Атаулы сөйлем

Жоспар:

I. Кіріспе

1. Атаулы сөйлем. Оның өзіндік ерекшеліктері.

II. Негізгі бөлім

2.1. Қазақ тілі грамматикасы оқулығы бойынша атаулы сөйлемнің жасалуы.

2.2. Р.Әмірдің пікірі бойынша атаулы сөйлемнің жасалу жолдары.

III. Қорытынды

3. Атаулы сөйлемдерді қолданудағы басқа да ғалымдардың пікірлері.

IV. Қосымша

4. Тақырыпқа сай тесттік тапсырма.
Құрылысы жағынан тұрлаулы мүшеге талданбайтын, мағынасы жағынан оқиғаны, құбылысты, болмысты тек атап қана көрсетіп, ол туралы баяндамайтын, өзіне тән айырым интонациясы бар жай сөйлемнің түрін атаулы сөйлем дейміз.[1; 131-б.] Мысалы, Шілде. Жұма күні. Бүгін патша мұрагері келетін күн.Бұл анықтама қазақ тіл білімінде атаулы сөйлемге берілген басты сипаттама болып табылады.
Ғалым С.Аманжоловтың пікірінше атаулы сөйлем шығу тегі, яғни генетикасы жағынан алғаш пайда болған сөйлемдер қатарына жатады. Сол себепті де бұл сөйлем мифологиялық объектің көрінісі болып табылады. Сөйлемдер эволюциясының нәтижесінде, сондай-ақ сөйлем мүшелері айқындалып, көбейе бастаған кезде де бір-бірінен ажырамаған. Бұны біз бірінші ерекшелік деп танып отырмыз.
Ал екінші ерекшелігі атаулы сөйлем басқа да жай сөйлемдермен салыстырғанда ешқайсысына ұқсамайды. Нақтырақ айтсақ, оның мағыналық, әрі құрылыстық жақтары өзгешелеу. Мәселен:
а) аталған сөйлем тұрлаулы мүшелерге талданбайды, яғни сөйлемге тірек мүше болатын сөзді бастауыш я баяндауыш деп дөп басып айтуға келмейді. Дегенмен атау септігінде тұрып, зат есімнен болса, онда сөзді бастауыш ыңғайындағы тұрлаулы мүше дегендей пікірлер де жоқ емес. Себебі ол тек сыртқы формасына қатысты айтылып жүр.
ә) ең бастысы баяндау қасиеті болмайды. Солай бола тұрса да, сөйлемге сәйкес белгілері жетерлік. Олар:
• интонация,
• оқиғаның,
• құбылыстың шындыққа, шаққа қатыстығы.
Үшінші ерекшелігі атаулы сөйлем болу үшін мынадай шарттар бар:
• Сөздің не сөз тіркесінің сөз болып отырған оқиғаға, шындық болмысқа қатысы болуы керек;
• Өзінен кейінгі атаулы емес сөйлеммен сабақтас болуы керек;
• Бір негізді сөйлем болуы тиіс;
• Арнаулы коммуникативтік мақсаты болуы шарт.
Негізгі сөз бен көмекші сөздің байланысынан туған сөйлемде, бір сөзден тұратын атаулы сөйлемге қарағанда ой күрделірек болады. Ал сөз тіркесі арқылы жасалған сөйлемде бейнелік әсер күшті болады. Бұл төртінші ерекшелігі. Мысалы:
Наурыз.
Наурыз айы.
Наурыз айының басы.
Наурыз айының мерекеге толы бас кезі.
Бесінші ерекшелігі атаулы сөйлемнің бір негізді болып келуі. Бұл сөйлемдер арасында сирек құбылыс, өйткені басқа сөйлемдер көбінесе екі негізді болып келеді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1. С.Аманжолов «Қазақ әдеби тілі синтаксисінің қысқаша курсы». – Алматы, «Санат», 1994 жыл.

2. «Қазақ тілінің грамматикасы» 2-том, синтаксис. – Алматы, Тіл білімі институты, 1967 жыл.

3. Р.Әмір, Ж.Әмірова «Жай сөйлем синтаксисі». – Алматы, ҚазҰТУ, 2003 жыл.

4. Ж.Ибраимова «Қазақ тіліндегі мүшеленбейтін сөйлемдер», автореферат. – Қарағанды, 2008 жыл.

5. «Қазақ тілі» энциклопедиясы, бас редакторы - Ә.Қайдар. – Алматы , «IDK-TIPO» редакциялық-баспа орталығы, 1998 жыл.

6. Т.Сайрамбаев. Б.Сағындықұлы «Синтаксис мәселері». – Алматы, «Қазақ университеті», 2008 жыл.
        
        Жоспар:
I. Кіріспе
1. Атаулы сөйлем. Оның өзіндік ерекшеліктері.
II. Негізгі бөлім
2.1. Қазақ тілі грамматикасы оқулығы бойынша атаулы ... ... ... ... ... ... ... жасалу жолдары.
III. Қорытынды
3. Атаулы сөйлемдерді қолданудағы басқа да ғалымдардың пікірлері.
IV. Қосымша
4. Тақырыпқа сай ... ... ... ... Оның ... ... ... тұрлаулы мүшеге талданбайтын, мағынасы жағынан оқиғаны,
құбылысты, болмысты тек атап қана көрсетіп, ол туралы баяндамайтын, ... ... ... бар жай ... түрін атаулы сөйлем дейміз.[1; 131-
б.] Мысалы, Шілде. Жұма күні. Бүгін ... ... ... ... анықтама
қазақ тіл білімінде атаулы сөйлемге берілген басты сипаттама болып
табылады.
Ғалым С.Аманжоловтың пікірінше атаулы сөйлем шығу тегі, яғни генетикасы
жағынан ... ... ... ... қатарына жатады. Сол себепті де бұл
сөйлем мифологиялық объектің көрінісі болып табылады. Сөйлемдер
эволюциясының ... ... ... ... айқындалып, көбейе
бастаған кезде де бір-бірінен ажырамаған. Бұны біз бірінші ерекшелік деп
танып отырмыз.
Ал екінші ерекшелігі ... ... ... да жай сөйлемдермен
салыстырғанда ешқайсысына ұқсамайды. Нақтырақ айтсақ, оның ... ... ... ... ... ... сөйлем тұрлаулы мүшелерге талданбайды, яғни сөйлемге тірек мүше
болатын сөзді бастауыш я баяндауыш деп дөп басып ... ... ... ... ... зат ... ... онда сөзді бастауыш ыңғайындағы
тұрлаулы мүше дегендей пікірлер де жоқ емес. Себебі ол тек сыртқы ... ... ... ең ... ... ... ... Солай бола тұрса да, сөйлемге
сәйкес белгілері жетерлік. Олар:
• интонация,
• оқиғаның,
• құбылыстың шындыққа, шаққа қатыстығы.
Үшінші ... ... ... болу үшін ... ... бар:
• Сөздің не сөз тіркесінің сөз болып отырған оқиғаға, шындық болмысқа
қатысы болуы керек;
• Өзінен кейінгі атаулы емес сөйлеммен ... ... ... Бір ... ... болуы тиіс;
• Арнаулы коммуникативтік мақсаты болуы шарт.
Негізгі сөз бен көмекші сөздің ... ... ... бір сөзден
тұратын атаулы сөйлемге қарағанда ой күрделірек болады. Ал сөз тіркесі
арқылы жасалған сөйлемде бейнелік әсер күшті болады. Бұл ... ... ... айының басы.
Наурыз айының мерекеге толы бас кезі.
Бесінші ерекшелігі атаулы сөйлемнің бір негізді болып келуі. Бұл
сөйлемдер ... ... ... өйткені басқа сөйлемдер көбінесе екі
негізді болып келеді.
2.1. ... тілі ... ... ... ... сөйлемнің жасалуы.
Жалпы атаулы сөйлемнің жасалуы жайлы сөз қозғалғанда, оның тірек ... ... ... жөн. Сол ... де ... ... ұйтқы сөз қай
сөз табынан болатындығын анықтау керек.
1. Атаулы сөйлемге тірек мүше ... сөз ... зат ... жасалады.
Дегенмен кез-келген атау тұлғалы зат есімдер аталған құрылым құра алмайды.
Мекен, мезгіл, табиғат болмысы, бұйым атаулары атаулы сөйлем ... ... ... ... ... Видеозал. Толқыған көңіл. Мүминдер.
Бұл мысалдар арқылы конкретті зат атаулары қолданылатынын көре аламыз.
2. Атаулы сөйлемнің арқау сөзі матаса байланысқан сөздермен ... ... де ... Бұл ... ... ... бөлшегі ғана
көрсетіледі. Мысалы: Май айы. Таң алды. Ауыл Нұра бойында. Осы ... ... ... ... ... бір ... жуық шамасын ғана
білдіреді.
3. «Бір» деген белгісіздік есімдігінен де, матасу арқылы атаулы сөйлем
жасалады. Мысалы: мамыр айы еді. Күн әлі жылына қоймаған ... ... ... ... сөйлем мезгіл мәнді үстеуден, шылаулы сөз тіркесінен ... деп [2; ... ... ... келтірген: Қыстыгүні.
Сақылдаған сары аяз. Бес төсектің иелері бәріміз де қазір үйдеміз.
Сонымен, атаулы сөйлемнің жасалу ... ... ... ... ... ... ... грамматиканы баса назарда
ұстауымыз керек. Дегенмен аталған жасалу жолдарынан басқа да жасалу жолы
бар ... ... да ... ... пікірі бойынша атаулы сөйлемнің жасалу жолдары.
Р.Әміров: «Атаулы сөйлемдерді біз ... ... ... ... ... ... дей келе [3; 98-б.], ... былай бөледі:
1. негізгі мүшесі атау тұлғалы зат есімнен болған атаулы ... ... ... сын ... ... ... ... негізгі мүшесі –ған, -ген, -тын, -тін тұлғалы есімшеден болған атаулы
сөйлем;
4. негізгі мүшесі тұйық етістіктен болған атаулы сөйлем;
5. негізгі мүшесі ... ... ... (зат, сын ... есімше, тұйық
етістік) болған атаулы сөйлем.
Бұлай бөлуінің бірден-бір себебі сөйлемдердің құрамында атау негізінде
жұмсалған тірек мүше ... ... ... ... ... ... заңдылыққа сүйенген. Сондай-ақ бас мүше ретінде қолданған сөзбен қатар
тұрып, бірақ тірек мүшеге бағыныңқылық қатынаста тұратын сөздер де
қолданылады. Мысалы, Жаздың ... ... ... ... ... жасалу жолдарын саралайтын болсақ, кез-келгені
белгілі бір мағынаға ие. Мәселен атау ... зат ... ... сөйлем
өн бойында оқиғаны, бейнені қысқа, панорамды етіп хабарлауды мақсат етеді.
Мысалы, Соғыс басталар жыл, нағыз қызыл балақ бозбаламыз.
Сонымен қатар ... ... ... атау үшін ... Мысалы,
Шіркін, осы ауылдың жастары-ай! Ойын-сауық десе жанып кетеді (С.Мұрат).
Ал тірек мүшесі сын есімнен ... ... ... субъектіге тән
сын, сапаны эмоция арқылы білдіру үшін қолданылады. Олардың жасалу жолын
ішінара ... ... ... ... Негізгі мүшедегі сын есім тәуелдік формада жұмсалып, оның субъектілі
мағыналы сөзбен, нақтырақ ... ілік ... ... ... байланысуы үшін қолданылады. Мысалы, Менің оқығаным-ай!
Сенің келгішің-ай!
• Негізгі мүшесі –ғыр, -гір, -қыр, -кір жұрнағы арқылы ... ... ... Қыз ... кеткір. Көзі жаңа ашылса да, жылтырға
құмар. Бұндай сөйлемдер тілеу, сөгіс мәнді ... ... ... орынды ескертеді. Себебі Р.Әміров атаулы сөйлемдерді жұмсалуына
қарай үш ... ... ... мағыналы (Түн. Шалқығаны-ай);
2. эмоциялы мағыналы (Келуін!);
3. тілеу, сөгіс мәнді (Өркенің өскір, алтыным! Желкең қиылғыр!)
Іс-әрекет жайлы пікірді эмоциямен білдіру қажеттігінен ... ... ... жолдары:
• Тірек мүшесі –ған, -ген, -тын, -тін тұлғалы есімшеден болған
атаулы сөйлемдер эмоциямен байланысты. ... Күні бойы ... ... Жай ... гой, ... ... ... Дәл сондай мақсатта тұйық етістіктен де болады. Мысалы,
Бастықсымақтың менменсіп кетуі-ай!
• Зат есім, сын ... ... ... ... ... ... Мысалы, Мына жердің тауын-ай! Жүктің ауырын! Мүләйімсуін!
Балаларға қорған болып, кісімсіп тұрғанын (М.Әуезов).
Жоғарыда аталған материалдарды саралай келе, ғалымдар ... ... тағы бір түрі – ... ... ... мен тәуелді тұлғадағы сөз арқылы көрінетін генитив сөйлемдер» ... ... ... бұл ... әлі де өз орнына ие бола алмай
жүр. Мысалы: ... ... ... ... ... Ж.Ибраимова «Қазақ тіліндегі мүшеленбейтін сөйлемдер» атты
авторефератында Р.Әмірдің «Сөйлемдер ылғи бастауыш-баяндауышты қатынасты
құрамнан құрала бермейді. Тілімізде бұлардан грамматикалық ерекшелігі ... ... деп ... ... ... ... мен мысалдарын
келтіреді (Жаздың ыстығы-ай! Күтпеген жерден жолығуы-ай!). Осы ретте ... ... ... білдіріп, генитив сөйлемде субъект-предикаттық
қатынас болса, ол неге атаулы сөйлем болатындығын зерттейді. Мәселен, «Күні
бойы сарылып үйде отырғаны! Жүгіріп зорға ... ... ... ... ... пен оның ... ... сондай-ақ,
екіқұрамды сөйлеммен ақпараттық тұрғыдан тең түсетіндігін де айтады.
Сондықтан бұндай генитивтерді атаулы сөйлемдерден ... ... ... ... сөйлемдер қатарында қарастырғаны жөн деп санайды.
Мысалы: Күн суық. – күннің ... ... ... жел ... ... ... жел тұрғаны-ай.
Сондықтан Р.Әміровтың пікірі бойынша тірек мүшесі –ған, -ген, -тын, -тін
тұлғалы есімшеден болған эмоциямен ... ... ... ... ... туындайды.
3. Атаулы сөйлемдерді қолданудағы басқа да ғалымдардың пікірлері.
Ғалым . Ж.Ибраимова «Қазақ тіліндегі мүшеленбейтін сөйлемдер» ... ... ... ... атаулы сөйлемдерді
енгізіп, оған өзіндік талдау жасайды: «... біз жұмысымызда атаулы
сөйлемдерді өз ішінде мынандай топқа саралауға ... ... ... 12-б.], ... ... ... қалыпты атаулы сөйлемдер;
2. сөйлем ретінде танылмай жүрген сөздер мен сөз тіркестері. Ол өз
ішінен:
1. түсінік атаулы;
2. ... ... деп ... ... атаулы сөйлем жоғарыда көрсетілген «Қазақ тілінің
грамматикасы» 2-том, ...... 1967 жылы ... ... ... атаулы сөйлемнің бір ерекшелігі өзінен кейінгі сөйлемді атап
қана қоймай, сонымен қатар оқырманға философиялық ой-толғау
енгізуімен ерекшеленеді. Бұл ... түрі ... де ... ... ... ... ... мұндай әдемі жер бар ма екен?;
... Қайран Шолпан! Қазақ қыздарынан шыққан ... ақын ... ... ... айтылатын болса, қаратпа сөзге де ұқсап
кететін жері бар, себебі интонациялық ұқсастық бар.
2. ... ... ... жалпы тыңдаушы не оқырманды мәтін мазмұнымен
таныстыру үшін ... ... ... ... ... салмақты
ақпараттық жүк көтеретін сөйлем болып келеді. Мысалы: Қаңғыбас
балалар... Оларды қамқорлыққа кім алмақ?; Маскүнемдік... Онымен
күресудің жолы қайсысы?
Жоғарыда көрсетілген атаулы сөйлемді ... түрі ... ... ... зерттеу жұмыстары негізінде пайда болды. Ал бұрынырақ жарық көрген
пікірлер де жоқ емес.
«Атаулы құрамындағы ұйытқы сөз болған оқиғаны атап қана ... де, ... ... ... ... ... М.Хасенов [5;90-б.]. Сондай-ақ
аталған сөйлемге арқау болатын ... ... ... атау септігіндегі (кейде өздігінен атаулы сөйлем жасай ... ... ... ... ... жасай алмайтын) зат есімдер. Мысалы,
Бұйрат. Май айы;
2. басқа сөздермен матаса байланысып, тәуелдік формада тұратын ... ... Таң ... ... ... ... өзін анықтайтын сөзден не ... ... ... ... ... «бір» белгісіздік есімдігі. Мысалы, Соғыстан кейінгі
жылдардың бірі;
4. Мезгіл мәнді ... ... сөз ... деп ... ғалым.
Атаулы сөйлемдердің семантикалық құрылысы белгілі бір ... не ... бар ... күйін білдіреді.
Негізінен аталған сөйлемдер басқа жай сөйлемдерден ерекше десек те,
оның толымсыз сөйлемдерге ұқсайтын жайлары бар: бірі – атаулы ... ... қай сөз ... ... ... ... Екіншісі -
формалық ұқсастық. Оны мына диалог арқылы көруге болады:
- Қайдан келесің?
- Қаладан.
- ... ... ... ... ... ... ... сөйлемге ұқсайды. Себебі диалогтық
қолданысқа сай баяндауышы түсіп қалғандықтан сөйлем сөйлеу тіліне сай
ықшамдалған.
Атаулы ... мен ... ... айыру белгілері мынадай:
Толымсыз сөйлемнің айтылмаған не жазылмаған тұрлаулы мүшесінің орнын
толтыруға болады, оның бірден-бір жолы сұрақ қою. Сондай-ақ, атаулы
сөйлемге предикаттық ... мен ... ... тірек сөз арқылы беріледі.
Ғалым С.Аманжоловтың атаулы сөйлемге қатысты зерттеуі бұл бір ... десе де ... Оның ... көп ... ... қарама-қарсы.
Мәселен, «Атаулы сөйлем тұрлаулы мүшеге талданбайды, яғни сөйлемге ... ... ... ... я ... деп тап ... айтуға келмейді»[2;
130-б.]. Бұл біздің нақты сүйенетін оқулығымыздан келтірілген үзінді болса,
«атаулы сөйлемнің баяндауышы атау түріндегі зат есімнен болады да, басқа ... ... ... ... ... тұжырымды аталған автордан
кездестіреміз [1; 171-б.].
Р.Әміров атаулы сөйлемдерді жұмсалуына қарай үш топқа бөлсе,
С.Аманжолов оларды мағына мен құрылыс ... үш ... ... Жай зат ... Мысалы, Көше. Қала. Касса.
2. Меншікті атау (көбінесе газет, журнал және кітаптардың аттары).
Осы арада тағы бір ... бар. ... ... ... ... ... ... кітап
аттары сөйлем бола алмайды, өйткені бұларда хабарлау мақсаты
көзделмейді, оқиғаға қатысты жағдай ... ... ... бар [2; ... ... атау (суреттеу, зат атауы) [1; 171-172-б.]. Мысалы,
Егіс даласы. Қара бұйра жер, көк торғын аспан. Ұлы дүрмек. Ыстық
күн. Қайнаған дала ... ... Осы ... үшке ... ... 1 мен 3 ... болушы еді. Себебі
жай зат атаулы сөйлемде де суреттеу бар, соңғы пунктіде де дәл
сол жағдай қайталанады. Бір ... 3 ... ... ... ... ... ... келеді.
С.Аманжоловтың еңбектерін саралаудан өткізген ғалымдардың: «Қазіргі
күні атаулы сөйлемнің табиғаты да шешілді дегенге келмейді. Шындығында,
оның жай ... ... ... ... ... өтті де, құрмалас
сөйлем құрамындағы ерекшелігі талдауға ілінбей жүр [6; 53-б.]»,- деген
пікірі орынды. Бұл қазіргі қазақ тіл ... ... ... ... ... ... сай тесттік тапсырма
1. Құрылысы жағынан тұрлаулы мүшеге талданбайтын, мағынасы жағынан оқиғаны,
құбылысты, ... тек атап қана ... ол ... ... өзіне
тән айырым интонациясы бар жай сөйлемнің түрін ... ... ... ... Жайылма сөйлем.
с) Толымды сөйлем.
d) Толымсыз сөйлем.
е) Атаулы сөйлем.
2. Август айы. Есіл өзенінің ... ... ... ... ... ... Нақ осы шақ.
b) Келер шақ.
с) Өткен шақ.
d) Синтаксистік шақ.
е) Морфологиялық шақ.
3. Генетикалық шығу тегі ... ... ... ... жай ... ... ... сөйлем.
b) Жақсыз сөйлем.
с) Атаулы сөйлем.
d) Толымды сөйлем.
е) ... ... ... ... ... жағынан қандай құрылысқа жақын?
а) Инкорпорациялық құрылыс.
b) Корпорациялық құрылыс.
с) Алғашқы қауымдық құрылыс.
d) Инкорпорптивтік құрылыс.
е) Бикорпорациялық құрылыс.
5. Р.Әміровтың пікірі ... ... ... ... ... неше топқа
бөлеміз?
а) 1.
b) 2.
с) 3.
d) 4.
е) 5.
6. Р.Әміровтің пікірі бойынша, бұл сөйлем жұмсалуына ... ... ... жатады?
Өркенің өскір, алтыным!
а) Бейнелеу.
b) Эмоциялы.
с) Сөгіс, тілек мағыналы.
d) Суреттеу.
е) Екі негізді сөйлем.
7. Атаулы сөйлемнің баяндауышы қандай сөз ... ... ... ... ... Зат есім.
е) Сын есім.
8. Қай сөйлемнің бейнелік әсері ... ... ... ... ... айы.
d) Наурыз айының басы.
е) Наурыз айының мерекеге толы бас ... Түн. Айлы ... ... түн, жаз түні.
Берілген атаулы сөйлемдер шоғырындағы бірінші сөйлемнен кейінгі
сөйлемдердің мақсаты қандай?
а) Мағынасын айқындау, дәлелдеу, нақтылау үшін.
b) Мезгілді ... ... ... сөйлемді толық сипаттау үшін.
d) Құрмалас сөйлем құрау үшін.
е) а), b), с) жауаптары дұрыс.
10. С.Аманжоловтың пікірі бойынша, атаулы ... ... ... ... ... ... 2.
b) 3.
с) 5.
d) 4.
е) 1.
11. Төмендегі мысал атаулы сөйлемнің қай түріне жатады?
Ыстық күн. Таңқурай піскен шақ.
а) Меншікті атаулы сөйлем.
b) ... ... ... Жай атау.
d) Қос негізді сөйлем.
е) Екі негізді сөйлем.
12. Атаулы сөйлемнің негізгі субстантивтенетін мүшесін ата.
а) Сын ... ... Зат ... ... ... Сан ... есімше.
е) Шылау.
13. Атаулы сөйлем қандай сөйлем түріне жатады?
а) Құрмалас сөйлем.
b) Бір негізді сөйлем.
с) Екі негізді сөйлем.
d) Қос ... ... ... ... ... әр ... ... қатынаста сипаттап, атап көрсету: біріншісі
мезгілін, екіншісі мекенін, үшіншісі зат, болмыс атауларын дұрыс
орналастыр.
а) Октябрь айы. ... кеш. Баяу ... ... жел. Өлке ... ... мен ... ... ақырын қозғалып сыбырлайды.
b) Түнерген кеш. Октябрь айы. Баяу ескен қоңыр жел. Өлке бойындағы ... мен ... ... ... қозғалып сыбырлайды.
с) Октябрь айы. Баяу ескен қоңыр жел. Өлке бойындағы қалың тал мен әредік
қамыс ақырын қозғалып сыбырлайды. ... ... Баяу ... ... жел. Өлке ... ... тал мен ... қамыс ақырын
қозғалып сыбырлайды. Октябрь айы. Түнерген кеш.
е) Түнерген кеш. Баяу ескен қоңыр жел. Өлке ... ... тал мен ... ақырын қозғалып сыбырлайды. Октябрь айы.
15. Атаулы сөйлемнің түрін ... ... ... ... ... Меншікті атау
d) Атаулы сөйлемге жатпайды
е) Эмоциялық атаулы сөйлем
16. Төмендегі мысалдардың қайсысы атаулы ... бола ... Түн ... ... Көлдің биік қабағы. Әлсіз жел.
с) Таң алды.
d) «Қазақстан әйелдері» журналы.
е) Шалғын. Көктем аяқталар кез.
17. Атаулы сөйлемдерде бастауыш-баяндауыш ... ... ... ... ______ ___ ... ... өзі.
b) Предикаттық қатынас.
с) Предикативтің өзі.
d) Барлығы дұрыс.
е) Дұрыс жауабы жоқ.
18. Атаулы сөйлем әдебиеттің өркендеуіне байланысты ... ... ... ... ... Типтік
b) Номинативті
с) Құрмалас
d) Субъектісі актуализацияланған
е) Ешқандай
19. Шіркіннің күлкісін-ай! Түннің қараңғысын-ай! Берілген сөйлемдердегі
негізгі мүше ... сөз ... ... Сын ... Зат есім
с) Есімдік
d) Етістік
е) Есімше
20. С.Аманжоловтың «Қазақ әдеби тілінің синтаксисінің қысқаша курсы» атты
оқулығында атаулы сөйлем тақырыбы ... ... ... Жалпы бөлім
b) Арнаулы бөлім
с) Сөйлем мүшелері
d) Қосымша бөлім
е) Жай сөйлем түрлері
Тесттік тапсырмалардың жаубы.
1.Е
2.D
3.С
4.А
5.С
6.С
7.D
8.Е
9.Е
10.B
11.B
12.А
13.B
14.А
15.B
16.D
17.С
18.А
19.А
20.Е
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. С.Аманжолов ... ... тілі ... ... курсы». – Алматы,
«Санат», 1994 жыл.
2. «Қазақ тілінің грамматикасы» 2-том, синтаксис. – Алматы, Тіл білімі
институты, 1967 жыл.
3. Р.Әмір, Ж.Әмірова «Жай ... ...... ҚазҰТУ, 2003 жыл.
4. Ж.Ибраимова «Қазақ тіліндегі мүшеленбейтін сөйлемдер», автореферат. –
Қарағанды, 2008 жыл.
5. «Қазақ тілі» ... бас ... - ...... , ... ... орталығы, 1998 жыл.
6. Т.Сайрамбаев. Б.Сағындықұлы «Синтаксис мәселері». – Алматы, ... 2008 жыл.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атаулы сөйлем, түрлері7 бет
Толымды, толымсыз және атаулы сөйлем3 бет
Қазіргі қазақ тіліндегі атаулы сөйлемдер72 бет
Баяндауыш.туралы28 бет
Қазiргi қазақ тiлiндегi бір құрамды сөйлемдер32 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
Газет бетіндегі атаулардың синтаксисі67 бет
Ел ордасы астана6 бет
Ескі заман ескерткіштері. орхон-енисей жазу ескерткіштері7 бет
Сигналдардың вейвлет-талдауы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь