Құқық нормаларының құрылымдық мен элементтерінің сипаттамасы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І. МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ НОРМАЛАРЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН БЕЛГІЛЕРІ
1.1 Құқық нормаларының іске асуы және негізгі сипаттары ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Құқық нормаларының құрылымы, оның элементтері ... ... ... ... ... ... ... ..10

ІІ.ҚҰҚЫҚ НОРМАЛАРЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ЭЛЕМЕНТТЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Қазақстан Республикасынын құқықтық нормалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2 Құқық нормаларының нормативтік құқықтық.актілердің баптарындағы көрініс табуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Тақырыптың өзектілігі: Адам қоғамында сан алуан қатынастар, яғни байланыстар туындайды. Осы қатынастарды реттеу, тәртіптеу ережелер, қағидалар, нормалар негізінде болады. Норма дегеніміз мінез-құлықтың, жүріс-тұрыстың мөлшері, үлгісі, эталоны.
Нормативтік реттеу жүйесі қоғамдық қатынастарды реттейтін нормалардан тұрады. Олар әлеуметтік және әлеуметтік-техникалық нормаларға бөлінеді.
Қоғамның әлеуметтік нормалары дегеніміз қоғамдық қатынастарды реттейтін, қоғамдық пікір күші ықпалымен немесе мемлекеттің мәжбүрлеуімен қамтамасыз етілетін, қоғамдағы адамдардың мінез-құлқы, жүріс-тұрыстары ережелерінің жүйесі. Әлеуметтік нормаларға жататындар құқық нормалары, мораль (имандық, өнеге) нормалары, қоғамдық ұйымдар (корпоративтік) нормалары, әдет-ғұрыптар, дін нормалары және тағы басқа.
Әлеуметтік-техникалық нормалар – техникалық құралдарды пайдалану, қолдану ережелері; санитарлық-гигиеналық нормалар; агрономиялық нормалар және тағы басқа.
Әлеуметтік нормалар белгілеу және қамтамасыз ету тәсілдері бойынша ерекшеленеді. Мысалы, құқық нормаларын мемлекет белгілейді және қамтамасыз етеді, имандылық, әдет-ғұрып нормалары қоғам өмірінен туындайды және қоғам пікірімен, адамның сана-сезімі арқылы қамтамасыз етіледі, діни нормалар діннен туындайды және Алла тағаланың күшімен, адам сана-сезімімен қамтамасыз етіледі.
Жасалу тәсілі бойынша нормалар саналы және стихиялық (сұрапылдық) түрге бөлінеді. Баяндау және көріну тәсілдері бойынша нормалар ауызекі және жазбаша түрге бөлінеді. Мысалы, құқық нормалары әрқашан да жазбаша, ал өнегелік нормалар ауызекі болады.
Әдет-ғұрып дегеніміз, адамдардың қарым-қатынасын реттейтін, дағдыға айналған географиялық, ұлттық, экономикалық факторларға байланысты тарихи қалыптасқан, жазылмаған мінез-құлық қағидасы. Әдет-ғұрыптар ұрпақтан-ұрпаққа ауысып, адамдардың сана-сезіміне ананың сүтімен, қауым өмірінің үлгісімен сіңіп, адамдардың мінез-құлықтарын, іс-әрекеттерін бағыттап отырады. Мысалы, қазақ даласында, қазақ халқында әдет-ғұрыптар, дәстүрлер құқықтың қайнар көзі болған.
Қазіргі заманда әдет-ғұрыптар әр түрлі дәрежеде сақталған. Негізінде әдет-ғұрыптар отбасы, туыстық қатынастарды реттейді.
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995ж
2. Қазақстан Республиксының «Нормативтік құқықтық актілер жайындағы» заң 1998ж. өзгерістер мен толықтырулар 2001ж. және 2002ж.
3.Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. –Қарағанды: Болашақ – Баспа, 2002. – 320 б
4.Азаров Н. И. Теория государства и права: Конспект и лекций и методические указания. – М 2008г
5.Венгеров А.Б. Теория права и государства. - 2005
6.Жоламанов ХХ:, Тауекеев А.Н., Мухтарова А.К. Мемлекет және құқық теориясы. – Алматы., 1998г
7.Лазарев В.В Теория государства и права М,2002г.
8.Мемлекет және құқық негіздері:Оқулық. Құраст. Е.Баянов. –Алматы: Жеті жарғы, 2001 –624б.
9.Малько В.А Льготы в праве. Общетеоритический аспект. Поощрение как правовое средство правоведение 2006г
10.Теория государства и права. Курс лекции. Под.ред. Матузова Н.И. и Малько А.В.450 стр
11.Табанов С.А. Құқық теориясы мен сот жүйесінің конституциялық негіздері. –Алматы, «Айдана» ЖШС –2010ж
12.Табанов С.А. Салыстырмалы құқықтану негіздері. Оқулық. – Алматы:Жеті жарғы, 2006 – 464 б.
13.Теория государства и права Под.ред. В.М. Корельского и В.Д. Перевалова. – М., 2007г,
        
        М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ.....................................................................
...........................…............…3
І. МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ НОРМАЛАРЫНЫҢ ТҮСІНІГІ МЕН ... ... ... іске асуы және ... ... нормаларының ... ... ... ... МЕН ... ... ... Республикасынын ... ... ... нормативтік құқықтық-актілердің баптарындағы көрініс
табуы.......................................................................
...................................18
ҚОРЫТЫНДЫ……….…………………………………………...........................21
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... Адам ... сан ... ... ... туындайды. Осы қатынастарды реттеу, ... ... ... ... болады. Норма дегеніміз мінез-құлықтың, жүріс-
тұрыстың мөлшері, үлгісі, эталоны.
Нормативтік реттеу жүйесі қоғамдық қатынастарды реттейтін нормалардан
тұрады. Олар әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды
реттейтін, қоғамдық пікір күші ықпалымен немесе мемлекеттің мәжбүрлеуімен
қамтамасыз етілетін, қоғамдағы ... ... ... ... Әлеуметтік нормаларға жататындар құқық нормалары,
мораль ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптар, дін нормалары және тағы басқа.
Әлеуметтік-техникалық нормалар – техникалық ... ... ... ... нормалар; агрономиялық нормалар
және тағы басқа.
Әлеуметтік нормалар белгілеу және қамтамасыз ету ... ... ... ... нормаларын мемлекет белгілейді және қамтамасыз
етеді, имандылық, әдет-ғұрып нормалары қоғам өмірінен туындайды және ... ... ... ... ... ... діни ... туындайды және Алла ... ... адам ... ... ... бойынша нормалар саналы және стихиялық (сұрапылдық) түрге
бөлінеді. Баяндау және көріну ... ... ... ауызекі және
жазбаша түрге бөлінеді. Мысалы, құқық нормалары әрқашан да ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасын реттейтін, дағдыға
айналған географиялық, ұлттық, экономикалық факторларға байланысты тарихи
қалыптасқан, жазылмаған ... ... ... ... ... ... сана-сезіміне ананың сүтімен, қауым ... ... ... ... ... бағыттап
отырады. Мысалы, қазақ даласында, қазақ халқында әдет-ғұрыптар, дәстүрлер
құқықтың қайнар көзі болған.
Қазіргі заманда әдет-ғұрыптар әр ... ... ... Негізінде
әдет-ғұрыптар отбасы, туыстық қатынастарды реттейді.
Құқық пен ... ... ... Осы екі ... жалпылама
ерекшеліктерін және айырмашылықтарын көрсету қажет.
Жалпылама ерекшеліктері құқық пен мораль экономикалық базиске жасалған
қондырма болып табылады, қоғамдық ... ... ... ... ортақтығына (бірлігіне) негізделеді.
Құқық нормалары дегеніміз мемлекет тағайындаған не мақұлдаған және
құқық бұзушылықтан қорғайтын ... ... ... ... ... ол, әрине, қатынастарға қатысушылардың құқықтары мен
міндеттерін реттейді. Олар тәртіпті ... ... ... ... онда ... еркі ... ... қатынастарды реттеуі – өте күрделі және сан қырлы
құбылыс. Ол өмірдегі әртүрлі жағдайлардағы мінез-құлықтың нақты ... ... дәл ... мен ... ... қабылдау, тергеу
жұмыстарын жүргізу тәртібі) қамтиды, мінез-құлықтың ... ... ... ... және рухани құндылықтар мен ... ... ... екендігін, құқық субъектілері нақты іс-әрекеттерінің
қандай заңдық мәні бар ... ... ... ... ... ... олар ... құрылғанын, белгілі бір заңдық ұғымының нені ... ... ... үш ... ... ... : диспозиция (мінез-
құлық ережесі), гипотеза және санкция ... ...... акт – ... ... негізгі деректерінің
бірі. Онда көптеген жеке адам туралы маңызды көзқарастар оның ... ... ... ... ... ... таңда құқық жүйелері қабылданғанына
көп уақыт болған жоқ, сондықтан да ... ... ... дамып келе
жатыр.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеті:
-Құқық нормаларының іске асуы және ... ... ... ... ... оның ... қарастыру;
-Қазақстан Республикасынын құқықтық нормаларын қарастыру;
-Құқық нормаларының ... ... ... табуын қарастыру.
Курстық жұмыстың құрылымы: Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан
және қолданылған әдебиеттер ... ... ... атауы, құрылымы
және мазмұны жұмыстың тақырыбына, мақсатына және міндеттеріне сәйкес
келеді.
І. ... ... ... МЕН БЕЛГІЛЕРІ
1.1. Құқық нормаларының іске асуы
Құқық нормаларын іске асыру (пайдалану), қоғамдық қатынастар ... ... өз ... іске ... ... ... ... азаматтарға мемлекеттің өкілеттік, билік органдарын сайлауға
қатынасуға құқықтары ... және өз ... ... ... ... жатады. Бұл іске асыру ... ... сол ... ... ... ... ... еткен әрекеттерді
жасайтын мүмкіншіліктері [1].
Заңдарымыздың дәлме – дәл, әрі бұлжытпай іске асу ... ... ... және ... ... ... орындау-міндетті түрде құқық нормаларының ұйғарымын іске
асыратын белсенді әрекет жасау арқылы ... ... ... лауазымды адамдардың, мемлекеттің және қоғамдық ұйымдардың,
олардың органдарының заңды ... ... ... ... ... ... міндеті тапсырушыға белгіленген уақытта
жүкті жеткізу, борышкердің міндеті, ... ... ... ... ... орындарға шындықты хабарлау. Бұл ... ... ... ... ... ... ... белсенді әрекеттерді орындауға тырысатындығынан көруге болады.
Міндеттілікті сақтау - заң нормаларымен тиым салынған ... ... ... Ол ... ... қоғамға мемлекетке,
жеке адамға зиян келтіретін әрекеттерді жасамау. Яғни, ... ... ... ... ... арқылы, ол нормалардың ... ... ... ... ол ... ... себебі, заңды міндеттер мұнда белгілі әрекетті жасамау арқылы іске
асырылады. Бірінші жағдайда, азаматтар әрекетке ... ... ... орындау үшін екінші жағдайда, керісінше тиым ... ... ... ... нормаларын іске асыру нысандары, тікелей іске асыру
болып табылады, себебі құқық ... ... ... ... іске асырылады. Егер, берілген нысандар толық
көлемде құқық ... ... ... ... іске
асыруға мүмкіндік бермесе, құқықты ... оның ... іске ... ... ... ... ... арнайы құқықты іске асыру
нысандары, толық жекелеп ... ... ... ...... ... өз өкілеттілігін белсенді немесе енжар
мінез –құлқымен жүзеге асыруы. Дәлірек айтсақ, субъектілердің өздеріне
берілген ... ... ... ... ... құқығын өз қалауынша
пайдалану. Мысалы, ҚР Конституциясының 30 – ... ... ... ... оқу орнында конкурстық негізде
тегін жоғары білім алуға құқығы бар», - ... ... ... ... ... ... не одан бас ... өздері шешеді.
Ешкімде оларды зорлап көндіруге ... ... ... ... тек сол ... ... ... егер жоғарыдағы
көрсетілген нысандар құқық нормаларын ... іске ... ... ... ол ... ... органдардың араласуы қажет болса ғана [2].
Құқық нормаларын ...... ... ... құқық
нормаларын іске арналған билік әрекеті және салыстырмалы ... ... ... адамдардың әрекеті.
Құқық нормаларын қолдануға сай келесі белгілері бар:
Біріншіден, құқықты қолдану ... тек қана ... бар ... ... адамдар) не мемлекет өкілеттік берген қоғамдық ұйымдар
орындайды.
Екіншіден, құқық нормаларын қолдану әрекеттері ... ... Сол ... әділ ... үшін ... әрекеті, не қылмыстық істі
жүргізетін тергеушінің әрекетін айтуға ... ... ... ... мазмұны құқық нормаларының
негізінде жекелеген құқықтық ұйғарымдардан (актылардан) көрінеді. ... ... өмір ... ... және ... адамдарға
бағытталады. Мысалы, жергілікті мәслихаттың шешімі бойынша біреуге ... ... ... ... ... қатаң түрде белгілі заң негізінде
жүргізіледі. Мұндай тәртіп әсіресе ... және ... ... ... өзінің аса маңыздылығын байқатады, себебі онда ... ... ... ете ... ... заңды істерді жан-жақты терең
қарауға мүмкіндік туғызылады.
Мынадай жағдайларда құқықты қолдану ... ... ... ... ... ... ... тек сонда қолданылады, егер
алдын ала белгіленген ... ... және ... белгілі адамда пайда
болса және олардың мемлекеттік – биліктегі әрекетінсіз іске асырылмайды.
Ондай құқықтармен ... ... ... және іске ... ... ... сай болады, құзіретті органдардың жеке адам үшін қажетті шешім
шығаруы ... ... ... ... оқу ... оқу үшін ... ... деген құқығын іске асыруға), сол жоғарғы оқу ... ... алу ... шешімі қажет, еңбекке деген құқығын іске асыру
үшін, мекеменің, ... ... ... ... ... ... ... Айтылған, сондай оқиғалардың әрқайсысы ... сол ... ... құқықтарды іске асыру туралы бұйрықтары қажет.
2.Құзіретті құқық қорғау органдарының қызметі, азаматтармен ұйымдардың
өз құқықтарын пайдалануға белгілі ... ... ... ... қажет
болады. Мысалы, азамат заң негізінде тұрғын үй ... ... ал ... ... оның сол үймен пайдалану құқығын іске асыруға кедергі жасайды. ... ... ... сот және ... ... ... шешімі бойынша үй иесінің бұзылған құқығын ... ... ... ... ... қолдану қажеттігі, ... ... ... кезде пайда болады. Мысалы, бір ұйым ... ... ... ... ... ... ... міндеттенеді, бірақ өз
міндетін орындамайды. Бұл оқиғаға байланысты құзіретті органдар (арбитраж,
сот) билікті шешім шығарады, ... ... ... ... ұйымдардың өз
міндеттерін өтеуі қамтамасыз етіледі.
4.Құқық қорғау қызметі әр ... ... ... егер құқық бұзылса
және құқық бұзушыға ... ... жаза ... белгілеу қажеттігі
туатындығына байланысты. Мысалы, әскери қызметкердің теріс ... ... ... ... ... сай жаза ... ... - бұл адамдардың белгілі бір ... ... Бұл, ... ... ... ... онда ... белгілі бір құқықтар мен міндеттері жазылып көрсетілегн барлық
мінез-құлық нормасы берілген. Мысалы, азаматтың ... ... ... келтіру құқығын реттейтін нормада өзінің бұл жөніндегі талап-арызын
сотқа жолдауға құқығы, ал оны қабылдау соттың міндеті көзделген.
Осыдан келіп, мынаны байқауға ... кез ... ... ... ... ... ... басқа адамға қатысты тәртіп болып табылады. ... ... ... сол, ол бір ... ... ... осыған қатысушылардың арасындағы қатынастарды туғызады. Бұл қатынас
құқықтық немесе заңдық делінеді. Құқық ... ... ... ... осы мінез-құлыққа қатысы бар адамдардың мүшделерінің арасындағы
құқықтық қатынастар моделін қамтиды.
Норма ... ... даму ... ... ... ... ... мәлім болғандай, әр түрлі қатынастарды
реттейтін көптеген мінез-құлық ... ... ... ... және ... ... нормалар айрықша орын алады. Техникалық
және әлеуметтік нормалар бір-бірімен ... ... ... заң және ... ... ... ... мен техникалық
нормаларды, яғни адамдардың еңбек құралдарымен және ... ... ... ... ... ... ... нормаларды
бекітеді [4].
Қазақстан Республикасында жеке және бірлескен кәсіпкерлік, коммерциялық
және сауда қызметінің дамуына байланысты өнім ... ... ... ... және ... ... қорғау туралы мәселе барған
сайын өткір сипат алуда.
Нормативтік-құқықтық актілерде көбіне не сақталуы заң жағынан міндетті
деп танылатын ... ... ... ... не ... ... Техникалық нормалардың актіде баяндалғандай күйде сақталуы осы
нормативтік акт ... ... үшін заң ... ... ... ... техника ережелері,техниканы пайдалану, суландыру
құрылғыларын салу жөніндегі нұсқамалар және т.б. ... ... ... ... ... ... ... отырып, белгілі бір
техникалық нормаларды сақтаудың неғұрлым жалпы нұсқаларын береді (ауыл
шаруашылығы ... ... ... ... ... ережелер және т.б.). мұндай нромативтік актілер техниканың даму
деңгейіне сәйкес сол кезде бар ... ... ... ... ... ... туындата отырып, сілтемелік я болмаса дербестік
сипатта болады. Бұл ... ... ... бұзу ... ... ... ... актілер заңдарды жүйелеу кезінде іс жүзінде
ескеріледі, бірақ енгізу ... ... ... өте көп ... ... заңдардың хронологиялық және жүйелік жинақтары мен ... ... біз ... ... ... ... қамтамасыз
етіліп, өзара тығыз байланыста болатындығын көрдік. Ал енді ... ... ... ... сөз ... ... сондықтан оны
қайталамауды жөн деп таптық [5].
Құқық нормалары дегеніміз ... ... не ... ... ... ... жалпыға міндетті мінез-құлық ережесінің
эталоны, үлгісі, ол, әрине, қатынастарға қатысушылардың ... ... ... Олар ... ... ... болып саналады,
өйткені онда мемлекеттің еркі ... ... ... ... – өте күрделі және сан қырлы
құбылыс. Ол өмірдегі әртүрлі жағдайлардағы мінез-құлықтың нақты ... ... дәл ... мен ... ... қабылдау, тергеу
жұмыстарын жүргізу тәртібі) қамтиды, мінез-құлықтың жалпы қағидаларын
анықтайды, тиісті ... және ... ... мен ... ... ... ... құқық субъектілері нақты іс-әрекеттерінің
қандай заңдық мәні бар екенін, мемлекетте қандай мекемелер жұмыс істейтінін
және олар қалай құрылғанын, ... бір ... ... нені ... ... өз ... ... бір дәрежеде мамандануы,
олардың бір-біріне қатысты функционалдық ... ... тән. ... ... ... бәрі тығыз байланыста бола отырып, қоғамдық қатынастарды
реттеудің қажетті құрамдас ... ... ... ... ... ... оның ... құқықтық норманың үш элементі (бөлігі) болады: диспозиция (мінез-
құлық ережесі), гипотеза және санкция (жаза, шара). ... ... ... норманың гипотезасы (жорамалы) – құқықтық норманы қолдану
(немесе қолданбау) үшін ... ... мән- ... бар екенін
көрсететін құқықтық норманың ... ... ... ... ... өмірдегі жағдаймен, белгілі адаммен, мерзіммен және
орынмен байланыстырылады. Былайша ... ... ... ... ... ... бұзақылық үшін жауапқа тартылатын адам қоғамдық тәртіп
бұзған болуы керек. Егер осындай ... жаса ... заң ... ... ... бір ғана мән-жай көрсетіліп, сол жағдайда құқықтық
норма қолданылатын болса, оны жай ... ... ... егер бала
туғанда ата-анасы Қазақстан Республикасының азаматы болса, бала ... ... ... ... ... Егер ... ... үшін екі, оданда көп мән-жай қажет болса, ондай гипотезаны күрделі
гипотеза дейді. Егер құқықтықнорманың ... ... ... ... ... оны ... гипотеза дейді.
Құқықтық норманың диспозициясы – құқықтық қатынастарға қатысушылардың
мінез-құлқы қандай болуы керек ... ... ... ... ...... норманың ұйытқысы, мазмұны, өзегі. Бірақ құқықтық норма
тек қана диспозициядан тұрмайды. Гипотеза ... ... ... ... ... ... атқара алады. Диспозиция – мінез-
құлықтың үлгісі. Диспозиция үш түрлі болады: [6]
а)жай диспозиция, егер ... ... ... ... ...... барлық мәнді белгілері
анықталса;
в) сілтемелі диспозиция – егер құқықтың норма диспозициясы анықталған
басқа құқықтық нормаға ... ... ... ...... норманың диспозициясы бұзылған
жағдайда қолданылатын жағымсыз шараны көрсететін құқықтық норманың бөлшегі.
Санкцияда мемлекеттік ... ... ... ... ... б) ... в) ... (басқада нормативтік құқықтық актілер) – нормативтік акт болып
саналады. Оның құрлымы ерекше. Заң баптардан тұрады. Бір ... бір ... ... ... ... ... Ал заңның бабы бір немесе ... ... ... ... Егер ... ... бір норма болмаса,
бап пен норма сәйкес келкді. Бапта екі норма да ... ... ... әрине,
баптың мазмұны норманың мазмұнынан кең ... ... ... ... ... екі ... нормадан тұрады.
Құқық нормасының құрылымы
1.Әркім Қазақстан Республикасы Конституциясын және заңдарын сақтауға,
басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын, ... мен ... ... ... ... ... құрметтеуге міндетті,
кейде бір құқықтық норма бірнеше баптан тұруы мүмкін.
Заңның бабында кейде норманың тек бір ... ғана ... ал ... тағы ... үшінші баптардан немесе басқа номативтік актілерден
іздеуге тура ... ... ... ... ... бабынан ажыратудың
қажеттілігі туындайды. Мұның өзі сірә нормативтік актінің бір ... ... үш және ... көп ... ... болады. Кейбір актілер,
мысалы, құқықтық басқа ... ... ... ... білдіруге
маманданған болып келеді [7].
Егер де құқық нормасының ... ... ... ... онда ол ... ... ... орындай алмайды.
Сондықтан да нормаларды жасағанда заң шығарушы оның ... ... ... алу қажет немесе оған тиісті сілтеме жасау жөн. Ал ол ... ... ... істерін заң жөнімен сауатты құру үшін норма элементтерінің
барлық байланыстарын ескеру тиіс.
Құқық нормасы құқықтық басқалай да көріністерінен өзінің ... ... ... ... ерекшеленеді. Құқық нормасы, оның
ішінде бәрінен бұрын жеке-дара ұйғарымнан ерекшеленеді. Жеке-дара ... ... және бір рет қана ... ... ... дәлме-дәл белгілі бір оқиғаны ғана, жалғыз бір жолғы әрекетке ғана,
нақты, дерегі белгілі бір адамға арналады. ... ... алып ... ... құқықтың жалпы принциптерінен ерекшеленедіқұқық принцептері
нормативтік сипата болса да, ... өзін ... ... ... ... ... ... қажет етеді, гипотеза мен санкцияға тікелей шықпайды.
Онсыз ... ... ... көз алдымызға елестетудің өзі қиын.
Қандай норма болмасын оның қайсы түрге жататынын айқындап, ... ... ... ... ... түсіну толығынан алғанда не үшін
қажет болатынын анықтау, реттеушілік ... ... ... ... алу ... ... Заң нормаларын жіктеуге оларды
реттеуші және қорғаушы (сақтаушы) деп бөлу ... ең ... ... Белгілі бір шамада мұның өзі де шартты ғана. Олай болатын ... ... ... еркі мен ... ... ... ете отырып, оның
мінезін, жүріс- тұрыстарын реттейді. Соның ... ... ... жүріс-
тұрыстары тікелей реттеленетін тәрізді. ... ... заң ... және ... ... қорғаудан басқалай да, мәжбүрлеу
шараларын белгілейді. Олардың қолданудың тәртіптік ... ... ... адамдардың мінездерінің, жүріс-тұрыстарының реттелуі
жаналамай түрде ... ... ... ... ... ... ... мен оның қай салаға жататынғына байланысты ... ... ... ... ... ... әкімшілік құқық қорғау
нормалары деп, қылмыстық құқық қорғау ... деп ... ... ... ... ... негізінен алғанда қоғамдық қатынастары
сақтап, қорғауға маманданған болып келеді.
Реттеу нормалары міндеттеу, ... салу және ... ... ... Жалпы алғанда осы бөлініп көрсетілген ... ... да ... ... ... құрылу мүмкін. Ал кейбір
нормалар табиғи түрде өздері әртүрлі сипаттарды біріктіріп тұрады. Мысалы,
белгілі бір ... ... істі ... тергеушінің әрі құқығы әрі
міндеті болып табылады. Сонымен бірге, кейбір нормаларда алдындағы қатарға
жеке адамның ... ғана ... Ал ... ... ... ... ... бір нормаларда белгілі мінез, жүріс-тұрыстарға тыйым салуға ерекше
назар аударылады.
Міндеттеу және ... салу ... ... ... ... өктем
болып келеді. Яғни ережеден ешбір ауытқымайтын, сөссіз ... ... ... ... ... ... жиі ... диспозитивтік
санаттағы нормаға жатады, былайша ... ... күші ... мінезі, жүріс-тұрысы оның серіктесінің (әріптесінің) келісімімен
өзгертілуі мүмкін екенін білдіреді. Осы тәрізді негіздерге сүйене ... ... да ... ... ... бір ... ... басты нұсқасынан ауытқуға мүмкіндік жасайды. Сөйтіп
бұл жағдайда негізгі емес, яғни ... ... ... ... ... ... нормалар деп аталатындар бірнеше мінез, ... ... ғана ... ... ... деп кеңес береді.
Егер де норма ережені қалыптастыруда оның әрекет етуі санкциясын
мейлінше толық ... ... әрі ... ... ... бір ... немесе анықтап, айқындай түсуге жол ... ... онда ол ... ... норма делінеді. Керісінше айқындылығы
салыстырмалы нормаларда нұсқаулар болмайды және ... ... ... ... ... да теріске шығармайды. Мұндай
нормалар өз кезінде ситуациялық және ... деп ... ... адресатының (арналған тағайынының) қалауын өзінің білімінше
істеуді немесе істемеуді жағдайға қарап шешуіне мүмкіндік ... Егер ... ... ... оның ... етуі ... ... толық
түрде жасап, әрі қарайғы қолданыстарда қандай бір жаңаша нұсқауларға немесе
анықтап, айқындай түсуге жол ... ... ... онда ол
абсолюттік айқын норма делінеді. ... ... ... ... ... және нақты жағдайларға байланысты ... ... да ... ... ... ... өз ... және баламалық деп жіктеледі. Бұлардың алғашқылары ... ... ... ... ... істеуді немесе істемеуді
жағдайға қарап шешуіне мүмкіндік береді. Ал ... ... ... ... ... ... береді.
Нормалардың негізгі және туынды; тұрақты және ... ... ... ... ... топқа мадақ нормалары жатады. Бұл нормалар адамдардың ... ... ... ... дәм ... ... мен қорғау (сақтау) нормаларының арасынан мамандандырыл-ғандарын
бөліп арнайы қарастыруға болады. Бұларға
1)анықтамалық- ... яғни ... ... ... ... ... ... белгілі-нышандары мен анықтамалар
келтіріледі.
2) қағидаттық (принцепті білдіретін) нормалар, оперативтік (жеделдікті
білдіретін) нормалар актілердің ... ... ... Олардың күшін
жанама болған қатынастарға және т.с.с. коллизиялық нормалар - нормалардағы
қайшылықтарды шешуге мүмкіндік ... ... ... ... МЕН ... ... Қазақстан Республикасының құқықтық нормалары
Қазақстан тәуелсіздікке қолы жетіп, егеменді мемлекет құру кезінде
құқықтың даму ... ... ... жағдайда нормативтік актілердің
дамуын жан-жақты зерттеп жақсы түсінуге толық мүмкіншшік бар.
Құқық пен мемлекет қоғамның ... ... даму ... жеке
және заңды тұлғалардың қарым-қатынастарын реттеп-басқару үшін өмірге келді.
Бұл-объективтік ... ... ... ... ... үш бағытта
дамиды. Біздің Қазақстан Республика-сының құқығы да осы үш ... ... ... келіп, қалыптасқан қатынастарды реттеп-басқару
үшін құқықтық нормалар қабылданып, кызмет жасауда;
-қоғамның объективтік даму процесінің болашағын болжап, ... үшін ... ... ... ... ... дәуірін ғылыми тұрғыдан зерттеп заңды тәжірибелік
қорытындылар жасап құкықтық нормалардың сапасын жақсарту.
Сонымен, ... ... ... экономикалық-әлеуметтік
қажеттіліктері арқылы өмірге келіп құқықты қалыптастырады. ... ... ... даму ... ... ... бірге адамдардың және заңды тұлғалардың қарым-қатынастарын да
реттеп-басқарып отырады.
Осы процесте халықтық ... ... ... ... жақсы дұрыс түсінуін - ... ... ... Ал ... ... ... актілер арқылы реттеп-басқаруды
-субъективтік құқық дейді.
Бұл екі процестің арасында тығыз ... ... ... іс-
әрскетіндс бірлестік болады, бұларсыз объективтік және субъективтік процесс
дұрыс, жақсы дамымайды. Сондықтан, мемлекет бұл процестің біржақты ... ... ... ... ... ... құқықтарының заңды түрде болуы;
-ол құқықтарды іске асыруға, пайдалануға мүмкіншіліктің болуы;
-субъектілердің бостандығын, құкықтарының ... ... ... ... ... ... құқығының объективтік және субъективтік
қалыптасу жолдары ... Бұл ... ... ... ... де ... даму ... де, нысаны да ұқсас деуге болады. Тек ... бар. ... ... ... ... ... ... діни нормалардың тәжірибесін және прецеденттік нормаларды өте аз
пайдаланады. Дамыған елдердің демок-ратияны ... ... өте ... ... Рес-публикасының құкық нысанының түрлері: [10]
-құқықтық әдет-ғұрып, салт-дәстүр;
-құқықтық прецедент;
-нормативтік шарттар;
-нормативтік ... ... ... ... актілерінің түрлері, жүйелері
Конституцияда толығымен көрсетілген. Мемлекеттік органдар, қоғамдық ұйымдар
мен бірлестіктер, ... ... ... ... ... ... сәйксс нормативтік актілер шығарады. Олар Конституцияға
нұқсан келтірмеуге міндетті. Конституцияның талаптарының дұрыс ... ... мен ... ... бақылап отырады.
Республика Конституциясында көрсетілген жағдайда Президент заң күші бар
және жай жарлықтар шығарады. ... ... ... мен ... ... негізінде және оларды орындау үшін
шығарылады. ... ... ... ... ... ... ... ететін
Президенттің конституциялық өкілеттігі жүзеге асырылады.
Коиституцияда және өкімет ... ... ... ... ... ... ... барлық тар-
мағының үйлесімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету мәселелері шешіледі:
Парламенттің заңды міндетіне кірмейтін, сондай-ақ үкімет пен ... ... ... заңда көрсетілген міндеттеріне жатпайтын
мәселелерді құқықтық жүйелендіру жүзеге асырады.
Республиканың экономикалық және саяси-әлеуметтік дамуы
жөніндегі стратегиялық мәселелер бойынша ... ... ... ... ... ... ... міндетті күші бар Республиканың зандары, оның ішінде Парламенттің
Конституциялық және заңдарды ... ... ... ... ... қаулылары түрінде заң актілерін қабылдайды,
Парламент, өз құзыретіндегі ... ... ... дара ... ... пен ... өз ... мәселелер бойынша үндеулер,
декларациялар, мәлімдемелер жәме заңдық сипаты болмайтын өзге де актілер
қабылдауға ... ... заң ... және ... актілерді
палаталар бірлесксн отырыстарында қабылдаган кезде дауыс беру Палаталар
бойынша бөлек жүргізіледі.
Үкімет ... - ... және ... ... ... және соларды орындау үшін шығарылатын үкіметінің нормативтік
актілері және жеке ... ... ... ... ... ... ... қабылданады, оған Прсмьер-министр қол қояды. Премьер-мимистр өз
құзыреті бойынша жеке ... ... ... ... және ... ... ... бүкіл аумағьтнда міндетті күші
болады. Үкімет қаулыла-рының күшін Республика Президенті мен Үкіметтің өзі,
ал ... ... ... ... ... ... жоя ... [11].
Жоғарғы сот актілері - Республика сот билігінің жоғарғы органы-ның заңы
нысанда еркін ... Бұл ... ... ... ... ... ... мен өзге де актілері. Сот практикасының мәселелері
бойынша соттарға түсінік беретін ... ... ... сот ... ... хақысы бар.
Министрлік - ведомстволар өз құзыреті бойынша бұйрық, нұсқау береді.
Өздерінің жүйесінде бұл ... заң күші ... ... ... бақылап отырады.
Жергілікті мемлекеттік басқару органдарының актілері Әкімшіліктер,
Мәслихаттар өз ... ... ... ... ал ... ... аймағында орындалуға міндетті шешімдер мен
өкімдер қабылдайды. Конституцияға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... көздейтін шешімдерінің жобалары
әкімнің оң қорытындысы болған ... ғана ... ... ... ... ... ... құқықтық актілердің баптарындағы
көрініс табуы
Нормативті – ... акт – ... ... негізгі
деректерінің бірі. Онда көптеген жеке адам туралы маңызды көзқарастар оның
мүдделері, ... ... ... ... ... ... ( ... дәстүрлер, соттық және әкімшілік
прецеденттер) жалпы реттеушілік ... ие ... Олар ... не ... қатынастарды реттеудегі толықтырушы рольдерінде
болады.
Нормативтік – құқықтық актілерде көпшіліктердің және жеке ... ... ... ... бекітіледі және олардың нақтылы
экономикалық, әлеуметтік, ұлттық осы тарихи кезендердегі ... ... ... заң ... ... деректерін құқық ... ... ... ... ... әдет – ғұрыпта,
прецедентте, сот ісінде көрінуі, казуистік, не барлық ... ... ... Бұл ... біртіндеп жеке оқиғаның қайталануының
мөлшеріне сай, белгілі тәртіп жолын пайдалануына ... ... ... ... ... ... жалпы және жеткілікті
түрдегі белгілі көрінуді, іске асыра алмайды.
Қоғам өмірінің дамуымен, ... ... ... міндетті
бағыттар қоғамдық прогресстің тежеуіне айналды.
Жалпылама нормативті реттеуге көшу ... ... іске ... ... реттеу, қоғам өміріндегі тек ... ... ... ... ... болды. Жеке мүліктің ... ... көп ... ... ... құқығымен сот жұмысының
ықпалдарында болды. Уақыт ... ... ...... ... қоғам өмірінің басқа аяларын бағындыра отырып, кеңейе ... ... ... ... ең ... ... нысанға айналды.
Басқа құқықтық деректерден ... ... ... ... ... ... бар: ... актілер құзіреті бар ... ... ... ... не ... бүкілхалықтық ерік
білдіру арқылы (референдуммен) ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге оларды жетілдіріп
ескерген құқық нормаларының пайдалануын ... ... ... ......... актілерді дайындауға
және жетілдіруге арналған қызмет. Оның негізгі екі түрі бар: ... ... және ... ... ... ... ... шығармашылық – референдум өткізу кезінде ... яғни ... ... ... билікпен ұсынылған
нормативті-құқықтық актілер қабылданады не қабылданбайды.
Мемлекеттік құқықтық шығармашылық заңмен белгіленген ... сай, ... ... не ... ... Оған ... рұқсат (санкция)
берген қоғамдық ұйымдардың нормаларды шығару туралы, шығармашылық жұмыстары
жатады. Мұнда, қоғамдық ұйымдардың шығаратын ... ... ... ... бар ... айналады [13].
2.Нормативтік құқықтық актілерде тек құқық нормалары болады, яғни,
жалпы ... ... ... ие ... ...... актілерде жекелеген құқықтық актілерден айыра білу
қажет. жеке құқықтық актілер өз әрекеттерін ... ... ... ... ... ... Ол ... рет пайдалануға арналған,
яғни жекелеген адамдарға арналып, белгілі құқықты не міндетті ... ... өз ... ... ... ... адам әлеуметтік
қамтамассыз ету органымен пенсия тағайындау, соттың ... ... ... ... қарызын қайтарттыру ).
Жекелеген құқықтық актілер, жалпы құқықтық нормалардың ұйғарымын ... ... және ... ... Олар ... ... ... оларды қамтамасыз ету құзіреті бар мемле-кеттік органдар ... ... ... ... дегенмен, олар құқықтық
деректерге жатпайды себебі, құқық ... ... жоқ. ... ... олардың ұйғарым-дары жекелеген адамдарға және
нақтылы өмір жағдайларына арналған.
3. Нормативті-құқықтық ... ... ... не болмаса,
біздің құқықтық біліміздің деректерінен айыра білу қажет. біз ... ... ... ... ... жинағынан, тарихи құқықтық
ескерткіштерден, професионал заңгерлердің еңбегінен аламыз. Бұның барлығы
құқық нормалары ... ... ... ... ... ... деректеріне жатпайды.
4.Нормативті-құқықтық актілер ресми түрде мемлекеттік құжат ретінде
дайындалады, олардың міндетті ... ... ... ... аты
(заң, жарлық, қаулы), қабылдаған органның аты(парламент, президент, үкімет,
жергілікті билік органдары).
5.Нормативті актілерде ... ... ... құрылымдарына
байланысты бірігеді:тарау, бөлім, бап (мысалы, азаматтық ... ... ... ... ... ... бап ... жедел түрде
орындау)
Сонымен, нормативті-құқықтық акт құқықтық шығармашылықтың ресми актісі,
онда құқықтық норма бар.
Қорытынды
Құқық – күрделі ... ... ... ...... ... ... сақтау, қорғау. Құқық жалпыға бірдей міндетті
мемлекет қамтамасыз ететін нормалардың жиынтығы.
Ал ... ... ... ... бір ғана ... қағидасы. Мысалы,
құқықты үй деп санасақ, онда құқықтық норма осы үйдің бір ... ... ... - ... ... қамтамасыз еткен, қоғамдық
қатынастарға араласып түсушілердің құқықтары мен міндеттерін туындататын,
олардың әрекеттерін ... ... ... өлшем есебінде реттей алатын
жалпыға бірдей міндетті ереже, норма.
Құқықтық норма – ... ... ... ... ... ... ... Осыдан құқықтық норма жария айқындылық, нақтылық мәнге
ие болады. Оның өзі заңмен көзделген ... ... ... ... ... ... норманың үш элементі (бөлігі) болады: диспозиция (мінез-
құлық ережесі), гипотеза және санкция (жаза, шара).
Құқықтық норманың ... ...... норманы қолдану
(немесе қолданбау) үшін қажетті ... ... бар ... ... ... ... Гипотезаның көмегімен мінез-құлықтың
қиялдағы нұсқасы өмірдегі жағдаймен, белгілі адаммен, мерзіммен және
орынмен ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, бұзақылық үшін жауапқа тартылатын адам қоғамдық тәртіп
бұзған ... ... Егер ... іс-әрекет жасаса ғана, заң бұзушы жауапқа
тартылады.
Егер гипотезада бір ғана мән-жай көрсетіліп, сол жағдайда ... ... ... оны жай гипотеза дейді. Мысалы, егер бала туғанда
ата-анасы ... ... ... ... саналады. Егер құқықтық
норманы қолдану үшін екі, одан да көп ... ... ... ... ... ... ... құқықтық норманың қолданылуы бірнеше мән-жайдың ... ... оны ... ... ... ... ... даму барысында қалыптасқан мінез-құлық
ережесі. Адамзат, ... ... ... әр түрлі қатынастарды
реттейтін көптеген мінез-құлық ережелерін ... ... ... және ... ... ... айрықша орын алады. Техникалық
және әлеуметтік нормалар бір-бірімен өзара байланыста болады.
Құқық нормалары дегеніміз ... ... не ... ... бұзушылықтан қорғайтын жалпыға міндетті мінез-құлық ... ... ол, ... қатынастарға қатысушылардың құқықтары мен
міндеттерін реттейді. Олар тәртіпті ... ... ... ... онда мемлекеттің еркі айқындалады.
Құқықтық норманың үш элементі (бөлігі) болады: диспозиция (мінез-құлық
ережесі), гипотеза және ... ... ... ... ...... қатынастарға қатысушылардың
мінез-құлқы қандай болуы керек екенін анықтайтын құқықтық норманың бөлшегі.
Диспозия – ... ... ... ... өзегі. Бірақ құқықтық норма
тек қана диспозициядан тұрмайды. ... ... ... ... ... ... қызметін атқара алады. Диспозиция – мінез-
құлықтың үлгісі. а)жай диспозиция, егер мінез-құлықтың мазмұны ашылмаса; б)
бейнеленген диспозиция – ... ... ... ... анықталса;
в) сілтемелі диспозиция – егер құқықтың норма диспозициясы ... ... ... ... нұсқаса.
Құқықтық норманың гипотезасы (жорамалы) – құқықтық норманы ... ... үшін ... өмірдегі мән- жайлардың бар ... ... ... ... ... көмегімен мінез-құлықтың
қиялдағы нұсқасы өмірдегі жағдаймен, белгілі адаммен, мерзіммен ... ... ... ...... ... диспозициясы бұзылған
жағдайда қолданылатын жағымсыз шараны көрсететін құқықтық норманың ... ... ... ... қолдамайтынын
көрсетеді. Санкция түрлері: а) абсолютті-анық, б) баламалы, в)салыстырмалы.
Нормативтік – құқықтық актілерде ... және жеке ... ... ... ... ... және олардың нақтылы
экономикалық, әлеуметтік, ұлттық осы тарихи кезендердегі халықаралық
жағдайларға ... ... ... ТІЗІМІ
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995ж
2. Қазақстан Республиксының «Нормативтік құқықтық актілер жайындағы» заң
1998ж. өзгерістер мен толықтырулар 2001ж. және 2002ж.
3.Ағдарбеков Т. ... және ... ... ... ... ... 2002. – 320 б
4.Азаров Н. И. Теория государства и ... ... и ... ... ... – М ... А.Б. ... права и государства. - 2005
6.Жоламанов ХХ:, Тауекеев А.Н., ... А.К. ... және ...... 1998г
7.Лазарев В.В Теория государства и права М,2002г.
8.Мемлекет және құқық негіздері:Оқулық. Құраст. Е.Баянов. –Алматы: Жеті
жарғы, 2001 –624б.
9.Малько В.А ... в ... ... аспект. Поощрение как
правовое средство правоведение ... ... и ... Курс ... ... ... Н.И. ... А.В.450 стр
11.Табанов С.А. Құқық теориясы мен сот ... ... ... ... ЖШС ... С.А. ... ... негіздері. Оқулық. – Алматы:Жеті
жарғы, 2006 – 464 б.
13.Теория государства и права ... В.М. ... и ... – М., ... ... ... максимумға дейінгі
Сілтеме
Салыстырмалы белгілі
Абсолютті - белгілі
Тізімдеу
белгілі
Қарапайым
Гипотеза
Диспозиция
Салыстырмалы белгілі
Санкция
альтернативті
Гипотезеге, диспозицияға санкцияға тән белгілер
Диспозиция
Санкция
Құқық нормаларының құрамы
Гипотеза

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құқықтық нормалардың түсінігі, элементтері және белгілері14 бет
SA 8000:2001 "Қоғамдық жауапкершілік" стандарты4 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Жалпы білім беретін мектеп оқушылардың оқу-зерттеушілік іс - әрекетін қалыптастырудың теориялық негіздері44 бет
Жеңіл салмақты айғырларды азықтандыру35 бет
Нарықтық экономикадағы қаржының өзекті проблемалары13 бет
Темір жол көлігін техникалық пайдалану қағидалары54 бет
Тұжырымдар алгебрасы41 бет
Физика – техниканың іргетасын қалаушы білімнің бірі103 бет
Қасым хан, Есім хан, Тәуке хан, жеті жарғы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь