Денсаулықты жақсартуға әр түрлі спорт түрлерінің әсері

I. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
II. Негізгі бөлім: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1) Қазақстанда спорттың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2) Бокс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
3) Хоккей ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
4) Күрес ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
5) Спорт . денсаулық кепілі! ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
IV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
Спорт (фр. desport — жалқу) — белгілі ережелер немесе дәстүрлерге сай көбінесе жарыс күйінде өтетін әрекет. Спорт жалпы алғанда физикалық мығымдығы өте маңызды болатын (жеңіске немесе жеңіліске әкелетін) әрекетті сипаттағанымен, ақыл-ой немесе құрал-жабдық сапасы да маңызды рөл атқаратын ақыл-ой спорты және мотор спортына қатысты айтылады. Адам баласы спортпен денсаулығын жақсарту, моральді және затты қанағаттану үшін, өзін-өзі дамыту үшін шұғылданады.
Спорттың даму тарихына зер салсақ қоғамдағы өзгерістер мен қатар спорттың мән-мағынасын да түсінуге болады.
Баскетбол. Бүгінгі күнге белгілі үңгір өнерінің көп үлгілерінде дәстүрлі ырымдық ритуалдыр көріністері бейнеленген. Осы бейнеленген көріністерді сенімді түрде қазіргі мағынадағы спортқа жатқызуға болмағанымен сол кездің өзінде спортқа жақын әрекеттердің орын алғаны хақында байлам жасауға болады. Франция, Африка, және Аустралияда орналасқан бұл бейнелердің осыдан 30 000 жыл бұрын жасалғанын айта кеткен жөн.
Қытай территориясында біздің дәуірден 4000 жыл бұрын қазіргі спорт мағынасына жақын әрекеттің болғанын айтатын заттар мен құралыстар бар. Гимнастика ежелгі Қытайдағы кең тараған спорт түрі болыпты-мыс. Перғауындар мазарларындағы бейнелер мен заттар бірнеше ғасырлар бұрын да спорттың әр түрі болғандығынан хабардар етеді, оның ішінде жүзу мен балық аулауды айта кетуге болады. Ежелгі Персияда поло және атты рыцарлардың найзамен жарысы негіздері қаланды.
Ежелгі Грекия өзінде алуан түрлі спорт болған. Ең дамыған түрлері — күрес, жүгіру, диск лақтыру және арба жарысы. Осы тізімге қарағанда Ежелгі Грекияда(жалғыз ол жерде ғана емес т.б. жерлерде) әскери мәдениет мен әскери өнер спортқа тікелей қатысты болған. Сол жерде әр төрт жыл сайын Пелопонессе атты ауылда Олимпия деп аталған Олимпиада ойындары өтіп тұрған.
Осы күндері адамзаттың даму деңгейіне сәйкес, әсіресе БАҚ пен жаhандық байланыс жүйелерінің пайда болуымен спортпен шұғылдануға көпшіліктің мүмкіндігі өсуде. Спорт кәсіпқой спортқа айналып одан әрі адамзатты қызықтыруда.
1. “Балалар Энциклопедиясы”, V-том
2. Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3
3. Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
4. “Қазақ Энциклопедиясы”, II-том
5. Балалар Энциклопедиясы, II- том
        
        Қостанай мемлекеттік педагогикалық институт
Дене шынықтыру және спорт теориясы мен практикасының кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Денсаулықты жақсартуға әр ... ... ... ... ... ... жыл
Жоспар:
* Кіріспе...............................................................................3
* Негізгі бөлім: ......................................................................4
* Қазақстанда спорттың дамуы...........................................4
* Бокс................................................................................7
* ... ... ... - денсаулық кепілі!................................................18
* Қорытынды..........................................................................31
* Пайдаланылған әдебиеттер......................................................34
Кіріспе.
Спорт (фр. desport -- жалқу) -- белгілі ережелер немесе дәстүрлерге сай ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда физикалық мығымдығы өте маңызды болатын (жеңіске немесе жеңіліске әкелетін) әрекетті сипаттағанымен, ақыл-ой немесе ... ... да ... рөл ... ... спорты және мотор спортына қатысты айтылады. Адам баласы спортпен денсаулығын жақсарту, моральді және ... ... ... ... ... үшін ... даму ... зер салсақ қоғамдағы өзгерістер мен қатар спорттың мән-мағынасын да түсінуге ... ... ... ... ... өнерінің көп үлгілерінде дәстүрлі ырымдық ритуалдыр көріністері бейнеленген. Осы бейнеленген көріністерді сенімді түрде ... ... ... ... ... сол ... ... спортқа жақын әрекеттердің орын алғаны хақында байлам жасауға болады. Франция, Африка, және ... ... бұл ... ... 30 000 жыл ... ... айта кеткен жөн.
Қытай территориясында біздің дәуірден 4000 жыл бұрын қазіргі спорт мағынасына жақын әрекеттің болғанын ... ... мен ... бар. ... ... ... кең тараған спорт түрі болыпты-мыс. Перғауындар мазарларындағы бейнелер мен ... ... ... бұрын да спорттың әр түрі болғандығынан хабардар етеді, оның ... жүзу мен ... ... айта кетуге болады. Ежелгі Персияда поло және атты ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлі спорт болған. Ең дамыған түрлері -- ... ... диск ... және арба жарысы. Осы тізімге қарағанда Ежелгі Грекияда(жалғыз ол ... ғана емес т.б. ... ... ... мен ... өнер ... тікелей қатысты болған. Сол жерде әр төрт жыл ... ... атты ... ... деп ... ... ойындары өтіп тұрған.
Осы күндері адамзаттың даму деңгейіне сәйкес, әсіресе БАҚ пен жаhандық байланыс жүйелерінің пайда болуымен спортпен шұғылдануға ... ... ... Спорт кәсіпқой спортқа айналып одан әрі адамзатты қызықтыруда.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... хоккей, күрес, велоспорттарды жатқызуға болады.
Қазақ халқы қашаннан ұлттық спорт түрлеріне бай халық . Қазақша ... , ... , қыз қуу, ... тағы басқаспорт түрлері бағзы заманнан бері халқымызбен бірге жасап келеді ... ... де олар ... мән - мазмұның жойған жоқ . Қайта партия мен үкіметтің қам қорлығының арқасында жаңарып, түрленіп келеді.Оған ... мен ... ... ... түрлерін дамыту жөніндегі алған дакументері мен саветтік физкультура жүйесіндегі қазақтын спорт түрлерінің алатын орны әбден дәлел бола ... ... ... ... ... ... ... републикамыздың мақтанышы, СССР-дің, СССР халықтары спратакиясынның, әлем және олимпияда чемпионы Ж.Үшкемпіріп, ... ... ... ... ... ... ... жастар арасындағы әлем чемпионы, ересектер арасындағы Европа чемпионы Қ.Байшолақов, самбодан әлем және Европа чемпионы А.Мұсабековтардың еңбектері куә. Ал А. ... ... ... Ә ... С.Өтенов сияқты спортшылар да қазақша күресті дамытуға атсалысқан абзал жандар.
Қазақтың ұлтық спорт ... ... ... ... 1 ... дайындық кезеңі үлкен серпіліс қосты. Әрбір калхоз - ... ... мен ... ... мен ... ... ... қортындылары шопан тойларында, егін орағының соңында шығарылып отырады.
Партия мен ... ... ... ... ... ... қорлығы ұшан - теңіз. Мәселен КПСС Орталық Комитеті мен СССР Министірлер Советінің 1966 жылғы қаулысында ұлттық спорт түрлерін ... ... жайы ... Ал 1965 жылы ... ССР Министрлер советінің жанындағы физкультура және спорт жөніндегі комитеті қазақша күрес үшін ... ... мен ... ... 1971 жылы осы ... ... ... белгіеді . Ал бәйге, көкбар, қыз қуу, күміс алу сияқты ұлттық ... ... жыл ... СССР Ауыл ... ... өткізетін ат спорттын Бүкіл одақтық жарысың программасына енгізілген .
Бірақ қазақша ... пен ... ... ... ... ... ... беру талаптарын әлі белгіленген жоқ. Келешекте қазақтың қыз қуу, бәйге, көкбар секілді ат спортына да көңіл аударылғаны жөн сияқты. Сондай-ақ ... ... түйе ... та ... ... ... қазіргі кезде де өткізіледі. Болашақта бұған да көңіл бөлінеді деп ... ... ... ... ... ... Одақ ... белгілісі - қазақша күрес. Соған орай спорттың бұл түрі басқаларына қарағанда әбден қалыптасқан.
Қазақша күресті жетілдіріп, одақ ... әйгі ... ... М. ... ... , Ә.Бүркітбаев, Т.Асқаров, Д.Биткөзов, Ж.Сабыржанов, Н.Омаров,Р.Сапарғалиев сынды спортшылар есімдерін мақтанышпен атамасқа ... ... - ... ... ... ... ... Оның ережесі бойынша самбоның, еркін және классикалық күрестің кейбір амалдарын қолдануға рұқсат етіледі.Мұнда белбеуден қос қолдап, бір қолмен ... ... ... қолдан, киімнен ұстап лақтыруға болады.
1928 жылға дейін күрестің бірыңғай ережесі болған жоқ. Жарысқа түсетін палуандардың салмағы ... ... ... ... күші ғана ... салмағы да артық палуандар жеңіске жетіп келді. Жарыс жергілікті жерде ежелден қабылданған немесе алдын ала келісілген ... ... ... бойынша өткізілді. 1928 жылы қазақша күреске тән бүкіл әдіс, тәсілдерді түгелдей ... ... ... ... 1938 жылы ... спорттық ірі жарыстар өткізіле бастады. Республика астанасы Алматы қаласында өткізілгене калхозшылардың І республикалық ... ... ... ... рет ... ... ... (жеңілсалмақ - 65 килограмм,орта салмақ - 76 килограмнан жоғары) жарыс өтті. деген құрметті атақты ... ... ... Семей облысының өкілдері С. Адасқанов, К. Алтыбасаров және И. Түйменов жеңіп алды.
1939 жылы ... ... ... ... біріншілік өткізілді. Онда жеңіп шыққандар атағы үшін күресу правосына ие ... ... соң ... ... ... біріншілігі өткізіліп и, бұл жарысқа Алматы, Павладар, Семей, Оңтүстік Қазақстан, Батыс ... және ... ... палуандары қатысты. 1938 жылы Семей обылысының өкілдері үш салмақ категориясы бойынша да бірінші орын алған болса, бұл жолы ... ... ... (Алматы облысы), Досқалиев (Батыс Қазақстан), Мусин (Павлодар облысы) жеңіп алады. Табанды күрес үстінде Батыс Қазақстан облысының өкілі Досқалиев барлық қарсыласын ... ... ... ие ... 1940 жылы бес салмақ категориясы бойынша Республика біріншілігі өтті. Ол салмақ категориялары: аса ... ... ... ... ауыр және ауыр ... ... чемпионы атағын осы салмақ категориялары бойынша Байдәулетов, Құрманбаев, Төлегенов, Мохманов, ... ... ... Отан ... байланысты дене шынықтыру жолындағы қозғалыс тежеліп, Қазақстанда ... ... ... уақытша тоқтап қалды. Соғыстың алғашқы күндерінен бастап-ақ дене шынықтыру ұйымдарының қызметі түгелдей Отан қорғау ісіне бағытталды. Олар ... оқу ... ... ... дене ... ... өткізуге, Қызыл армияның жауынгерлік резервін даярлауға көмектесуге тиісті болды, дене шынықтыру ... ... мен ... ... оқу ... ... ... ұрысқа үйретіп, граната лақтырушыларды, шаңғышыларды т.б. даярлады.
Қазақстанның мыңдаған спортшысы дене шынықтыру ... ... ... ... еңбегімен ұрыстарға тікелей қатысуы арқылы жаумен күресуге елеулі үлес қосты.
1944 жылы қазақ халқы азамат соғысының ... ... ... ... өткізді.
Бокс.
Бокс - арнайы жұмсақ қолғаппен белгілі бір ... ... ... күш ... ... түрі. Жекпе-жекке шыққан екі ойыншы қарсыласының денесінің белгілі бір жеріне дәл соққы беруді көздейді. Жекпе-жек аумағы 4,9Ч4,9 м ... 6,1Ч6,1 м, ... 1,3 м ... ... керілген рингте өтеді. Бокс (ағылшынша box - соққы) ойынының әуесқойлық (3 раунд) және кәсіпқойлық (12 - 15 ... ... бар. ... ... түрі ... ... ұйымдастырылып (біздің заманымыздан бұрынғы 688 ж.), Олимпиялық ойындар қатарына енген. Ол ... ... ... ... ... ... ... немесе дәкемен орап айқасқан. Төбелес екі жігіттің бірі естен танып жығылғанша жалғаса берген. Қазіргі бокс 17 ғасырда Англияда бастау алған. ... ... ... Фигг ... 1865 ж. ... келді. Осы ереже бойынша рингтің (алаңның) ауданы, раундтардың ... ... ... т.б. ... ... ... ... жүйеге келтірілді. 1904 ж. бокс жаңа Олимпия ойындарының бағдарламасына енді. 1920 ж. Бокс ... ... ... (AІBA) құрылды. Дүниежүзілік чемпионат 1974 жылдан өткізіледі. Қазақстанда ... ... ... 20 ... ... ... Шоқыр Бөлтекұлы ашты. Қазақстаннан Олимпия ойындарының, Дүние жүзі, Азия, Еуропа чемпионаттарының, Азия ... 30-ға жуық ... мен ... шықты. Қазақстаннан шыққан тұңғыш Олимпия чемпионы - Василий Жиров (Атланта, АҚШ, 1996), ... ... ... ... дүние жүзінің алғашқы чемпионы - Болат Жұмаділов (Хьюстон, АҚШ, 1999), Олимпия чемпиондары - Бекзат ... ... ... (Сидней, Австралия, 2000), Бақтияр Артаев (Афина, Грекия, 2004), Бақыт Сәрсекбаев (Пекин, Қытай, 2008), ... ... - ... Қонақбаев (1979, 1981), Серік Нұрқазов (1983).
Бокс ерте Грек елi -- Элладамен тығыз байланысты. Аңыздарға сенсек, ол кезеңдегi ең ... -- ... ... ... Ал Платонның жазуы бойынша, жұдырықтасу өнерiнiң атасы -- теңiз құдайы Посейдон мен Мелия ... ... ұлы -- ... ... Ерте ... болған бокстың алғашқы белгiлерiн қыш құмыраларда салынған боксшылардың бейнесi де дәлелдейдi.
Ал жақында археолог ғалым бiздiң жыл санауымыздан 3 мың жыл ... ... ... ... бокс ... ... де ... отыр. Бiр қызығы, ол кезеңдердекубок жеңiлген боксшыларға берiлген көрiнедi. Айталық, соғыс өнерi десе, сақалын кесуге бар Рим императоры ... ... ... ... ... сатып әкелiп, көз алдында қоразша төбелестiредi екен. Императордың екi сүйiктi спортшысы болса керек. Бұл Глаукос пен Меланкомас аталатын алыптар дәл ... ... ... бiршама соққы түрлерiне негiз салып кеткен екен.
Алайда, Рим мен Грекияда белгiлi дәрежеде беделдi болған бұл ... түрi ... ... ... кеш, тек ... ... ... (б.д. дейінгі 688 ж.). Олимпиададағы алғашқы ойындар жалаң қолмен жүргiзiлген, кейiн қос қолға белдiктi ... ... Одан соң ... ... бұл ... темiр сақиналар кигiзiле бастайды. Тұңғыш рет чемпион кубогын гректiң Ономастус есiмдi спортшысы иеленедi.
Ал бокс жеңiмпазына арналған алғашқы арнау өлеңiн ... ... ақын ... ... Ол ... ... ... өзiнiң ұлы Диагоросты мадақтап, оған жыр арнайды. Бұл боксшылардың ерлiгi қарсыласының құлағын тiстеген Тайсонның әрекетiндей ... ... ... ... боксшы ойын үстiнде жағы сынады да, мұны ешкiм көрiп ... үшiн, ... ... ... ... ... жалғастыра түседi. Оның ерлiгiн кейiн ақын Элиан мадақтап жазады.
Ал ерте ... ең ... ... есiмi -- ... ... оның 1425 рет ... ... жеңiмпаз боп қайтқанын айтады. Тагенес рекордының қаймағы бүгiнге шейiн бұзылмаған.
Алайда Рим империясының бiздiң дәуірімізге ... I ... ... ... бокстың қалай дамығаны жайлы деректер де сақталмаған. Мiне, осы деректердiң жоқтығынан даағылшындар боксты өздерiне телiп жүр. Бокс (boxing) ... аты да ... ... ... Фигг алғаш бокс мектебiн ашып, жастарды былғары қолғап өнерiне баулиды. Бокстың алғашқы ережелерi де ... ... ... ... ... Бұл ... ... аумағы, раунд ұзақтығы және қолғап салмағы айтылады. 1908 жылы бокс ресми түрде олимпиада бағдарламасына енгiзiлiп, оған тек ... ғана ... ... бұдан кейiн тағы да бағдарламадан тыс қалады да, 1920 жылдан берi ... ... ... өткiзiлiп келедi.
Кәсiби бокс алаңында Мұхаммед Әли, Джо Фрейзер, Джордж ... ... ... Флой ... ... ... аталады. Олимпиада тарихында боксшылары ең көп алқа тағынған ел -- АҚШ. Бiрақ бүгiнде кубалық спортшылар алғы ... ... 1992 ... ... ... ... кубалық боксшылар 12 алтын алқаның жетеуiн қанжығаға байлап кеткен. Ал 1996 жылы Атланта Олимпиадасында 4 алтын, 3 ... ... ... ... Олимпиада тарихында екi боксшы ғана 3 мәртеден жеңiмпаз атанған. Олар -- венгриялық Л. Папп пен кубалық Т. ... әлем ... ... ... аса ... ... ... Қазақстан бойынша жұдырығының өнерiн кәсiп қып жүрген боксшылар санаулы ғана. Олардың алғы шебiнде Василий Жиров, Геннадий Головкин және ... ... ... ... Жекпе-жек қабырғалары ұзындығы 5-тен 6 метрге дейін болатын және 4 қатар канатпен шектелген алаң -- ... ... көп ұпай ... боксшыға; нокаутпен ұтқанға; қарсыласы пәрменсіз болып жекпе-жекті жалғастыра алмағанда, дисквалификацияға ұшырағанда немесе жекпе-жектен бас ... ... ... ... ... желкеден, арқадан ұруға, баспен ұруға және құлап ... ... ... тыйым салынады. Жекпе-жекке -- ринг ішіндегі бір төреші, сыртындағы 3-5 ... ... ... дәрежелері. XIX және XX ғасыр басында салмақ дәрежелерді таптарға бөлу негізі қаланды. Негізгі себеп -- ауыр ... ... ... ... ... болғандығы. Салмақ дәрежелерді таптарға бөлу АҚШ пен ... орын ... ... ... ... ... 17 түрлі салмақ дәрежесі бар. Бүкіләлемдік Бокс Кеңесі (ББК -- WBC) енгізген салмақ дәрежелері:
:: cruiserweight (, ... ауыр ... -- 190 фунт (86,2 кг, ... ... ... 200 ... ... 90,7 кг-ға дейін көтерген, кейде super cruiserweight -- 195 фунт ... 88,5 кг ... да ... ... middleweight ( немесе екінші ауыр салмақ) -- 168 фунт (76,2 кг);
:: super welterweight (немесе light middleweight -- ... ... ... ... орта ... -- 154 фунт (69,9 ... ... (немесе junior featherweight -- екінші жеңіл немесе бірінші жартылайжеңіл салмақ) -- 122 фунт (55,3 ... ... ... junior ... -- ... ең ... немесе бірінші жеңіл салмақ) -- 116 фунт (52,6 кг);
:: light flyweight (немесе junior flyweight -- бірінші ең ... ... -- 108 фунт (49,9 ... ... ... -- ең аз ... -- 105 фунт (47,6 кг)
Әуесқой бокста басқа жүйе істейді, соған сәйкес боксшылар 11 түрлі салмақ дәрежесіне ... ... ... ... ... бұл жердегі аттары шартты түрде берілген):
:: аса ауыр салмақ (91 ... ... ауыр ... (91 кг);
:: жартылай ауыр салмақ (81 кг);
:: екінші орташа салмақ (75 кг);
:: бірінші орта салмақ (69 кг);
:: жартылайорта салмақ (64 кг);
:: жеңіл салмақ (60 кг);
:: жартылайжеңіл ... (57 ... ... (54 ... ... ... (51 кг);
:: ең аз салмақ (48 кг).
Бокстағы негізгі соққылар түріне:
:: тура соққылар (джеб, кросс);
:: жанынан ... (хук, ... ... ... ... ... ... Рачков
1978
63,5 кг және 64 кг
Виктор Ружников
1989
51 кг
Болат ... ... ... ... ... ... Сәпиев
2005
81 кг
Ердос Жаңабергенов
2005
64 кг
Серік Сәпиев
2007
Жазғы Олимпиада Ойындарындағы нәтижелер
Олимпиада
Алтын
Күміс
Қола
XXVI, Атланта-1996
Василий Жиров, 81кг (Баркер кубогінің иегері)
Болат Жұмаділов, ... ... ... ... ... 71кг
XXVII, Сидней-2000
Бекзат Саттарханов, 57кг; Ермахан Ибраимов, 71кг
Болат Жұмаділов, 51кг; Мұхтархан Ділдәбеков, ... ... ... 69кг ... ... ... ... 75кг
Серiк Елеуов, 60кг
XIX, Бейжің-2008
Бақыт Сәрсекбаев, 69кг
Еркебұлан Шыналиев, 81кг
Хоккей.
Хоккей -- қақпалар орнатылған арнайы алаңда ... доп не ... ... ... спорт түрі. Ойын жазда көгалда доппен, қыста шайба және доппен мұз үстінде өтеді; қара ... ... ... ... ... ... ... дейін хоккейдің тарихы мына елден шыққан деп дөп басып айту қиынға ... ... ... рет хоккейді шайбомен ойнауды канадалықтар дәстүрге айналдырса, ... - оны ... ... ... ... матч 1875 жылы 3 ... Монреал қаласындағы мұз айдынында өткізілді.
Ол кездегі хоккейді ... ... ... ... ... ... келмейді. Ол кезде әр командада 9 ойыншыдан топтастырылған еді. Ал, ... де әр ... кем ... 18 ... ... тарихы сынды хоккейдің себет-торы да бірте-бірте пайда болды. Алғаш рет хоккей арнайы сеткамен 1900 жылы ұйымдастырылды. Кейіннен қақпа ... ... XYI-XYII ... ... голландиялықтар үшін таптырмас ойын болып есептелінді. XIX ғасырдың 70 жылдары Канадада хоккей қысқы олимпиада ойындары бағдарламаларына енгізілді. Оның алғашқы шарттарын ... ... ... ... алып ... ... ... жасады.
1899 жылы Монреалда жасанды мұз айдынында ірі хоккей ... ... ... Додаға 10.000 жанкүйер қатысты. Оны Канаданың әуесқойлар хоккей лигасы ұйымдастырды. 1914 жылы хоккейде кәсіби клубтар Ұлттық Хоккей Лигасына топтастырылған.
Ал, 1908 жылы ... ... ... Франция және Белгия Халықаралық Хоккей Федерациясын құрды.
Ойын талаптары жиі жаңаланып тұрды. 1900 жылы ... ... (61х30 м) ... ... ... ... шығарылды. Ойын үш кезеңнен тұрады, әр кезең 20 минуттан деп есептелінді. Қақпашылар 1929 жылға дейін ... ... еді. Сол жылы ... ... ... ... ... Бенедикт алғаш болып мұз айдынына маскамен шықты. Осы ... ... ... ... ашық далада өткізілген. 1870 пен 90 жылдары жабық мұз айдыны жасақталды.
Әлемде қолдан жасалған мұз айдыны 1903 жылы Лондонда ... ... ... ... ... үлес қосқан.
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталысымен хоккей қайта қолға алынды. Жаңа хоккей ... ... ... ХХ ... ... ... ... КСРО, Чехословакия менКанада құрамалары үздік танылды. Ал, ХХ ғасырдың аяғы мен ХХІ ғасырдың басында жаңа ... ... бой ... ... ... ... АҚШ және ... хоккей -- командалық спорт ойынының бір ... Ол мұз ... ... Әр ... 11 ... ... Ойын 45 минуттық екі таймнан тұрады. Қақпасының биіктігі 210 см, ені 360 см.
Бұл ойынның XX ... ... ... екі түрі ... батыс еуропалық хоккей -- бенди және . ... ... ... ... ... ... ... дамыды. Халықаралық федерациясы 1955 жылы құрылып, бірыңғай ережелері қабылданды. 1957 жылы алғаш рет ... ... ... ... ... XX ... 30-жылдарынан бастап дамып келеді. Алматының командасының хоккейшілері бірнеше рет чемпион, күміс және қола жүлдерегі болды. Ең ... ... Е. ... 518 доп ... ... ... ... Дүние жүзінің чемпионы және жүлдегерлері атағына Ю. Варзин, В. ... Л. ... М. ... С. Қалымбаев, В. Панев ие болды.
Күрес.
Күрестің түрлері
Қазақстанда ... ... ... грек-рим күресі, еркін күрес, дзю-до және самбо сияқты жекпе-жек түрлері кең дамыған.
Қазақ ... - ... ... түрі. Оның тәсілдері сан алуан. Жекпе-жек барысында бір қолмен белдіктен немесе күрте жағасынан, жеңінен ұстап шалу, үйіріп, сүріндіре, ... ... ... іліп ... ... асыра лақтыру, т.б. көптеген тәсілдер қолданылды.:: 1928 жылы қазақша күрестің бірыңғай ережесі ... ол 1938 ж. ... ... ... бағдарламасына енгізілді.
:: Қазақша күрес балуандары халықаралық аренада тұңғыш рет 1952 ж. ... ... ... ... ... ... ... дәрежелері де, ережесі де жиі өзгерістерге ұшырады. Кей жылдары үш, төрт, бес, сегіз, он ... ... ... жарыстар өтіп жүрді.
:: 1998 жылдан еліміздің балуандары үш салмақ дәрежесі бойынша күш ... 60 ... ... ... - кіші балуан, 74 кг-ға дейінгілер - орта балуан, 74 кг-нан ... - бас ... деп ... ... ... классикалық күрес - қол және тұтас дене қозғалысына негізделген тәсілдерді пайдаланатын ... ... ... Бұл күресте қарсыласын белден төмен ұстауға, аяқтан ... т.б. ... ... ... ... - қарсыласының жауырынын жерге тигізу немесе күрес ... ... ... ... ұпай ... жеңу.
:: Грек-рим күресі 1896 жылғы 1-Олимпиялық ойындардың бағдарламасына енді.
:: 1904 ... ... ... ... ... 60-жылдарының аяғынан бастап күрестің бұл түрі Қазақстанда жедел дами түсті. Қазақ халқынан шыққан Қажымұқан Мұңайтпасов, Шәміл Серіков, ... ... ... ... ... ... Нұрбақыт Теңізбаев, Әсет Мәмбетов сияқты Дүниежүзілік олимпиада чемпиондары мен ... ... ... ... ... ... ... қарсыластарға әр түрлі техникалық тәсілдерді (қарсыласын лақтыру, аударып түсіру, қапсыра ... ... ... ұстау, т.б.) кеңінен қолдануға мүмкіндік беріледі.
:: Еркін күрес 19-ғасырдың аяғында Англияда ... ... ... ... ойындар бағдарламасына енген.
:: 1951 жылдан дүниежүзілік, 1928 жылдан Еуропа чемпионаттары ... ... ... ... 1955 ... өткізіліп келеді. Қабден Байдосов, Әбілсейіт Айқанов, Амангелді Ғабсаттаров, Аманжол Бұғыбаев, Сейітжан Әбдікәрімов, Алмас Мұсабеков, т.б. халықаралық аренада халқымызды әлемге ... ... ... ... өткен Олимпиялық ойындарда (1996) және дүниежүзілік чемпионатта (1998) қола жүлдені еншіледі.
Дзю-до.
Дзю-до (жапонша дзю - жұмсақ, до - ... ... ... ... ... негізінде пайда болған.
:: 1956 жылдан дүниежүзілік чемпионаттар өткізіледі, Олимпиада ойындарына 1964 жылдан ... ... ... ... (татами) үстінде күреседі. Киімдері - кимоно, ... және ... ... ... ... ... ... бұрауға болады. Жаңадан қатысып жүргендер беліне ақ белбеу, ал жоғары разрядшылар қара ... орап ... ... ... ... ... 60-жылдарынан бері дамып келеді. Асхат Жіткеев Пекинде (Қытай) өткен 29-Олимпиялық ... (2008) ... ... ... (2004, ... қола ... ... 1995 жылдан Алматыда Ораз Жандосов атындағы халықаралық турнир өтіп келеді.
Самбо.
Самбо (орыстың ... без ... - ... қорғану деген сөзінің қысқартылған түрі). Күрестің бұл түрін қазақ, грузин, ... ... т.б. ... ... ... ... негізінде белгілі маман Аркадий Харлампиев (1938) құрған. Спорттық және әскери түрі бар. Әскери самбоның қорғаныс және арнайы ... екі түрі бар. ... ... балуандар арнайы белдікті шапан киеді, күрес кезінде белдіктен, жеңнен, шапанның кез ... ... ... қол мен ... ... әдіс ... болады. Самбода әдіс қолданушы балуан тік тұрып, қарсыласының жауырынын кілемге тигізсе немесе буындарды ауырту әдісін қолданғанда, қарсыласы жеңілгендік белгісін ... ғана таза ... деп ... ... КСРО біріншілігі 1939 жылдан бастап өткізілген. Ал Еуропа чемпионаты 1972 ... ... ... ... 1953 ... бері ... республикалық алғашқы біріншілік 1955 жылы ұйымдастырылды. Самбо күресінен Асхат Шахаров әлемнің үш дүркін чемпионы болса, ... ... ... ... ... ... Арсен Хатип әлем чемпионы, Айтжан Шаңғараев, А.Мұсабеков Еуропа чемпионы атанды. Әйелдер арасында Сәуле Ғабдоллина,Айсара Керімбекова, Жамал Бозова, т.б. әлем, Азия ... ... әлем ... ... ...
халықаралық бағдарламасын іске асыру мақсатында Солтүстік Қазақстан облысында жазғы спорт түрлері бойынша спартакиада стадионында, БЖСМ және ... ... ... базасында өткізілді.
Спартакиаданы өткізудің негізгі мақсаты Арнайы олимпиядалық қозғалысты насихаттау, ... және дене ... ... бар адамдардың проблемаларына қоғамның назарын аударту, оларды әлеуметтік оңалту және қоғамға тезірек бейімдеу болып табылады.
Облыстық спартакиадаға қала мен ... ... 7 ... қатысты: № 1 арнайы коррекциялық мектеп-интернат, № 2 арнайы коррекциялық мектеп-интернат, Ломоносовка қосымша мектеп-интернаты, Чкаловка арнайы (коррекциалық) ... ... ... ... арналған арнайы мектеп-интернаты, Шөптікөл жетім балаларға және ата-анасының қамқорлығынсыз ... ... ... коррекциялық мектеп-интернаты және Петропавл балалар психоневрологиялық интернат үйі. Қатысушылардың жалпы саны 142 адамды құрады.
Спартакиада екі кезеңмен өткізілді. ... ... ішкі ... ... ... ал ... -- облыстық спартакиададан тұрды. Қатысушылардың жасы 8 жастан 19 жасқа дейін құрады.
Жазғы спорт ... ... ... ... ... ... ... атлетика -- 60 м., 100 м., 400 м., 800 м. жүгіру, эстафета 4*100 м., орыннан ұзындыққа секіру, доп ... ... ... жақсы спорттық дайындық пен оның қорытындысы ең үздік нәтижелер көрсетті. Шағын-футболдан № 1 арнайы коррекциялық мектеп-интернатының командасы бірінші болды, екіншісі -- ... ... ... және ... ... ... ... арналған коррекциялық мектеп-интернаты, үшіншісі -- № 2 ... ... ... ... ... мен қыздар арасында өткізілді. Жігіттер арасында бірінші орынды Соколовка жетім балаларға арналған арнайы мектеп-интернаты алды, екінші орынды -- № 2 ... ... ... ... және ... орын -- № 1 арнайы коррекциялық мектеп-интернаты. ... ... ... ... -- № 2 ... коррекциялық мектеп-интернаты танылды, екінші болып Соколовка жетім балаларға арналған арнайы мектеп-интернатының тәрбиеленушілері және үшінші ... ... ... мектеп-интернаты жеңіп алды. Жарыс қорытындылары бойынша жеңімпаздар құрмет грамоталарымен және медальдармен ... - ... ... адам ... ... орны зор ... бәріміз білеміз. Спортпен айналысқан адамның денсаулығы мықты, өзі шыдамды болады. Біздің ата-бабаларымыз "тәні саудың - жаны сау" - деп ... ... ... қай түрімен айналысу адамның қабілетіне байланысты болады.
Бұл туралы ұлы ойшыл Ибн Сина да өз шығармаларында айтқан. Ол сондай-ақ ... ... ... ... ауыр, ұзын, қысқа сияқты бірнеше түрге бөлген. Денсаулық пен өмірді дамыту үшін кем ... ... 33 ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев өзінің "Қазақстан - 2030" стратегиялық бағдарламасында ... ... өмір ... ... ... ... бірі ... атап көрсетті. Сондай-ақ Президентіміздің қолдауымен 2003 жыл - ... жылы ... ... ... да, ... ... ... ақсақалдарынан кішкентай баласына дейін дене тәрбиесіне ерекше мән беруде.
Осындай игі істер Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің Жамбыл облысы бойынша басқармасында да атқарылып ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруымен Басқарма аумағында орналасқан спорттық алаңда Басқарма қызметкерлері арасында , деген қағиданы ұстанып, аптасына екі рет дене ... ... ... ... ... жұмыстардан кейінгі бір-екі сағат уақыттың ішінде әріптестерім біраз бой ... ... ... Осы бір ... ... ... шағың да еріксіз еске түсетіндей! Футбол, волейболдан командалар құрылып, қызу ойындар өткізіледі. Сондай-ақ, кермеге тартылу, шахмат, шашка, ... ... ... ... өз ... бір ... негізгі идея қызмеркерлерді салауаттылыққа ынталандыру, дене тәрбиесі мен спортпен айналысуға үгіттеу. Себебі елді күні ертең ілгері апаратын - ... ... дені сау ... ... осы ... жас ... ... біздің мақсатымыз уақытты тиімді пайдаланып, сапалы қызмет етіп, ... өз ... ... ... ... жағынан дайын болуымыз керек.
Дене шынықтыру - денсаулық кепілі. Спорт күні. Осы төл мерекелеріне еліміздің спортшылары лайықты сыйлық ... ... ... ... ... Бұл ... Қарағанды облысының спортшылары да үлес қосты. Осы мерекеге орай аймағымыздағы спорттық ... және дене ... ... атқарылып жатқан жұмыстар туралы облыстық спорт, дене шынықтыру және туризм басқармасы бастығының міндетін атқарушы Наталья Сухорукова былай деп ... Иә, ... ... өз ... ... ... ... Олар осы айшықты жарыстан жеті алтын, бір күміс, бес қола ... ... ... ... 12-ші ... иеленді. Осындай айтарлықтай жеңіспен қазақстандық спортшылар ХХХ олимпиадалық ойындары өткен Лондоннан ... ... ... Құраманың қатарында 116 спортшы болды, оның 11-і қарағандылықтар. Біздің жерлесіміз, бокстан әлемнің екі ... ... ... ... ... ... жетінші алтынды әкеліп салып, осынау дүбірлі доданы тамаша тәмамдады. Әрине, осы олимпиадада еліміздің Әнұраны орындалып, ... ... ... үшін ... адамның мақтанып, төбесі көкке жеткені рас. Соның ішінде ... да ... ... ... ... ... ... ғана Абай қаласынан шыққан жігітіміз биік межелерден көрінді.
Сөз жоқ, мұның барлығы - бүгінде Қазақстанда Елбасымыздың қолдауымен ... ... ... атқарылып жатқан жұмыстардың нәтижесі. Біздің жерлестеріміз 16 күн мен түн бойы өз ... ... ... ... ... ... ... мен рекордтарды күтті. Ал чемпиондарды ұлттық батыр ретінде салтанатты жағдайда қарсы алдық. Бұл олимпиада қандай спорт ... ... ... дамып келе жатқандығын көрсетті. Біздің ауыр атлеттеріміз, боксшыларымыз әлемдегі мықтылардың қатарында ... тағы да бір рет ... ... ... ... пір ... ... айналды. Жерлестеріміздің жеңісі көптеген ұлдар мен қыздардың спортпен айналысуына әсер ... ... ... олимпиада ойындарында жеңімпаз болуды армандаған мыңдаған жас жеткіншектер спорт секцияларына жазылатыны сөзсіз. Бұл үрдіс қазірдің өзінде басталды. Сол үшін 2012 ... ... ... мектеп оқушыларының сабақтан тыс кезінде спорт секцияларында шұғылдануға қажетті ... емес ... ... табу ... ... Ел ... үкіметке осындай тапсырма беріп отыр.
Елбасымыз өзінің атты бағдарламалық ... ... ... дене ... мен ... спортты дамытуға, соның ішінде ауылды жерлерге көңіл бөлу міндетін қойды. Мұндай жұмыстар әрбір мекемелер мен кәсіпорындарда ұйымдастырылуға тиісті. Сонда ... мен ... ... ... ... ... облысына қатысты айтар болсақ, бізде де салауатты өмір салтына ұмтылыс арта түсті. Мысалы, бүгінгі күнде тұрғындардың үштен бірі ... ... ... ... Ал ... бойынша орташа көрсеткіш 20%. Бұл арада біздің облысымыз алдыңғы орында келеді. Алғашқы жарты жылдың өзінде бізде қырықтан ... ... ... ... ... мен турнирлер, спартакиадалар әр түрлі спорт түрлері бойынша өткізілді. Осы мерзім ішінде облысымызда 793 ... ... ... ... оған 74 ... ... адам қатысты.
Спорттық мекемелердің жүйесі кеңейіп, олардың материалдық-техникалық базасы нығайып келеді. 2011 жылмен салыстырғанда спорттық ғимараттардың саны артты. Бір жылдың ... ... 34 көп ... ... ... және 28 спорттық алаңдар іске қосылды. Облыс әкімі Әбілғазы Құсайыновтың тапсырмасы бойынша 5 мың орындық жабық футбол манежінің ... ... ... ... ... ... ... бас жоспары бойынша бұл нысан шағын ауданында ... ... ... ... ... жүздеген ұлдарымыз жыл бойына сүйікті ойынымен айналыса алады. Облыс әкімі және халықаралық шахмат федерациясының президенті Кирсан Илюмжинов Қарағанды облысында шахматты ... ... ... қол ... ... нәтижесінде қаламызда шахмат сарайы салынатын бо лады.
Біздер өз жұмысымызда жаңа тәсілдерге жүгіне бастадық. Бүгінгі ... ... ... дене шынықтыру және туризм басқармасы үкіметтік емес сектормен қарым-қатынастың жаңа түрлерін қарастырып жатыр. Бұл мемлекет басшысының берген тапсырмасына байланысты жасалуда. ... 32 ... түрі ... ... ... істейді. Олар өз спортшыларына ба ғыт-бағдар беріп, қамқорлық жасап отырады. Дегенмен олардың ... ... ... ... Сол ... ... кеңесін құрудың ережесі жасалып жатыр. Аталмыш кеңесте толғақты мәселелер талқыланып, ... ... ... ... ... ... ... қызметі туралы ақпараттың аздығы туралы басқарма атына сын айтылып жүр. Жариялықты кеңейту үшін ... ... ... ... мен ... ... ... конкурстық ортаға берілетін болады. Бұл арада барлық мәселе мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс жүйесі арқылы шешілетін ... ... ... ... мен ... ... сабақтан тыс кезде спорт секцияларына тарту үшін бюджеттен тыс қаржымен ... ету ... ... ... ... ... ... бұл салаға бизнестің әлеуметтік жауапкершілік принципі енгізілетін болады. Кәсіпорындар мен ұйымдардың ұжымдық ... ... өз ... және ... ... ... сауықтыру пункті енгізілетін болады. Бұған қазірдің өзінде мысал бар. ... ... ... ... ЖШС өз ... үшін спорт залын арендаға алып отыр.
Облыс әкімінің тапсырма сына сәйкес біздер мамыр айын да жұртшылықтың қол ... ... ету үшін ... ... ... ... Бұл аса маңызды мәселе. Спортпен айналысатын балалар мен жасөспірімдер ... ... ... алшақтап, зиянды әдеттерден аулақ болады. Жалпы білім беретін мектептер мен жоғары оқу ... ... ... спорт қоғамдарын құратын боламыз. Осылайша біздің облысымыз қол жеткен табыстарды баянды етіп, еліміздің ең спортты аймақтарының бірі ... ... ... Біз де қалыптасқан спорттық дәстүрлер осыған үндейді. Біздер Қазақстан спортына бағасыз үлес қосқан мықты спорт шыларымызды ... ... ... - ... ... ... ... Елеуов, жеңіл атлетші Дмитрий Карпов, дзю додан әлем чемпионы Максим Раков. Енді, міне, олардың ... ... ... чемпионы Серік Сәпиев қосылды.
Спортшыларымыздың жеңіс тұғырынан көрінуіне біздің білгір бапкерлеріміз көп еңбек сіңіруде. Олардың қатарында Николай Снегуров, Эдуард Матросов, ... ... ... Стрельников, Ва силий Карпов және тағы бас қаларды айтуға болады. 90-шы ... қиын ке ... ... олар өз кә сіптеріне адалдық танытып, қиындықтарды жеңе отырып спортшыларды даярлауды жалғастырды. Сол жастар ... ... ... ... ... ... лайықты қорғап келеді. Олардың ісін Сергей Вартянкин, Юлия Рынгач, Алмас ... ... ... ... Сыздықов, Бекзат Тұрысбеков тәрізді жас жаттықтырушылар лайықты жалғастырып келеді. Мұның өзі облысымызда спорттық әлеуеттің мықты ... ... ... ... ... - ... күні. Осы төл мерекемізде барлық спортшылар мен олардың бапкерлерін, ардагерлерді, спорт қауымдастығын шын жүректен құттықтағым келеді. ... зор ... ... ... ... жетіп, Қазақстанның даңқын арттыра берулеріңізге тілектеспін.
Балалар мен жасөспірімдердің спорт мектебі>> Мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорында спорттың 5 түрі ... ... тебу ... ... дене ... ... бұл жаттығуды адам мұз бетінде арнайы дайындалған құралда, аяқ киімге бекітілген конькимен сырғиды. Белсенді демалу, ... ... ... аздаған жылдамдықпен конькимен жүгіру ойын-сауығы жәй сырғанау деп аталады. Жәй сырғанаудың ішіне- жеке, жұптық және топтық жылжу, сонымен қатар мұз ... ... ... ... ... әр ... үлгілері қолданылады. Жәй сырғанау ереже бойынша конькимен спорттық жаттығудың барлық түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... сырғанау, мәнерлеп сырғанау (жеке және жүппен), мұз үстіндегі спорттық би, хоккей, шайба және доппен ойындар. Сол себеп бойынша оны ... ... ... ... Конькимен шапшаң сырғанау (Коньки спорты)- бұл спорттық ... ... бұл ... ... ... ... жарыс шартында барынша мүмкіндігі бар өз жылдамдығымен ереже бойынша регламенттелген ара-қашықтықты жеңіп алуға тырысады. Шапшаң сырғанауда жәй және арнайы ... ... ... ... ... ... кең ... түрінің бірі.
Көпшілікке әйгілі болып жүрген спорт түрінің бірі әр түрлі ара қашықтықтағы шаңғы жарысы болып табылады. Спорттың осы ... ... дене ... маңызды құралы болып табылады, қозғалыс әрекеттегі бірінші орын алады.
Еліміздің көптеген аймақтарында, қыс мерзімі ұзақ және қарлы жерлерінде, шаңғымен ... дене ... кең ... түрі. Шаңғымен айналысу кезіндегі дене тәрбиелік жүктеме көлемі және қарқындылығы бойынша өте жеңіл бөлінеді. Бұл ... әр жас ... ... мен ер ... үшін дене ... құралы ретінде, денсаулықтың қалпың және дене тәрбиесі дайындығын жарнама етуге мүмкіндік туғызады.
Бірыңғай бұлшық ет қимылдарымен жұмыс ... ... ... және таза аяз ... ... әр ... ... шалдығуына қарсылық жасауын көтереді және жұмыс жасауға жаратымды көмегін ... ... ... ... және ... бойынша әр түрлі өңірлерде серуендеу, сырғу жүйкелік ... ми және ... ... ... жаратымды ықпалын тигізеді.
3. Мәнерлеп сырғанау
Мәнерлеп сырғанау-спорттың қысқы түрі, спортшылар конькимен мұз үстінде қосымша элементтер жасайды, әсіресе музыкамен ... ... ... ... бойынша медальдардың төрт топтамасы ойнатылады: әйелдердің дара сырғанауы, ерлердің дара сырғанауы, жұппен сырғанау және сонымен қатар мұздағы спорттық би. ... ... ... ... Ойындарының бағдарламасына енгізілген.
Сырғанаушылар әр-түрлі шоуларға жие қатысады, олардың шеберліктерін төрешілер емес, көрермендер бағалайды.
4. Шорт-трек
Шорт-трек (ағылшын тілінде. Short track speed skating, ... ... ... ... ... жүгіріс)-коньки тебу спортының формасы. Жарыстарды бірнеше спортшылар (ереже бойынша 4-8: арақашықтық үлкен болған сайын, ... көп ... ... ... 111,12 м ... мұз ... бойынша бірмезгілде сырғиды. Шорт-трек (ағыл. Short track-қысқа соқпақ), хоккей алаңы ішінде жарыстық арақашықтықты тез иелену үшін конькимен ... ... түрі ... ... 12 м). Шорт-трек Канадада 20 ғасырда пайда болды.
5. Спорттық бағдарлау
Спорттық бағдарлау-бұл қатысушылар карта және ... ... ... орналасқан бақылау пунктінің (қысқаша-БП) берілген саның өту керек болатын спорттың бір түрі, ал қортындылар арақашықтық өтетін уақыт (аңықталған жағдайларда айыптық ... ... ... ... ... баллдарының саны бойынша аңықталады.
Спорттық бағдарлаудағы аса көп таралған жарыстың бірі тапсырылған бағытта бақылау ... (БП) ... ... ... ... картада белгіленген, аңықталған жүйелілікпен БК арқылы жүгіреді.
Сөреде ... ... ... ... ... ... беріледі, сол карта бойынша спортшылар өз еркіндерімен ақпарат ... ... ... ... тапсырмалары-аз уақытта барлық БП тауып алу. Спорттық ... көп ... бар ... ... ... тас жолында бағдарлау, таңдау бойынша бағдарлау, паркттық бағдарлау, қолжалғау, шаңғы бағдарлау, велосипедпен бағдарлау және т.б.). Брақ ... ... ... жарыстың көп таралған түрі осы берілген бағыттама болып табылады.
Ерте ... бері ... жан мен ... ... ... қосқан қосағының амандығымендендерінің саулығына ерекше қарады. Денсаулықтың зор ... ... ... ... олар ... жақсылықпен кемшіліктердің де тікелей адамның денінің саулығына тәуелділігін ертеден білді, мән берді және қорғанужолдарын іздестіріп, оны ... ... ... ... ойшылдары мен көрегендері, ел арасындағыданышпандары мен білгір ақылды және тәуіптері өз халқының ұрпағын аман сақтау мен қорғау ... ... ... пен ... ... ... ұрпағының өмірге дендері сау болып келуіүшін, шипагерлік саласының халықтық және іліми-ғылыми жағын дамытып отырды. Олар табиғаттың экологиялық тазалығына, жылдың төрт ... ... адам ... кері ... ... мен сақтан-баудың да денсаулыққа кері ықпал ететініне, жеңіл сенімділік пен аңғарымсыздықтың зияндылығына, қоғамдық, жеке ... және ... ... ... ... болатын сырқаттық аурулардың тууына қарсы тәрбиелік - емдік шараларын халық арасында іске асырып отырды. Бұндай шаралар алғашқы ... ... ... ... адам ... жақсартудың бағдарламасына айналды. Ғалым М. Плагэн: , - деп денсаулықты күту мен жақсартудың тәсілдерін ... ... ... ... ғасырда қазақтың ойшылы, ғұлама шипагері Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы атты еңбегінде адамның денсаулығын жақсартудағы сақтық пен аңғарымдылық қажеттігін, ... ... ... тиетін және жөніндегі өзінің философиялық ... ... ... ... одан ... ойландырады. Бұл тиіспеу мен жұғыспаулар туралы алғашқы тараудың екінші бөлімінде арнайы анықтамалар берілген.
Дегенмен, ... ... ... ... ... жұғыспай жүрудің де адамның денсаулығының жақсы болуына әсері молдығын ескерту арқылы, қарғыс алмай алғыс алуға ниетті бұру қажеттігіне ... ... Кері ... қуаттардан сақтандырады. Шипагер сезімтал, көреген, адам мінезін жетік ... ... - ... болу ... баба еңбегінде айтылуы, бүгінгі емшілерге өнеге, аманат. Жақсы сөйлеу, бос сөз айтпау, ... өз ... да ... ... ... жасау, кішіпейілдік танытудың психологиялық жолдарын пайдаланудың пайдасын қазақ шипагерлері ертеден білді. Бұндай мәдениеттілік шипагердің өнеріндегі емдік шипасына ... оң ... ... де, ... ... ... ... мәдениетінің өркендеуіне ықпалы зор болды деген сипаттаманы ... Бұл ... ұғым ... көрінгенімен шын мәнінде халықтық тәжірибеден өткен тұжырымдық маңыз-дылық екеніне күмәндануға да болмайтын сияқты әсер береді. Қазақ халқының тарихына, ... және ... ... ... ... ... түпнұсқасында жеткен жоқ. Дегенмен, көптеген ізденістің нәтижесімен табысқа да жетуге шыдамдылық, сабырлық және білімділік керек. Осы тұрғыдан алып қарағанда, ... ... ... осы уақытқа дейін ашылмаған кезеңді, оның оқиғаларын, сол ... ... ... ... ... ... ... Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының еңбектерінің берері мол, айтары құнды, болашағы мәңгілік екені байқалады. Халық шипагерлігінің ... ... ... өз ... өз заманының талабы мен ғылыми көзқарасына сай, өздерінің ілімі мен ... ... ... ... ... ... ... көрегені мен қорғаушысы да бола білу - басты міндеті. Адам бақытқа бөленсе ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Бұндай көңіл-күй тебіренісі тек ғана адамға тән қасиет болғандықтан, адам өзін байсалдылыққа, сабырлыққа, имандылық пен төзімділікке көндіре алса ғана, ... ... аман ... ... алады. Осындай психотерапиялық әдіс-тәсілдердің адам денсаулығын жақсартып ғана қалмастан, рухани денсаулық ... ... да ... зор. ... жеке ... мен ... ... ең алдымен аурудың пайда болу себептерін анықтап, ... оны ... ... ... ... түп тамырымен ары қарай сырқаттың дамуын толық тоқтатудың негізін қалау ізгі арманы ғана емес, жауапты міндеті, мұны ... ... ... өмір сүру ... ... мен тазару мәдениетінің дамуына ұйытқы. Денсаулықты сақтау мен күтуде жақсы иістің де пайдасы барына ... ... З. ... мына сөзінің мәні дұрыс сияқты.
З. Нұрсұлтанқызы: , - деп тазалықтың өте пайдалы жағымды жағының ерекшелігін атайды. Бұл сезгіштік пен ... адам ... ... ... ... ... шара ... ықпал ететінін көрсетеді. Ертеден-ақ, адам денсаулығының сырқатын емдеу мен жақсартудың үш тәсілі: шөппен емдеу, пышақпен дертті алу және сөз ... да ... ... ... болатынын анық білген. Мәселен, сөздің тигізетін әсерін медицинаның дәрігерлері мен ... ... ... ... адам ... ... сөзіне сенім білдірсе, онда сырқаттың жағдайы біршама жақсарып, көңіл-күйі көтеріліп ... бір ... ... ... ... Бұл ... дәйектелуде. Сөздің мәдени жағының жұғымды әсерлері жөнінде ғалым медик А. Айтмұхаметованың да пікірі өте қонымды, әрі жылы ... Сөз ... ... әр ... ... ... ... та, шипагер де ертеден білгенді. Содан: , , , , т.б. ... ... ... ... ... өзіне еліктіріп әкетуі мен қаратуы сөздің философиялық ой талғамы күшінің жоғарылығын аңғартады. Шипагер сырқат адамға өте мейірмандықпен қарап, туған-туысындай сыйлағанда ... оның ... ісі ... ... ... ... ... ие. ХV ғасырда ғалым шипагер Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы: - деп ... емі ... әрі ... ... ... Бұл сөз ... құндылығының шипалы әсерін білдіреді.
Сондықтан да, шипагерлік салада денсаулықты жақсартуда сөз мәнерінің кез-келген адамға әсер етуін меңгеру, ... ... өмір ... ... ... ... ... науқасқа оның сырқатының қандай дәрежеде екеніне қарамай, жақсы ілтипатты , - ... ... ... да, оның ... ... көрсетеді. Белгілі орыс ғалымы В.М. Бехтерев шипагердің / дәрігердің / сөзінің мәні жөнінде: - деуінен-ақ, сөз ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты ұдайы емдеу ғана емес, халықты денсаулығын жақсарту, тән мен ... ... ... оны ... ... ... ол үшін толық жүйелі біліммен қаруландыруды басшылыққа алу қажет. Дәрісіз өмір сүру жолын үгіттеу бүгінде негізгі мәселеге ... ... бойы ... мен ұрпақтарының денінің сау, ақыл-есінің дұрыс, тұлғалық бітімінің қалыпты сұлу, өнерлі, қайсар болуына мән берген ата-бабаларымыз, денсаулықты жақсарту мен оның ... ... ... ... мән ... өмір ... дамытуда адамның ауруын емдеудің қарапайым түрлерінің ең белсенді түрі музыка, ән-күй және ... ... ... ... ... де ... ... өркендеп келеді. Дәрі - ол ... ... ... оның бір ... ... басқа бір түрін тудыруы немесе қоздыруы шындыққа айналуда. Осыған байланысты табиғаттың таза ауасы, орман-тоғайлары, таулы жоталары, өзен-көлдері, ... ... мен ... ... күн сәулесінің ғажайып емдік әсерлері және басқадай құбылыстар мен көріністер адам ... тез ... ... ... ... мол ... ... анықталып келеді. Осы мүмкіндіктерді пайдалану денсаулықтың жақсарып, әрі жасаруына зор көмегі барын да білген жөн. ... ... ... ... ... ... және қою ... емдік сипатын пайдалану, ұйықтау, тыныштық сақтау, жүгіру мен жүру, әр түрлі қозғалыстарды жасау, суық су ... ... оқу, ат ... әр ... ... ... ... және жат қылықтардың ішімдік пен наркологиялық заттардан аулақ болу, темекіден құтылуда, өсек аяң мен алдампаздықтан, өтірікшіліктен бір жола ... - ... бәрі ... өзін-өзі тәрбиелеп бақылау сияқты әдіс-тәсілдер, олар денсаулықты жақсартып қана қоймай, оның ... ... ... ... ... әрі бір қалыпты болуы адамның рухани жағынан жоғары болуына ... ... ... биік жетістік тән мен жанның лас қуаттардан тазалануына, ішкі ... ... ... ... мен ... артуына басты ықпал етеді.
Физиолог-ғалым Жандар Керімбектің Ермаханы былай дейді: - деп айтқан.
Қазақ ... ... ... имандылығымен, атап айтқанда қайырымдылығымен, жомарттығымен, мейірімділігімен, адалдығымен көзге түскен халық. Халқының денсаулығын жақсарту мен тазару мәдениетін ... ... ... ... ... ... шешімін шығара білді. ХV ғасырда Әз Жәнібек ханның арнайы тапсыруы әрі бақылауымен жазылған ғалым шипагер Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының ... ... ... , адам ... жақсартумен оның шипалық мәдениетіне арналғандығы, бүгінде ол сол құндылығымен айқындалуда.
Денсаулықты сақтау мен жақсартуға арналған көптеген зерттеушілердің ғылыми тұжырымдық ... ... осы ... ... ... пайдасы мол болды. Бұл еңбектер қай жаста болса да пайдалануға өте ... Жас ... ... адам өз денсаулығын күтсе, онда оның дені сау, өмірі ұзақ, әрі сырқаты аз болады. ... ... оң ... оның ... ... ауғанын, пиғылының тазарған белгісін аңғарамыз. Психика - адамның рухани күйі және ішкі сезімі. Ал, психопрофилактика дегеніміз көңіл күйді ... ... жылы ... ... ... - адам жанына ықпал етумен бірге денеңіздің сау болуына әсер ... ... жан мен тән ... ... - деген мақалы өмірден алынғаны да ... ол сөз ... ... ... ... ... ең мәртебелісі әрі баға жетпес биігі. Адам мүшелерінің қозғалысынсыз тіршілік болмайды.
, - ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді. Мәселен, көмейдің қимылынсыз ауыздан дыбыста және сөз де шықпайды т.с.с. Адамға биік ... ... тек қана ... ... ... Бүгінде салауатты өмір салтының негізгі қағидасы химиялық дәрі-дәрмекті ішпеу мен қолданбау, тек қана табиғаттың табиғи емін толық ... ... ... мен ... ... сан ... бойы осы табиғатта өмір сүрді, оның біле де және ... де ... ... ... ғажайып емдік шипалық сырларына зер салды. Тәжірибелік тексеру мен пайдаланудан өткізді. Пайдалы жағының кілтін ашты. Медицина ғылымдарының докторы, ... ... ... ... Отан соғысы жылдарында жараланған солдаттарды емдеуде Алатау шатқалдарындағы минералды сулар мен балшықтарды, дәрілік өсімдіктерді, орман ... таза ... ... ... ... Халық шипагерлігін дамыту жөнінде бірнеше ғылыми зерттеулері мен кітаптарын жазып қалдырды. Қазақ халқының халық шипагерлігінің қызметіне жаңа көзқараспен қарайды. Халық ... адам ... ... ... ... ... мәдени бағыттарына ғылыми талдауларымен оң бағаларын және ұсыныстарын білдірген ұлтжанды зерттеушілер мен ... ... ... ... ... болашағының қажеттілігін білдіреді. Өмірінің тұрмысы мен тіршілігі табиғатпен тікелей байланыста болған халқымыз, өмір бойы ... ... ... алып ... ... да, қазақ шипагерлері пайдаланатын әр түрлі дәрі-дәрмектердің тегі де шексіз табиғат дүниесінің қойнауындағы минералды заттар және өмір ... ... мен ... ... ... ... фтизиатор, фитотерапевт ғалымы М.Ж. Қожабековтің еліміздің табиғатында өсетін өсімдіктер туралы кітабы ХХ ғасырда жазылса, ол содан бері ... Одақ ... ... ... оқулық құралына айналды. Орман тоғайлар да өсетін ағаштардың да шипалығы зор. Олар ... ... ... ... ... жақсартады, жүйке қызметінің әлсіреуін жояды және адамның ойлау мен сезім қабілеті жақсарады.
, - деген нақыл сөз де орманның ... мен ... ... ... ... ... ... сырын ашуда ғылым шұғылданғанымен ғалам ішіндегі ғаламды, дүние ішіндегі дүниені білу күрделі де. Жоғарғы әлем, ортанғы әлем, ... әлем ... де әлі ... жоқ. Әр әлемнің өз емі мен берер қуаты бар. Табиғат үлкен ғалам болса, адам кіші ғалам. Табиғат пен адамның ... білу ... ... ... ... ... ... Халық емшілігінің өркендеу дәуірін ғұлама шипагер Өтейбойдаққа дейін қарапайым дәстүрлі емес ... ... ал баба ... оның ... ... ... ... жеткендігіне, қазақтың шипагерлік өнерінің Еуропадан да көп ілгері ... ... ... ... Оны ... ғылыми түсінікпен қабыл алды. Дегенмен, бір өкініштісі халық ... ... ... тез ... бес ... ... ... ғана баба мұрасына қайтадан ие болып мақтанғанымызбен, оның терең өзіндік жеке философиялық ойларын, толғауларын, жазу ... ... ... ... мен жетістіктерін зерттеудің біржолата тұрақты жалғастырылмауында.
Осы зерттеу жұмысының негізгі иедясы мен мақсаты да халық шипагерлігінің қыры мен ... ... ... шипагерліктің мәдениеті мен дәстүрлеріне нақтылы философиялық көзқарастағы ғылыми зерттеулерді тұрақты жүйеге асыру болмақ. Жұмысты жазуда философия ғылымдарының докторы, профессор ... ... ... ... ... ... ғалымдар Ғ.Ақпанбек пен Т.Кенжалының, философия ғылымдарының докторы, профессор Д.Кішібековтың еңбектері де ... Және осы ... әр ... ... ... мен республикалық қоғамдық бірлестігінің іс тәжірибелері мен тарихи құжаттары да пайдаланылып, басшылыққа алынды.
Сенімділік пен ... адам ... ... бір бөлігі болып қызмет етеді. Дін тілінде ол - күмән мен сенім деп аталады. Алла сенімсіздікті жақтырмайды, ... ... және ... ... ие ... ... Бұдан осы ғылыми зерттеуде арнайы жүйеленген жалпы ... ... ... ... ... және ... емдеу жолдарының қайсысы болса да адамның сырқатына пайдасы тиюі, тікелей емделушінің сеніміне байланысты екенін аңғартады. ... ... ... мен тазару мәдениетін дамытуда, бүгінгі және болашақтағы ... өмір ... ... ... ... ... мемлекетіміздің азаматтарының денсаулығын сақтаудың басты кепілі деуге болады. Академик Д.Кішібеков: ,- ... ... ... ... да, осы ... ... жұмыстардың сапалы болуына зор ескертуі мен талабы екенін аңғартады. Қорыта келгенде, денсаулықты жақсарту жолы мен тазару мәдениетін дамыту жеке ... ... ... ... және мемлекеттік бағдарлама екеніне түсіністікпен, байсалдылықпен және жауапкершілікпен қарағанда ғана нәтижелі болатынына сеніммен қарауға ... ... ... ... Оның ... ... неден? деген сұрақтар ұзақ уақыт бойы адамзатты ойландырды, одан жазылып шығу ... ... ... ... Адам, табиғат және ғарыш арасындағы белгісіз үйлесімділіктерді іздеді. Алғаш Тәңіріне ... одан ... ... ... ... ... дінін қабылдаған соң Жаратушы Құдайға жалбарынды, онымен іштей сөйлесіп мұңын жеткізді.
Осы әрекеттеріне риза болып, өзін-өзі иландырып, сырқаттарын жеңудің жолдарын іздеді. ... ... ... ... өз ... ... даму кезеңдерін өткізе келе, ғылыми даму дәуіріне жетті. Жаңа ғылыми көзқарастардың пайда болуы, халық шипагерлігіне ғылыми түрде баға ... ... ... дамыған ел бақытты елдер қатарына ілінді. Олар адамның сырқатының пайда болуы себептерін оның ... ... ... ... ... ... күш ... қайнар көзі - оның тәндік биоөрісі қуатының ... мен ... ... ... анықталып, тұжырым жасалынды. Бұл идея болжамы көне замандардан белгілі болғанын, бүгінгі түрлі ғылым саласының өкілдері теріске шығармайды.
Халық шипагерлігінде емдеу ... ... ең ... сөз шеберлігі мен тазалық және білімділік пен кішпейілділігі басты талаптардың ең ... ... ... ... Тілеуқабылұлы шипагерлердідарымдаулы және болжамалы деп екіге бөлді. Олардың емдеу ... ... ... мен ... ... мінезділікті ұсынды.
Шипагер сезімтал, адам мінезін жетік білетін маман болу мен қатар тәлімгер-тәрбиеші болу ... де, ... ... негізгі философиялық қағидасына айналды. Емдеу мәдениетін көтерудегі халық шипагерлігінің басты әрі жауапты талабы да, осы заманғы ... ... мен ... өзгешелігі жоқтығы аңғарылады. Емшілік мәдениеті оның іс-әрекетінің нәтижелі болуының негізі тірегі екендігін ертеде де ... ... ... ... Бұл қағидалардың осы заманғы медицинаның емдік мәдениеті ... ... мен ... ... ... ... да, ... мен ауру адам арасындағы жылы қатынас пен түсіністік шипаның қонуын тездетеді, ... ... ... ... деген тұжырымға тоқталуға болатынын аңғартады. Адамның денсаулығын жақсартуда емдік шипалық әдіс-тәсілдер түрі сырқатынан емделуші мен емдеуші шипагер арасындағы екі жақты ... ... ... ғана ... ... Бұл ... ... тікелей сенімділік пен сенімсіздіктің аралығындағы үйлесімділікке байланысты екенін көрсетеді.
Бүгінде әлемдік және туысқандық елдер мен қазақ елінде емдік қонымы мол әрі ... ... ... ішінде рухани - дұғалық, медитациялық, музыкалық - ... ... ... мен ... ... ... суының, балшығының, ауасы мен орман суларының, таулы-құмды жерлерінің және дәрілік өсімдіктері мен минералды заттардың ... мән ... ... ... ... оң бағаланып пайдаланылуда. Адамның көңіл-күйін көтеруде нәзік музыканың әсері оның жандүниесін тәтті бір ұйыған, тыныштықта болуына ықпал ... ... ... адамның ауытқыған биоөрісі қуаттарын бір қалыпқа келтіруге болатыны да ... ... ... арам жолын кесіп, тазалап бұрынғы қалыпты деңгейіне келтіруде, музыканың зиянсыздығы жоғары бағалануда. Емдік шипаның көмегімен рухты денеден ... ... ... ... шығаратын, қабылдайтын және ғарыштық жүйенің құпиялық әсерлері де байқала ... Өте ... ... ... ... ... шипа ... де әлемде кең құлашын жаюда.
Қазақ халқы көшпенді өмір сүре жүріп, дала мен ... ... жеке ... және сырқатынан жазылуда қандай табиғаттық емдер алатынын байқады, ... ... және ... ... жасады да нәтижесінде өз бағаларын берді. Өздері мен ... ... ... сау болуы үшін, ұлттық шипагерліктің бай тәжірибесі жинақталды.
Ата-бабаларымыз табиғаттың табиғи емінің әдіс-тәсілдерін меңгерген нағыз ұстасы және ... ... ... ... ... ... ХV ғасырда-ақ, іліми-ғылыми негізі қаланғанын қара үзген шипагер Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының атты медициналық энциклопедиялық еңбегі айқындап берді. Қазақ ... ... ... ... жол ... ... ... қорғау мен жақсарту егіз нәрсе болғандықтан, әр халықтың өзінің халқы мен ... аман ... ... ... салт-дәстүрді сақтаған денсаулық туралы заңнамалары, сол халықтың тазару мәдениетін ілгері дамытуға ықпал етті.
Оның дәлелі ХV ... ... Әз ... ... ұрпақ тазалығы мен денінің саулығы жөнінде, қараүзген шипагер Өтейбойдақ Тілеуқабылұлының жеті атаға толмай үйленбеу, ... аула ... ... ... ... хан ... шығуына ықпал етті. Тұқымының таза болуына, денінің сау, қайсар, бауырмашыл, асқан ойшыл және ірі ... ... ... бұл ... ... бүгінге дейін жалғасуда. Қазақтың жерінің кең, дастарқанының мол, жатты бауыр санайтын ұлы қасиеті, оның тұқымының тазалығы мен ... ... ... ... ... қараүзген шипагер Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы заң ғылымына ғана үлес қосып қалмастан, ұлттық заңнамалардың пайда ... ... рет ... ... көрсетеді. Бұл да ғалым шипагердің философиялық талғамдарының ауқымы кең, мәні ... ... ... келгенде, адамның денсаулығының жақсаруына, сырқатын емдеуге арналған әр түрлі емдік шипалық әдіс-тәсілдердің пайдасынан басқа, ешқандай зияны жоқтығын, ол ... ... өлім мен ... ... барлығына шипалы екенін дұрыс қабылдау қажеттігі туындайды. Тектік қасиет-ұрпақтар жалғасын жалғастыратын аталық код болғандықтан қазақ дүние жүзіндегі ұрпағы таза ... ... ... ... мен мейманқостық имандылығы арқылы, басқаға көзін алартпай, қорқытпай, қайта олардың денсаулық саласындағы білімдерін үйренді, шипагері мен ... ... ... ... қайтадан орнын тапқан қазақтың шипагерлік емінің қысқа уақытта, алдыңғы қатардағы елдердің шипагерлігімен терезесі тең ... ... де, ел ... ... ... болды. Ел егемендігін алғалы халық емшілерінің ғылыми негізін қалыптастыру, ... ... ... ... ... ортақ, өзекті, тәжірибелік маңызы жоғары мәселесіне айналуда. Осы мақсатта республикалық қоғамдық бірлес-тігінің ұйымдастыруымен тұрақты ... 2004 ... ... ... ... симпозиум, конференция, түрлі форумдар жиі өткізілуде. Оған көрші елдердің озық, әйгілі ғалымдары мен ысылған тәжірибелі емшілері және еліміздің ғалымдары шақырылып ... ... әр ... ... мен ... ... ... тыңдалып, емшілердің тәжірибелік мамандық шеберліктері көрсетілуі және ғалымдармен бірлесе ортақ мәселелерді талқылауы, емшіліктің халықтық өнерін ... ... ... ... ... ... ... озық ғылыми көзқарастарын қалыптастырады.
Емдеу мәдениеті мен іскерлігін арттырады. Емшілердің жаңа ізденіске түрткі боларына ықпал етеді. Шипагерлік саласында оң өзгерістердің ... жол ... ... ... ... ... ғылыми көзқарастағы зерттеуді, бастауды жалғастыру қажеттілігі, бүгінгі күннің талабына сай келеді.
Пайдаланылған әдебиет.
* "Балалар Энциклопедиясы", V-том
* Қазақстан - ... елі. ... ... - ... ... ISBN 9965-822-57-3
* Қазақ Энциклопедиясы, 7 том
* "Қазақ Энциклопедиясы", II-том
* Балалар Энциклопедиясы, II- том

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Денсаулық - басты байлық8 бет
Денсаулық — басты байлық6 бет
Алуантүрлі жабайы өсімдіктер5 бет
Сумен, бумен емдеу әдістері4 бет
Corel Draw программасын түрлі графикалық бейнелерді өңдеуге қолданудың әдістемелік негіздері21 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет
«қазақтың спорт комметаторлары»17 бет
Іс-әрекет түрлерінің бала психикасына әсері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь