Ақшаның тарихи түрлері

Кіріспе
І. Ақша түрлері және оның қызметтері
1.1 Ақша түрлерінің өзгеруі
1.2 Ақшаның атқаратын қызметтері
ІІ. Ақша теориясы және ақшаның экономикадағы ролі
2.1 Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы
ІІІ. Ақша теориясы және оның эволюциясы.
3.1 Қағаз ақшалар. Олардың айналыс заңдылықтары
ІV. Қорытынды
V. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Ақша дегеніміз не? Ақша - адамзаттың ойлап тапқан керемет өнертапқыштығының бір куәсі деуге болады. Біздің заманымызда ақша көптеген адамдар үшін өмірдің негізгі мәні болып отыр. Адамдар ақшалай табыс табу үшін өзінің барлық уақытын сарп етуге дайын. Ақшаның сиқыры адамдарды арбап алады. Кейбіріеулер ақша үшін терлеп-тепшіп еңбек етсе, енді біреулер оны қолға түсірудің, көбейтуді түрлі амалдарын іздестірумен болады. Ақша – тек қана одан құтылып қана пайдалануға болатын бірден-бір тауар. Ақшаны жаратпайынша ол сізді тамақтандырмайды, баспана болмайды. Ақша үшін адамдар көптеген тірліктерге барады және ақша сол үшін қайтарым да береді.
Қазіргі елімідегі ақша-несие және қаржылық шаруашылық елеулі құрылымдық өзгерістер кезеңін бастан кешіп отыр. Өйткені әміршіл-әкімшіл экономикадан нарықтық экономикаға көшу кезінде ақша жүйесі түбегейлі қайта құрылып, несие-қаржы институттарының және олар жүргізетін операцияларды жаңа түрлері пайда болуда. Біздің тәуелсіз елімізде Ұлттық банк пен екінші деңгейдегі қарым-қатынастар жүйесі қалыптасып олар заман талабына сай әрекет етуде.
Себебі, балалық шақтан бастап адам ақшаның неге қажеттігін және оның өз өміріндегі атқаратын ролі жөнінде біле бастағанымен «Ақша деген не?» деген сұраққа жауап табуға қиналады. Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда болғандығы туралы құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп уақытқа дейін беймәлім болды.
І. Ақша түрлері және оның қызметтері
І.1 Ақша түрлерінің өзгеруі
Тауар өндірісінің тарихи даму барысында ақшаның ролін әр түрлі тауарлар атқарды. Әрбір тауарлы өндіріс тауардың жалпы эквивалентін пайдаланды. Қоғамдық еңбектің бірінші ірі бөлінуі нәтижесінде малшы тайпалары пайда болып, олар айырбас құралы ретінде малды қолданды. Оның нақты түрі жергілікті жердің жаратылысына байланысты әр түрлі болды. Мысалы, далалық жерлерде тауардың жалпы эквиваленті ролін жылқы, өгіз немесе қой атқарса, шөл және шөлейт жерлерде - түйе, қысы ұзақ тундрада - бұғы атқарды. Ақшаның айырбас құралы қызметін мал атқаруы әр халықтардың ауыз әдебиетінде сақталғаны соншалық кемін металдан соғылған ақшаны да мал атауларымен атаған. Мысалы, латын сөзі "пекус" - "мал", ал "пекуня" "ақша"; үнділердің ақша өлшемі "рупия" - "рупа" деген сөзден шыққан.
Қазіргі кезде көп қолданылып жүрген "капитал" деген сөздің шығу тарихы да мал атауымен байланысты көрінеді, өйткені ескі герман тілінде меншігінде көптеген мал басы болса, оның байлығын "капитал" деп атаған. Кейінірек қолөнер кәсібі дами бастаған кезде әр түрлі халықтардың айырбасқа қолданған алғашқы тауары сирек кездесетін аңдардың терісі болған. Ертедегі скандинавтар мөлшері әр түрлі тауарларды сатып алғанда оларды түлкі, сусар, бұлғын терілеріне айырбастаған. Сібір халықтары айырбаста бұлғынның терісін қолданса, ал құндыздың терісі Солтүстік Америкада жүрген. Сондай-ақ тері
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Байгісиев. М.Ә. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998.
2. Жүнісов. Б ,, Нарықтың экономикалық негіздері,, Алматы 1994.
3. Нұрпейісов. Ж ,, Экономикалық теория негіздері,, Алматы 1996.
4. Соколова О.В. Финансы, деньги, кредит. – М:, «Юрист».2001.
5. Борисов Е.В. Экономическая теория. Учебник. - М.: Юристъ. 1997.
6. Долан Эдвин Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика.-М.,1999.
7. Кэмпбелл Д.К., Розмари Дж.Кемпбелл. Эдвин Дж.Долан. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. - Москва-Ленинград, 1995.
8. Макконелл К.Р., Брю С. Экономикс: принципы, проблемы и политика. - М..1993.
9. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1999.
10. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под ред. Дробозиной Л.А. М.: Финансы, ЮНИТИ, 1997.
11. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001ж.
12. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. — Алматы: Экономика, 2001.
13. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, Алматы, 2004ж.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті
Реферат
Тақырыбы:

Орындаған: КО21 тобының студенті
Көзтай А. ... ... ... ... ... ...
І. Ақша ... және оның қызметтері 1.1 Ақша түрлерінің өзгеруі 1.2 Ақшаның ... ... ІІ. Ақша ... және ақшаның экономикадағы ролі 2.1 Ақшаның қажеттілігі және оның ... ... ІІІ. Ақша ... және оның ... 3.1 ... ... Олардың айналыс заңдылықтары ІV. Қорытынды V. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Ақша ... не? Ақша - ... ... тапқан керемет өнертапқыштығының бір куәсі деуге болады. Біздің заманымызда ақша көптеген адамдар үшін өмірдің ... мәні ... ... ... ақшалай табыс табу үшін өзінің барлық уақытын сарп етуге дайын. Ақшаның сиқыры адамдарды арбап алады. Кейбіріеулер ақша үшін ... ... ... енді ... оны ... ... көбейтуді түрлі амалдарын іздестірумен болады. Ақша - тек қана одан құтылып қана ... ... ... тауар. Ақшаны жаратпайынша ол сізді тамақтандырмайды, баспана болмайды. Ақша үшін адамдар көптеген тірліктерге барады және ақша сол үшін қайтарым да ... ... ... ... және ... ... елеулі құрылымдық өзгерістер кезеңін бастан кешіп отыр. Өйткені әміршіл-әкімшіл ... ... ... көшу кезінде ақша жүйесі түбегейлі қайта құрылып, несие-қаржы ... және олар ... ... жаңа түрлері пайда болуда. Біздің тәуелсіз елімізде Ұлттық банк пен ... ... ... ... ... олар ... ... сай әрекет етуде. Себебі, балалық шақтан бастап адам ... неге ... және оның өз ... ... ролі жөнінде біле бастағанымен деген сұраққа жауап табуға қиналады. Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда ... ... ... сыры және қоғам өміріндегі мәні көп уақытқа дейін беймәлім болды.
І. Ақша түрлері және оның қызметтері І.1 Ақша ... ... ... ... ... даму ... ... ролін әр түрлі тауарлар атқарды. Әрбір тауарлы өндіріс тауардың ... ... ... ... ... ... ірі ... нәтижесінде малшы тайпалары пайда болып, олар айырбас құралы ретінде малды қолданды. Оның нақты түрі жергілікті жердің жаратылысына байланысты әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... ролін жылқы, өгіз немесе қой атқарса, шөл және шөлейт жерлерде - түйе, қысы ұзақ ... - бұғы ... ... ... ... ... мал атқаруы әр халықтардың ауыз әдебиетінде сақталғаны соншалық кемін металдан ... ... да мал ... атаған. Мысалы, латын сөзі "пекус" - "мал", ал "пекуня" "ақша"; үнділердің ақша өлшемі "рупия" - "рупа" ... ... ... ... ... көп ... ... ... деген сөздің шығу тарихы да мал атауымен байланысты көрінеді, өйткені ескі герман тілінде меншігінде көптеген мал басы болса, оның ... ... деп ... Кейінірек қолөнер кәсібі дами бастаған кезде әр түрлі халықтардың айырбасқа қолданған алғашқы тауары сирек кездесетін аңдардың терісі ... ... ... ... әр ... ... сатып алғанда оларды түлкі, сусар, бұлғын терілеріне айырбастаған. Сібір халықтары айырбаста бұлғынның терісін қолданса, ал құндыздың ... ... ... ... ... тері ... Моңғолияда және Тибет пен Памир тауларының етегін мекендеген халықтар кең пайдаланған. Ертедегі Русьте сусар терісі айырбастың басты құралы болған. Оған ... ... ... - 1610 жылы қарсыласының жаулап алған орыстың әскери кассасында ... 5450 ... және ... ... 7000 рубль болған екен Ал теңіздердің жылы жағалауын мекендеген тайпалар айырбас құралы ретінде теңізден шығатын қабыршақты ... ... ... қабыршақтан жасалған әшекей бұйымдарының біраз атаулары сақталған. Солардың ішінде ең көп тарағаны ... сары ... ... түймедей - каури деп аталатыны. Әшекей ретінде жіпке тізген каури Үндістанда, Қытайда, сол сияқты Африканың Шығыс жағалауында және ... мен ... ... ең алғашқы ақша ретінде жүрген. Ал Америка үндістері қабыршақ ... ... ... ... өрнек немесе аңдар мен құстардың бейнесін салып қолданған. ... ақша ... ең бір ... ... ... ... Себебі XX ғасырдың 70-жылдарының бас кезіне дейін Соломоновтар ... ақша ... ... ... үш ... ең арзаны - курила (қара), галиа (ақ) және ең қымбаты - ... ... ... Юлий ... ... ... ақша ретінде құлдарды пайдаланған. Мысалы, бір құл үш сыйырға, алты бұзауға, он екі қойға тенгерілген. Қолөнер кәсібінің ... ақша ... де ... Оңай бөлінетін, бір-біріне оңай бірігетін, ұзақ сақталатын және біртектес эквивалент тауарлар, яғни өсімдік өнімдері - зәйтүн ... ... ... ... ... тұз және с.с. ... ... Жалпы эквивалент болып әр түрлі металдар да қолданылды: темір, қалайы, мыс, қорғасын, күміс, алтын. Металл ақшалардың артықшылығы - олардың біртектестігі, ... әрі оңай ... Көп ... дейін металл ақшалардың формалары әр алуан болды. Мысалы, темірден жасалған кетпен, күрек, ... ... және т.с.с ... мыс ... - ... ... қазан, ыдыс түрінде айналыста жүрді. Ақшаның қазіргі грекше атауы "драхма" - "бір уыс шеге" деген ұғым ... сол ... ... ... пен ... ... жүзік, сақина, алқа және с.с. әшекей бұйымдарының формасында болған. Уақыт өте келе жалпы эквивалент ролін күміс пен алтын ақша ... ... ... ... ... ... ... энциклопедиясында теңгенің тарихы былай баяндалады: . Қорыта айтқанда, қазіргі монетаның пайда болуы металдан соғылған ақшаның сыртқы пішінінің қалыптасуындағы соңғы кезең. І.2 ... ... ... ... кез ... ... ... ... ... неліктен? Ол ақшаның тауар өндірісі жағдайында құн өлшемі қызметін атқаруынан. Бұл ақшаның ... ... Ақша ... ең ... ... ... ... құнын өлшейтін құрал, яғни ол тауарлардың бағасын белгілегенде айырбас құралы қызметін атқарады. Себебі әр ... ... құны ... ... ал сан ... салыстырмалы. Бірақ тауарда болатын ішкі қарама-қарсылық өндіріс кезінде тікелей құнның көрінуіне ... ... ... құны тек ... ... ... делдалдық етуімен ғана көрінеді. Алайда тауарларды бір-біріне теңестіретін ақша емес, керісінше, ... ... ... қоса ... ... ... өндіруге жұмсалатын қоғамдық еңбек қана айырбаста тауарларды теңгермелі етеді. Тауарлар құнының алтынмен өлшенетін себебі оны ... ... ... құрайтын көп қоғамдык еңбек жұмсалады. Тек өз құны бар тауар ғана құн ... бола ... Ақша ... ... ... (жұмыс уақытын) емес, осы еңбекпен құралатын құнын көрсетеді. ... ... ... ... ... - ол ... ... құнын өлшеуші құрал. Тауар құнын өлшеу үшін алтын ақшаның қолда болуының қажеті жок. Ақша құн өлшемі қызметін колдағы ақша ... ... яғни ... ақша ... орындайды. Себебі тауардың құнын өлшеу оны ақшаға ... ... ... ал құнның тауарлы формасын ақшалай формасына айналдыру үшін тауардың бағасын белгілеу жеткілікті. Тауардың бағасын ... үшін ... ақша ... ... ... жок, ... ... өнімі ойда бағаланады. Сондықтан тауарларды біріне-бірін теңгеретін ақша емес, ақшаның көмегімен барлық тауарлар ... ... ... ақша ... ... тауарлар - адам еңбегінің өнімі, ол өнімдерді біріне-бірін теңестірудің бірыңғай негізі - абстрактылы еңбек. ... ақша ... ... құны - ... ... Баға деген құнның ақшалай көрінетін бейнесі. Енді ... ... ... ақшамен анықтау керек делік, яғни оны айырбасқа түсіру үшін бағасын ... ... Ол үшін баға ... ... ... Баға ... деп ақша ... ретінде мемлекет белгілеген белгілі бір металдың (алтын, күміс, мыс) мөлшері мен массасын айтады. ... ... ... ... ... баға ... онын ... тең келді. Бұл ресми баға масштабы еді. Ақша түрлерінің өзгеруіне байланысты баға ... ... ... сай ... ... құн ... ретіндегі қызметі мен баға масштабының арасында айтарлықтай өзгешіліктер бар. Құн ... - ол ... ... ... яғни құн ... ... жұмсалған еңбек шығынын анықтайды. Ал баға масштабы тауардың құнын анықтау үшін емес, оның бағасын белгілеу үшін ... ... ... бекіткен - құқықтық сипаттағы техникалық құрал. ... ... ... ... өз ... ... салдарынан металл (алтын, күміс) ақша айналымы кезінде бекітілген ресми баға масштабы ... ... ... жоятынын айта кеткен жөн. Қазір әр мемлекеттің өзінің ... ... ... ... іс жүзіндегі баға масштабы бар. Соның негізінде ақшаның кұн өлшемі қызметі жүзеге асады. ... ... ... атқаратын екінші қызметі - айналыс құралы. Басқаша ... ... ... айырбасталғанда ақша делдалдық қызмет атқарады. Ақша пайда болғаннан кейін тікелей тауар айырбастау (Т-Т) ... ... ... ... ... ... екі акт бар: біріншісі Т-А - ол тауарды сату немесе тауарды ақшаға айырбастау, ал екіншісі А-Т - ... ... ... ... ... алу немесе ақшаны тауарға айырбастауды бейнелейді. Ақшаның бұл қызметі ... ... ... ... ... Атап ... ... Т-А - процесі өнім өндірушінің өнім дайындауға жұмсаған еңбегін қоғам таныды деген мағынаны білдіреді. ... бір ... ... ... басқа бір нарықта керек тауарды сатып алуға мүмкіндік туады. ... ... ... ... (Т-А), ... ... ... алуды кейінге қалдыруға болады. Осындай мүмкіндіктердің нәтижесінде жекелеген айырбас актілері араласып, түйісіп біртұтас тауар айналысы процесін (T-A-T1 A1-T2-A2) ... Осы ... ... ақша ... ... ... кісіге және т.с.с. қолдан қолға өтіп ақша ... ... ... ақша ... ... ретінде сансыз сатып алу-сату процестеріне қызмет көрсетіп, үнемі айналыста жүреді. ... ... ... ... ... а) ... мен ... біріне-бірі қарсы қозғалысы; ә) бұл қызметті ойдағы ақша ... ... ... ... б) бұл ... ақша тауарлар айырбасталғанда оларға ілесе жүріп, ілезде шапшаң орындайтындықтан, айырбаста нақты ақша ... ... ... оның ... қолданылатын ақша белгілерінің жүруі. Ақшаның бұл қызметінде ... ... ақша ... ... ... ... мен олардың массасына байланысты анықталады. Ақша неғұрлым тез айналса, солғұрлым айналысқа аз ... ақша ... Егер де ... ақша ... тауар массасынан көп болса, онда айналымдағы кем бағалы ақша құнсызданады. Оны ғылым ... ... деп ... ... айналысы дамыған сайын тауарды сату уақыты оған ақша төлеу уақытымен сәйкес келе бермейді. Төлемді кешіктіре отырып, ... ... ақы ... ақша төлем құралы қызметін атқарады. Сатып алушы тауар үшін ақшаны төлем мерзімі басталған кезде ғана ... ... бұл - ... несиеге сатылды деген ұғым. Тауар несиеге сатылғанда сатушы - несие беруші (кредитор), ал сатып ... ... деп ... ... ... ... ... сатушыға қарыз міндеттемесін жазып береді. Қарыз өтелгенде ақша төлем құралы қызметін атқарады. ... ... ... ... тек ... ... қамтумен шектеліп қоймай, сонымен бірге ақша қаржылық және несиелік қатынастарға да қызмет көрсетеді. Барлық төлемдерді ... ... а) ... және ... қызметтерге ақы төлеу; ә) ... ... ... ... ... б) ... ... ... ... в) ... - ... ... несиелері бойынша қарызды өтеу; г) ... ... ... д) ... ... ақыларды төлеу және т.б. ... ... ... ... айналыс құралы қызметінен өзгешеліктер бұл қызметінде ақша сатып алу-сату процестерін аяқтайды және қолма-қол ... ... ... ... да ... Дамыған нарық жағдайында ірі сауда келісімдерінде ақша көбіне төлем құралы ретінде қолданылады. Несие қатынастарының дамуы қолма-қол ақшаны қатыстырмастан ... ... ... ... ... есепке алу жолымен өтеуге мүмкіндік туғызады. Ақша төлем құралы ... ... ... айналысқа қажетті ақша мөлшері, яғни ақша айналысы заңы ... ... ие ... Атап ... тауар несиеге сатылғанда айналысқа қолма-қол ақша түспейді. Сондықтан ол айналымға керек ақша мөлшерін азайтады. Бірақ төлем уақыты келгенде ... өтеу үшін ... ақша ... ... Ал ... қажетті ақша мөлшері өзара өтелетін міндеттемелер сомасына азаяды. Егер айналымның бір буынында ... ... ... ... шоты ... ... төлем түспесе, онда ол төлемеушіліктің тізіміне іліктіреді (өтеу мезгілі өткен қарыздар, бюджетке ... ... ... ... және ... ... ... төлем құралы қызметі несие қатынастары мен несие жүйесін дамытты. Ол - алтын ... ... ... тағы бір ... ... ... ... - қop жинау және байлық құралы. Ақшаның ... және ... ... ... ... үшін қажетті мөлшерде белгілі - бір уақытқа ақша қорын жинау ... Әр ... ... ... ... ... (Т-А-Т) тоқтап (Т-А) қалуы мүмкін. Осының нәтижесінде ақша айналысы да тоқтап, белгілі бір тауарларды сатқаннан соң ақша жиналып қалады. ... ақша ... ... әр ... нақты себептерге байланысты. Тауар айналымының үзіліссіз бірқалыпта жүруі үшін ... ақша ... ... ... Сондықтан бір кезде айналысқа қосымша ақша мөлшерін қосып, кейде, керісінше, ондағы ақшаны шығару ... ... ... ауыл ... ... жыл ... ... жүргізіледі. Көктемде егін егу үшін алдын ала қажетті құрал-жабдықтарды сатып алу немесе жөндеуден өткізу, тұқым және жанар-жағар ... ... және ... жұмыстарға ақша қорын жинау керек. Бұл экономикалық себептер. Сонымен қатар ... ... ... ... жеке қор ... ... ... әлеуметтік себептер де ақша жинауға әсер етеді. ... ... және ... ... сатып алуға қағаз немесе несие ақшалары қолданылады. Ақша қорын жинау ... ... және ... жеке ... ... болады. Бұлардың біріншісіне: кәсіпорындардың, ұйымдардың банктердегі есеп және депозиттік шоттарындағы ақша қаражаттарының қалдығы ... ... ал ... ... ... мемлекеттік облигациялардағы және т.б. салымдары түріндегі жинақтары жатады. Несие механизмі арқылы ұйымдар мен халықтың жинақ қаражаттары банктік несие түрінде қайтадан ... ... ... ... ішкі ... ... толық құны жоқ ақша, яғни қолма-қол ақша және несие ақша ... ... ... Ал, толық құнды ақша (алтын) материалданған құн ретінде жалпы байлықтың өкілі ... ... ... ... ақшаның байлық құру құралы қызметін тек толық құнды ақша ғана: алтын ... одан ... ... бұйымдары, сонымен қатар қымбат тастар атқарады. Бұндай қор - елдің байлығының көрінісі. Байлық мемлекеттің ... қоры ... ... ... кезінде жұмсалады. Қорыта айтқанда, ақшаның қор жинау және байлық құру құралы қызметі арқылы ... ... ... бөлу және ... бөлу ... ... Халықаралық еңбек бөлінісінің дамуы, шаруашылық байланыстарының интернационалдануы тауар және ақша ... ... ... ... әлемдік нарықтың пайда болуына әсер етті. Бұл экономикалық қатынастар - ақшаның дүниежүзілік қызметінің алғышарты. Сондықтан ақша халықаралық сауда-саттыққа қызмет ... ... бұл ... ... капитализге дейінгі сатыларында пайда болып, әлемдік нарық тұсында кең өрістеуде. Бұл нарықта ақша ... ... ... ... яғни алтын құймасы (995 сынама) формасында айналысқа түседі. 1867 ж. ... ... ... ақша қызметін тек алтынға бекітті. Сол кезден алтын дүниежүзілік ақша ретінде танылып, үш түрлі ... ... Атап ... :: бүкіл елдерде ортақ төлем құралы, яғни халықаралық төлем ... ... ақша ... төлем балансы бойынша есеп айырысуда қолданылады; :: бүкіл елдерге ортақ сатып алу құралы, яғни халықаралық сатып алу ... ... ... ... ... ... тауар сатып алғанда жүреді. (Мысалы, егін шықпай қойған жылдары - астық, қант және т.б); :: қоғамдық байлықты материалдандыру ... ... ақша ... байлықты бір елден басқа елге көшіргенде, яғни контрибуция (соғыста жеңілген мемлекеттің жеңіп шыққан ... ... ... ... ... төлегенде, репарация (жеңілген елдің жеңген мемлекетке соғыс зиянын түгел, ия жартылай төлеуі) зиянын төлегенде немесе қарыз бергенде қолданылады. Дегенмен, ... ... ... ақша ... кезінде де ағымдағы халықаралық есеп айырысу алдыңғы елдердің ұлттық валютасымен жүргізілді. Халықаралық төлем айналымында негізінен несие құралдары ... ... 1913 ж. ... есеп ... 80 ... ағылшындық фунт стерлингпен толтырылған аударым векселімен жүргізілген, ал халықаралық есептесудің сальдосын (қалдығын) өтеу үшін ғана алтын қолданылған. ... ... ... және ... ... ... ... бірге әлемдік бірыңғай банкнотаның жоқтығы халықаралық айналымға алтынның орнына ... ... ... енгізуге мәжбүр етті. 1922 ж. Генуяда өткен бірінші Халықаралық келісімде ағылшынның фунт ... және ... ... ... ... деп ... халықаралық айналымға енгізілді. Екінші келісім 1944 ж. Бреттон-Вудсте (АҚШ) қабылданып, онда соғыстан ... ... ... негізі бекітілді. Бұл келісім АҚШ-тың долларына және фунт стерлингке резервтік валюта статусын берді. Одан кейін дүниежүзілік ақшаның жаңа ... ... ... СДР - Халықаралық валюта қорының арнаулы есеп айырысу (ақша) өлшемі (1970 ж.), ЭКЮ - ... ... есеп ... ... (1979 ж.), оны ... ... жүйесіне мүше мемлекеттер қолданады. Ал 1999 жылдың 1 ... ... жаңа ... - еуро ... ... ... ығыстырады деп күтілуде. Айта кететін жәйт, дүниежүзілік ақшаның түрлерінің өзгеруі ... ақша ... ... ... ... ... ... ақшаларына өту жолдарын едәуір кешігіп барып қайталауда. Кейбір елдердің ұлттық ақша ... ... ақша ... ... ... ... бұл елдердің дүниежүзілік сауда мен несие қатынастарында жоғары үлесті салмағы бар. ... бұл ... ... ... ... несие беруге мүмкіндігі бар. Бір ... ... ... ... және әлемдік нарықтағы тауарларының үлес салмағы қомақты мемлекеттердің ұлттық валютасы ... ақша ... ... ... ... ... бір ... валютамен бірге алтын орнына жүретін есеп айырысудың әр ... ... ... ... Қазір дүниежүзілік несие ақшаларының жобасы қарастырылуда деген пікірлер де кездеседі. Алайда, дүниежүзілік ақша ретінде тек алтын танылғасын халықаралық есеп ... ... ... ... айырбасталуы тиіс. Бұл қасиеттің болмауы дүниежүзілік төлем қатынастарының дағдарысын көрсетеді. ІІ. Ақша теориясы және ақшаның экономикадағы ролі
ІІ.1 Ақшаның ... және оның ... ... ... ... ... ... өндірісі және одан туындайтын тауар айналысына байланысты. Ақша - кез келген тауар айналысының ... ... және оның ... ... және ақша бір-бірінен ажырамайды, себебі ақша айналымынсыз тауар айналымы болмайды, болуы да ... ... ... де адам ... ... қажеттілігі туралы әр уақытта әр түрлі ойлар айтылуда. Рационалистік концепцияны (ақыл-ой ... ғана ... ... жақтаушылар ақша адамдар арасындағы келісім құралы, ол айырбас ... ... ... ... ... ... деп ... Осы кезге дейін шығарылған барлық дүниежүзілік алтын 90 мың тоннаға жуық болған. Осы ... 60 мың ... ... XX ғ. шығарылса, ал оның тең жартысына жуығы екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шығарылды. Осы және ... да ... ... ... әлемде біртіндеп алтынды ақша материалы ретінде қолдану тоқталды. Әйтсе де шаруашылықта алтынды қолдану үнемі ұлғаюда. Ол әр түрлі салаларда - ... ... ... іске ... - ... ... қалыңдықпен, біресе тоғандау үшін құйма түрінде қолданылады. Мысалы, тек циферблатының диаметрі 6 м ... ... ... ... 3 мк ... жалатуға 26 кг алтын жұмсалады екен . Ал электронды есептегіш және компьютерлік техника, механиканың дәл аспаптары, ... ... және т.б. ... ... болуы мүмкін емес. ІІ.2 Ақша ... және оның ... ... ... ... ... ... Ақша кез келген экономикалық жүйенің маңызды элементі болып табылады. Ақшаның ролін бағалау және экономиканың дамуына ақша ... ... ... ... ... ақша ... бар. Үш ақша ... атап айтуға болады - металдық, номиналдық и сандық. ... ақша ... Бұл ... ... ... ... шоғырлануы тұсында XVI - XVII ғғ. пайда болды. Металдық ақша теориясының негізін салушылардың бірі У.Стаффорд (1554- 1612). Бұл ... ... ... ... ақша ... болғанын қаламады. Меркантилисттер металдық ақша теориясының бастауында тұрғандар болып табылады, сондықтан бұл ағымға біршама ... жөн ... ... (итальян тілінен аударғанда - көпес, саудагер) ақша ... ... бір саты ... ... Меркантилизм феодализмнің ыдырауы мен капитализмнің қалыптасуы кезеңіндегі (1518 ғғ.) ... ... ... ... ... ілім мен ... ... Бұл бағыттың өкілдері (Т.Ман 1571-1644 ж.ж), Ж.Б.Кольбар (1619-1683 ж.ж), Д.Юм (1711-1776) қоғам байлығы тек саудада ғана пайда болады деп санады. Бұл ... ... ... жоқ. Олар капиталдың алғашқы жиналымына, яғни халықаралық ... ... ... Мұнда тауарлар бір елде төмен бағаға сатып алынып, басқа елде жоғары бағамен сатылды. Сондықтан, ... ... ... ... елдегі алтын қорын толтыруға кеңес берді. Металл ақшаға алтын мен күміске деген қажеттілік үстем экономикалық ілім меркантилизмнің теоретикалық ... ... ... ... ... көзі өндіріс аясы емес, айналым аясы болады деген қағидаға ... олар ... ... елде ақшаның (алтынның, күмістің) мүмкіндігінше неғұрлым көп жиналғандығына байланысты деп есептеді және елден шет елге шығарылатын тауарлар елге әкелінетін ... көп ... қол ... ... Бұл ... қолдаушылар ұлттың өркендеуінің негізі алтын қорларының болуында деп бекітті. Ақша ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, мемлекет басшысының басқарушы ретіндегі дәрежесін күшейтеді, алтынның қордалануы отарлау соғыстарын жүргізуге, ... ... ... жаңа ... ... қалыптастыруға себепші болады. Меркантилистердің ойынша, сыртқы ... ... ... қолға түсіріп алуға негізделуі қажет, себебі жай тауар айырбасы жағдайында (мысалы, жүнді шарапқа айырбастағанда) ол тауарлар тұтынылады да өз ... ... ... Бұл ... ... ... сомамен ойын түрінде қарастырылды, яғни бір ойыншының ұтысы екіншінің ұтылысы деген сөз. Ең жоғары (максимальды) пайда алу үшін ... ... мен ... ... ... ... ... Ғалымдар тарапынан шет елдік тауарларға кедендік жарналарды енгізу және өз тауарлары үшін алтын мен күміс алу арқылы ... ... және ... ... ... ... ... қатысты ұсыныстар жасалды. Осылайша, қатаң протекционистік шаралар қолданылды және сыртқы саудадан түсетін пайда протекционистік саясат жүргізетін елдің ... ... ... ... ... ие ... байланысты болды. Белгілі бір мерзімде металдың нақты көлемі сақталынғандықтан, алтынның көп мөлшеріне ие болу үшін ... ... ... ... ... ... ... болды. Бұл жағдай ұлтшылдықтың дамуына, басқа елдер есебінен пайдаға ұмтылуға және де қайшылықтардың өршіп кетуіне жағдай жасайды. Біржақты ... ... ... ... халықаралық сауданы қиындатып жіберді. Басып алынған орталық аймақтарға тауарлар тек қана метрополиялардан ғана әкелінді; басқа тауар жеткізушілер қатаң тосқауылдарға тап ... ... ... сауда метрополиялардың және олармен байланысты колониялық елдердің мүдделерін қанағаттандыратын бөлінді (Англия, Франция, Испания). Людовик XIV ... ... ... орыс ... Петр І-нің саясаттары меркантилистік саясаттың айқын мысалдары болып табылады. ... өз ... екі ... ... Ақша балансының жақтаушылары, алғашқы меркантилисттер алтын мен күмістің елден шығарылуына қарсы көзқарас ... ... ... жүйесінің жақтаушылары, кейінгі меркантилисттер егер жалпы саудада оңтайлы саудаға қол ... онда ... ... ... қарсы болған жоқ. Олар шикізаттың өнеркәсіптік өңделуін және транзитті сауда тиімділігін пайдалануды жақтады. Алайда, меркантилизм әдебиеттері ең бастысы бір жақты ... ... ие ... ... ... ... әлемдік нарықты белсенді түрде бөлісуге бағытталған капиталистік өндірістің дамуына, халықаралық сауданың кеңеюіне қайшы болды, сөйтіп жаңа концепциялар ... ... ... ақша ... Бұл ... өкілдері ағылшындар Дж. Беркли (1685 - 1753) и Дж. ... (1712 - 1780) ... ... ... ... мынадай екі қағида жатқан болатын. Біріншісі, ақшаны мемлекет жасайды, және ... ақша құны оның ... ... ... негізгі қателігі ақша құнын мемлекет анықтайды деп ұғынуында жатыр. Демек олар еңбектің құн ... және ақша ... ... ... ... Бұл теорияның одан әрі дамуы XIX- XX ғғ. соңында жүрді. Ең ... ... ... ... ... Г. ... (1842 - 1926) еді. Оның пікірінше ақшада ... ... ... алу ... ... Г. ... өз ... толыққанды монеталарға негіздемей қағаз ақшаларға арқа сүйеген еді. Ақша массасын талдау ... ол тек қана ... ... ... ... ... және ... тиындарды есептеп, несиелік ақшаларды қоспаған еді. Номиналистердің негізгі кемшілігі олар ақшаны ... және ... ... ажыратып алып оларды мемлекет заңдары арқылы , қабілеттерін жүктегенінде жатыр. Номиналисттік теорияның ережелері Германияның экономикалық саясатында бірінші дүниежүзілік соғыс ... ... ... 20-жылдардағы гиперинфляцияға ұшыраған Германия кезеңі бұл теорияны толығымен теріске шығарды. ... ... ... Бұл ... негізін салушы француз экономисі Ж. Боден (1530 - 1596). Бұдан әрі осы ... ... ... ... ... ... Д. Юм (1711 - 1776) мен Дж. Милль (1773 - 1836), ... ... Ш. ... (1689 - 1755). Д. Юм, ... ... ... ... мен XVI - XVII ғғ. Бағалардың өсуі арасында ... ... ... үшін ... ... ... . Бұл ... жақтастары ақшаны тек қана айналым құралы деп түсінді. Олар қателесіп, ... ... ақша және ... ... ... ... ... және ақша құны анықталады деп тапты. Қазіргі заманғы ақшаның сандық теориясының негізін американ экономисі және математигі Ирвинг Фишер (1867 - 1947) ... И. ... ... құнын мойндамай арқа сүйеді. Ол алты факторын бөліп көрсетті: 1) ... ... ақша ... 2) ақша айналымының жылдамдығы; 3) бағаның орташа деңгейі; 4) тауарлар ... 5) банк ... ... 6) депозитно-чектік айналым жылдамдығы. Ақшаның қазіргі сандық ... ... ... және ... ... мен бағалар деңгейнің жалпы қатынастарын зерттей отырып бағалар деңгейінің өзгерісінің негізінде номиналдық ақша массасының серпінділігі жатыр деп ... Ол ... ... мақсатында ақша массасына бақылау жасау арқылы нақты ұсыныстар береді. Сандық теорияның бір тармағы монетаризм болып табылады. ... - ... ... ... және оны ... айналымдағы ақша массасы негізгі роль ойнайды деп есептейтін бағыт. Монетаризмнің негізін салушы чикаголық ... ... 1976 ж. ... ... ... М. Фридмен. Монетаризм 50-ші жылдары дүниеге келді. ... ... жүйе ... ... АҚШ, Ұлыбритания, ГФР және басқа елдерде 70 жылдардың басында 80-жылдар аралығындағы стагфляция кезеңін басып өтуде кеңінен қолданылса, кейіннен 90-жылдар басында ТМД ... ... ... ІІ.3 ... ... ... айналыс заңдылықтары Металл ақша айналысының объективті зандылықтары және ... ... ... ... ... ... айналымға қосымша ақшаның қажеттілігін арттырып, ақшаның дербес құны жоқ ақша ... ... ... ... ... ... шығу ... мына себептерге байланысты болды; :: біріншіден, ақша құн өлшемі қызметін ... ... ақша ... ... ақша ретінде аткару ерекшелігіне; :: ... ақша ... ... ... өз ... ... ... атқару ерекшелігіне, яғни тауар айырбасында ақша делдал болуына байланысты. :: бұл ... ... ... ... ... ... ... ұзақ процесс; :: монетаның табиғи ысылып тозуынан оның толық құны ... құр ақша ... ... ... ... жж. ... елдерінде монетаның тозу себебінен 19 млн. фунт стерлинг монета айналыстан шығарылған; :: ... және жеке ... - ... ақша ... (құл ... құрылысынан бастап) монетаны бұзуы. Мемлекеттің металл ақшаны саналы түрде бұзуы - ол ... ... ... ... мақсатында монетаның асыл металл құрамын әдейі төмендетуі.. Мысалы, Ресей патшасы Алексей Михайловичтың (Петр І-дің әкесі) тұсында, яғни ... жж. ең көп ... мыс ... ... ... ... бар ... 12 копеек болатын 1 фунт мыстан 10 рубль болатын монеталар соғылды. Одардың нақты құны номинал құнының 1-2 проценті ғана. Монетаны бұзу ... ... ... кері ... ... ... ... кәсілқойларды, ұсақ саудагерлерді көп шығынға душар етті. Олар патша өкіметіне өздерінің қарсылығын білдіріп, 1662 жылы 25 ... ... ... ... ол "мыс ... деп ... Көтеріліс қатал жаншылып, мыс монетаны соғу тоқтатылды. Бүлінген 100 мыс копеектің орнына 1 ... ... ... ... К ... сөзімен айтқанда: "өзінің айналыстағы делдалдық ролінде алтын әр түрлі өзгерістерге ұшырады. Ол қырқылып, тіпті бір ... ... ... ... ... Алғашқы ... ... XII ғ. ... ... ... оның кең ... XVII ғ. аяғында капиталистік тауар өндірісінің дамуынан бастау алды. 1690 ж. Солтүстік Америкада, 1716 ж. Францияда, 1762 ж. Австрияда, 1795ж. ... ... ақша шыға ... ... ... ақша ... ... орнына шығарылатын қағаз) Екатерина II-нің басқаруы тұсында 1769 жылы жүргізілді. Ақша императоршанын бейнесімен өрнектелгендіктен, халық оны ... деп ... ... дүниежүзілік соғыс кезінде қағаз ақша барлық елдерде жүре бастады. Сырт көзбен қарағанда ... ақша ... ... ... ... ... ... сияқты болып көрінеді. Шын мәнінде ол толық құнды ақша айналысының объективті заңдарына байланысты металл ақша айналысы процесінде ақшадағы көрсетілген құнының ... ... ... ... нәтижесінде пайда болды. Мемлекет осы объективті мүмкіндікті пайдаланып, тек қағаз ақша шығарумен және оның курсын (бағамын) белгілеумен шұғылданады. ... ақша - құн ... ең бір ... ... түрі. Сөйтіп, қағаз ақша ("декретные деньги" - өкіметтің қаулысымен ... - ... ... - ол ... ... ... орнына айналым және төлем құралы қызметтерін атқаратын, ... өз ... жабу үшін ... және ыктиярсыз көрсеткен құны бар, әдетте металға айырбасталмайтын ақша белгісі (немесе құн белгісі, алтынның өкілі). Тарихи ол ... мен ... ... ... ... ... пайда болды. ... ... өз құны жоқ, ... оны басып шығаруға аз ғана еңбек жұмсалады. Ол толық құны жоқ ... ... ... ... ... бекітілген кезде қағаз ақшаның сатып алу мүмкіндігі бар, яғни ол айналысқа жарамды. Айналыстан тыс қағаз ақша - ... бос ... Егер ... ақша (алтын) өз құнымен айналысқа қызмет етсе, ал қағаз ақша тек айналыста ғана нарықтық құнға ие болады. Мемлекеттің ... ... ... құны ... ... ... ақшаның осы елдің өзінде ғана қолдануға болатын ... ... ... ... ... ... ... кез келген құнды көрсетіп, шексіз мөлшерде шығаруы мүмкін. Мемлекеттің қағаз ақшаға ... күші ... ... ... ... құн ... ақша ... заңына бағынады. ... ... ... ... - Қаржы министрлігі (қазынашылық), немесе мемлекеттің Орталық банкі. Бірінші жағдайда, мемлекет өз шығындарын жабу үшін ақша ... ... ... ... пайдаланады. Ал екінші жағдайда, оны жанама түрде жүргізеді, яғни орталық банк мемлекеттік бюджеттің кемшілігін толтыруға оған несие береді. Шығарылған ... ... ... ... оны шығаруға кеткен құнының (қағаз алуға және басуға кеткен шығындар) айырмасы эмиссиялық табыс - мемлекеттік табыстың ... ... ... Өз құны ... қағаз ақша тұрақсыз, ол тез құнсызданады. Қағаз ... ... әр ... ... әсер ... :: ... тапшылығын жоюға шығарылған ақша эмиссиясы; :: ... және ... ... емес ... :: ... ... құлдырауы; :: тауар массасының төмендеуі; :: ... ... ... :: ақша ... ... сенімнің төмендеуі, т.б. Міне осы ... бәрі ... ... ... әкеп соқтырады. Халықты әлеуметтік қорғау мақсатында үкімет жалақыны, зейнетақыны, жәрдемақыны өсіреді. Бірақ халық тұтынатын тауар өндірісі дамымаса, баға одан әрі ... ... ... ... ... ... Кенет бүкіл тауарлар бағасы жоғарылайды, әсіресе, бірінші кезекте тұтынатын заттардың ... ... ал ... ... және ... өсуі керекті заттар бағасының және көрсетілетін қызметтер бағасының жоғарылауынан едәуір кем ... ... - зат ... ол ... қатынастар жиынтығы". Шын мәнінде бұл афоризм, егер адам қоғамнан бөлініп кетсе, оған ақшаның ... жоқ ... ... ... ... ... да ақшаның керегі болған жоқ. Оның мұхитқа батып бара жатқан кемеден құтқарып қалған заттары елсіз аралда пайдаға жарады, тек ақша ... бос ... ... ... Ақша - ... ... ... категория (санат). Ол қоғам дамуының әрбір сатысында өндіріс және айырбас процесінде адамдар арасында қалыптасатын экономикалық қатынастарды ... ... ... әр түрлі үлгісіне өткенде ақшаның маңызы арта түседі. Орталықтанған жоспарлы экономикада ақшаның мәні шектеулі болды. Ақша, негізінен, есеп ... және ... ... ретінде қосалқы қызмет атқарды. Жоғарғы басқару органдары әрбір кәсіпорынның шығаратын өніміне натуралды және құн көрсеткіштері түрінде өнімнің ... және ... ... ... Сол ... өнім ... да орталық органдар бекітті. Өндірілген өнім тұтынушыларға келісімшарт бойынша натуралды өлшеммен бөлінді. ... ... ... ... зор. ... әр ... меншік жағдайында (мемлекеттік, кооперативтік, жеке) жұмыс істейтін тауар өндірушілер өндіретін және сататын өнімнің көлемін, түрін және ... ... ... алды. Шаруашылықты жаңа нарықтық жағдайда жүргізуде төлем қабілетті ... ... ... яғни ... ... өнімнің шығару көлемі, түрі, бағасы тағайындалады. Сонымен қатар ... ... ... ... де, мемлекеттік бюджеттің кірісін қалыптастыру да, әр ... ... және ... емес ... ... да, ... ... несие ресурстарын басқа банктерге сату да, инфляцияға қарсы күрес те және т.б. жүргізіліп жатқан іс-шараларда ... ... арта ... Ақша ... экономикада ақша-несиелік реттеуде айналыстағы ақша массасының өсуін тежеу, инфляциялық процестерді жеңу және ұлттық жалпы өнімді ынталандыру ... ... Ал осы ... ... асыруда ақша теорияларының алатын орны да ерекеше екендігін атап өтпеске болмайды. Өйткені біздің ... ел ... ... ... жыл ... ... еске ала ... оның тұрақтылығын қалыптастыруда ақша теориясының атқарған маңызы зор (қатаң ақша-несие ... ... ... ... Байгісиев. М.Ә. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998. 2. Жүнісов. Б ,, Нарықтың экономикалық негіздері,, Алматы 1994. 3. Нұрпейісов. Ж ,, ... ... ... ... 1996. 4. Соколова О.В. Финансы, деньги, кредит. - М:, .2001. 5. ... Е.В. ... ... ... - М.: Юристъ. 1997. 6. Долан Эдвин Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика.-М.,1999. 7. ... Д.К., ... ... ... ... ... ... дело и денежно-кредитная политика. - Москва-Ленинград, 1995. 8. ... К.Р., Брю С. ... ... проблемы и политика. - М..1993. 9. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. -- М.: ... и ... 1999. 10. ... ... обращение. Кредит / Под ред. Дробозиной Л.А. М.: Финансы, ЮНИТИ, 1997. 11. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. ... 2001ж. 12. ... ... ... Ғ.С. ... ... -- Алматы: Экономика, 2001. 13. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, Алматы, 2004ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өнеркәсіптік революция және индустриялық дамудың басы13 бет
Ақша жүйесі және оның тарихи типтік дамуы22 бет
Ақшаның пайда болу тарихы21 бет
Ақшаның шығу тарихы4 бет
Ақшаның шығу тарихын білеміз бе?11 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь