Мағжан Жұмабаев өмірі

Мағжан Жұмабаев
(1893-1938)

Мағжан Жұмабаев поэзия әлеміндегі жарық жұлдыз, қайталанбас құбылыс. Оның қуатты, бойға жігер, жүрекке от беретін рухты үні, ізденістері мен жаңашылдығы қазақ әдебиетін ХХ ғасырдың басында-ақ Еуропа, орыс әдебиетінің биік деңгейіне көтерді. «Өлеңді музыкаға айналдырған, дыбыстан сурет тұрғызған, сөзге жан бітірген, жаңа өлшеулер шығарған» Мағжанның осындай қасиеттерін, ішкі шығармашылық құдіретін жұрттан бұрын байқаған әрі аса жоғары
        
        РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Мағжан Жұмабаев
Дайындаған: Садуова М .
Тексерген: Ильгундинова М..Н
Мағжан Жұмабаев
(1893-1938)
Мағжан Жұмабаев поэзия ... ... ... ... ... ... ... жігер, жүрекке от беретін рухты үні, ізденістері мен
жаңашылдығы қазақ ... ХХ ... ... ... орыс әдебиетінің
биік деңгейіне көтерді. «Өлеңді музыкаға айналдырған, дыбыстан сурет
тұрғызған, сөзге жан ... жаңа ... ... ... ... ішкі ... ... жұрттан бұрын байқаған әрі аса
жоғары бағалаған Мұхтар Әуезов: «Мағжан мәдениеті зор ақын. Сыртқы кестенің
келісімі мен ... ... бұл бір ... ... ... ... ... қауымынан ертерек шыққандай… Сондықтан бүгінгі
күннің бар жазушысының ішінен келешекке бой ұрып, артқы күнге анық ... сөз – ... ... Одан ... ... ... ... деп білемін» деп жазды.
Мағжанды сүйетін, еуропалығын, жарқыраған, әшекейін ... ... өз ойын ... ... ... ... ... кезде ашық
айтуы, бұл – Мағжанның шығармашылығына ... ... өсер ... ... ғана ... ... ... жүрген ақынға ашықтан-ашық ара түсу, өз ... ... ... ... ... еді! Мұхтар Әуезов оған саналы түрде
барды. Өйткені олар ел тарихындағы ең бір жойқын да күрделі ... ... ... ... ... ... ... баға берген, ұлт
бостандығы мен тәуелсіздгі жолындағы күресте білек біріктірген ... ... ... ... қаламынан шыққан туындыларға әркез зер
салып жүреді, ... ... де ... бірі ... ... ... идеологияға қарай икемделіп жазылғанын Мұхтар
аңғармады емес. Мұны солшыл бағытта ... деп ... ... ол бағдарламаны мақұлдап, нақты әрекетке көшу керектігін айтып,
Мағжанға жауап хат жолдайды». (Ш. ... ... мен ... ... ... 112б.).
Мағжанның бұл еңбегінің М. Әуезовтің қолына тиюі де қызық. Мағжан
қолмен көшіріліп ... ... ғана ... ... ... Мұхтарға өзі тапсырады. Бұл да оның Мұхтарды бағалағандығының, оған
деген ықыласы мен сенімінің ерекше ... ... деп ... екі ұлы ... ... тағы бір ... назар
аударайықшы. Мағжан «Ертегі», «Оқжетпестің қиясында» дастандарында ... ... ... ... ... ... кемеңгерлігін
жырласа, Мұхтар «Хан Кене» атты пьеса жазып, оның ... ... ... аша ... ... ... хан Кененің тағдыры ХХ
ғасырдың басындағы қазақ халқының қасіретімен тығыз сабақтас, үндес. Осылай
қос арыс ... ... ... ... құтқарам деген тілек үшін ... ... даяр ... ... ... қана ... ... бодандық санаға қарсы күресте бірлесіп шеп құрады.
«Мағжан-ақынның ақыны». Содан да оның жырларын ... ... ... ... ... ... ... күші жете бермеген.
Бұған қасы мен досы қатар жүрген кезде де ... уәж айта ... ... ... ... Аймауытов 1923 жылы Ташкентте оқып жүрген қазақ
студенттерінің алдында ... ... ... ... ... ... тапқырлығымен, маржандай тізілген,
торғындай үлбіреген нәзік үнді күйімен, шерлі, мұңды зарымен күшті ... ... ...... ... ... ... сөзіндей тілге жұмсақ,
жүрекке тиетін үлбіреген нәзік әуез ... ... ... болған
емес. Мағжан не жазса да сырлы, көркем, сәнді жазады. Оқушының жүрегіне
әсер бере ... ... ... ... ... ... таба ...
дейді, Мағжанды Пушкинге теңейді. Осы арада орыс халқының үлкен ақыны,
ғалым В. Я. ... ... ... ...... Пушкині» деген
сөздердің нағыз авторы кім екенін айыруға болатын сияқты.
Солтүстік ... ... ... мұрағатындағы Мағжан
Жұмабаевқа қатысты ... ... оның өзі ... өмірбаян
парақшалары да бар. Біріншісін Мағжан 1923 жылғы 12 желтоқсанда Мәскеудегі
жоғары көркем әдебиет ... ... ... ... ... қайда, қандай білім алғаны, отбасы туралы қысқа да нұсқа деректер:
жоғары оқу орнына түскенге ... ... ... ... ... ... мұғалім, газетте редактор болған, үйленген.
Ал екінші парақша бертінге дейін Петропавл педагогика техникумының
мұрағатында сақталып келді, тапсырылған ... 1927 ... 1 ... ... ... ... 1925 жылы әдебиет институтын тәмамдағанын, он жыл
еңбек өтілі бар екенін, қазақ тілінен сабақ беретінін жазады. Мағжан ... ... ... ... ғана ... ... ... туған ұлтының аспандағы Айы, көгіндегі Күні, әмсе ... ... ... ... ... ... ... етер тұлғасы
болуға ұмтылысын танытып үлгерген дауылпаздың нақ өзі еді.
Мағжанның дарыны ерте ашылды. Бозбала ... ... ... ... да
сұлу жырымен баршаны баурап, Ғ.Ибрагимов ... ... ... ... ақын орда бұзар отызында қиянға сермеген қанаты талмайтын қыран
екенін шын танытты. Алда оны не күтіп тұр еді? ... ... кең ... ... оған терең бойлап, алаңдамағаны анық. Ол тек елім, ... ... ... ... ... түрді. Содан да өз бойына ұлтының
ащысы мен тұщысын, қуанышы мен ... ... мен ... ... ... ... мол, тайғағы көп жолды таңдады.
Қанатын еркін сермей алмай қапыда кетті, ... ... ... ... ... жоқ, жарты ғасыр бойы тұншығып жатты десек те,
солақай, содыр ... оның өзін де, ... де жоя ... жоқ. ... ... ұзақ жанар» деген ақынның өз сөзі ақиқатқа айналып, Мағжан
халқымен ... ... ... ... ... содан бері де жиырма жыл
өтті.
Осы уақыт ішінде біз Мағжан туралы біраз жайларға қанықтық. ... жазу ... ... ... ... дөп ... ... саябырлаған секілді. Бұдан, әрине, ұлттың ұлы ақынына ... ... ... ... ұғым ... тиіс. Мағжанның өзі де,
жыры да мәңгілік, елімен, халқымен бірге жасай береді.
Мағжан туралы жазылған ... ... ... ... ... көзі ... қуғын-сүргінге ұшырап, толық ақталғанға
дейін жазылған дүниелердің бір төбе екенінде дау жоқ. Нақ сол ... ... ... кеткен­дердің қатарында Жүсіпбек Аймауытовты, Мұхтар Әуезовті,
Ахмет Байтұрсыновты, Сұлтанбек Қожановты және ... ... ... ... ... үлесі өлшеусіз. Осы орайда есімі елімізге
белгілі ғалым, ... ... ... ... ... ... де аса құнды дүние десек қателесе ... ... ұзақ та ... «Бұл ... ... ... ... болатын
тағы бір себебі – оны авторы қайта ... ... ... бұрын (70-
ші жылы) жазған. Ешқандай есепсіз адал жанымен жазған» (Құлбек Ергөбеков).
Айтса айтқандай, естелік иесі ... ... ... ... аты
шыққан ғалым. Оның өзі де ұлт­шылдық ... ... ... ... осы ... таза ... үңілер болсақ Мағжанның бейнесі
жарқырап алдымыздан шығады. «Мағжан сұлу еді: орта бойлы, ... ... қара ... ақ құба ... өңді еді. Бет пішіні Абайдың белгілі
суретіндегі бет пішініне ұқсайтын. Жүріс-тұрысы ... сәл ... ... бәрінің үстіне ол қыз мінезді еді» – деп жазады Б. Кенжебаев.
Осы айтылғандар Мағжанның шын ... ... ... Олай ... ... ... Мағжан Жұмабаевты жақсы білген, 1922 жылы
Мәскеуде Күншығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде оқып ... ... ... ... Бұл ... Мағжан Жұмабаевтың өзі де студент
болатын, ол Мәскеудегі жоғары ... ... ... ... ... ... ... сабақта болсын, мейлі, практикалық
сабақта болсын, ол ... ... ... Сөз арасында келтіретін
мысал өлеңдер мен әңгімелерді түгел жатқа айтатын. Декламация оқып ... ... ... ... ... ... ... деп Мағжанның
білімінің тереңдігіне, алғырлығына тәнті болады.
Осы естелік Мағжанның Абайды пір ... оған ... ... ... дәлелдей түседі. Мағжан студенттерге Абай ... ... ... ... жаңа жыр жинағын талдайды. Бір кездескенде өзінің
шәкіртіне аудармаға ... ... ... ... «Басқа тілден
шығарма аудару – ол шығарманы өзінікі етіп алу ... сөз, ... ... ол өгей бала емес, туған бала болуға тиіс. Яғни өгей бала екені мүлде
білінбеске керек. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... – дейді. Ол осылай Абайды жүрегімен ұғынған.
Олардың ... ... те ... дәлелдейді. Қазақ үшін Абай қалай
қайғырса, Мағжан да солай қапаланады. Өзінің ... ... ... ол өз ... да ... тілейді, ботадай боздайды, аңсайды,
армандайды, әйтеуір өзінің ұлтын сол асқаралы ... ... ... ... тілі ... еді. ... қайырымды, кешірімді,
қалтқысыз жан еді… Білімді, алғыр, ойшыл, орысшаға, шығыс ... ... ... ... осы сөздерінде де көп сыр жатқан жоқ па? ... ... әр ... ... бір, өзі ... қазақтың зиялыларымен
кездестіріп отырған. Сәбеңнің айтуынша, алайда, ... ... ... ... ... ... оның ... жырламаған, ескіні,
байшылдықты, ұлтты ... ... ... коммунистік жолды
таңдағандарға жат ... ... бір ...... 1923 ... ... ... өлеңдер жинағын мәскеулік қазақтардың талқылауы.
1924 жылдың 24 қарашасында әдебиет үйірмесі ұйымдастырған бұл жиынға КСРО
халықтары ... ... ... ... ... Орталық комсомол
комитетінің бюро мүшесі, жастардың коммунистік интернационалы ... ... ... Ғани ... та ... Күн тәртібіндегі
мәселе бойынша жас ақын, сол кезде ... ... ... оқып ... ... ... баяндама жасайды.
Баяндаманы талқылауға қатысушылардың пікірі екі ... ... ... ... мүлде жат ақын» дегенге саятын қаулы қабылдайды.
Кейін осы қаулы Қазақстанның ... ... ... қазақта» жарияланады.
Мұның Мағжанға қатты соққы ... ... ... ... ... ... Оның «Тоқсанның тобы» деген толғауында:
Жырларым елді жалпылап,
Жасырман жүзді жақтадым,
Тоқсанға енді ... ... ... сонау он аулақ,
Мен тоқсанмен біргемін, – деуі содан.
Мағжанға қарсы ... ... сол ... Мәскеуде оқып жатқан жастар
ғана түрткі болды десек ... ... Оған ... кәдімгі Сәбит
Мұқановтың да бел шешіп, білек сыбанып кірісіп кеткені белгілі. ... ... ... Мағжанды да аяған жоқ, өзгелермен ... ... ... оған да ... кім ... даттаса да былғанбайтын асыл емес пе, соны кейін
Сәбең де түсінген ... ... ақын ... пікірі өзгеріп, артына Мағжан
Жұмабаевтың өмір жолы, шығармашылығы ... ... ... ... ... жазушының «ХХ ғасырдағы қазақ әдебиеті» деп аталатын кітабына енген
осы ... ... ... ... ... бар:
«… Ақындық жағынан келгенде, Мағжан, әрине, қазақтың күшті ақындарынан
саналады. Қазақтың тілін байыту ретінде, әдебиетте жаңа ... ... ... ... көп. Абайдан кейін тіл өнегесінде Мағжаннан
асқан ақын қазақта жоқ». Бұл Мағжан өмірден озбай ... 1932 жылы ... Нақ осы ... ... ұшырап, қиналып жүрген Мағжан да Сәбеңнен
сырт айналуды жөн деп таппайды, хат жазып одан ақыл-кеңес, көмек сұрайды.
Осы арада Мағжан ... ... ... ... ... ... кету ... емес сияқты. Мағжан 1937 жылы Алматыға табан
тірегенде Сәбең қарсы алғанмен «Менің жолым-теріс. ...... ... ... сәлем берейін» деген тілегін білдіреді. Сәбең өзінің
естелігінде жазғандай, ретін ... ... ... ... ... ... екеуі көздеріне жас алып құшақ-тасады. Осы арада Мағжан
Сәкеннен кешірім ... ... ... бәрі де ... ... ... ... дейді. Сол күні Мағжан Сәкен үйінде қонып қалады.
Сырт көзге қатардағы оқиға сияқты ... ... екі ... – бұл ... сәт еді. ... оған дейін олардың арасы жақсы
емес-ті. Мағжан мен Сәкен тұңғыш рет Омбыда кездескен, ... ... ... араларынан «қара мысық» жүгіріп кетіп, кикілжіңмен біраз жерге барып
қалған. Екеуі де ақын болғаннан кейін бірін-бірі сөзбен ... ғой ... ... бұл өзі ... әңгіме. Белгілі ғалым Тұрсынбек Кәкішев
ағамыз бұл жөнінде «Өнер бәсекесі, немесе Мағжан мен Сәкен» деген ... эссе ... ... ... «Солтүстік Қазақстан» газетінде (1991 ж. ... ... ... ... ... деп аталатын эссесінде
де Мағжан мен Сәкеннің ара-қатынасын ашатын тұстар аз емес. Ақын ... өз ... ... ... әрқилы мектептердің, әр алуан
таланттардың бәсекесі, жарысы, айтысы мен тартысы қызу ... ... ... ... айта ... «Мағжанның идеялық және эстетикалық позициясына
қарсы жанкешті күреспесе, ... ... әрі ... ... ... ... ... ол ол ма, қазақ әдебиетіндегі жалаугер жетекшілігі
қамтамасыз етілер ме еді. М. ... ... ... қиын жарысқа
Сәкен өзін өткір ... ... ... ... ... ғажайып
көркемдік дәрежесіне көтеріле алар ма еді?» деп сауал тастайды. Сөз ... ... жай да ... ... одан сайын желқанаттандыра түскені анық.
Олай болса, ... мен ... өмір ... ... ... жүрді. Олардың
өмірлерінің соңғы сәтінде кездесіп түсінісулері, табысулары кездейсоқтық
емес. Бұл халқымызға бұйырған ... ... ... ... мен ... қатысты жайларды елеп-
екшеп жүре мені ... ... оның ... ... ... ... Ғабит
Мүсірепов неге бір ауыз сөз қалдырмаған?» деген ой мазалай беруші еді. ... ... ... ... «Бес ... («Жалын» баспасы, 1992 ж.) деп
аталатын жинаққа енген естелігінен тапқандай болдым.
Ғабең бірде Жайық Бектұровқа Мағжанмен алғаш рет 1928 жылы ... ... ... ... ... хатшысы Садықбек
Сапарбековтің өзін шақырып ... ... ... орман шаруашылығы
техникумында оқытушы бол» дегенін айтып береді. «Бурабайға келдім. ... ... рет ... Ол ... ... ... ... Қызылжарға кетті.
Сонда барып совпарт школда сабақ берді» дейді.
Кейін Мағжан мен ... 1936 жылы ... тағы ... ... ... ... комитетінің мәдени-ағарту бөлімінің меңгерушісі
едім. Мағжанды жұмысқа орналастырдық. Ол жұмысына құлшына кірісті. ... ... бір ... ... ... ... әкелді. Жұмысының өзі де
дінге қарсы үгіт-насихат жүргізу еді». ... ... ... ... ... «Менің ойымша, Мағжан шығармаларын басуға
бұл күнде совет өкі­метінің еш ... жоқ, ... деу бос сөз. ... ... ... біздің өзіміздің көптен бергі бір ... ... ... ... ... көзқарасымыз, Мағжанды ұлтшыл деп
жамандап ... ескі ... ... Біз ... ... ... басқан
таңбадай, өмір бақи өшпейтін қара бояудай көреміз. Кейде тіпті ... ... ... да ... ... жүр» деп Мағжан
шығармаларын жарыққа ... ... ... ашық ... ... ... ара ... жоқ, Мағжан туралы естелік те қалдырмады. ... ... дөп ... айту ... ... «Бесеудің хатына» қол қойған,
«Бейімбет жау болса, мені де жау деп ... ... ... ... ... ... түсіну де, түсіндіру де қиын.
Соңғы жиырма жылдың ішінде Мағжан жайлы біраз дүние жарық көргенін
жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... орны бөлек десем ақиқаттан тым алыс кете ... ... ... Ә. ... А. Байтұрсынов, Ә. Марғұлан сынды қазақтың
асыл ұлдарының ... ... ... ... ... Ж. Бектұров
Мағжанның халқына қайта оралуына да көп ... ... Ол ... ... Қарағанды облысаралық бөлімшесін басқарған жылдары
Солтүстік Қазақстан облысына сан ... ... ... жары ... ... ... ... аямаған. «Мағжанды іздестірдіңіз бе?
Жоғарғы жаққа арыз жаздыңыз ба? деп сөз ... ... ... ... ... жоқ. ... ... - деді Зылиқа. Мен ол кісіге: «Сіз
Н.С. Хрущевке жазыңыз. Күйеуім ақын еді, жұрт ... ... ... ол
ешқандай басшы жұмыста болған жоқ еді. Кеңес үкіметіне қарсы ешбір теріс
әрекет ... адам ... 1930 жылы ... деп бір ... Одан
лагерьде жазасын өтеп келіп, болмашы қызмет істеп жүргенде қайта қамалды,
жоқ болып кетті» деп жазыңыз» дедім». (Ж. ... ... ... өзі де қарап отырмайды, Башқұртстанның халық
жазушысы Сайфи Құдашқа хат ... ... ... ... көмектесуін
сұрайды. Мағжан Жұмабаевпен Уфадағы «Ғалия» медресесінде бірге ... ... 1969 жылы ... ... ... комитетінің бірінші хатшысы
Д. Қонаевқа хат жолдайды. «Қазақ ақыны Мағжан Жұмабаевтың тағдыры туралы»
деп аталатын бұл ... ... ... ... ... ... оның ... Қарағандыдан да, Мағжанға ара түсуін сұраған
өтініштер келгенін жазады.
Жайық ағамыздың Мағжанға, ... ... ... ... Зылиқаға
жасаған басқа да жақсылықтары аз емес. Мағжан ақталғаннан кейін Зылиқаны
шетқақпай қыла бастаған ақынның туыстарының орынсыз ... ... бар. Ол: ... әділетсіздік көп қой. Бәрі де қараңғылықтың, іші
тарлықтың белгісі. Бұрын естерінен шығып кеткен ... енді ... ... ... ... бастағаннан кейін, бұл байғұстардың да тіліне, көңіліне
орала бастапты. Бұлардың да әкелері, туыстары ... ... ... ... ... ... де бар. ... мұраға ие болғысы келетін
ниет те бар. Баласы, ұрпағы жоқ, жалғызбасты сорлы кемпірдің Мағжанның із-
түссіз кеткен еңбектерін ... ... ... ... ... соның көп
азап-бейнетін көргеннен басқа ешкімге ешбір жазығы жоқ» деп жазды.
Белгілі жазушы, ... ... ... бірі ... ... ... ... «Мағаңның өлең-дастандары, әдеби аудармалары жарияланған
газет-журналдарды іздеп табу, көшірме жасатып алу, ... ... ... ... ... ... ... кесірі жетерлік кездерде ашық
іздеудің өзі ... ... ... етті десеңші?! Күйеуіне жағылған күйені
кетіру үшін жан тыныштығын ... ... ... ... ... ... дейін барған, Мағаңның ол жолы ақталуына бірден-
бір себепші бола ... ал ері ... рет ... ... Сі­бірге
барғаннан өзге шарасы қалмаған Зүлкең, кім не десе де, ... ... ... ... да аса қажет қыруар іс тындырды

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығы27 бет
Діннің жастар психологиясына әсері7 бет
Мағжан Жұмабаевтың өмір жолы4 бет
Мағжан жұмабаевтың өмірбаяны3 бет
Мағжан жұмабаевтың өмірбаяны, шығармалары15 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет
Алаш» идеясы және халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы4 бет
Алашорда10 бет
Бейімбет Майлин17 бет
ДYниенI дYбIрлеткен тYркIлердIң дене тәрбиесI7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь