Нұрпейіс Байғанин - халық ақыны

Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Нұрпейіс Байғанин өмірі
2. Шығармашылығы
3. Шығармаларының тілі мен көркемдік ерекшеліктері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Курстық жұмыс тақырыбының маңыздылығы. Қазақ совет поэзиясының алыбы Жамбыл Жабаевпен ақындық дарындылығы жағынан болсын, жас жағынан болсын тетелес келетін ақын –Нұрпейіс Байғанин. Ол өзінің 85-тен аса жыл жасаған өмірінің 70-ке жақын уақытын халыққа қызмет етумен өткізді, халықтың мұң-мұқтажын, арман-тілегін жырлады.
Қуанып сол дауылды қарсы алғанмын,
Дауылдың жаршысы боп жар салғанмын.
Күй шертіп, ән шырқаған, өлең айтқан
Заманның жаршысы боп саналғанмын.
Нұрпейіс көп жасаған, көп жырлаған ақын. Ол өзінің революциядан бұрынғы елу жылдан аса өмірінде де, совет тұсындағы отыз жылдық өнер жолында да неше алуан жыр-дастандар шығарады. Үкімет Нұрпейістің көп жылғы ақындық еңбегін өте жоғары бағалап, 1939 жылы Нұрпейіс Байғанинге «Қазақ ССР-ның исскуствоға еңбек сіңірген қайраткері» деген құрметті атақ береді және Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиумының грамотасымен марапаттайды.
Нұрпейіс Байғанин – ерекше көркем, айрықша әсерлі, аса өн¬імді шығармашылық иесі, жы¬рау¬лық дәстүр мен жазба әдебиет арасындағы алтын көпір іспетті сөз зергерлерінің бірі. Екі кезең әде¬биетін ұштастырудағы маңызды орын осы ақын шығармашы¬лы¬ғына тиесілі. Ол қазақ поэзия¬сындағы дәстүр жалғастығының ең белсенді үдерісін жасаушылардың қатарынан саналады.
2010 жылы белгілі ақын, бірегей шығармашылық тұлға Нұр¬пейіс Байғаниннің туғанына 150 жыл толды. Осы айтулы мерейтой қарса¬ңында академик С.Қасқабасов бас¬қаратын Әдебиет және өнер инс¬титуты Н.Байғанин шығармала¬ры¬ның 5 томдық толық жинағын дай¬ын¬¬дады (құрастырған – осы жол¬дардың авторы). 1956 жылдан бергі жарты ға-сырдан астам уақыт ішінде ақын шы¬ғармаларының толық жинағы жарық көрмегенін ескерсек, бұл шараның ғы¬лыми маңызы қан¬ша¬л¬ықты зор екенін ұғынуға болады. Жинақтың дайындалу барысына Н.Байғаниннің не¬мересі Ерболат Момынұлы Байға¬нин басқаратын “Қазақтың халық ақыны Нұрпейіс Байғанин атындағы қор” ұжымы қаржылай қолдау көрсетті.
Н.Байғанин шығармаларының І-томында ақынның бұған дейінгі басылымдарда жарық көрген барлық өлеңдерін толық қамтуға талпыныс жасалды. Сонымен қатар бабаның бұ¬рын еш жерде жарияланбаған бірнеше өлеңі (“Окопқа”, “Кектің даусы”, “Ең¬бекші елім, құлақ сал”, “Отан ту¬ралы жыр”, “Мұғалімге”, т.б.) акаде¬мия¬ның қолжазба қор¬ларынан алы-нып, жинаққа енгізілді. Жекелеген өлеңдер мерзімді басы¬лым¬дардан алы-нып, ақын шығарма¬ларының жи¬на¬ғына алғаш рет жі¬бе¬рілді. ІІ-томда ақынның толғаулары мен дастандары, айтыстары мен сөз қағыстырулары, жоқтаулары мен нақыл-термелері қамтылды. Қол¬жаз¬ба қорларында сақ-талған нұсқалар негізінде дайындалған “Ел тілегі”, “Өткен күн”, “Даңқты жиырма се¬гіз” секілді көлемді толғау-дастандар, “Нақыл терме”, “Жұмбақ өлеңдер”, “Жоқ¬таулар” секілді әртүрлі жанр¬дағы бірқатар туындылар, ақынның арнау-
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Нұрмағамбетова О. Өмір өрнектері (зерттеулер, естеліктер, хаттар). –Астана:COSMOS, 2004. -436 б.
2. Мәмбетов І. Нарқыз. Дастандар мен өлеңдер. – Алматы: Жазушы, 1974. -352 б.
3. Ғаламтор желісі.
http://kk.wikipedia.org/
http://www.bnews.kz/
http://www.inform.kz/
http://egemen.kz/
http://baq.kz/
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Академик Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Қазақ әдебиеті кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Нұрпейіс Байғанин - халық ... КО - 31 ... ... ... ... ... ... 2014
Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
* Нұрпейіс Байғанин өмірі
* Шығармашылығы
* Шығармаларының тілі мен көркемдік ерекшеліктері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Курстық жұмыс тақырыбының маңыздылығы. ... ... ... ... ... ... ... дарындылығы жағынан болсын, жас жағынан болсын тетелес келетін ақын - ... ... Ол ... ... аса жыл ... ... 70-ке ... уақытын халыққа қызмет етумен өткізді, халықтың мұң-мұқтажын, арман-тілегін жырлады.
Қуанып сол дауылды қарсы алғанмын,
Дауылдың жаршысы боп жар ... ... ... ән шырқаған, өлең айтқан
Заманның жаршысы боп саналғанмын.
Нұрпейіс көп жасаған, көп ... ... Ол ... ... ... елу жылдан аса өмірінде де, совет тұсындағы отыз жылдық өнер жолында да неше ... ... ... Үкімет Нұрпейістің көп жылғы ақындық еңбегін өте жоғары бағалап, 1939 жылы Нұрпейіс Байғанинге деген құрметті атақ береді және ... ССР ... ... Президиумының грамотасымен марапаттайды.
Нұрпейіс Байғанин - ерекше көркем, айрықша әсерлі, аса өн - імді ... ... жы - рау - лық ... мен жазба әдебиет арасындағы алтын көпір іспетті сөз зергерлерінің бірі. Екі ... әде - ... ... ... орын осы ақын шығармашы - лы - ғына ... Ол ... ... - ... ... ... ең белсенді үдерісін жасаушылардың қатарынан саналады.
2010 жылы белгілі ақын, бірегей шығармашылық тұлға Нұр - пейіс Байғаниннің туғанына 150 жыл ... Осы ... ... ... - ... ... ... бас - қаратын Әдебиет және өнер инс - титуты Н.Байғанин шығармала - ры - ның 5 ... ... ... дай - ын - - дады ... - осы жол - ... ... 1956 ... бергі жарты ға - сырдан астам уақыт ішінде ақын шы - ғармаларының толық жинағы жарық көрмегенін ескерсек, бұл ... ғы - лыми ... қан - ша - л - ықты зор ... ұғынуға болады. Жинақтың дайындалу барысына Н.Байғаниннің не - ... ... ... ... - нин ... ... ... ақыны Нұрпейіс Байғанин атындағы қор" ұжымы қаржылай қолдау ... ... ... ... ... дейінгі басылымдарда жарық көрген барлық өлеңдерін толық қамтуға талпыныс жасалды. Сонымен қатар бабаның бұ - рын еш ... ... ... ... ... "Кектің даусы", "Ең - бекші елім, құлақ сал", "Отан ту - ралы жыр", "Мұғалімге", т.б.) акаде - мия - ның ... қор - ... алы - нып, ... ... ... ... ... басы - лым - дардан алы - нып, ақын ... - ... жи - на - ғына ... рет жі - бе - ... ... ... ... мен дастандары, айтыстары мен сөз қағыстырулары, жоқтаулары мен нақыл-термелері қамтылды. Қол - жаз - ба қорларында сақ - талған ... ... ... "Ел ... "Өткен күн", "Даңқты жиырма се - гіз" секілді көлемді толғау-дастандар, ... ... ... ... "Жоқ - ... ... әртүрлі жанр - дағы бірқатар туындылар, ақынның арнау-тілектері мен бірнеше сөз қағыстырулары осы томда алғаш рет ... ... ... ... ... ІІІ және ІV-томдары батырлық жыр - лардың ақын жырлаған нұсқаларын қамтиды. ІІІ-томға "Алпамыс ... және ... ... ... - ры - ның баба ... ... енгі - зілсе, ІV-томға "Құбығұл", "Төре - хан", "Қа - расай-Қази" дастандары ... ... ... ... ... ақынның батырлар жырын жырлар алдында айтатын атақты "Желісі" ... ... ... ... тұ - ... ... ... белгілі әде - биет зерттеушісі Е.Ысмайылов 1940 жылы жарық көрген ... ... ... алғысөзінде келтірген болатын. Сонымен қатар осы томға "Қарасай-Қази" дастанының құрам - дас бөлігі іспетті "Қараүлектің Ма - май - ды жоқ - ... атты ... ... - ... жырлаған нұсқасы ен - гізілді. "Есте - ліктер. Зерттеулер. Ар - наулар" деген атпен дайындалған V-томға ғылыми еңбектерден, мерзімді ... - дар - дан және ... ... ал - ынған Н.Байғанин туралы естелік - тер, ақын ... - шы - лығы ... ... және ... ... ... іріктеліп, топтас - ты - рылды. Бұл томда қамтылған мате - риал - - дардың бірқатары ... күй - інде ... ... осы жинақта алғаш рет баспаға жіберіліп отыр.
Ұлт тарихының маңызды белес - терін халықпен ... ... жет - піс жыл ... өз ... аза - мат - тық ... ... шежіресін жасаған Нұрпейіс ақынның әрбір өлеңінен оның бойындағы сарқыл - мас күш-қуат, ... ... ... ... ... парасат, мызғымас сенімділік төгіліп тұрады. Жырларындағы осы қасиет Нұрпейіс ақынды өмірінің өн бойында халық - тың арқа ... ... ... танытты. Өлеңдерінің асқақ рухты мазмұнына көңіл сүйсінтер көркем - дігі мен көз ... ... құры - лы - мы ... ақын шығармашы - лы - ғы төл әдебиетіміздің тарихына шын мәніндегі дара ... бірі ... ... Сол дара ... ... ... ... әрі түпнұсқа қалпында айшықтай көрсету жолын - да жасалған біздің осы еңбегіміз ел игілігіне қызмет ... ... - мыз - дың ... деп ... жұмыстың нысаны. Нұрпейіс Байғанин шығармашылығы.
Курстық жұмыстың мақсаты:
* ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеу.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- Нұрпейіс Байғанин шығармашылығын зерттеу;
- шығармаларының тілі мен көркемдік ерекшелігіне тоқталу;
- ... ... ... ... әдістері. Курстық жұмыста талдау, сараптау, салыстыру, қорытындылау әдістері пайдаланылды.
Негізгі бөлім
Көрнекті халық ақыны, атақты жыршы әрі жырау бұл бабамыз 1860 жылы Орал ... Те - мір ... ... ... - ның №2 ауылында дүниеге келген. Әкесі Байғана жалшылықпен күнелткен, шаруасы төмен адам болған. Ақынның анасы - ... ... ... қызы Үміт күміс көмей әнші әрі суырып сал - ма ақын екен. Ірі айтыстарға ... ... ... ... ... замандас қай - ныларының мінез-құлқын әзілдеп өлеңге қосып, ... ... ... ... қасиет дарыған бола - шақ ақынның өлең-жырға, дом - бы - раға ... ... сәби к - е - зі - нен ... 13 ... бас - тап ақ - ын - - ... анық бет ... Нұр - ... ... ... "жаяу жыр - - шы" атанып, елге таныла бас - тай - ды. Жас ... ... Кер - - - ... ... ... Ма - ра - бай Құл - жабайұлы, Нұрым Шыр - шы - ғұл - ұлы, Шернияз Жарыл - ... се - кіл - ді ... ... бо - лып, со - ... ... ... - сі - нен тәлім алады. Белгілі жыршы-жы - раулар - дан үйренген жыр-дас - тан - дарын да ақын жас - ... жыр - ... Өзі ... ... ... ... - іс - сіз өтпейтін болған.Тұрмыс тауқыметі өнерлі ... өз ... ... ... ... ... жаңа жаңа жалын атып, талпынып келе жатқан баласы болашақ ақынның көңіліне жарық нұр құюына себепші болады.
Нұрпейіс ақын ел ... ас - қан ... ... де ке - ңі - нен ... ... ... жалықпай жырлаған телегей-теңіз жыр-дастандарының қата - ры - нда ... ... "Ор - ... ... "Жас ... ... "Құбы - ғұл", "Ер Тарғын", "Күлше қыз", та - ғы басқа ... ... жы - р - лар ... ... ... - ... "Қырымның қырық ба - тыры" жырының салалары болып келеді. Көзкөргендердің айтуын - ша, Нұрпейіс ақын ... ... ... ... да ... ... ... кең қарымға ие жыршы өзі көрген, ес - тіген оқиғалары негізінде "Ақкен - же", ... ... ... ... да ... ... жыл - ... Байға - нин - нің шығармашылық ғұмырын - да - ғы ең ... жыл ... Алыс ... ... ... ... ақын ... Жамбыл Жабаев шығармашылығының 75 жылдық мерейтойы қарсаңында әдебиетші қауым назарына ілікті. Жазушылар одағының тапсырма - сы - мен ... ... ... ... ... ... слетін өткізуге келген ақын Дихан Әбілов осы сапар барысында Нұрпейіс ақ - ынмен ... ... да - ... ... ... ... таңғажайып талантына тәнті болған Дыхаң Ақтөбеде бол - ған күндерінде Нұрпейіс өлеңдерін алғаш рет облыстық "Социалды жол" ... ... ... ... ақын ... ... - лика ... тыңдатады. Облыс басшылығы Нұрпейіс ақынды Жам - был ... ... ... ... қабылдап, оған хатшы етіп жас ақын, журналист Мәселе Жа - ... ... - дай - ды. Осы ... - нен ... Нұрпейіс Байғанин өлең - дері мерзімді бас - па - сөзде жиі жария - ланып, ... ... ... мәлім бола бастайды.
1938 жылдың мамыр айында Ал - матыда өткен Жамбыл тойы Нұр - пей - істің ақындық талантын ... ... жыр ... ... ... Ақын ... ... жыр-шашу - мен келеді.
Мерейтойдан кейін Жазу - шы - лар одағы ақынға көңіл бөліп, шы - ғар - ... ... ... - ды. ... ... ... ... Ақ - төбе облысына белгілі ақын, жур - - налист Ахмет Ескен - діров та - ғай - ында - ла - ды. Өзі ... қыз - мет ... ... жылдар аралығында А.Ес - кен - діров Нұр - пейіс атамыздың ай - туы - нан оның көп - ... ... ... - ғау - ... ... "Нар - қыз", "Қарасай-Қази", "Қобыланды ба - тыр" секілді ірі дастандарын хатқа түсіреді.
Ақын шығарма - шы - лығы - ның ... ... ... ... ар - на - ға ... ... ... - ның да ықпалы болған тәрізді. Бұл ұйым басқармасының жауапты хатшысы Дихан ... пен ... ... ... ... ... Аманжоловтың 1938 жыл - дың 10 шілдесінде Нұрпейіс Бай - ғанинге жолдаған хатында: "Оқи - ға - лы ірі поэма беру ... қолы - ... ... деп ... Ұзақ ... ... ірі шығарма берсеңіз өте жақ - сы болар еді... Жұрт - шылық сіздей ... көп - ... ... ... ... ... Сіз бұл тілекті ақтайды деп сенеміз", делінген.
Нұрпейіс баба шығармашылы - ғы - ның тақырыптық ... түр - лене ... сол ... ... өмірге белсене араласуы тікелей әсер етті. 1939 жылы ақын қазақ ... жазу - ... ІІ ... ... ... ... ... ол кісі та - лантты ақын-жазушылар қатарында Қазақстан Жазушылар одағының мү - шелігіне қабылданып, республика - лық слетке қатысады. Сол ... 16 ... ... өткен Бүкілодақтық ауыл шаруа - шы - лы - ғы көрмесіне барған ақын көр - ... ... ... ... ... атты өлеңін шығарады. Бұл шы - ғарма іле-шала орыс тіліне ауда - ры - лып, ... ... оқы - ... ... ... КСРО кө - ... танылуы осылай басталады.
1940 жылы Нұрпейіс Байғанин - нің қоғамдық еңбегі лайықты ба - ға - ... ... ... орденімен марапат - талады. "Ақын шабыты" атты Н.Бай - ғаниннің таңдамалы жинағы осы жылы жарық ... Оның ... ... ... ... зерттеушісі Е.Ысмайылов "Нұрпейіс ақын" мақаласында ба - ба - ның өмірі мен шығармашылығына кең ... шолу ... ... ғы - лыми ... ... ... - іс ақын ... барлық қыр - ла - рына тереңдей тоқ - талып, оның біре - гей шығармашылық портретін сом - да - ... ақын ... - лы - ғы - ның ... кезеңі Ұлы Отан соғы - сы жылдарына тұстас келді. Ақын бойындағы мұқалмас ... ... ... ... ... рух оның соғыс жылдарында жазылған жырла - рында ерекше көрініс тапты. Өзі жет - піс ... жуық ... ... ... бар ... ақын осы жауынгерлік жырларына сыйғыза білген. Отан соғысы кезінде де ақын сексеннен асқан жасына қарамай, үнемі ел арасында ... ... ... ... жеңіске деген сенімге толы жырларымен жұртшылықты жігерлендіріп, еселей ... ... ... ... ... ... жолданған аз - ық-түлік, киім-кешекпен бірге Нұр - ... ... ... ... да ... ... жатты. Бабамыздың көптеген өршіл өлеңдері, "Даңқты жиырма сегіз", "Ер туралы жыр", "Жиырма бес" атты поэмалары осы кезеңде дүниеге келді. ... - ... ... бойынша сол тұста деректі киноочерк жасалды. Батыс - тағы әрбір жақсы хабарға қуаныш - пен жыр ... ... ... ... - ... ... ауру ... төсек тартып жатқан соңғы сәтіне дейін "Мен өлмеймін, өрлеймін" деп жі - гер - лене жыр ... ақын 9 ... бір ай ... - 1945 ... 9 ... көз жұмады.
Н.Байғаниннің өмірбаяны өте бай. Басқасын айтпағанда, 1916 жыл - ғы ... де ... Жа - - ... оған ... пен жыр - шылықты, ақындық пен кісілікті сыйлаған. Ол домбыра мен қобызда ойнаған. Алғырлығы, тапқырлы - ғынан ... ... ... ті - лі ... ... әрі ... айтыс ақыны болған. Ол Ақтан, Қазақбай, Нұрым сияқты ақында - р - мен айты - сып, жеңіске жеткен. Әсіресе, ақ - ын - ның ... ... тарт - қан кү - ... ... тұра - ды. Мәсе - лен, ... жы - ... Тәтті көлді: "Шортаны қара ба - қандай, бақасы шөккен атан - дай, жапырақтың жалпағы, ер - лер ... ... деп ... - ... ... биік елдің болмысын: "Жас бүр - кіттей қайраттым, айда - һар - дай ай - ... деп ... Ал ... ақындық тұлғасын: "Жар - - қырып атқан таңдаймын, асу - сыз биік таудаймын. Сөз тиегін ағыт - сам, ... ... жел - дей - ... - деп ... халық поэзиясы тарихында импровизатор-ақын, даңқты эпикалық жырларды біздің заманымызға жеткізген жыршы Нұрпейіс Байғанин шығармашы - лығы деректілік, тарихилық, көр - кем - ... ... қым - бат. ... ... орта - сы - ның ... ... ... іргетасы, жыраулық, жыршылық эпи - калық дәстүрдің тамыры қан - ша - лықты жан-жақты, ... екен - ... ... болсақ, Н.Байғанин "Қа - - расай-Қази", "Орақ-Мамай", "Едіге", "Ер ... ... - ... ... "Қыз Жібек", "Айман-Шолпан", "Құбығұл", "Төрехан", "Қырымның қырық батыры", "Ақкенже", "Нарқыз", "Ақын", "Ер туралы жыр", "Күлше қыз", ... бес", т.б. ... ... ... жырларды тол - қыта жырлады. Негізінде, "Қырым - ның қырық ... арғы ... ... ... ... сонан соң Абыл, Қарасай, Қалнияз, Нұрым, Қашаған, Ақтан, Қазақбай, Мұ - рын - - дар жаңғыртса, Нұрпейіс өнер - ... ... ... - дей келе ... шайырды жыр тұйғындарының жауһар мұрасы, тағылым мектебі, ақындық, дана - лық сабақтары екендігіне ... ... ... ... баян - да - машы Сәбит Мұқановтың "Есею жылдарындағы" Нұрпейіске қа - тыс - ты мына жайды еске сала ... Отан ... ... орыс әде - ... марқасқалары Алма - ты - да болғанда Сәбит Мұқанов А.Н.Толс - той (әйелімен), Михаил Зо - щенко және ... ... ... ... ... Мұста - финдерді үйіне шақырады. "Жасы сексенді алқымдағанмен, Нұрпейіс - тің денесі тік, беті қанды сұлу кісі еді. Қуатты ... ... ... ... үн ... жыр ... ... қалған Алек - сей Николаевич: "Шын ақынды жаңа көрдім ғой! - деді шаттанған кескінмен, - ... ... ... де, не ... ... ... - дай болдым. Бұл шынында да жыр - - дың ... ... - ... ... жылдарындағы шығармашылығы табысты болды. Бұл кезеңдегі ақынның шығармалары еркін әрі тамаша өмір үшін күреске арналған. Ол эпостардағы халықтық қаһармандықты ... ... жеке ... мен ... оқиғалар жөнінде өлеңдер мен дастандар шығарады. Бұл кезеңдегі шығармаларының белгілілері - , , , және ... ... қиын ... ... тек ... ... ... үгіт бригадасының құрамында республиканы аралап, елдегі еңбекшілердің жауынгерлік рухын көтерген. 1944 жылы ... ... ... ... белгілі болған Шығанақ Берсиевке қоштасу әнұранын арнаған.
Нұрпейіс Байғанин жеңіс күніне дәл бір ай ... ... ... Ақынның шығармаларын Мәриям Хакімжанова, Қуандық Шаңғытбаев, Ержан Ахметов, тағы басқа ақындар ... ... ... ... ... ... ауданға, туған ауылына, Ақтөбе және тағы басқа қалалардағы көшелер мен мектептерге Нұрпейіс Байғаниннің есімі ... ... ... ... ... ... тек газет- журнал беттерінде ғана емес, өз алдына жеке жинақ болып та жарияланып тұрды. Бұған: (1939), (1940), (1945), (1945), ... ... әр ... ... ... ... 62]. ... шығармашылығы туралы алғашқы зерттеу мақалалар жылдан бастап жариялана бастады. Оның шығармашылығын сөз еткенде оның ... ... бай ... ... ... болмайды. Нұрпейіс өзінің 85 жыл жасаған өмірінің елу жылдан аса уақытын Октябрь революциясынан бұрын өткізді ... ... ... ... іздену, ақындық өнерді игеру дәуірі де сол шақ.
Нұрпейіс Байғанин шығармашылығы жан-жақты. Оның ... ... ... ... ... түсетін бір ерекшелігі, - ол әрі асқан шебер жырау-орындаушы да, әрі ... ... ... эпик ... Оның ... дейінгі репертуары - негізінен халық арасында ертеден жырланып келе жатқан эпостық жырлардaн тұрады [1, 62].
Басқа ақын, ... ... ... те үйрену, іздену кезеңдерін өтеді. Ол кездегі ақын-жыршылардың ертеден ұстаған дәстүрі - халық ... ... ... ... ... әділдік пен ізгілікті дәріптейтін, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып келе жатқан жырларды ... ... оны жұрт ... ... ... жырлау болса, Нұрпейіс те осы дәстүрді қатты ұстаған.
Нұрпейіс ... ... ... өте көп ... көп ... ақын. Бірақ, соншалықты мол қазына ақынның өз айтуынан кезінде түгел ... ... ... ... ... жырларынан қазір қолымызда бары: , , , т.б. жырлар. Ал, Нұрпейіс жырлады дейтін , , , т.б. жырлардың ... ... ... іс. ... жырлаған жыры осы жырдың басқа ақын-жыршылар айтқан барлық нұсқасынан көлемі жағынан болсын, оқиғасының байлығы жағынан болсын ең мол, ең ... ... ... ... он мың ... бұл ... шығарма Нұрпейіс тұстас ақындардың біразына тараған. Мазмұны жағынан қарақалпақтың халық жыры көп ... ... ... негізгі идеясы қыпшақ-қазақ жерін шетел шабуылынан ... ... ... достықты, адалдықты дәріптеу.
Нұрпейістің халықтық, сыншылдық беті-оның революцияға дейінгі шығарған , ... ... ... да, ұзақ ... ... да өзгерген емес. Бірақ, Нұрпейіс жұртқа мәлім ескі тақырыптарды орындағанда сол ескі жыр үлгісімен шектеліп қалмайды, дайын сюжеттерді пайдалана отырып, ... ... ... ... ... үлгі, өрнегін тыңнан түлете, жаңарта жырлайды. Бұған әсіресе дастаны дәлел [1, 63].
- ел аузында ... ... аңыз ... жасалған жыр.
таза махаббат, берік достық, әділеттік пен ерлік дәріптеледі. жырының бірнеше варианты бар. Соның ... ... ... ... ... ... да ... жырланғаны осы Нұрпейіс жырлаған нұсқасы. Жыр мазмұны аңызға құрылғанымен ежелгі дәстүрлі батырлық жыр деуге әбден болады. Өйткені мұнда ... ... ... тән ... бәрі де бар. ... ... ... түгелдей реалистік мотивке құрылған.
Жырда бұрынғы батырлық ... ... миф ... де аз емес. Уәлиханның бала тілеп, әулие, әнбие қоймай түнеуі, бір ... ... ... ... ... ... шілтен Қайып ереннің ақ шалмалы шал бейнесінде ... ... ... деп аян ... ... ... бата бергенінен кейін Ақбілекті айдаһарды жұтуы, бұл жерде де ақ шалмалы Қайып атаның аян ... ... ... ... ... Ақбілекті ажалдан құтқаруы, сонымен бірге Аққұла аттың Құбығұлға адамша сөйлеп, ақыл беруі, құсша ұшуы, тіпті ... ... ... ... келіп, мені іздеп тап деп шақыруы - міне осының бәрі де эпостық жырларда өте ... келе ... ... ... ... шындық та басым. Әрбір кейіпкердің іс-әрекеті, әрбір эпизод нақтылы шындыққа, нанымды оқиғаларға құрылған. Бұл жағы миф ... ... ... Мысалы, Құбығұл батырға жәрдемші болып жүретін ... шал ... ... ... ұғым ... ... ... халықтың ерте паналығын суреттейтін желі ретінде шыққан. Сырттай қарағанда ақын бұл жырда белгілі сюжетті қайталап қана қойған сияқты. Ал терең ... ... ... ... тың ... ... жаңалықтарды көреміз, халықтық, бұқарашылдық жаңа идеясын сеземіз. Міне, осы жағынан алып қарағанда Нұрпейістің дастанын тәрбиелік мәні бар ... ... ... ... [1, ... революцияға дейін ұзақ уақыт жырлап келген жырының бірі . Әке тағына, ата бағына таласқан хан ... ... ... оның халыққа жаттығын суреттейтін дастаны да ескі: хандар, билер ... ... ... керексіздігін көрсетуге арналған.
Ақын кейде дастанын қызықты ету үшін қыз бен жігіттің арасындағы ғашықтық ... ... ... Ол ... үлкен драмалық дәрежеге көтеріп, тыңдаушысын еріксіз жетектеп отырады. Бірақ, ақын мақсаты жалғыз бұл ғана емес, ол осы ... ... ... нәр ... ... ... әйел ... тығыз байланыстыра қарайды. Феодалдық-патриархалдық қоғамдағы әйел тұрмысын, әйел ... ... өз бас ... үшін күресін көрсету Нұрпейістің өзіндік шығармаларының көбінің негізгі тақырыбы болды. Ақынның бұл идеясын толығырақ дәлелдеу үшін оның , атты екі ... аз да ... ... ... жөн [1, ... ... сюжеті негізінде өмір шындығынан алынған, ақынның өз ... ... ... ... Бұл ... ... бірнеше замандастары мынандай жағдайды айтады:
Ақкенже болған адам. Осы елдегі Құрмаш деген ксінің қызы. Сол елдің бір қызын Есембей- ... ... бір бай ... ... Қыз ... ... өзінің сүйген жігітімен қашып кетеді. Қашқан қыздың елі барымтадан ... ... ... кеткен қыздың орнына Ақкенжені шалға зорлап ұстап береді. Ақкенже осы шалдың қолында қорлықпен өледі. Бұл 1912 жылдарда болған ... ... бұл бір ғана ... ... сол ... ... ... талай Ақкенженің басындағы ауыр хал еді. Сондықтан да ақын осы көп Ақкенжелердің ... бір ... ... ... ... береді.
поэмасында революциядан бұрынғы қазақ әйелінің аянышты, ауыр халі, оның тағдыры, бай-манаптардың және патша әкімдерінің ... ... ... ... ... ... кедей семьясының құрып кетуі суреттеледі. Поэманың негізгі идеясы - сол кездегі байлар, болыстар билеген заманның ... тап ... ... ... ... ауыр хал ... сол ... барлық кедейдің басындағы ауыр халдің, қанаушы тап пен қаналушы таптың арасындағы қарым-қатынастың бетін аша ... ... ... заң қызметкерлері - бәрінің ойлағаны тек өз құлқындары ғана, ... ... пара алу, ... ... ... ... баю.
Ақын поэмада осы зұлымдықты әбден әшкерелейді:
Күшейіп зорлық-зомбылық
Сондай заман тұс болды.
Жалғыз ... ... күш ... те жоқ, ... те ... ... іс ... поэмада ақын тек Ақкенже мен Батырбектің ғана қорлық-зорлық көруі емес, революциядан бұрынғы Қазақстандағы ... ... бір ... ... ... қал-жайды да айқын суреттейді.
Рас, поэмада параға сатылып Дербес, Меңдіқара, Батырбек үшеуіне кезек-кезек уәде ... ... ... ісін ... ... Батырбектің қаза болуына себепкер болған уезд бастығы мен ... ... ... көп орын ... ... бай ... ... кедейінің еріксіздік халі айқын суреттеледі. Поэма осындай әлеуметтік теңсіздік ... ... ... ... ... Жырдың шешуі - Батырбек пен Ақкенженің өлуі арқылы беріледі.
Нұрпейістің бұқарашыл-шыншылдық тұрғыдан жырлаған ақын ... ... ... тағы да бірі - .

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жөкей ақын10 бет
«Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі27 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Азербайджан халқының ұлы ақыны физули14 бет
Дина Нүрпейісова13 бет
Еңбек ақыны мемлекеттік реттеу11 бет
Еңбек ақыны ұйымдастыру21 бет
Еңбек ақыны ұйымдастырудың ерекшелігі21 бет
Еңбек ақыны ұйымдастырудың теориялық негіздері35 бет
Еңбек ақының теориялық негізі44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь