Сан есімнің мәні

Жоспар

І.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

ІІ.Негізгі бөлім.
1 Сан есімнің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2.Сан есім тақырыбында етістіктермен қабыса байланысыда дидактикалық материалдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
3.Сан есім тақырыбын таныстырудағы дидактикалық материалдар ... 16

ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

IV.Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

КІРІСПЕ
Методика ғылымында қағидалар жүйесін теория қарастырады. Қазақ тілі методикасы дидактика теориясына айланысты зерттеледі. Білім беру теориясын педагогика ғылымында дидактика деп атайды. Дидактика — грек тілінің — «өсиет» деген мағынадағы сөзі бойынша жасалған термин. Сондықтан бұл сөз білім беру мен оқыту теориясы деген мағынаны аңғартады. Дидактика білім берудің мазмұнын, ұйымдастыру мәселелерін, талаптары мен тәсілдерін қарастырып, мектепте оқытылатын пәндердін, жалпы заңдылықтарын белгідейді.
Қазақ тілі методикасы білім берудің негізгі құралдарын ідестірсе, ал дидактика білім беру мен оқытудың теориялық мәселелерін, оның формалары мен әдістерін зерттейді. Дидактикалық пайымдаулар әр пәнді оқыту метрдикасының, соның ішінде қазақ тілі методикасынын; теориялық негізі болып табылады: Мектепте қазақ тілі оқыту жұмыстары дидактиканың оқыту, білім беру жөніндегі теориялық қағидаларына сүйенеді, яғни қазақ тілі методикасы дидактика мәліметтеріне негізделе отырып дамыды.
Бұл еңбекте қазақ тілі методикасынын, жалпы мәселелері қазақ тілінен білім берудің мазмұны, оқушыларға қазақ тілінен берілетін білім қөлемі, қазақ тілін оқытудың жүйесі, білім берудегі негізгі принциптер, әдістер мен тәсілдер, олардың жіктелуі мен құрылымы, өтілетін сабақ жүйесі, оларды топтастыру, құрылымдық элементтері және сабак жоспарлары мен құрылымы дидактикалықк теориялар негізінде баяндалады. Сан есімдер сөйлемдегі сөздердің барлығымен бірдей карым-катынасқа түсе бермейді. Демек, тікелей кез келген сөздермен жапа-тармағай тіркесе бермейді.Олардың тікелей тіркесетін негізгі сөздері — зат есімдер, зат есімнен жасалған туынды сын есімдер және етістіктер ғана. Өзге сөз таптарынан басқа да сөздерді алғамайтын ғана, ақ демеуліктерін атауға болады. Ал сан есімдердің өз ара бір-бірімен тіркесуі күрделі сан есімдерде кездеседі.
Әдебиеттер.
1.Қайдаров.Ә. Түріктануға кіріспе.-Алматы,2001.
2.Қордабаев.Т. Қазақ тілі білімінің қалыптасу, даму жолдары.-
Алмата,1999.
3.Исаев.С. Қазақ әдеби тілінің тарихы.-Алматы,1996.
4.Қарабаев.Т. Түркология және қазақ тіл білімі.-Алматы,1998.
5.Аханов.Қ. Тіл білімінің неғіздері.-Алмата,2000
6.Қазақ тілі әдістемесі.-Алматы,2001.
7.Сан есім қайталау сабақ.-Қазақтілі мен әдебиеті,2004.
        
        Жоспар
І.Кіріспе...................................................................
....................................3
ІІ.Негізгі бөлім.
1 Сан ... есім ... ... ... байланысыда дидактикалық
материалдар.................................................................
.....9
3.Сан есім тақырыбын таныстырудағы дидактикалық материалдар....16
ІІІ.Қорытынды...............................................................
..........................24
IV.Әдебиеттер...............................................................
............................26
КІРІСПЕ
Методика ғылымында қағидалар ... ... ... ... тілі
методикасы дидактика теориясына айланысты зерттеледі. Білім беру теориясын
педагогика ғылымында дидактика деп ... ... — грек ...
«өсиет» деген мағынадағы сөзі бойынша ... ... ... бұл ... беру мен оқыту теориясы деген мағынаны ... ... ... ... ... ... талаптары мен тәсілдерін
қарастырып, мектепте ... ... ... ... белгідейді.
Қазақ тілі методикасы білім берудің негізгі құралдарын ідестірсе, ал
дидактика ... беру мен ... ... ... оның ... ... ... Дидактикалық пайымдаулар әр пәнді оқыту метрдикасының,
соның ішінде қазақ тілі методикасынын; ... ... ... ... ... тілі ... жұмыстары дидактиканың оқыту, ... ... ... ... ... яғни ... тілі ... мәліметтеріне негізделе отырып дамыды.
Бұл еңбекте қазақ тілі методикасынын, жалпы мәселелері қазақ тілінен
білім берудің мазмұны, оқушыларға қазақ ... ... ... ... ... ... ... білім берудегі негізгі принциптер, әдістер мен
тәсілдер, олардың жіктелуі мен құрылымы, өтілетін сабақ ... ... ... ... және ... ... мен құрылымы
дидактикалықк теориялар негізінде ... Сан ... ... барлығымен бірдей карым-катынасқа түсе бермейді. Демек, тікелей
кез келген сөздермен жапа-тармағай ... ... ... ... ... — зат ... зат ... жасалған туынды сын
есімдер және етістіктер ғана. Өзге сөз ... ... да ... ғана, ақ демеуліктерін атауға болады. Ал сан есімдердің өз ара
бір-бірімен тіркесуі күрделі сан ... ... Сан ... ... ... ... санын, ретін, сандық мөлшерін, бөлшегін білдіру
үшін қолданылатынын түсіндіру үшін, ішінде сан ... ... ... ... ... солардан оқушыларға сан есімдерді таптыртып,
олардың заттың санын қалайша білдіріп тұрғанын сұрау ... ... де сан ... ... ... ... ... да болады. Осы
әдіспен балалардың бастауыш мектепте сан есім туралы алған мәліметін
қайталап, еске ... ... ... ... сан ... талдағанда, оқушыларға олардың
есептік, реттік санды, кейбіреуі жинақтық санды, қайсыбірі болжалдық санды
білдіретінін ... сан ... ... қарай алты түрге бөлінетінін
схемамен керсетуге болады. Бұлай ету сан есімнің түрлерін ... ... ... ... есім ... ... есімнің түрлері
Сан есімнің мағынасына қарай бөлінетін алты түрін жоғарыда
көрсетілген схема ... ... ... бұлардың әрқайсысын
оқыту керек.
Реттік сан есім
Есептік сан есім ... сан ... ... ... сан есімнің есептік түрінен басқасын осы түрімен (есептік
сан есіммен) ... ... жөн. Бұл ... ... белгісізді
үйрету деген дидактикалық қағидаға сай келеді. Тақтаны ортасынан тік
сызықпен сызып, сол жағына бірнеше ... сан ... ... ал ... осылардың реттік түрлерін жазу керек, мұндай таблицаны үлкен ... ... ... келуге де болады. Реттік сан есім ... не ... ... не ... ... немесе басқа түсті бояумен
белгілеп көрсеткен жөн. Бұл — реттік сан есім ... ... ... түсіндіру үшін қажет.
Есептік сан есім мен реттік сан ... ... ... ... сан есім ... сан ... ... -ыншы, нші, -ншы
жұрнақтарының қосылуы арқылы жасалатыны айқын көрінеді. Бұл жұрнақтардың
жалғану жолдары оқушылардың өздерін ойлата отырып түсіндіріледі.
Реттіқ сан есім ... ... ... сан ... ... ... деген сөзге де қосылып, ортаншы болып қолданылатынын да айта кету
керек.
Осылайша түсіндіргеннен кейін, балаларға реттік сан есім заттың ... ... үшін ... ... деген сұраққа жауап болатыны
белгілі болады.
Реттік сан есімге байланысты жаттығуға төмендегі ... ... ... сан ... ... олардың қалай жасалып
тұрғанын айтындар.
1. Мейрам бұл уақиғаны есептеп келе, 1914 жыл деп ... ... ... бір ... ... жасалып жатса, екінші жағынан,
біртіндеп ескілері жойылып та жатыр. Мейрам әр ... ... ... (Ғ. Мұстафин). 3. Зейнекүл он жылдық мектептің сегізінші класында
оқиды. .4. 1924 жылы жетпіс пұт шыққан қорытпаны көрдім. ... ... ... ... ... өзі 18 пұт ... (С. ... 5. Жақыпбек екі
саланы әңгіме етіп отыр: біршіні ... ... сала — ... ... 6. Ол — ... ... жылдың жазы еді (Ғ. Мүсірепов).
Жинақтық сан есім
Жинақтық сан есімге жататын сан өте аз ... ... ... ... сан ... ... ету қажет. Мысалы: Беске ... ... ... ... ... алып ... бесеу қалады ... ... бес ... ... сан ... -еу ... ... сан есім жасалып тұр. Оқушыларға жинақтық сан ... ... ... ... ... еместі білдіретін боламыз. Бұл әдіс
дидактиканың белгілі арқылы белгісізді түсіндіру керек деген ... ... ... сан ... ... ... көрнекі етіп, есептік
сан есіммен салыстырып оқытқан жөн.
Бұлайша салыстырудан мынадай қорытынды ... ... ... сан есім ... жетіге шейінгі есептік сан есімге –ау/-
еу — жұрнағы қосылу ... ... екі, ... жеті ... ... сан ... — ау/-еу , жұрғнағы
қосылғанда, бұл сан есімдердің соңғы ы, і ... ... ... ... ... ... сан ... нешеу? деген сұраққа жауап беріп,
заттың санын жинақтау үшін қол-данылатыны айтылады.
Жаттығу. Сөйлемдерді оқып шығып, жинақтық сан ... ... ... ... шығысына таман Көкдолыдан асыра салынған
кішкене көпір арқылы өтіп, биігіректегі ... ... 2. ... ... жортып кеттік. 3. От басында үш кісі отыр да, ... ... ... (Ғ. ... 4. ... қойбесеу болды. 5. Атадан алтау,
анадан төртеу, — жалғыздық көрер ... жоқ ... 6. ... үшті
қоссақ, жетеу болады. 7. Ат даярла: үш ... ... ... біреу
–төртеу:. 8. Рахмет, екі шал, Масақбай тертеуі қала ... (С. ... ... сан есім ... сан есімге жұрнақтар қосылу арқылы,
көптік жалғаулы сан есімнің септелуі ... ... сан ... де, есептік сан есімдер мен шамалы, қаралы, ... ... ... ... тарта сияқты шаманы, мөлшерді бірдіретін сөздердің
тіркесуі арқылы да ... ... ... сан есімнің)
жасалуын таблицамен көрнекі етіп түсіндіру қажет.
Бөлшектік санесім
Бөлшектік сан есім де есептік сан ... ... ... ... ... Мысалы: бір — бір жарым, екі — үштен екісі
т.б.
Бөлшектік сан есім заттың бөлшегін білдіру үшін ... ... сан есім ... ... сан ... ... Бөлшектік сан есім жасайтын есептік сан есім
мен жарым, жарты, ширек сияқты сөздердің тіркесуі былайша
болады:
1) ... ... ... ... ... ... септікте тұрады.
Мысалы: екіден бір, төрттен бір, бестен төрт, оннан жеті т. ... ... ... ... ... ... ілік ... тұруы да
мүмкін. Мысалы: онның бірі, мыңның бірі, жүздің екісі т. б.
3) Жарты, ... ... ... ... ... сан ... ... сан есім ілік жалғауда қолданылады да жарты,
жарым, ширек сөздері тәуелдік жалғауда тұрады. Мысалы: ... ... ... ... ... т. ... ... сандар мен бөлшек сандар аралас келгенде, бүтін саннан
кейін бүтін деген сөз ... ... ... ... ... ... үш бүтін сегізден жеті, үш бүтін ... екі ... ... сан ... келтіріп сөйлем құрату керек. Бұл
жаттығу жұмысын оқушыларға класта да, үйде де ... ... және ... сан ... ... құрылысына қарай дара және күрделі болып бөлінетінін
де салыстыру арқылы түсіндіруге болады.
Осылайша салыстырғанда, дара сан есімнің бір ... ал ... ... ең кем дегенде екі сөзден, не онан да көп ... ... Сан ... ... түрі дара сан ... жатады. Ал сан
есімнің басқа түрлері дара және ... ... келе ... ... елу,
жүз елу, тоғызыншы, тоқсан тоғызыншы, жиырмалаған,жүз ... жүз ... ... он бестеп, жүзден аса, отыз шамалы, қырықа
тарта т. б.
Бұған байланысты мынадай ... ... ... ... ... да, ... ... бір белек, күрделісін екінші
бөлек етіп жазып, сан есімнің қай түріне жататынын айтыңдар.
1. Суыр ... ... ... Адам ... ... жерден он бес
ұя ордалы суыр апан қазып ... ... ... 2. ... ... адам
аяғының тықыры естілді, үшеуі де елең ете түсті (Ғ. Мүстафин). 3. Залда
жиырма шақты ғана адам ... (Ғ. ... 4. ... жал қара ... он қой, бес ... айдап, шал Шотаяқ шықты. 5. Қөп ... ... ... көрінеді (Ғ. Мұстафин). 6. Қодардың алдында
жүз қаралы жиын тұр (М ... 7. 1955 жылы 1950 ... ... ... 2,2 есе, ... 2,5 есе ... 8.
Алтыншы бесжылдықта Қазақстанда мыс өндіру 1,9 есе, ... 1,4 ... есім ... ... ... ... ... тіркесі сөйлем сияқты, біріншіден, лексика-грамматикалық құрамда
келсе, екіншіден, ... ... ... ... байланыста айтылады.
Осы қатынас қосымша жаңа грамматикалық мағана пайда болады. Осындай
байланысты ... ... ... деп ... ... ... - сөз тіркесін құрауын басты шарты. Сөз
тіркесінің әрбір компоненті бірімек-бірі мағыналық байланыста айтылмаса,
сөз тіркесін де ... ... ... ... ... ... талай тарихи дамудың ... ... айта ... ... ... лексикалық және синтаксистік құрылыстың
дамуына байланысты сөз бен сөздер тіркесу аясының келе-келе ... ... ... ... в тюркскил языках. ... ... ... ... С.Кирова к ... А., 1961, ... ... ... ... ... өте көп ұшырайды. Бұл
кезде сан есім ... ал ... ... ... ... Сан
есімдер етістікпен түрлі жолмен қабыса байланысады.
1) Сан есімдер етістікпен тікелей байланысады. Мысалы:
үш кесті, екі алды,
2) Сан есімдер түрлі ... ... ... ... Ондай сөздер мыналар: дүркін, мөрте, қашпара.
шамалы, қабат, есе, рет.
Сан есім мен ... ... ... ... қимылдың шегін5
бөлшегін, мөлшерін және қимылдық ... ... ... Енді ... ... өңі бір ... бір қызарды. (Қ.Жұмадшов, Көкейкесті)
Жиырмадан ... ... ... ... ... белі ... ... бар.
(Қ.Жұмаділов. Қарауыл). Даусы күбір-күбір етіп, бір үзіліп, бір естіледі.
(М.Әуезов. Қилы заман). ... ... он ... айналып барады, жасы жиырма
жетіге келді. (Ж.Аймауытов. Ақбілек). ... ... ... ... ... ... сияқты (С.Ерубаев. Менің құрдастарым). Өмірге ... екі ... ... есіл ... ... ... Одан ... да, тау да, дала да пәниден өткен елестей жарқ-жұрқ етіп ... де ... жоқ ... ... ... ... ... бір
қалыпты соғады. (С.Сыматаев). Ол әжесі екеуі ... ... ... Көкейкесті). Соңғы сн жыл аралығында (1989-1999ж.) республика
тұрғындары саны 1 млн. 247 мыңға қысқарды. (Ә.Ғали. Қазақ ... ... ... Екі-үш ұмсынып барып әрең тұрды. (С.Сыматаев). Қара
күз келіп. станса ... қара суық ... ... ... ... " ... үш
арба алтау болды. (Ә.Тарази). Қырғыздар разы ... ... ... ... бар, ... екітуып, бір калғаным дейтін шығар. (М.Есламғали.
Әйтеке би. "Жұлдыз"). Сөйткен Амеркаңыз БСҰ-ға мүше болып кірердің ... ... мың ... ... ... кіру ... пайдалыма?".
"Зерде").
Сан есімдердің турлі қосарлы сөздер арқылы келген түрлерінің де өзара
айырмашықтары барлығы байкалады. Етістікпен жапатармағай ... ... ... ... ... бар сан есімдер мен етістіктер тіркеседі.
Әсіресе -"рет" сөзімен келген сан есімдердің етістікпен тіркесуде аясы кең.
Ал басқалары адамның, не ... ... ... ... хабарлауға,
кейбір адамның көңіл күйіне байланысты етістіктермен ғана тіркесе алады.
Рет, дүркін, мәрте, қайтара, қабат ... сан ... ... етістікті сөз тіркесі кұрамыңда қимылдың дүркінділігін білдіреді.
Мысалы. Бекболат ауруханада жатқанда, ... ... рет ... ... кеткен. (Ж.Аймауытов). Міне, менің кейіпкерімнің ақ ... ... шын ... ... бірінші рет осылай көрінген ... Оның ... ... рет көрпеге емес, даладағы жерге тиген еді
(СЕрубаев). Бір рет сұарсаң - сұрамайтыны жоқ (С.Сыматаев). Осымен ... ... ... ... Жүт). ... шығарът алсақ, екінші
рет мұндай сәт келе бермейді.
Сан есімдер "есе" сөзімен қосарланып етістікпен тіркескенде кимылдың сандық
тұрғысан даму ... ... ... Бұл жол ... ғана ... баратын бұрынғы жолды төрт есе кысқартады: екен. ... ... ... ... ... кезде синтаксисте қаралып, оның ішінде сөз тіркесіндегі
тіркесу қабілеті ... ... мен ... ... мағыналық
топтары мен синтасистік қызметі арнайы сөз бола бастады.
Осы уақытқа дейін көбіне есімдіктердің етістікпен ... сөз ... ... ... сан есіндердін күрделі сөз ... ... оның ... жұмсалуы туралы өз еңбектерінде
ерекше ... ... ... ... күрделі сөз тіркестері, 1981).
Сан есімнің көбінесе тіркесетін сөзі зат есім деп есептейміз. Өйткені
сан есім мен зат есім ... ... ... ... ... ... нәтижесінде оның байланысы тек затпен шектеліп қоймай, ... ... ... сан есім ... ... ... ... саңдық сапа
тұрғысынан пысықтайды .
Сан есімдермен ... ... ... ... ... ... тапы ... в казахском языке" (1957) деген
кітабынан алуға болады. Онда сан есімдер етістікті сөз тіркестерінің
құрамында ... оның ... сөз ... және олар ... ... ... бөліп қарастырылады.
1. Қабыса байланысқан етістікті сөз тіркестері.
2. Меңгеріле ... ... сөз ... ... сөз тіркестерінде
сан есім оның бағыныңқы сыңары ретінде ... не ... ... көрсетіледі.
Сан есімдер етістіктермен меңгеріле байланысқанда, олар заттық мағынаға
ие болады. Бірақ қанша заттық мағынаға ие ... олар ... ... ... ... қалмайды. Оларда әрі заттық, әрі сандық ұғым
болады.
Сан есімдер етістшіен ... ... ... ... ... көмектес септіктерінің бірін қабылдайды.
І.-Барыс жалғаулы сан есім. Барыс ... сан ... есім және ... ... есім ... аз ... ... жалғаулы сан есімдер
әрі пысықтауыштық, толықтауыштық қатынаста жұмсалады. Барыс жалғауға сан
есімдерді адамның қимыл-күйін, ... ... ... құбылысты
білдіретінн, сол сияқты түрлі заттарға байланысты үміттену, талпыну,
аяқтау, тұжырымдарды білдіретін көптеген ... ... ... ... ... ... бірете арналуын, мезгілін, жылдамдығын
айқыңдайды. Мысалы: Жасың жиырма үшке келді.(М.Мағауин. Бір ... Кей ... ... ... ... дейін жеткіздім (Қ.Жұмаділов,
Көкейкесті). Биыл Абайдың жасы онүшке толған еді (М.Әуезов. Абай ... ... ... ... ... ... Кулзипа
әлі отызға іліне қоймаған, ... өңді әйел екен ... Жасы он ... аяқ ... ... Бір ... балалары).
Алпысқа келген жасында аттап басқан сайын ... ... ... бір ... ... {ҚЖұмаділов. Момын).
2. Табыс жалғаулы сан есімдер. Сан есімдер сабақты етістіктермен тығыз
байланысы. Олар да ... ... әрі ... әрі пысықтауыштың
ыңғайда қолданылады.
Пысықтауыштың қатынастағы сан ... ... ... әрекетін
білдіретін, түрлі заттардың қимылын ... ... ... - ... ... 60-ты ... ... (Ғ.Мүстафин. Шығанақ).
Отызды еңсерген жігіт ағасы (М.Мағауин. Бір ... ... ... оның жасы ... алқымдаған шал емес пе?(Н.Баяндин.
Ертістің арғы жағы, бергіжағы).
Сан есімдер толықтауыш мағынада колданылғанда, кісінің ... ... ... ... ... ... ... Басшысы бастай білсе, он кісі жүзді жеңеді (Қазақтың ... ... ... ... ... ... ... те, табатынды
таппаппыз да (М.Әуезов. Абай жолы).
3, Жатыс жалғаулы сан есімдер. Жатыс жалғаулы сын есімдер ... және ... ... де кел ... ... мағыналарықа қарай
толықтауыштың және пысықтауьшттың қызметте қолданылады.
Жатыс жалғаулы сан есімдерді ... ... ... ... ... қабылдауға, т.б. мағыналарға байланысты етістіктер меңгеріп,
олар қимылдың басталу аяқталу мезгілдерін, қыймылдың мекенін білдіреді. Бір
орнын- ... таба ... ... тұр (У.Шойбеков., Отызында орда бузған
Оралханның алдында құс қанаты.-тимеген ғаламат кеңістік пен ... ... ... ... (эссе)э "Жұддыз").
4. Шығыс жалғаулы сан есімдер. Шығыс жалғаулы сан ... де ... ... Олар ... шыққан орнын, мөлшерін, көлемін,
қимылдың басталу, аяқталу мерзімін, т.б. қолданылады. Мысалы: Бұл ... ... ... әйел ... жағасынан қатты оңалып,
түрленіп қайтты. (Қ.Жұмаділов. Көкейкесті). Диссертация
өту үшін кеңес ... кем ... ... ... ... ... ... Бір атаның балалары). Кеш ләпкелердің алды ... ... ... ер ... ат ... ... Қилы заман). Екі
айтқанды ұнатпайтын едім, - деп Шығанақ жымыңдап қойды. Осы
шіркін жузден асып ... ... ... ... 5-Көмектес жалғаулы сан есімдер салт, сабақты етістіктермен де ... ... ... сан есшдер басқаларына қарағанда аз
кездеседі. Біріктіру, ... ... ... ... әрекетіне байланысты
етістіктер меңгереді. Мысалы: Міне жеті жылдығыңыз саңлауы жоқ беспен
бітірдім. (Ғ.Мүсірепов. ... ... ... ... ... кінә қойма.
(Абай).
Жеңген командаға домбыра ұсынамын. Олар домбыраның құрылысын айтады.
Сонымен бірге ... сан ... ... той~ ... ... да ... ... "Туғанда дүние есігін ашады өлең, өлеңмен жер қойнына кірер
денең демекші.біздің күнделікті тұрмысымызда, той-думандарымызда ... ... де ... мысалы "Жирма бес", "Екі жирен", "Бір
бала", ... "16 ... "Бір ... сан ... ... ... ... тыңдап
көрелік.
Күйтабақтан "Жырма бес, әнінің бір шумағы мен ... ... "Бір ... ... ... ... алтыбақан ойындары.
2-сабақ. Практикалық сабақ (Оқушылардың шығармашылығығы).
Балалар өздеріңе белгілі кеше қазақ тілі ... ... күні ... б"ә ... ... ... ... өмірі" көрінісі естерінде
қалған болар. Соны кім өз сезімен ... айта ... ... (Аллатағаланың адамға, есеккеэ итке, маймылға бедін берген
жасы туралы айтылып, сан есімдер аталады).
Математикалық есеп. Адам жасын шығару.
Ойын есеп, Қожанасырдың ... ... ... ... Қожанасырды тақтаға шығарады.
Тақтадағы таблицаға жақындаған Қожанасыр 1-ден 10-ға ... ғана ... ... жакындаған Қожанасыр өзінің 10-ға дейінгі санын қойып
шығыпты.
9*1=9 -9*2-18
9*2=18 ... ... ... 9*6=54
9*6=54 9*7=63
9*7=ІЗ 9*8=72
9*8=72 ... саны ... ... соң ... мен ... жазбаған болармын деп әлгі
сандарды кері қойып шығыпты. Сосын жұмысын көрсеткен Кожанасырға мұғалім
"5" қойыпты.
Оқушылардың өз ... ... ... ... ... сөздерінен санға байланысты дәйексөздер.
2004 (мешін) жылына байланыстырып мәтін құрау.
Сабақты қорытындылау мақсатында.
"Қазыбектің тапқырлығы" әңгімесін оқушыларға айтып беремін.
Бұқар жыраудың ... ... ... ... ... Қаз дауысты
Қазыбек би келеді. Төсекте жатқан Бұқар жырау: - Бірден онға ... ... ... ... айтып бере алмады. Қазыбек сен айтып берші!
- деген. Сонда Қазыбектің берген жауабы.
Бір дегеніңіз - бірдігі кеткен ел ... Екі ... ... ... ... ... - үш ... шідерден шошынған ат жаман. Төрт дегеніңіз ... ... ... ... ... ... - ... адамнан белгілі бала тумаған жаман.
Алты дегеніңіз - ... ... ... кісі ... ... - жетем деген мақсатына жете алмаған ... ... - ... ... қой ... ... - ... Он дегеніңіз - өткеніңіз, о дүниеге
жеткеніңіз.
Ақындарырымдың осы секілді етіп өздеріңе де арнап әнімен ... ... есім ... таныстырудағы дидактикалық материалдар.
Есім сөздерді оқыту барысында сыни ойлау ... ... ... ... ... белсекді тұлға калыптастыру - оқыту үрдісінде
жүргізілетін барлық жұмыстың негізі болып-табылады. ... ... ... - сыни ... ойлай білуге үйрету, нәтежелі білімге кол жеткізу.
Оқушының сыни ойлау мүмкіңдігінің жетілуде ... ... ... де ... Сыни ... ... негізделген әдістер оқушының ойлау және ... ... ... ... ... ... керек. Бұл бағытта
интерактивтік әдіс кеңінен қолданылады. Интерактивтік әдіс деп ... ... ... ... ... жәні ... бір ... тәсілді айтамыз. Бұл әдісте оқыту үрдісі оқушыға ... ең ... ... ... ... жас ... ... әдіс оқыту үрдісін ұйымдастырудың әр түрлі формаларына қол
жеткізеді оның негізінде оқушылардың бір-бірімен және мұғаліммен біріккен
әрекеті көрінеді. Мұнда ... тең ... ... немесе кеңесшіге ауыса
алады Оқушның белгілі-бір тапсырмаларды орындау барысында жеке, жұптық және
топтық жауапкершілігі артады. Бұл ... мені ... ... ... ... қол ұшын бере ... оқып -үйрену болып табылады.
Оқушылардың бірлесіп ... ... ... ... ... бірі ... ... олардың бір-бірін көріп отыратыңдай етіп қойылуы. ... ... ... ... бере ... ... ... дамытуда сабақ үрдісін үш кезеңнен құруға болады.
Оқушылардың сани ... ... ... ... және ... ... оқытудың жаңа үлгідегі сабақ жоспарын төмендегідей ұлгіде ... ... сан ... ... ... ... ... сан
есімдерді, олардың қолданылатын орындарын, жасалу ... және ... ... ... ... беру арқылы ой қорытуға
дағдыландыру, танымын кеңейту, тез қабылдауына жол ашу, өз ... ... ... ... ... ... алынған мысалдар, мәтіндер арқылы ұлттық ... ... ... ... сандардың қасиетін білуге тәрбиелеу (тәрбиелік).
Сабақтың түрі: жаңа бідімді меңгерту.
Сабақтың әдісі: талдау, сұрақ-жауап, іздендіру.
Сабақтың көрнекілігі: ... ... ... кесте,қағаздар
перфокарталар.
Пәнаралық байланысы: әдебиет,тарих.
Сабақтың барысы.
Ұйымдастыру. Сынып ... ... ... төрт ... ... , ... ... Мыңдықтар деп ат
қойылады.
І.Іденіс ... ... ... тапсырмалары.
Тапсырма: Үйге берілген 160-жаттығуды тексеу мақсатында 4 ... ... ... үлгісі
а) "Бірлік" тобы
Мүмкіндік деңгейі тапсырмалары:
Мәтінмен жұмыс.
Берілген мәтіндегі сан ... ... ... ... ... көшіріп жазып, тапқан сан есімдерді құрамына қарай талдау.
Тайқазан
Тайқазанды сегіз жүз бірінші жылы Әмір темір ... Қожа ... ... ... ... - екі ... биіктігі - жүз алпыс екі санитметр,
диаметрі - екі жүз ... екі ... жеті ... ... ... Оның ... араб ... салынған. Гүл сияқты жасалған екі құлақшасы бар. Олардың
арасыңда он екі ... ... бар. Ол он екі жыл ... білдіреді.
("Ол кім, бұл не" III том)
ә) "Ондық" тобы: Мәтіннен сан есімдерді ... ... " ... ... ... сан ... фонетикалық талдау жасаңыз.
Жақсы мен жаман
Адам атызға бір түп гүл әкеліп отырғызады. Құнарлы жерге отырғызған ол
күннен-күнге- ... ... ... өсе ... Гүл ... - күннің нұрын,
екінші - мөп-мөлдір-суды, үшінші - таза ауаны сүйетін. Ол осынау тіршілік
иесі болғанына, өзін әкеліп ... ... да өте риза ... Бір ... Әй, сен көп ... ... ... өкінетін боласың, - ... ... жалт ... дәл ... түрі ... бір шөп басын
қылтитып тұр екен. Гүл ештеңе дей алған жоқ. ... ... ... ... ... бар екінші Гүлге басын сүйеді.
- Жабырқама, сабыр ет! Адамдар оны ... шөп" деп ... Бір ... ... ... шөп. ... құтыламыз.
"Жақсы сөз - жарым ырыс" деген ғой. Оның көңілі біраз ... ... ... ... рас болып шықты. Ертесіне он жастағы бір-бала келді ... ... ... тастады. Гүл қайта құлшынды.Өмірде жақсылар да, жамаңдар
да бар екен.
Ақсүйек
Ойын жаздың айсыз қараңғы түнінде ойналады. Ол үшік ... ... ... ... ... ... ... екі топқа бөлінеді, Әр топ
өзіне-басшы сайлап алады; Ойынды кім ... ... ... екі топ
басшыларының жеребесі; арқылы шешіледі._Әр топ өз ... ... ... ойыншылары аланға арқасын беріп сапқа тұрады. Бірінші болып ойын
бастауға мүмкіншілік алған .топтың басшысы ... ... ... ... ... ... іздеуге кетеді. Сүйекті кімбірінші боп ... ... ... қалғандары оны қуады. Қарсы ... ... ... ... ... бар күшін салып, оны өз көмбесіке жеткізуге
тырысады. Ойын жалғасып, қайталанып-ойналады, (''Ұлттық ойындар"), ... ... ... өз ... ... -баяңдаңыз, сан
есімдерді тауып, жасалу жолына :қарай талдаңыздар.
Екі-соқа
Бір зауыттан екі соқа ... ... ... ... ... ... ... жер жырта бастады.. Екінші соқа еш қимылсыз аулада жатты, Арада
бірнеше уақыт " өткен соң екі соқа ... ... ... ... ... аппақ болып жарқырап тұр. Ал қимылсыз жатқан соқа тот ... ... неге ... ... ... - деп ... Мен еңбек еттім. Ал еңбек кімнің де болса шырайын
кіргізбей ме? - деп жауап кайырыпты бірінші.
(Ы.Алтынсарин)
Тапсырмалар орындалып ... соң, ... ... есеп, сан, рет, реті,
реттік сөздерінің мәні айтқызылады. Әр топ өз ойын қорытады және ... өз ... ... ... ... Жаңа ... игеру кезеңі
Осыдан кейік тақтаға плакат ілінеді.
Бұл келтірілген ... ... сан ... ... сан ... ... ... екендігін окушылар өздері дәлелдеңді...
III. Практикалык дағды калыптастыру кезеңі.
Міңдетті деңгей тапсырмалары:
1) кітаппен жұмыс
а) ... тобы ... ... ... сан ... ... ... жасайды және оларды сөзбен жазады. (7, 10, 1, 3,100, 285 37, ... 259, 627, 3992, ... ... ... бойынша реттік сан есімдердің
жасалу жолдары түсіңдіріледі және ... ... ... ... ... Екінші абзац бойынша жұмыс жасайды, реттік сан
есімдерді тауып, синтаксистік қызметін ... ... ... ... ... сан ... ... мағналық
түріне ажыратылады және морфологиялық талдау жасалады.
Мүкіндік деген тапсырмада:
а)Бірліктер тобы.Шешімін ... ... ... ... ... сағат тілі бойынша екі әріптен
тастап оқысаныз, нақыл сөз оқи аласыз. Нақылдан реттік сан ... ... ... ... ... ... түсіндіріңіз, басқа қандай
сөзбен ауыстырып айтуға болатын көрсетіңіздер.
Шешімі: "Бірінші байлық - ... ... ... ... ... сан ... түсіндіре отырып, жасалу жолына қарай талдаңыздар, сөйлемдегі
орны, қызметі туралы ойыңызды дәледеңіздер.
Бір ақынның атынна,
Екі түбір, төрт ... де ... ... ... ... екен кім ... (Сұлтанмахмұт)
б) "Жүздіктер" тобы: Сан есімді тіркеске сөзімен теріп ... ... ... ... ... Үйде ... күн ұрыс ... қүн ырыс кетеді.
2.... жақсы ерікпес,
... жаман бірікпес.
3, Екі... он ... ... ... ... бар.
5. Ер жігіттің ... сөйлегені - өлгені.
6. ... аяқтыда бота, екі ... бажа ... ... ... ел ... "Мыңдықтар" тобы: Тапсырма: "Орнымды тап". Мақал-мәтелдердегі орны
ауысып тұрған сөздерді айтып ретімен ... ... сан ... өз ... айтыңыздар.
1. ақшаң, бір, сом, жолдасың, жүз болғанша, болсын.
2. бір. кырық, қыңыр, жақ, бір кісі, бір, кісі, жақ, кісі.
1. балық, ... ... ... ... ... "Біздің сынып" тақырыбына құрамына
есепгік реттік сан есімдері болатын шағын мәтін құрау.
ә) "Ондықтар" тобы: 3, 7, 40 ... ... ... деп ... ... ... ... арқылы дәлелдекіздер,
б) "Жүздіктер" тобы: Атауында сан есім кездесетін қандай
халық ... ... ... не ... ... ойларыңызбен дәледеңіздер.
в) "Мыңдықтар тобы: Бұқар жыраудың "Тілек" толғауын
еске түсіріп. реттік сан есімдерге морфологиялық талдау
жасаңыздар.
Сабақ қорытындыланып белсеңділік танытып, ... ... ... ... ... Үйге ... ... тақырыбына есептік, реттік сан
есімдерді қатыстырып, шағын өмірбаян жазып келу тапсырьшады.
Қорытынды.
Әдетте, сан ... тек зат ... ғана ... не ... ... ... ... сөздер есебінде қаралады, Шынында, сан есімдер ... ... ғана ... ... ... зат ... ... туыыды сын
есімдердің де, етістік ... де сан ... ... ... ... ... зат есімдерден, өзге сөз таптарынан, демек, туынды сын
есімнен, етістіктем бұрын тұрып, олар ... ... ... ... білдіре қолданылуы олардың пысықтау функциясында да ... ... ... ... сын ... сан ... білдіре қолданылғанда,
сөйлемдегі белгілі бір анықтайтын атрибутивтік ... ... ... анықтауышы ретінде де қолданылады. Мысалы: Шолпан ол кезде
төрт ... әйел еді ... төрт ... ой төрт әйел туралы емес,
төрт ... дйел ... ... ... ... есімдер контекске байланысты субстантивтеніп қолданылғанда,
сөйлемнің барлық мүшесінің де қызметін атқара ... ... сан ... ... ... атайтын сөздер болғанымен,
олар семантикалық, морфологиялық және ... ... ... ... жеке ... ретінде танырлықтай бірнеше топқа бөлінеді. Сан
есімдердің осылайша іштей жіктелетін топттының ... ... ... ... ... немесе амалдың дәл санын я есебін ... ... ... ... ал ... бір тобы сандық ұғымның бөлшегін,
төртініш бір тобы ... ... ... ... ... әр қилы ... ... тұрғыдан қарағанда, сан есімдер есептік сан, реттік сан,
болжалдық сан, ... сан, ... сан, ... сан болып алты топқа
бөлінеді.
Әдебиеттер.
1.Қайдаров.Ә. Түріктануға кіріспе.-Алматы,2001.
2.Қордабаев.Т. Қазақ тілі білімінің қалыптасу, даму жолдары.-
Алмата,1999.
3.Исаев.С. ... ... ... ... Түркология және қазақ тіл білімі.-Алматы,1998.
5.Аханов.Қ. Тіл білімінің неғіздері.-Алмата,2000
6.Қазақ тілі әдістемесі.-Алматы,2001.
7.Сан есім қайталау сабақ.-Қазақтілі мен әдебиеті,2004.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сан есімнің (күрделі) сөзжасамы44 бет
Сан есімнің мағыналық топтарын оқытуда интерактивті әдістерді қолдану30 бет
Сан есімнің мағыналық топтарының сөзжасамы27 бет
Ер Тарғын» жырындағы Тарғын батыр образы10 бет
Морфологиялық сипаттары5 бет
Сан есім10 бет
Сан есім туралы8 бет
Сөз таптарына жалпы шолу20 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Бастауыш сыныпта сан есімді оқыту әдістемесі42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь