сапаларын қалыптастырады.
1.3 Тәрбие жөніндегі Ж. Аймауытұлының психологиялық – педагогикалық
ой – пікірлері
Оқу – ағарту жұмысы мен мектеп ісін, шәкірт ... мен орны ... ... ... ... ... ... – зерттеулер жасалынды.
Бұл бүгінгі білім мен ғылым жүйесінде де аса ... ... ... ... ... ... мәселелермен бірге оқу –
тәрбие жайы, жас ұрпақтың дұрыс қалыптасып, мол білім, ... ... ... аса ... ... бірі ... ... бұл мәселелер ұстаз ғалым Ж.Айтауытұлының өмірі ... ...... ... ... айқын аңғарылады.
Бұдан басқа мектеп ісі, оны басқару ... ... мен ... ... – тәрбие жұмысы, оның әуелгі негізі мен мақсат ... ... ... мәселелері, оқу – ғылым жүйесінің түйінді
тұстары да алуан мысал – ... ... ... беріледі. Бұл реттен
алғанда, Ж.Аймауытұлының ұлттық тәлім – тәрбие ... мұра – ... ... ... ... – өнегелерімен, руханият ... де ... сөз ... ... әрі тағылымды әсер қалдырады.
Ж.Аймауытұлының еңбектерінің мазмұндық құрылымын мына жүйе арқылы
көрсетуді жөн ... ... ... ... үш ... ... ... Олар: әдебиет, тіл саласы, психологиялық –
педагогикалық.
Әдебиет ... ... ...... ... деп ... оны ... поэма, драматургия деп жіктедік.
Тіл саласында Ж.Аймауытұлының ана тілі, ана тілінде ... ... ой – ... ... мәселесі, тұлғаны қалыптастыру және
тәрбиелеу жан жүйесі туралы, ұстаз тұлғасы, шәкірт тұлғасы, ...... деп ... ...... саласындағы алғашқы еңбегі –
«Тәрбиеге жетекші».
Бұл кітаптың «Таныстыру» атты кіріспесінде – мектеп ісі жас ... ... ... ... зор маңыз беріледі. Еңбектің құрылымы
(4 бөлімге бөлінген), ондағы бала дамуы ен оны тәрбиелеудің мақсаты кеңінен
түсіндіріліп, әр ... ... ... Айталық, алғашқы бөлімінде
тәрбие мақсаты, ... ... – сыры сөз ... ...... мәселелеріне ерекше назар аударылады. Үшінші бөлімде – мектеп ісі мен
оны басқару, тәртіп, тазалық, денсаулыққа көп ... ... ... ... дәуір ұсынған талап – тілектер, мектеп, мұғалім, ... ... ... ... да ... сөз ... ... ұстаз
бен шәкірт тақырыбының түйіндері қысқа да нұсқалы үлгіде баяндалады. Бұған
қоса автор өмір – ... ... адам ... ... ұстап, ұлттық тәлім –
тәрбие негізіне, еңбектің ыр- сипатына, оның қоғамға, ... ... ... ... мектеп ісі мен жас ұрпақ тәрбиесі, ұстаз бен шәкірт
байланысы, өзіндік ... ... ... ... ... мен
шет елдер тәжірибесімен тығыз байланыста көрсетіледі. Артық – кем тұстарына
көзқарас білдіреді. ... ... ... ...... ... ... жас ұрпақ өмірімен байланыстыру, әрі ... ...... де табиғи үндестік тауып отырғанын ... Бұл – ... ... ... ... заңдық негізін жасалынып,
тұжырымдамалық-бағдарламалық тұрғыдан бағыт ... ... Бұл ... ... ... ісі, ... бен шәкірт қатынасы
арасындағы табиғи қатынастың барын байқар едік. Демек, ұрпақ болашағы, ... - ... ... байланысты. Ал, ақиқатқа тура ... пен ... адам мен ... теңестіретін нәрсе –
білім», - деген еді ұлы ... ... [3, 45 ... ... ... ... ... деп аталады. Автор тәрбие
ісін, оқу-ағарту, тәжірибе ... ... ... ... бірлікте
қарайды. «Тәрбиеңің де, білім берудің де ... - ... ... яғни
адам баласыньщ түрлі тараулы толык өмірі - Тәрбие беру мен білімнің ... ... ... мақсаттары бар», - деп көрсетеді ұлы ұстаз.
Осы тұста атап өтер жайт: автор тәрбие ісі мен оның әуел ... кең ... ... Ол ... әрине тәрбиенің мақсатына,
әуедгі негізіне мән береді. Дұрыс тәрбие, оң бағыт, ... ... ... де ... ... ... ... де нақтылы айтылады.
Бұдан кейінгі автордың ... ... ... бірі - ... ... ... қарастырмай, керісінше, оқу-ағарту жұмыстарымен, ... ... ... ... ... Жалғыз ағаш - орман
емес". Такырып табиғатына осы тұстан мән ... ... ... ... ... ... түпкі мұраты - оқу тәрбие ісін бірлікте жүргізу,
озық тәжірибені ... ... ... - кеше мен ... ... өмір ... нақтылы
практикада қолдаңып, жүзеге асырудың тиімді тұстарының бірі.
Бұл - ата-бабаларымыздың дәстүр-өнегесінің бүгінмен ... ... ... ... - ... ... жеткен басты байлық, шынайы шындық.
Кітапта «Тәрбие» ғылымының ... кең ... зор ... Адам ... ... келуі, есеюі, өсу жолдары, осы бағыттағы
ақыл, әдемілік, мінез - бәрі-бәрі тәрбие тақырыбымен ... ... ... «Тәрбие - адам тағдырын шешетін ұлы іс» . – деді орыс
сыншысы В.Г. ... ... ... өмір мен ... ... ... сабақтас деп түсінеді. Соған өмірдің - қоғамдағы орнына ерекше мән,
мағына берілед. Автор тәрбие мен оқу ісін ... ... ... ... ойын былай білдірген: «Тәрбие жалаң ... ... ... да, сезіміне де бағытталады, білімдендіру көбінесе ақыл жұмысын
күшейтуге арналады». ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерінің бәрінде де игі әсерін, ықпалын тигізеді. Бұл
туралы автор: «Тәрбие сәулесі түспейтін адамның ешбір қалтарысы жоқ. ... ... шын ... ... адам ... емес», - деп түйін
жасайды [7,т 14 б.].
Расында, отбасынан басталатын тәлім-тәрбие арналары ... ... «Тар жол, ... ... ... ... ... Өмір - өзенде өз
отанының қалтқысыз сүйіп есею - азаматтық борыш. Бұл мақсатқа жетпеу, ... ... - ... ... жат нәрсе.
Қітаптың кұндылығы бүгінмен үндестігі - ... ... ... ... кең орын ... Бұл тұста автор тәрбие
ісін адам өмірімен, еңбегімен байланыстырады. Бұл ... ... ... ... ... адам әлеміне әсер-ықпалы, нақтылы ... ... ... ... ісін - ... ақыл, салмақсыз үгіт-насихат
арқылы жүзеге асыруға ... ... ... ... өсіп-есеюіне, еңбектегі орын- ... ... ... ... нақтылы көрсетеді. Тәрбие мазмұнынан М.Х.Дулатидің: «Басшы
болсаң көппен сырлас,көптің мұқтажын өте» ... асыл ойы ... ... ... әртүрлі адамдармен араласады. Өзінің бойындағы
ерекшеліктеріне, қабілеттеріне ... ... ... және ... ... өзі өмір ... ... адамдарға пайдасын тигізіп,
олардың өмірлерін жақсартуға әрекет ... ... ... и Рашидиде»
еңбегіндегі ел билеген басшылар - ақылды, ашуға бой ... ... әр ... халқының жағдайын ойлап отыратын ұлы тұлға.
Олар өз бастарынын қамын емес, халқының қамын ойлайтын, ... ... ... ... ... ... ... ажырата
алатын, заманның жақсарып халқының әл-ауқатын түзеп, өркениетті ел болу
жолында өмірінің барын сарп ... ... ... ... ... байланысты
ел билеу теориясын тұжырымдап, мынандай он шарт ұсынады. ... ... ... істі ... кезінде мемлекет басшысы өзін бағынышты кісінің
орнына қойып, ол ... ... әмір ... деп ... ... шарт,
мемлекет басшысының ең басты мінажаты-мұсылмандардың мұң-мұқтажын, орыңдау
болуға тиіс; үшінші шарт, ас ішу мен киім ... ... ... ... ... ... ... пен әлем-жәлем
киімге үйір қылмасын; төртінші шарт, орынсыз қаталдықка, бос сөзге бой
алдырмай, ... ... ... ... ... мен кедейлердің кеңесін
тыңдаудан арланбасын; бесінші шарт, жұртқа жағамын деп шешім қабылдаған
кезде әлсіздік, екіжүзділік танытпасын және ... ... ... ... пен ... ... алтыншы шарт, мемлекет басшысы еліне
төнетін қауіп-қатерден қаперсіз болмасын және ол ... әділ ... ... ... ... ... ... атын қалдыратынын есіне
мықты ұстасын; жетінші шарт, мемлекет ... көзі ... ... ... ... жасауға һәм кенесіп отыруға үйір
болсын, олардың кеңесін тыңдауды ... деп ... ... ... ... өркөкіректік пен әділеттілік танытып, бағыныштылары мен
әлсіздерге қамқор болсын, халықтың махаббатына ие ... ... ... ... қатыгез басшылардың қылмысты ... ... ... ... ... ... ... шарт, көрегендік. Мемлекет басшысы ел ... ... ... ... және оның себептері мен салдарын біліп отыруға міндетті.
М.Х.Дулати осы ... тек ... ... ғана ... адамзатка, ел басқарып жүрген азаматтарға, қоғамның әр ... ... ... ... ... отырып, бұл қасиеттердің түбінде
өлмейтінін, әділдіктің әр кез жеңетінін, өмірдегі барлық істерден ... ... ... бір ... беретініне меңзейді.
Мұнын бүгінмен байланысты, ортақ тұстары бары анық ... ... ... ... қыры мен қызғылықты тұстарын еске
алған тұста алыс-жақын елдер тәжірибесін, әр ... ... ... өту де ... іс. ... ... адам ... оның еңбегі мен тәрбиесін
сөз еткенде өркениетті елдер тәжірибесіне сүйенеді. Адам жаратылысын, тұлға
ретінде қалыптасуын да ... ... ... ... ... ... кітап, көзқарастарымен байланыстырады. Автор
осының бәрінен де адам әлемін, жаратылыс ерекшеліктерін жеке тұлға ... ... ... ретінде қарайды.
Біздіңше, мұның мақсат, маңызы айрықша. Өйткені, адам мен оның
еңбегі, тәрбиесі - кай ... ... де аса ... ... ... ... ... мен үлес-салмағы бүгінгі таңда да аса маңызды. Адам-шешуші
тұлға дейтініміз сондықтан болса керек.
Автор ... ... сөз ... бұл бағыттағы сан алуан
көзқарастардың да ,болғанына көңіл ... ... ... ... ... ... баланы ата-анасына қаратқызып тәрбиелеу болса керек,
баскаша айтқанда, әкенің қызметін – ұлы , шешесінің кызметін – қызы ... еске алу ... ... ... ... ... ... психологияға,
тар өрістің себеп-сырларына сын көзбен қарайды. Уақыт талаптары мен ... алға ... ... атап ... ... ... ... ісін ойға
алғанда: «...баланың жан қуаттары өсуіне қарай, табиғатына қарап тәрбие
беру», «адамды ... ... ... ... ... ... тұста автор адам әлеміне, жаратылыс заңдылықтарына, тәрбие
иірімдеріне енеді. Адамның есею, ... ... ден ... ... мең ... ... ашу ... де назар аударылады.
Нәтижесінде— жас ұрпактың еркін өсуіне, тәрбие өнерін жетік меңгеруіне ... ... Ең ... ... ... ... ең ... aдaмғa да, қоғамға да пайдалы әдеттердің ... ... ... ... ... ... мақсат жан-жақты танылады. Автор бұл
тұста ұлттық ... жеке ... ... ден ... ... мен ... ... маңызын-шешуші орын алатындығын баса
көрсетеді.
Адам тәрбиесі - аса маңызды шешуші іс деп саналады. Оның ... ... ... ... екенін ерекше атап көрсетуге болады. Қоғамның
дамуы, өмірдің қызық-қымбаттылығы - жеке адамның дұрыс ... ... ... ... ... ... ... Бұл тұста еске алар жайт. Ж.Аймауытұлының адам табиғаты, тәлім-
тәрбие тағылымына қатысты көзкарастар жүйесі – Абай , ... ... айту ... ... ... жеке тұлғаның қалыптасуына, ... ... зор ... ... Атап айту ... ... ... болса да адамға, оның ортасына пайдалы, нәтижелі болу
керектігін негізгі ... ... Осы ... ... «Халық -
ғажап тәлімгер» деген еңбегінде айтылған мына пікірлерді ... ... ... ... ... ... ... мақсатты тәрбие
жолымен жүргізіледі. Мұны дәлелдейтін қағида оқыту мен тәрбие берудің
ғылыми ... ... ... ... ... ... түйін адамның
көрегендік негізінде деп есептейтін биологизаторлық көзқарасқа қарама-қарсы
педагогика ғылымы тұқым куалаушылық факторлардың белгілі бір ... ... жеке ... ... мен ... адамның өмірі мең
қызметі процесінде қалыптасып дамиды» деп дәлелдейді [9, 12 б.].
«Тәрбие жеке ... ... ... ... оның дүниетанымын
қалыптастырады, жан-жақты дамуына әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... қалыптасуы -
тәрбиеленушінің іс-әрекетіне белсендірек, ынта-ықылас ... ... жеке ... ... ... бір ... болады»[30, 24 б.].
Адамды қалыптастыру, тәрбиелеу, оның бейімделуі және жан-жақты
дамуы, тұлға болып қалыптасуы әлеуметтік тәрбиеге де ... ... ... ... - жеке ... ... орын-үлесінен бастап,
үлкенді-кішілі ұжымдарда өзін-өзі ұстауы, ... ... ... ... ... әрекет-қимылдарға тікелей байланысты өріс
алады. Әлеумет тәрбиесі - адамның қалыптасуында шешуші орын ... ... ... болуына оң ықпал етеді.
Кітапта мұның мысал-дерегі жеке тұлғаның қалыптасуынан, ... ... ... ... ... жеке ... - қоғам байлығы
дегенді баса көрсетіп, оның ... мен ... ... атап ... ... ... уақыт шындыққа шығарып отыр. Расында, адам
мен онын еңбегі, тәрбиесі-коғам үшін, ... үшін аса ... ... ... ... ... адам мен оның ... әсіресе бүгінгі
таңда: ұлттық тәуелсіздігімізді нығайтуға, ... ... ... - ... ... қоғам құруда басты алғы шарттардың
бірі болып табылады. ... ... – 2030» атты ... ... ... ... ... маңыз берілген «Адамдардың ой-санасын бір
сәтте өзгерту мемлекеттің қолынан ... ... ... ... ... ... ... маңызды ақпаратты халыққа
жеткізу жолымен және де ең бастысы ... ... ... ... іске асыру жолымен жеделдетуге қабілетті.
Адамдардың жаңа дүниетанымы қалыптасқанша ондаған жылдар қажет болады», ... ... ... жылдар қажет болған жағдайда да адам оның қажеттіліктері,
жан дүниесі зерттеле ... ... әр ... ... болмақ.
Осы реттен келгенде, «Кабуснамадан» келтірілген төкендегі үзіндіде
үлкен мән бар: «Адамдардың бірінші түрі - біледі және білген ... ... ... түрі - ... біле тұра ... дейді; үшіншісі -
білмейді және білгенннің тілін алмайды». Сөз төрт ... ... - ... де, ... да ... жоқ сөздер; екіншісі - білуге де,
айтуға да қажеті жоқ бірақ айтуға болатын сөздер; үшіншісі - ... ... ... ... ... ... - білу керек, бірақ айтуға қажетсіз
сөздер» [6, 18 б.].
Осындағы адам әлемі, жаратылыс ... ақыл ... мен ... ... ... де ... аңғарылады. Абай айтқан:
«Жас бала анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады. «Біреуі - ішсем,
жесем, ұйықтасам деп туады. Бұлар - тәннің құмары, ... ... тән ... үй бола ... һәм өзі ... қуат ... Біреуі - білсем екен
демектік не көрсе соған талпынып, ... ... ... оған қызығып,
аузына салып, дәмін татып қарап, тамағына, бетіне басып ... ... ... ... ... онан ер ... ит үрсе де, мал
шуласа да, біреу күлсе де, ... ... да тұра ... «ол немене?», «бұл
немене?» деп, «ол неге үйтеді?», «бұл неге бүйтеді?" деп көзі ... ... ... ... тыныштық көрмейді. Мұның бәрі -жан құмары,
білсем екен, көрсем екен ... ... ... ... туғанда есті
болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы-жаманды
таниды-дағы сондайдан білгені, ... көп ... адам ... болады» [12,
74 б.].
Естілердің айткан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті ... ... жеке өзі іске ... Сол естілерден естіп білген жақсы
нәрселерін ескерсе, жаман дегеннен сақтанса, сонда соны адам десе ... ... ... ... ... не салбырап, салғырттанып
естісе, не есіткен жерін қайта қайырып сұрап ұғайын деп тұшынбаса, не ... ... ... көзі ... де, шыға ... ... қалпына қетсе, естіп-
есітпей не керек? Осындай сөз танымайтұғын елге сөз ... ... ... ... жақсы деп бір хакім айтқан екен, сол секілді сөз
болады» деген ақиқат ойлар кеше қандай мәнді болса, ... де ... ... ... асқақтап тұр. Өйткені, адам - адамзаттың ұлы
байлығы, ... ... өмір ... [42, 115 ... ... ... айбын тән. Адам мұраты - ұлы игілік. Өмір ... ... ... сыры осы.
Әлеумет мәселесі әр кезде-ақ маңызды орын алған. Автор ... ... «әр ... жеке адам деп ... ... ... ... мүшесі» деп таниды. «Адам өз ... өзі ... ... ... халықтың мүшесі болып атқарады» деп түсінген ... ... - ... оның іс-әркеттерін, ой мен сөз жүйесін ... Бұл ... адам – ... ой мен сөз ... ерекше
атайды. Бұл тұста адам - ... ... ... ... бір ... ... есейетіндігі, ұжымдық негізде тәрбиеленіп, ерекше қабілет пен
кемелдікке қол ... сөз ... ... ... - ... табиғаты
жөнінен қоғамдьқ, тіршілік иесі» (Аристотель) болатындығы айқын аңғарылады.
Ж. Аймауытұлының бұл бағыттағы ізденіс, көзқарастарын құптаған
орынды. ... ... оның ... ... ... мүшесі ретіндегі
міндеті - пайдалы қызметке негізделуі ... ... ... ... ... ... ... – ұлық бәрінен» атты сабақ аясындағы адамгершілік
тәрбиесі
Адам – ең әуелі адамгершілігімен, парасатының биіктігімен көрікті.
Мәдениеті жоғары адам айналасындағылармен ... ... ... өз өмірінің қожасы, сондықтан өз бақытын өзі ... Ол не ... де ... ... ... ... шашапай,
өзінің мақсат мүдделері жөнініде достарымен ғана бөлісіп отыруы керек.
Осылайша өмір сүрген адамның ғана ... таза ... ... Абай ... әдептік нормалары жайында көптеген пікірлер
қалдырды.
Оның бірінші қоятын талабы – мораль жағынан ұстамды, таза ... ... ... ... ... ... ... арсыз, байлаусыз, сұрамсақ, өсекші, өтірікші, алдамшы,
кеселді сияқты жаман мінездер мен ... ... ... өзін одан ... санап, ондай қылықтарды бойына лайықсыз көрсе
ғана, адам парасатты болады». Абайдың қоятын екінші талабы – ... ... ... ... ... тұрарлық, мінезде азғырылмайтын
ақылды, арды сақтарлық беріктігі, ... бар ... ... ...... ... ... белсене
құру үшін адамның бірі болып, халқы, Отаны үшін қызмет істеуі.
Ақын ... ... ... мән ... ... қара ... ... мектептегі ұстаздардың басты мақсаты – баланың бойында
мейірімділікті, әділетшілдік, тұрақтылықты ... ... ... ... ... дамыту.
«Егер мұғалім өз ісін ұнататын болса, ол тәуір мұғалім. Егер
мұғалім өз оқушысын тек ... мен ... ... ... ... ол барша
кітаптарды оқыған, бірақ ісіне де, балаға да құлқы жоқ ... ... ... балаға да, ісіне де болған махаббатын ұштастыра алса – өз
ұстаздың төресі»,-деп жазды ... [43, 381 ... ... ... аса жо,ары бағалай білген А.М.Горький
былай деген: «Жақсы, ақылды, білімді мұғалімнің ауылға ... ... ... еді. Оған айрықша жағдайлар жасау керек. Әрі ... тез ... ... ... Себебі халықты кең білім
дағдысына салмасақ, мемлекетіміз күйдірілмеген ... ... ... ... ... сөзсіз. Мұғалім өз ісіне құлай сүйген әртіс, суретші
болмағы лазым. Ал бізде ше – ол қара жер ... ... ... ауыл баласын ықыласпен оқытуға емес, тап ... ... ... жатқан тұтқын сияқты. Керегі – мұғалім ауылдың ең құрметті адамы,
үлкеннің де, кішінің де ... ... ... таба ... ... ... Оның ... жұрт сый мен назарға сай күш-қуат танып, оның алдында
тартынғаны жөн. Кім болса сол... ... ... ... оның ... ... ету кешірілмес айып»[43,382 б.].
Мұғалімнің парызы – оқыту емес, оқуға ... ... ... емес,
тәрбие үдерісіне жетекшілік ету. Осы бойы міндеттерін толық ... ... ғана өз ... ... ... ... ... ынта
білдіру мүмкіндіктерін бере алады.
Дж. Брофи мен Т. Гудд анықтағанындай, мұғалім:
- алдыңғы партада ... ... ... көп ... ... ... ... да жоғарылатып қоюға әрекеттенген;
- жазуы әсем балаларды көбірек құрметтейді;
- ұқыпты да әдемі киінген ... ... ... аударады;
- әйел мұғалімдер көбіне ұл балалар бағасын жоғарылау береді;
- ер мұғалімдер ... сұлу қыз ... ... [43, 396 ... басты қаруы – сөзден басқа оның құрал-жабдық қорында бір
топ сөздік емес (вербалды емес) ... ... ... ... ... ... қол, көз сілтемелері.
Сабақтың тақырыбы: «ұстазым – ұлық бәрінен». ... ... ... ... ... - ол ... «Ұстаз», «Мұғалім»
сөздерінің мағынасын ... жолы ... қиын да ... ... ... Сонымен қатар,
оқушыларды ұстардарды сыйлауға, құрметтеуге ... С.Б. ... ... ... ... атты ... «мұғалім» ұғымына келесі анықтама береді:
«Мұғалім: 1) мектептегі оқу-тәрбие үрдістерін ... ... ... ... 2) ... дайындығы бар, педагогикалық міндеті: Кәсіби
білімдері мен ептіліктерін тәлім-тәрбиелік істерге ... ... - ... өз ойын С.Б.Бабаев [43, 379 б.].
Сабақ барысында қажетті көрнекіліктер қолданылды, нақты ... ... ... ... ... суреті және сөзжұмбақ.
Сабақтың барысы келесі сатылардан тұрды:
І. ... ... ... реттеу, сабаққа назар аударты;
б) балаларды түгелдеу;
в) оқушылардың сабаққа даярлығын ... ... ... және ... ... ... сөз: «Бұл ... аты,
Білімділік бар биікке шығар саты,
Ең алғаш басталады осы адамнан,
Сүйеді сондықтан да жақын жаты.
Бар, ғылым барлық қоғам ... ... бақи ... ... - деп
С.Мұқанов атамыз айтқандай «Ұстаз» аты әрқашан да биік, әрі ... әділ де ... ... мәдениетті де, салмақты да, ... ... де, ... де бола ... ... ... ... білімділігімен, тіпті сырт пішінімен,
киген киімімен де оқушысына жақсы мағынада қатты әсер етеді», деп жазған
екен.
Бұл нақыл ... ... ... ... – әр ... ... ... деген сүйіспеншілікті ояту, адамгершілік қасиеттерді
дамыту, өйткені әрбір ... бір ... ... ... Ж. ... ... де еске алған жөн: «Дидактика
мұғалімге жалпы ... ... ... ... сыннан өткен тиімді
деген жолдарды ғана нұсқайды» [43, 117 б.].
Оқу-тәрбие мақсаты – ... ... дәл ... қылып шығару
емес, келешек заманға лайық қып ... - ... М. ... [43, 117 ... қатар, сабақта көрнекілік әдісі де қолданылды, сөз жұмбақ
шешу барысында.
Әл-Фараби «оқытудың негізгі әдісі - ... деп, ... ... ... ... есте қалдыру) ұсынады [1,
405 б.]. оқу материалын меңгеру көп жағдайда оқыту процесінде қолданылатын
көрнекі құралдарға және ... ... ... байланысты.
Ұстаз ... жаратылысынан өзіне айтылғанның бәрін жете түсінген,
көрген, естіген және ... ... ... ... ... сақтайтын,
бұлардың ешнәрсені ұмытпайтын алғыр да аңғарымпаз ақыл иесі, мейлінше өнер-
білімге құштар, аса ... ... ... ... ардақтайтын,
жақындарына да, жат адамдарына да әділ. Жұрттың бәріне жақсылық пен ізгілік
көрсететін, қорқыныш пен ... ... ... ... тұлға.
2. «Алғашқы ұстазым» әні.
3. «Ұстаз», «Мұғалім» туралы білетін тақпақтарын айтқызу.
1) О, ұстазым, сені неге теңермін,
Ылғи жаңа айтылмаған өлеңсің.
Ғарыш бойлап өсер ... ... сені ... ... Пәк ... ... балаларға,
Ұқсайды терең ойлы аналарға.
Өнегелі істердің барлығында,
Ерінбей сіңіреді саналарға.
3) Бір өзіңе лайық,
Ұстаз деген аяулы ат.
Тек ... ... мен ... озса ... ... ... емес пе ... Ұстаз деген қымбатты әр адамға,
Ұстаз деген анадай әр балаға.
Дарыттың шәкіртіңе ізгілікті,
Ерінбей үйреттің әр әріпті.
Ұстаздан тәлім алған дана да ... ... ... кім ... аспандағы айға теңеп,
Қасыңдағы түлегін жұлдыз қып ал!
5) Түн ... біз үшін көп ... әр ... тексеретін.
Бақыт апайымның жүрегінен,
Кейде мұң, кейде күлкі көп көремін!
6) ... да ... ... ... ... ... ... Топтастыру стратегиясы
6. Суретпен жұмыс.
Тақтаға мұғалімнің суреті ілінді. Оқушыларға ат қойғызым, сөйлем
құратамын.
7. сабақ соңында ... ... ... ... ... ... еткен жалықпас үйретуден
балаға», - демекші, ол ешқашан ... ... ... ... ... шәкіртінің ықыласына бөленген жан.
Осы орайда көрнекілік қолданылады:
- Жақсы ұстаз бәрімізді алып қылар,
- Жаман ұстаз шәкіртін жалықтырар.
«адам ... туа есті ... ... ... ... татып,
естілердің айтқанын есте сақтап қана естілер қатарында ... ... есте ... ... алу ғана есті етеді», - дейді ұлы Абай [1, 39
б.].
Сабақ барысында ... мен ... ... ... аса маңызды рөл
атқарады.
Түсіну – баланың ішкі жан-дүниесіне еніп, тереңдей көңілін тану. Ол
сезім және қисын (логика) арқасында іске ... ... ... – өте ... көреген адам, баланы ашық кітаптай оқи біледі. Ал баланың қажетсінетіні
– өзінің ... ... ... ... ... сәйкстік принципінің мәні – педагог баланы табиғатынан,
бұдан бұрынғы отбасындағы, бала-бақшадағы тәрбиесінен қандай болып ... ... ... Бұл ... ұстанудан баланы жекеленген мінез
бітістері тұрғысынан емес, бойына сіңген бар ... ... жөн. ... ... ... тұла бойында адамгершілік
сезімді оятуда ... сөз – жан ... атты ... да алуға болады.
Сабақтың мақсаты анықталды, нақты айтқанда:
1. ... ... білу – ... өнер ... ... Ана ... туған жақындай, ардақтап сөйлеуді әңгімелеу.
2. Дамытушылық: Оқушылар ... ... ... ... Тәрбиелік: Адамгершілікке, мәдениеттілікке, әдептілікке тәрбиелеу.
Сабақ барысында екі негізгі әдіс қолданылады:
Әңгімелесу, сұрақ-жауап.
Сабақтың көрнекілігі ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Адамгершілік, мәдениеттілік, әдептілік деген үш ұғымға аса зор мән
берген жөн.
Адамгершілік зат. Адамға лайықты іс. Адамгершілігі мол [51, 11 ... ... ... ... ... ... ұғымды «адам» деген түбір сөзден алады.
Адам зат. Ойлау және ... ... бар, ... тірі жан. ... кәдір арттырады. Адам-ата бүкіл адамзат.
Адам айтқысыз – айтуға болмайтындай ... Адам болу – ... ... ... Адам қылу – ... ... ата зат. Діни ұғым ... жаратылған ер адам.
Адамдық зат. 1. Адамға тән. Адамдық ар-ұяты бар. 2. Бір ... ... ... Алты адамдық ас пісірілді.
Адамсу егістік. Кісімсі, ... ... орны ... ... қалыпты., т.б. [51, 11 б.].
Мәдениеттілік зат. Мәдениетті болушылық. Мәдениеттілік нышаны [51,
381 б.].
«Мәдениеттілік» ұғымын М. ... ... ... ... зат. ... ... өндіріс, ой-санасының дамуындағы
жиынтық жетістігі. Мәдениеті өскен халық.
Мәдениетсіз сын. Мәдениеті жоқ. ... ... зат. ... ... сын. ... бар. ... жігіт,т.б. [51, 381 б.].
Әдеп зат. Жалпыға ортақ тәртіп, ізет. Әдеп сақтау.
Әдепсіз сын. Әдебі жоқ. Әдепсіз бала.
Әдепсіздеу. Ісі ... ... ... ... жою, ... жүру. Баласы
әдепсізденіп жүр, т.б. [51, 60 б.].
Мұғалімнің басты ... – осы ... ... үш ... түсіндіре білу, мысалдар кетіре отырып.
Адамның адам болып, тұлғаланып, кемелденуінде ... ... ... ... Сөз – адам үшін ... құралы, білім-білік, мәдениет, өнер
бастауы, ... бәрі ... ... келе ... ...... қазынасы.
Сөйлеу білу – үлкен өнер. Ол арылмай-толмай шешендік сырын
зерттеуді, ... мол ... ... мен қиял кеңістігін ... Әсем ... көп ... көп ... ... ауыз әдебиетін,
әсіресе тапқырлық пен терең ойдың інжу ...... ... ... ... ... жаттығып, төселеді. Халықтағы «Ақылды –адал
сөзді нақылсыз айтпайды.», - деген тұжырым сөз содан шыққан.
Ана ... ... оған ... көзқарас ең зор адамшылық,
мәдениеттілік, ... ... ... табылады. Оның мәні – әр адамзаттың
ана тілін ... ... ... ата-бабасындай сүйіп, ардақтап, ол
тілде сөйлеуді тәңірінің ұлы сиындай көруінде. Қазақстан тәуелсіз ел ... ... онда ең ... ... ... ұлттық мәдениетін, ұлттық салт-
дәстүрін ана тілін дамытуға күш салғанымыз жөн. Сол үшін ана ... тек қана өз ... ... жөн.
Айтеке би, Төле би, Бөлтірік шешендердің айтқан сөздерін естеріне
түсіріп айтқазамын.
Төле би
Ақты ақ деп бағалар!
О, игі жақсы ағалар!
Өзегі ... ел ... өзен ... жағалар [51, 48 б.].
Атадан ұл туса игі,
Ата ... қуса ... ... ... ... тұрса игі.
Жаудан бұққан немені,
Ортасынан қуса игі! [51, 51 б.].
Уа, көсіле шабар жерің ... ... ерің ... боларлық елің бар,
Атадан қалған жолың бар,
Құлдық ұрсаң дұшпанға
Арылмайтын сорың бар... [52, 111 б.].
Әйтеке би
Ораздының кәрісі,
Қартайғанда қазына болады.
Араздының кәрісі,
Қартайғанда ... ... [52, 155 ... ... ... ... долы ... бірі табады,
Би деген бір бұлақ,
Қатынның ілуде бірі табады» [52, 159-160 бб.].
Бөлтірік шешен
Аумин десең лаққа,
Даусы кетер ... қозы ... қоя ... ... ... [52, 329 б.].
О, туған тіл!
О, туған тіл! ... ... не етер ем? ... ... аң болып,
Шаңмен бірге шаң болып,
Ұстағанның қолында
Тістегеннің аузында
Олжа болып ктер ем.
Сені берген атамнан
Сені үйреткен әжемнен
Қалай айналмайын мен!
Өз тіліндей тіл ... ... ... барда еркімге кім тамалар.
Туған тілім күрмеліп әсіресе,
Ыстық қаным ... ... ... ... көркі – тіл ... - ... ...... ... ... екі нәрсе қартайтпайды: бірі – жақсы мінез, екіншісі – жақсы
сөз.
ІV. Қорытынды.
Оқушыларға сұрақтар қойылады:
- Сөз қандай қазына ... ... ... білу ... ... Ана ... сөйлеу қандай көзқарас болып табылады?
Сабақ соңында үйге тапсырма беріледі және ... ... би, ... ... ... ... нақыл сөздер, шымыр
шумақтар осы ... ... кең ... түседі:
Көңіл – гү,
Тіл – бұл-бұл.
Сезім – сері,
Нәпсі бөрі.
Сабыр – алтын,
Ақыл – алмас.
Бақ пен дәулет тең келсе,
Адамның толар кемесі.
Жаңбырсыз – жер ... – ел ... ... ... ер ... – меншіл,
Қызғаншақ – күншіл
Сырғақ – сыншыл.
Ат қадірін білмеген,
есек етер көлігін.
Жеріне лайық елі туады,
Еліне лайық ері туады [52, 185 б.].
2.2 ... ... ... ... ... атты ... ... дене тәрбиесін қалыптастыру
Оқушылар дене-бітімінің дұрыс дамуы, денсаулығының нығаюы, жұмыс
қабілетінің ... ... ... ... ... ... тұруға ықпал
етеді. Жақсы денсаулық – адамның еңбек, қоғамның іс-әрекетке ... ... ... ... ... маңызды тәрбиелік міндеті – оқушылардың
дене шынықтыруымен үнемі шұғылдануға ынта-ықыласын дарыту.
Дене ... ... ... білім беру, тәрбиелеу, сауықтыру
міндеттері шешіледі.
Бастауыш сыныптағы дене шынықтыру сабақтары жаттығуларының ... сан ... ... ... жаттығуы тұлғаны дұрыс қалыптастыруға әсер ете отырып,
тыныс алуды жақсартады, қан айналым жейесі қызметін күшейтеді, зат ... ... ... ... жету ұмытылысын
қалыптыстырады, ... ... ... ... ... сенімділік пен
белсенді қызмет атқаруға тәрбиелейді.
П. К. Иванов – ... ... ... басып озған жан. Оның
қарапайым әдісі – «Детка» немесе «Иванов жүйесі» деп аталады.
Оның нұсқаулары:
- Өзіңді ... ... үшін ... екі рет ... суық суға ... Ыстық суға шомылсаң суық сумен нүктесін қой;
- Арақ ішпе, темекі тартпа;
- Қоршаған ортаны сүй. Айналаңа ... және ... ... Бұл сенің
саулығың;
- Денім сау болсын десең барлық адаммен сәлемдес;
- Бойыңдағы жаман қылықтардан арыл. ... сен және ... ... ... ... өлім ... ойлаудан қаш. Бұл сенің – жеңісің;
- Ес пен ойды бөле қарама. Оны жүзеге асыр. т.б.
Жоғарыда көрсетілген нұсқаулар адамның өміріне зор ... ... ... дене ... бала-бақшадан дамытқан дұрыс.
Құлагер ортаңғы тобындағы эстафеталық сайыс
Оқу іс-әрекетіңің тақырыбы: «Көңілді қыс»
Мақсаты: Қыс ... ... ... есте ... ... ... жаттығуларды дұрыс қабылдауға назар аудару, қимыл ... ... ... ... ... ... ... шыдамдылыққа тәрбиелеу.
Қажетті құралдар: эмблема, сәбіз, шелек, дәу жамау, батут, доға,
кедергі баклашкадан жасалған шаңғы ... ... ... мұз ... ... екі ... ... бір адымдап
залға кіреді. Қонақтармен амандасады.
Бүгінгі біздің ашық оқу іс-әрекетімізге қош келдіңіздер! Оқу іс-
әрекетімізді бастамас ... мен ... ... таныстырып өтіп
кетейін. «саялы» бала-бақшасының ... ... ... ... бала-бақшаның әдіскері Әділова Аягөз, және бала-
бақшаның медбикесі Маймышева ... 2 топ ... ... ... ... ... «Аққала» тобы,
сол жақтағы: «Ұлпа қар» тобы.
«Аққала» мен «Ұлпа қар» тобы өздерінің ұрандарын айтып, бір-бірімен
сәлемдеседі.
1. «Аққала»: ... ... ... ... ... ... ... мықтымыз!
2. «Ұлпа қар»: Қане , қане ... ... ... ... ... ... мен сендерге бір сұрақ қояйын. Сендер жауап беріңдерші?
- Балалар, бізде қанша жыл мезгілдері бар ... ... ... ... балалар?
- Ал, қыс мезгілдерінің айларын атап беріңдерші?
- Дұрыс балалар!
- Балалар қыс мезгілінде ойнайтын қандай ойындарды білесіңдер?
Шаңғымен сырғанау, коньки тебу, ... ... ... ... ... ... ... болайын деп жатқан жарысқа дайынсыңдар ма?
Дайын болсаңдар бірінші эстафеталық сайысымызды бастаймыз. Алдымен ... ... ... ... ... ... бала сәбізді мәре сызығына дейін тізбектеп тартады ... ... ... ... Ол бала ... ... ... Ойын жалғаса
береді.
Әділ-қазылар бағаларын қояды.
Тәрбиеші: Блалар, сендер спорт туралы қандай тақпақтар ... ... ... ... ... жаңа тыныс бар.
Бұталар жалт-жұлт етеді
Кәдімгі бейне хрусталь.
Қайсар: ... ... ... тауда, қалада.
Биыл ғажап іс болды,
Таңғажайып қыс болды.
- Жарайсыңдар балалар! Ал екінші кезекте:
2. Эстафета: Ат ... ... бала ... ... мәре сызығына дейін жетеді. Келесі
балаға батутты беріп, ойын жалғаса береді.
3. Эстафета: ... ... ... екі ... ... Қолдарына таяқша мен аяғына баклашка
кигізіледі. Ортада тұрған кедергілерден айналып өтіп кетеді.
4. Этафета: ... ... топ екі ... ... ... ... ұзын арқан беріледі.
Ортасында белгі қойылады. Жүргізуші сықырғанда олар бастайды.
Тәрбиеші: - жарайсыңдар балалар! ... ... ... Әділ-қазылар алқасы бүгінгі екі топтың әділ бағаларын
айтып кетсеңіздер. Әділ-қазылар алқасы қай топ ... сол ... ... ... ... етеді.
Күні: 20.05.11ж.
Еңлік ересек тобы:
Оқу іс-әрекетінің тақырыбы: «Шынықсаң – шымыр боларсың»
Мақсаты: 1. ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу. 2. Дене шынықтыруға ... ... ... дене қимылын дамыту, шапшаңдыққа, ептілікке
үйрету, жаны таза ұрпақты салауатты өмір салтына тәрбиелеу. 3. ... ... ... ... ... ... ... қапшықтар, кеглилер, себет, қамшы.
Блингвисьтикалық компонент: доп-мячь, ойын-игра, жаттығу-
гимнастика, ... ... ... оқу ... ... ... жұмыс.
|Әрекет кезеңдері |Жетекшінің іс-әрекеті |Балалардың іс- |
| | ... ... ... |І. ... бөлімі. Музыка |Балалар сәлемдеседі |
| ... ... бір ... |
| ... саппен түзу келіп | |
| ... ... ... бізге | |
| ... ... отыр ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... |Балалар сұраққа жауап |
| ... ... ... (ия) |
| ... ... | |
| ... ... алайық. | |
| ... ... оқу | |
| ... ... ма? | |
| ... ... оқу ... «шынықсаң – |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... алайық. Балалар| |
| ... ... ... ... | |
| ... білесіңдер, қанекей кім| |
| ... | |
|. ... дәл ... ... | |
| ... ... | |
| ... ...... | |
| ... Сол ... ... | |
| ... үшін не істеу керек? | |
| ... ... ... | |
| ... қай ... | |
| ... ... |Спортпен айналысу |
| ... ... ... ... ... |
| ... Олай болса пойыз |жасау керек, ойындар |
| ... ... ... ... ... |
| ... біз ... бойымызды | |
| ... ... ... пионербол, |
| ... ... оқу ... ... |
| ... берейік. | |
| |I ... ... ... пен ... |
| ... ... қолымызды |түлкі мен қасқыр, |
| ... ... ... ... мен мысық, |
| ... ... ... ... |
| ... ... белге қойып | |
| ... 3. ... нық ... | |
| ... жүру ... | |
| ... ма,қанекей демалу| |
| ... ... ... | |
| ... ... дем алып | |
| ... ... 2.Сол жақ | |
| ... оң ... сұқ | |
| ... ... ... жақ| |
| ... дем алып ,сол жақ | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... енді ... кимылды | |
| ... ... | |
| |1. Б.қ. тік ... екі ... | |
| ... үстінен бірін койып, | |
| ... ... ... ... | ... ... ... береміз. | |
| |2. Б.қ. тік ... екі ... екі| |
| ... ... 1,2,3 рет ... | |
| ... ... құс қанаты сияқты | |
| ... 3-4 ... | |
| |3. .Б.қ. тік ... сәл | |
| ... ұстау,екі қолымен | |
| ... ... ... ... | |
| ... бұру ... | |
| | | |
| ... ... | |
| ... ... ... ұзындыққа | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... кезде |
| ... 150гр ... 3м |қыз бала ... ... немесе себетке оң қолымен|орамалды басынан |
|у. ... ... ... ... жоғары |
| ... ... ... ... ...... |
| ... ойын тәртібін бұзбай|басын кілт бұрып |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... алып,сол |
| ... қыз ... |
| ... ... ... |бетінен сүйеді.Ойын |
| ... ... ... дәстүрі |соныңда ұпай көп |
| |мен ... ... ... |
| ... деген сүйіспеншілікке |марапатталады. |
| ... ... оны | |
| ... ... | |
| | | |
| | | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| |оқу ... аяқталды. | |
| ... алға бір ... тік | |
| ... ... ... | |
| ... ... балалар | |
| ... ... ... Әр кез | |
| ... шұғылданайық. | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... бүгін өте | |
| ... ... Сау | |
| ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... «Құс ... досы» атты сабақ аясындағы
экологиялық тәрбие
Экологияылық тәрбиенің негізгі мақсаты – жастардың экологиялық
көзқарасын, санасын, ... ... ... ... ... ... Осы ... арқылы адамның мәдениеттілік сезімі,
экологиялық санасы ... ... ... ... және ... іс әрекетінде экологиялық білімді қолдана білу,
іскерлікке төселу;
- Табиғатты қорғау және өзгертуге байланысты ... ... ... ... ... Мектепте экологиялық білім және тәрбие қоғамын ұйымдастыру.
Экологиялық тәрбие оқушылардың – табиғатқа жаңаша ... әр ... ... ... жеке ... ... әлемін қалыптастыруға бағытталып, адамгершілік, жауапкершілік
қасиеттерін жетілдіреді.
Сыныптан тыс жұмысқа барлық ... ... Әр ... ... ... Олар тапсырманы тиянақты орындап, ұжымның мүддесін
қорғауға өз үлестерін қосты. ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы: Құс адамның досы.
Сабақтың мақсаты: ... ... ... ... табиғатқа ұқыптылықпен қарауға, құстарды ... ... ... қалыптастыру.
Көрнекілігі: Буклеттер, ... ... ... ... ... ... сұлу қаздай жаз келді.
Күміс қанат, үйрек келді, қаз ... ... жан ... бір ... ... жырлар шаттық аз ба еді?
2-жүргізуші: ... ... ... ... ... «Құс ... ... Бұл мереке
табиғаттың қысқы ұйқыдан оянуын танытатын көктем хабаршысы құстың келуіне
байланысты.
1. ... ... ... 474 түрі бар. Көктемгі ауыл
шаруашылығы еңбегінің нәтижелі болуына ... ... ... ... ... ... жер бетімен жүруге,
суда жүзуге, ағашқа өрмелеуге бейімделген. Құстар – табиғат
перзенті.
2. Шапшаң ұшатын құстардан ... ... 170-310 км, ... 150, қарлығаш – 110, көгершін – 62 км ұша алады.
3. Ұзақ жасайтын құстар бар. Тоты – 140, ... – 120, ...... – 80, ... – 150-170, аққу – 300-400 жыл жасайды.
2-жүргізуші: Құс – табиғат, өмір ... ... ... шебер әншісін
бұлбұлға, ардақты азаматын сұңқарға, қас сұлуын аққуға теңеген.
4. ... ... ... ... ... бар ... хош иісі нәр ... даңқы үшін әр гүлдің!
5. Аққу: қас сұлуы аққумын,
Табиғат ... ... ... еш ... көзі қимаған.
2. жүргізуші: адам баласы бүркіт, тұйғын, қаршыға, лашын, ителгі
сияқты кейбір жыртқыш құстарды ... ... ... аң аулаған.
6. ... ... ... ... ... ... аңдығанда
Жақсы атпен тату жолдас бір ғанибет,
Ыңғайлы ықшам киім аңшы адамға
1-жүргізуші: Жыл, құстары ... айы ... ... ... шақ ... алып мәз ... ... кептер.
2-жүргізуші: Үйрек ұшып, қаз қонбай,
Көктемнің сәні болған ба?
Не керек бәрі ... ән ... ұзақ ... ... ... ... ... болып қырамын.
Егістікке жайылымға
Қорғаушы болып тұрамын,
Дайындай тұғын ұямды,
Достарға келе жатырмын.
9. Өзіме сәйкес көркім бар,
Басымда қара ... ... ... серпін бар,
Сарыбауыр шымшық торғаймын,
Табиғат көркін қорғаймын.
10. Күндіз жатып, түн күзеткен
Қырағы көз ... ... ... ... ... ... «Бозторғай» әні.
12. Атағым бар теңбіл торғай,
Есіл-дертім шыбынды ойлай.
Алты ... ... ... ... нән ... ... келді тыраулап,
Тіліп өтіп аспанды.
14. Біз қамқоршы баламыз,
Құстарға ұя саламыз.
Жем-су беріп жаз бойы,
Балапанын бағамыз.
15. «Көктем вальсі». Хор
1-жүргізуші: Құрметті достар, көктем ... ... досы жыл ... ... ... қамқоршы болайық. Осы кешке қатыса отырып оқушылар ... ... іске ... ... бөлмені безендірді, екіншілері,
тақпақ өлеңдер айтты. Кейде алыстан келген адам ... жер ... ... деуі ... Қазақ халқы қонаққа бар дәмдісі мен киетінін
ұсынады. Қонақ болғанда күту билігі арқылы үй-пйшйнйң ... ... қиын ... ... алтынын алма, алғысын ал.
2. Қонағын сыйласа, «төрге шық» дейді
3. Қонаққа кел демек бар, кет ... ... Үй іші ... ... ... ... От жағылмаған үй мола.
IV. қол суретші емес,
Көңіл суретші.
Оқушыларға ... ... ... ... Ойын ... ... әдісі арқылы оқушылардың білімдерін бекітіп, сабақты
қорытындылаймын.
А) Үйге тапсырма Б) ... ... ... ... ... іске ... әр ... өз
тапсырмасы болады. Олар жолдастық қарым-қатынастар ... ... ... бауырмалдық көрсете отырып ұйымшылдықпен ортақ
мүддені қорғауға атсалысты.
Қорытынды
Топтық қоғамда тәрбие мақсатын анықтау ... ең ... ... Құл ... ... ... ... өндіріс
құралдары (жер, еңбек құралдары) – құл иеленушілерінің жеке меншігі болды.
Тәрбиенің мақсаты құл ... ... ... ... ... ... ... мемлекетте балаларға білім беру мен тәрбиені ұйымдастырудың
нақтылы мәселелері мен ... ... жас ... ... ... іскерлік, дағдыны,
тәрбиелейтін сезімді ... ... ... ... жұмысын жүргізеді.
Тәрбие мақсаты қазақ тәлім-тәрбие тағылымына да қойылды. Ұлы ұстаз
Әбу Насыр Әл-Фараби «Адамға ең әуелі ... ... ... ... керек.
Онсыз берілген білім – адамзаттың қас жауы. Ол оның келешекте оның барлық
өміріне апат әкеледі» [42, 115 ... ... ... ... мәні – ... ол ... ... мәртебелендіреді, өмірдің шын қадірін тек еңбексүйгіш
адам ғана түсіне алады. Мәнсіз ... ... ... адамның
жігерін мұқалтады, өз еңбегінің қызығын, рақат-ләззатын көре білу ... ... ... - ... [42, 115 б.].
М. Жұмабаев «Көркем денесі, түзу ойлайтын, дәл ... дәл ... ... сұлу сөз, ... үн, әдемі түрден ләззат алып, жаны
толқынарлық болса, баланың дұрыс тәрбие алып, шын адам ... - ... [42, 115 ... ... ... білім, тәрбие берудің негізгі
мақсаты – Қазақстанның егемендігін қамтамасыз ... оны ... ... ... ... тең қарым-қатынас жасап, Қазақстандық
патриотизмді, саяси бостандықыт қамтамасыз ететін нарықтың ... ... ... қол жеткізетін, жан-жақты дамыған ... ... ... ... және ... дамыған адам – тәрбиенің ең жоғары мұраты.
Осы орайда С. Торайғыров былай деп жазды: «Біз де ... ... ... ... ғылым үйренейік, елді алға бастыруға,
басқалармен теңестіруге қызмет етейік... даушардың заманы өтті, кетті, ... сөз ... ... ... Ел ... ... өнер-білімді қуып, әділет
жолын іздейік» [31, 87 б.].
Сонымен қатар, тәрбие жаңа ұрпақты өмірге ... ... ... алға ... ... дамуын қамтамасыз ететін процесс.
Тәрбие - тар мағынада жеке тәрбиелік міндетті шешуге, жеке адамның
белгілі бір ... ... ... ... талғамын
тәрбиелеуге бағытталған жұмыс.
Тәрбие - кең мағынада қоғамның арнайы бөлінген адамдары – мұғалім,
педагог, тәрбиешілердің ... ... ... ... ... әр түрлі теориялар мен пікірлер айтылып келеді.
Тәрбиені ересек адамдардың балаларға ықпал ... деп ... ... Бұл ... бала ... ... ... қарастырылады. Ол психологиялық
процестің субъктісі бола алмайды, яғни ... ... ... ... ... алмайды. Бұдан тәрбиеге бір жақты анықтама беру ... ... мен ... ... ... ... ұсыну
тәсілін қолданып мұғалім оқушыларды идеялық адамгершілік көзқарастармен
қаруландырып, өз еңбегі мен ұжым ... ... ... ... ... жету жолдарын таңдауға үйретеді.
Дипломдық жұмысты тәрбиенің ортақ мақсаты, мазмұны, ерекшеліктері
ғылыми тұрғыдан ... ... ... заңдылықтары мен
принциптеріне, маңызды құрамдас ... ... ... ... Ж. Аймауытұлының психологиялық-педагогикалық
негіздері де қарастырылыд.
Адам мен оның ... ... – қай ... ... де аса мәнді
болған. Адамның қоғамдағы орны, еңбегі, үлес-салмағы бүгінгі таңда да ... ... ... ... оның ... міндеттері
жайлы ғылыми-тнориялық анықтамалары берілген.
Ал тәрбие диалектикасы сыртқы ықпалдың (объективті) адам санасына
(субъктивті) өтіп, іс-әрекет ... ... ... болып
есептелінеді. Адамның қоғамдық мәнінің қалыптасуында әлеуметтік жағдай
маңызды рөл ... ... ... қоғамдық мәнінің қалыптасуына сыртқы және
ішкі қарама-қайшылықтар да ... ... ... тізімі
1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. – ... ... ... 405б, 39б., ... ... Б. ... ... әдістері. – Алматы: Рауан, 1991. – 75-
76бб., 93б.
3. Асанов Ж. Тәлім-тәрбиенің ұлттық негіздері. Оқу ... ... 1995, ... ... Б. ... ... – Алматы: Мектеп, 1973. – 44б, 45б.
5. Айғабылова Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. ... ... ... ... Б. ... К. Т.б. ... семьяда адамгершілікке
тәрбиелеудің кейбір мәселелері. – Алматы: Мектеп, 1985. – 18б.
7. Амантурин Ш.Мұғалім және ... ...... ... 1975.-
14б., 59б., 61б.,63., 64., 66-67бб.
8. Алмаханова Х. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие ... ...... ... 1990. – ... ... С. ... теориясы мен әдістемесі. – Алматы: Дарын, 2004. –
23б., 12б., 31-32бб., 26б., 14б., 15б., 35б., ... ... Ж., ... С., ... А. Педагогика. – Алматы: Дарын, 2004. –
30б., 46б., 38б., 39б., 56б.
11. Әбелбаев С. Оқушы ... ... ... ... ... ... Рауан, 1992. – 55-56бб.
12. Әбиев Ж. Жаңа адамды қалыптастыру.- Алматы, 1932. – 53б., 61б., ... ... З. ...... Рауан, 1997. – 69б.
14. Бөлеев Қ. «халықтық педагогика» және ... ... ... 1996, ... ... М. ...... Ана тілі, 1992. – 10б.
16. Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Рауан, 1993. – 6б., ... ... Ш., ... Б., ... Б. ... – Алматы: 2003.
114-115бб., 117-118бб., 120-121бб., 122б., 114б.
18. Жақыпов А. Өнеге өрісі. – Алматы: Мектеп, 1975, ... ... Ә. ... ...... ... 1977.
20. Жұмаханов Ә. Семьяда балаларды ... ... ... – А., ... ... Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі (Оқу құралы). – Алматы:
Мектеп, 1974.
22. Жұмабаев Ә. «Қиын» ... ... ... ... ...... ... 1974.
23. Жас ұрпаққа адамгершілік-эстетикалық тәрбие беру концепциясы. // қазақ
мұғалімі, 1-тамыз 1989.
24. Иванов И.П. Энциклопедия коллективных ... дел. – М., ... ... Т. ...... ... ... Иванова Н., Қозғамбаева М. Оқыту процесінің мәні. – Алматы, 1991.
27. Ильина Т. ... ... в ... ... ... 1995.
28. Капралов Р. Класс жетекшінің жұмысы. – Алматы. ... ... час и его ...... ... 1989.
30. Көпжасарова М. Оқушыларды ... тыс ... ... – Алматы: Мектеп, 1978. 24б.
31. Көмекбаев Н. Оқыту теориясы. – Алматы: Мектеп, 1976. ... ... А. ... ... ... – Москва: Просвещение,
1967.
33. Коргах Я. ... ... ... для ... и для ... // Как
любить ребенка. – Москва, 1990.
34. Кораховский В., Новичова Л., Селиванова Н. Воспитание? ...... 1996. ... ... М. ... для родителей. – Донецк, 1998.
36. Капралова Л. Работа классного руководителя с ...... ... Г. ... ... самообразования педагога. –
Москва, 1994.
38. Қоянбаев Ж.., Қоянбаев Р. Педагогика. – Алматы, 2009. – 63б.
39. ... ... ... – Алматы: Нұрлы Әлем, 2003.
40. Құдиярова А., Әбиев Ж., ... С. ...... 2003.
41. Опалбек Ж. Бабаев С. Жалпы педагогика. – Алматы, 2006. – 165б., ... ... 356б., ... Құрманалина Ш., Мұқанова Б., Ғалымова Ә. Педагогика. Оқулық. – ... 2010. – 154б., 115б., 130б., 117б., 131б., 194б., ... ... С. ... ... педагогикасы. Оқу құралы. – Алматы, 2007. –
326б., 293б., 315б., 382б., 379б., ... ... К., ... Л. ... ... ...... 2001.
45. Әснелъ Н., Хайруллин Г., Муканова Б. Педагогика. Оқулық. – ... 2005. – 35б., 84б., ... ... А.В. ... ... ... для вузов. – Санк-
Петербург, 2001.
47. Хрипова А., ... Д. ... ...... ... ... А. Класс жетекші жүргізетін тәрбие ... ... ... 1991.
49. Шешенхапова М. Мектеп басқарудың ... ... ... ... ... ... Ұзақбаева С. Эстетикалық және экономиялық тәрбие негіздері. – Алматы,
1991.
51. ... Н., ... М. ... би-шешендері. 1-2 кітап. – Алматы:
Жалын, 1993. – 400 б., 48 б., 51 б.381 б.
52. ... Н. ... дара ...... Қазақстан, 2006. – 592
б., 111 б., 155 б., 159-160 бб., 329 б., 185 б., 48 ... ... ... проблемам воспитание в нашем обществе.
Работа состоит из введения, двух глав, заключения, ... ... diploma work devoted to some problems of ... in ... It consists of ... two ... conclusion, a list of
used literature.
-----------------------
Ұстаз

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұғалімдердің педагогикалық және әдістемелік білім деңгейін жетілдіру10 бет
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін зейін қасиеттерін дамыту64 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет
Советтік педагогиканың қалыптасуы4 бет
Педагогика - тәрбие туралы ғылым20 бет
Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары56 бет
А С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің теориялық негіздері41 бет
Адамгершілік35 бет
Адамгершілік сананы қалыптастыру әдістері44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь